Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Алматы 0 2037 3686370 3685480 2026-10-25T18:43:53Z Kasymov 10777 /* Климат */ 3686370 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алматы |сурет = {{Photomontage |photo1a = TV-Turm Almaty - 3.jpg |photo2a = Abai Theatre.jpg |photo2b = Акимат Алматы на Площади Республики. Июль, 2015 года.JPG |photo3a = KBTU, Almaty (cropped).jpg |photo3b = Accession Cathedral, Almaty (1).jpg |photo4a = Almaty, Kok-tobe exposition (edit).jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 308 |foot_montage = '''Сағат тілімен:''' [[Алматы теледидар мұнарасы]], [[Алматы қаласы әкімдігінің ғимараты]], [[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], Орталық Алматы, [[ҚБТУ ғимараты]], [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театры]]. }} |әкімшілік күйі = [[Республикалық маңызы бар қала]] |елтаңба = Coat of arms of Almaty.svg |ту = Flag of Almaty.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 43|lat_min= 15|lat_sec= 0 |lon_deg= 76|lon_min= 54|lon_sec= 0 |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = |кестедегі облыс = |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = [[Алматының әкімшілік-аумақтық бөлінісі|8 аудан]] |әкімі = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] |құрылған уақыты = 1854 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Алмату, Верный, Заилийский, Алма-Ата |статус алуы = |жер аумағы = 683,5<ref>{{cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000349|title=Алматы қаласын дамытудың бас жоспары (негізгі ережелерді қоса алғанда). Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 3 мамырдағы № 349 қаулысымен бекітілген|accessdate=2023-07-13}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 600&nbsp;— 2200 (орталық&nbsp;— 785) |уақыт белдеуі = +5:00 |климаты = [[Континенттік климат|Континенттік]] |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 2 300 876 <ref>{https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)}</ref> |санақ жылы = Наурыз 2025 |тығыздығы = 3366 |шоғырлануы = {{өсім}} 2,5 млн |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] — 63,23% <br> [[орыстар]] — 22,66% <br> [[ұйғырлар]] — 5,36% <br> [[корейлер]] — 1,76% <br> [[татарлар]] — 1,26% <br>[[әзербайжандар]] — 0,74% <br>[[өзбектер]] — 0,66% <br> [[хуэй халқы|дүнгендер]] — 0,62% <br> басқалары — 3,71% (2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = [[Ислам|мұсылмандар]] ([[сунниттер]])<br /> [[Христиандық|христиандар]] <br /> [[Католицизм|католиктер]] <br /> [[Яһудилік|яһудилер]] |этнохороним = алматылық, алматылықтар |телефон коды = 7272 |пошта индекстері = 050000—050063 |автомобиль коды = 02 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Almaty |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty?lang=kk Алматы қаласының әкімдігі] |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = en | add1n = Лақап аты | add1 = «Оңтүстік астана» | add2n = Марапаттары | add2 = {{s|{{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Қазан төңкерісі ордені|түрі=қала}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені|түрі=қала}}}} }} {{мағына|Алматы (айрық)}} '''Алматы''' ([[1921 жыл]]ға дейін — ''[[Верный]]''; орта ғасырларда — ''Алмату'' (Алмалы)) — [[Қазақстан]]ның ең үлкен қаласы. Ол [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тауларының солтүстігінде, Іле Алатауының баурайында, Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында орналасқан. Алматыда 1 897 143 адам тұрады (2019).<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref> Алматының ЖІӨ [[2010 жыл]]ы 18.8 млрд АҚШ долларын, ал жан басына шаққанда 19 мың [[АҚШ доллары|АҚШ долларын]] құрап Қазақстанның [[ЖІӨ]] бестен бір бөлігін өндіреді.<ref>[http://www.rfca.gov.kz/430 Пятая часть ВВП Казахстана производится в Алматы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Географиясы == [[Сурет:Almaty landsat.jpg|left|thumb|352x352px|Алматының ғарыштан көрінісі]]Қаланың аумағы — 682 шаршы километр. Іле бойы жазығының оңтүстігін ала [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау селімдерінің солтүстігінде орналасқан. Республика жерінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі Іле Алатауының солтүстік беткей баурайында, теңіз деңгейінен 700-1000 метр жоғары [[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен]] және [[Кіші Алматы]] өзендері аңғарларында орналасқан. == Тарихы ==<!-- Бұл тарау [[Алматы тарихы]] бетінен бағыттау үшін қолданылады --> [[Сурет:Апорт.JPG|thumb|Алматының ''апорты'']] [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] жоталарының етегінде орналасқан әсем қаланы «бақша-қала» деп бекер атамаған. Көктем маусымында, оңтүстік алқаптардағы бау-бақшаларда алма, өрік, шие гүлдеген кезде қала ертегіге айналады. Алматы қаласының атауы алма сөзінен шыққан. Дәл осы жерде аты әлемге танымал апорт алмасы өседі. Кейбір деректерге сүйенсек, ескі замандарда осы жерде, яғни керуен жолы — [[Ұлы Жібек жолы|Жібек жолында]] Алматы сауда мекені орналасқан. ХІІІ ғасырда оны Шыңғысхан ордасы тас талқан етті. 1854 жылы ескі қала қалдықтарынан Верный қаласы пайда болды. Кеңес Одағы жылдары қала атауы Алма-Ата болып өзгертілді, 1929 жылдан 1997 жылға дейін Алма-Ата Қазақстан астанасы болған. 1993 жылы тәуелсіздік туралы Ата заң қабылданған сәттен бастап, бұрынғы Верный, одан кейінгі Алма-ата, сосын Алматы деп өзгертілді. Алматы теңіз деңгейінен 650-1200 метр биіктіктегі Іле Алатауының солтүстік бөктерінде орын алған. Қала жазықтықта орналасқан, үш жағын биік таулар мен жасыл массив қоршаған. Алматы — [[Еуразия]] континентінің орталығы. [[Қазақстан]] Республикасының оңтүстік-шығысында. Алматының баурайларын Іле Алатауының ұлттық паркі алып жатыр. Онда көптеген табиғи [[қорық]]тар орналасқан. Мұнда өмір сүретін сирек құстар мен аңдар Қазақстанның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген. Олардың қатарына Алматының мемлекеттік елтаңбасын әшекейлеген [[Барыс (жануар)|барыс]] жатады. Тау баурайы дәнді дақылдар алқабы, бақша, [[темекі]] плантациялары мен жүзімдіктер, жидектер мен жеміс бақшаларына ұласады. Қала территориясының 8 мың га-дан астамын бақшалар, парктер, саябақтар мен бульварлар алады. Қала 170 шаршы км-ден астам алаңды құрайды. Ол кіші және үлкен Алматы өзендерінің алқабында орналасқан. Тау өзендері қаланы сумен қамсыздандырудың басты көзі болып саналады. Алматы [[1997 жыл]]ғы Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес, [[Астана]] қаласына көшірілді. Алматы — елдің ғылыми, мәдени, тарихи, өндірістік және қаржы орталығы. [[1997 жыл]]ы қаланы одан әрі іскерлік әрі қаржы орталығы ретінде дамыту туралы шешім қабылданды. [[2006 жыл]]ы АӨҚО дамыту жөніндегі заңға қол қойылды. Басты қала құндылықтарының бірі — [[Көктөбе (төбе)|Көктөбе]]. Оңтүстігі қаламен шектесетін жоталы мекен. Ол 1070 метр биікте орналасқан. Көктөбенің басына шығу арқылы қаланың алақандағыдай көрінісін тамашалауға болады. Дәл осы жерде қаланың керемет түнгі көрінісінің куәсі бола аласыздар. 28 панфиловшылар паркі. Паркте атақты мемориал, естелік аллеясы мен мәңгі алау от бар. Зенков кафедралдық шіркеуі де осы паркте орналасқан. Қасиетті-Вознесенский православтық шіркеуін жергілікті [[сәулетші]] [[Зенков Андрей Павлович|А.Зенков]] бірде-бір шегесіз [[1940 жыл]]ы құрастырған. Ол әлемдегі ағаштан жасалған ерекше тоғыздықтың бірі болып саналады. Шіркеу [[1911 жыл]]ы болған Рихтер шкаласы бойынша 10 баллдық жер сілкінісіне төтеп берген. [[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]] — [[Республика алаңы (Алматы)|Республика алаңына]] көрік берген қайталанбас құрылыс. Аталған монументтің авторы — [[Шот-Аман Ыдырысұлы Уәлихан|Шота Уәлиханов]]. Монументтің ұшында барысқа мінген алтын адам бейнесі бейнеленген. Ал монументтің айналасында қазақ даласының ежелгі тарихы толықтай қамтылған. [[Әбілхан Қастеев|А. Қастеев]] атындағы өнер музейі мен мемлекеттік орталық музей — республикамыздағы басты құндылықтардың бірі. Сонымен қатар қазақ халқының ұлттық инструменттерін топтастырған Ықылас атындағы ұлттық музей де ерекшелігімен көз тартады. Әлемге әйгілі [[Медеу]] мұз айдыны [[1972 жыл|1972]] жылы құрылған. Ол қаладан 15 км. қашықтықта орналасқан.<ref>[http://www.rfca.gov.kz/2325] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111115527/http://www.rfca.gov.kz/2325|date=2012-01-11}}</ref> === Көне тарихы === * [[Сурет:The Golden Warrior from the Issyk kurgan.jpg|нобай|Алтын Адам]]Б.з.д. 10-9 ғғ. қола дәуірінде қазіргі қала аумағы ертедегі жер өңдеушілер мен малшылардың қонысы болды. Бұған дәлел — ерте кездегі Тереңқара мен Бұтақты қоныстарының табылуы болып саналады. Бұл жерлерде керамика, тастан жасалған қарулар, темір мен сүйектен жасалған бұйымдар табылған. * Б.з.д. 7 ғ.-б.з.д. сақ дәуірінде Алматы сақтардың, кейіннен үйсіндердің тұрғылықты жері болған. Осы кезеңнен көптеген қорғандар мен қоныстардың орындары қалған; олардың арасында ерекшеленетін «сақ патшаларының» қорғандары. Солардың ішіндегі ең танымалы — [[Есік обасы]], онда «[[Есік Алтын адамы|Алтын адам»]], Жалаулы қазынасы, Қарғалы диадемасы, жетісулық «көркемдік қоласы» — шамдар, құрбандық шалатын орын, қазан сияқты көне дәуір жәдігерлері табылған. Сақ және үйсін дәуірінде Алматы аумағы Қазақстан жерінде құрылған ертедегі мемлекеттердің орталығы болған. * Б.з. 8-10 ғғ. Алматы өміріндегі келесі кезең орта ғасыр кезеңі. Бұл қала мәдениетінің даму, отырықшылыққа көшу, жер өңдеу мен қолөнердің дамуы, Жетісу аумағында көптеген қалалық қоныстардың пайда болу кезеңі. Қазба жұмыстарының нәтижесінде керамика, темір және сүйек бұйымдар табылған. * 10-14 ғасырларда «Үлкен Алматы» аумағындағы қалалар Ұлы Жібек жолы бойындағы сауда байланысына қатысты. Алматы сауда, қолөнер және ауылшаруашылық орталығының біріне айналды. Бұған дәлел — осы жерде табылған 13 ғасырдың 2 күміс дирхемі. Бұл дирхемде алғаш рет қаланың аты аталынады. * Алматының 2,5 мың жылдық тарихы бар. Қала тұрған жерді ежелден қазақ ұлтын құраған тайпалар мекен еткен [[Іле Алатауы]]ның етегінде [[Алмату]] қаласы туралы алғашқы жазба деректер Рашид ад-Диннің шығармаларында кездеседі. Бабыр Шыңғыс хан шапқыншылығынан қираған Алмалык,, Алмату қалалары туралы жазады. Мухаммед Хайдар Дулати және Шараф ад-Дин Йезди өз шығармаларында Алматуды атап кеткен. Археологиялық зерттеулер қазіргі Алматының орнында ертеректе сақтар, кейінірек үйсін, орта ғасырларда дулат тайпалары өмір кешкен елді мекендер мен қалашықтар, [[Алмалық (көне қала)|Алмалық]] пен Алмату қалалары (екеуі екібасқа қала) болғандығын дәлелдеп отыр. Бұл қалалардың қираған құрылыстарын 1251-59 жылы фран­цуз королі IX Людвигтің елшісі және [[Қытай]] саяхатшысы Чжан Дэ өз көздерімен көргендіктерін жазған. Алмату қаласының аты жазылған күміс ақшалар, сақтардың 25 барыс бейнесімен безендірілген "[[Жетісу]] құрбандық табағы", ғажайып "Қарғалы тәтісі" бұл жердің мыңдаған жылдық тарихы бар өркениетті өлкенің орталығы болғандығын көрсетеді. === Орта ғасырлар === 15-18 ғғ. Ұлы Жібек жолының маңызының төмендеуімен қала да құлдырай бастады. Бұл кезеңде Алматы мен жалпы Қазақстанның тарихында оқиғалар орын алды. Мұнда маңызды этносаяси процестер, Жетісу мәдениетінің қалыптасуы жүрді. Алматы аумағына қатысы бар аудандарда қазақ мемлекеттігінің құрылуы басталды. Бұл жер жоңғар шапқыншылығының және өз елінің тәуелсіздігі үшін күрескен қазақ батырларының оқиғаларына бай. Бүкіл [[Жетісу]] жері [[Моғолстан]] мемлекетінің территориясында болды === Қазақ хандығы === 1560-1564 жылдары Жетісу жерінде [[Қазақ хандығы]] құрылды. Қазақ хандығының іргесі қаланған жер Алматы маңындағы [[Қозыбасы]] деген тау еді. Қазір бұл жер - [[Алматы облысы]], [[Самсы (ауыл)|Самсы теміржол бекеті]]. 1730 жылы Алматыдан 70 шаршы км қашықтықта орналасқан Аңырақай тауларында қазақ батырлары қазақ халқының жоңғарлармен Отан соғысындағы қиын кезеңдегі тарихта мәңгі қалған жеңіске жетті. Зерттеуші М. Тынышпаевтың дерегі бойынша Аңырақай шайқасы туралы дерек Пішпек және Әулиеата уезінің қазақтарының жадында жақсы сақталған. === Ресей отарлауы === [[Сурет:Первый городской голова, мэр Верного П.М. Зенков.jpg|thumb|left|Верныйдың алғашқы басшысы Зенков Павел Матвеевич|261x261 нүкте]] [[Сурет:Первый герб Алматы.gif|thumb|right|Алматы қаласының алғашқы елтаңбасы]] [[1854 жыл|1854]] жылғы ақпанның 4-інде Іле Алатауының баурайында Ресей империясының әскери қамалы Верныйдың негізі қалануымен қала тарихының жаңа кезеңі басталады. 1854 жылдың күзінде Верный қамалының құрылысы аяқталды. Верный қамалының бір жағы Кіші Алматы өзенінің бойымен орналасқан, ағаштан құрылған бесбұрыш пішінінде салынды. Кейіннен ағаш кірпіш пен таспен ауыстырылды. [[1855 жыл|1855]] жылғы шілденің 1-інде Верный қаласына казактардың бірінші тобы көшіп келді. 1856 ж. орыс шаруалары да көшіп келе бастады. Олар қамал жанынан салынған Үлкен Алматы орталығына қоныстанды. Қоныс аударғандардың көбеюіне орай Кіші Алматы бекеті мен Татар (Райымбек) көшесі пайда болды. Бұл жерге татар [[қолөнерші]]лері мен саудагерлері қоныстанды. [[1859 жыл|1859]] жылдың мамырында қоныс аударғандардың саны 5 мыңға жетті. Құрылыс жұмыстарына инженер Л.Александровский жетекшілік жүргізді, ал құрылысты басқарған әскери-инженер Ц.Гумницкий болды. [[1867 жыл|1867]] жылғы сәуірдің 11-інде Верный қамалының атауы өзгертіліп, Алматинск қаласы аталды. Бірақ сол жылы «Дала комиссиясының» баяндамасы бойынша қаланың аты Верный болып қайта өзгертілді. Верныйдың қала болуы сол кездегі реформаларға байланысты болды. Верный өзімен аттас Верный уезі мен Жетісу ауданының орталығына айналды. === КСРО құрамында === * 1921 ж. 5 ақпанында аудан комитетінің салтанатты жиынында Верный қаласының атауын өзгерту туралы шешім қабылданды. [[Верный]] қаласы Алма-Ата деген жаңа атқа ие болды. Бұл шешім бойынша [[Жетісу]] Әскери-революциялық комитеті: «[[Қала]]ның революциялық орталық мәртебесін алуына байланысты Жетісу әкімшілік орталығының атауы Алма-Атаға өзгертілсін» деген бұйрық шығарды. * 1926 ж. 3 желтоқсанында Еңбек және Қорғаныс Кеңесі Түркістан-Сібір теміржолын салу жөнінде шешім қабылдады. * 1927 ж. 2 наурызында ҚазАССР-ң ОСК-і астананы [[Қызылорда]]дан Алматыға көшіруге шешім қабылдады. ІV-ші бүкілқазақстандық кеңестер съезі бұл шешімді мақұлдады. [[Үкімет]] орындарының көшуі салынып жатқан [[Түрксіб]] теміржолының бірінші поезында 1929 ж. мамырында басталды. * 1930 жылдың 28 сәуірінде «Айнабұлақ» станциясында соңғы балдақ соғылды. Осы арқылы Кеңестер Одағының екі ірі экономикалық ауданы Сібір мен Қазақстанды қосылды. 1-мамырда Түрксіб жолы ашылды. Алматыға Мәскеуден бірінші поезд келді. * 1930 жылы Алматы әуе жолы ашылды, сөйтіп Қазақстан астанасы [[Мәскеу]]мен әуе арқылы байланысқа ие болды. * 1930-1935 жылдары темірлі құйматастан, күйген кірпіштен құралған, жер сілкінісіне төзімді материадцардан салынған байланыс үйі, ішкі істер министрлігінің клубы,Түрксіб темір жолы басқармасы, "Ала­тау" кинотеатры, т.б. алғашқы ірі ғимараттар бой көтерді. Кішкене қалашықтың астанаға айналуы көптеген әкімшілік [[мекеме]]лердің, тұрғын үйлердің салынуын қажет етті. * 1926 жылы қала халқы 45 мың адамды құраған болатын, ал 1929 жылдың күзінде қала тұрғындарының саны 100 мың адамға жетті. Республиканың кеңестік халық комитеті 1929-1930 жылдарға арналған қала құрылысының жоспарын қабылдады. Тұрғын үй құрылысына 6,5 млн сом қаржы бөлінді, әкімшілік мекемелер құрылысына 2,9 млн сом, коммуналдық шаруашылыққа 2,2 млн сом қаржы бөлінді. Қаржы бірінші кезекте тұрғын үй және мектептер, денсаулық сақтау мекемелерінің құрылысына бірінші кезекте бөліне бастады. Қазақстанның астанасы Алматыға көшірілуіне байланысты 1936 жылы қаланың архитектуралық құрылысы жөнінде арнайы жоспар құрылды. Жоспардың басты мақсаты Алматы қаласын мәдени орталыққа айналдыру болды. Жоспар бойынша қалыптасқан тарихи маңызы бар құрылыстарды түбегейлі өзгерту және үлкейту көзделді. * 1941-1945 [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары қала көптеген өзгерістерге ұшырады. Бүкілодақтық тыл жұмыстарын ұйымдастыруда өнеркәсіптік және материалдық қорды концентрациялау үшін 45 мың шаршы м жер берілді, көшіріліп әкелінген 26 мың адамды қабылдау үшін жер бөлінді. Алматы қаласына майдан шегінен 30 өнеркәсіп орны, 8 госпиталь, 15 жоғарғы оқу орны, орта кәсіптік білім беру жүйесі, 20-ға жуық ғылыми-зерттеу институттары, 20-дан аса мәдени орталықтар көшірілді. [[Санкт-Петербург|Ленинград]], [[Киев]], [[Мәскеу]] киностудиялары [[Қазақфильм|Алматыға]] ауыстырылды. * Со­ғыс жылдары [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Қазақ опера жөне балет театры]] (1941), ал 1950 жылы [[Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты|Қазақстан ғылым академиясының]] бас ғимараты мен [[Үкімет үйІ|Үкімет үйін]] салу қолға алынды. Тылдағы ерен еңбегі үшін 52 мың алматылық жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды, 48 адам [[Кеңес Одағының Батыры]] атағын алды. Алматыда үш атқыштар дивизиясы (олардың танымалы — [[8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы|28-гвардиялық панфиловшылар дивизиясы]]), екі атқыштар бригадасы және үш авиациялық полк құрылды. * 1949-1950 жылдары [[Санкт-Петербург|Ленинградтық]] Гипрогор жасаған жаңа жоба ҚазССР-і халық шаруашылығының дамуының 5 жылдық жоспарына негізделді. Жоспар бойынша қала аумағы оңтүстік-батыс бағытында үлкейтілу, орталық бөлігінде 3-4 қабатты үйлер салыну, жол құрылысы мен қатынасы, [[сел]]ге қарсы қорғау шаралары қолға алынды. * «Ленгипрогром» жоспарлағандай, 1962-1963 жылдары Алматы қаласы 1980 жылға дейін төрт жоспарланған аумақ және сел жүретін аумақтарға үлкен өзгерістер енгізілді. Тек 1966-1971 жылдар аралығында қалада 1400 шаршы м мемлекеттік және кооперативтік құрылыс тұрағы тапсырылды. Жыл сайын қалада 300 мың шаршы м баспана салынды. Құрылыс барысында [[Жер сілкіну|жер сілкінісіне]] шыдайтын көп қабатты үйлер салу ұйғарылды. Бұрынғы [[Верный]] қаласының тарихи жоспарланған жүйесі 1968 жылы қабылданған Алматы қаласының бас жоспарында негізделді. {| class="graytable" style="text-align:center" |+Бұрынғы Алматының суреттері<br /><span class="subcaption"></span> | width="25%" |[[Сурет:Дом губернатораВерный.jpg|150px]] | width="25%" |[[Сурет:Перекресток улиц Торговой и Фонтанной (Жибек Жолы и Тулебаева).jpg|180px]] | width="25%" |[[Сурет:Татарская мечеть г. Верный.jpg|180px]] | width="25%" |[[Сурет:На старом Алматинском базаре.jpg|180px]] |- |Губернатор үйі |Торговой және Фонтанной көшелерінің қиылысы (Жібек Жолы және Төлебаев көшелері) |Татар мешіті |Алматы базары |} === Қайта құру кезеңінде === Құрылыста түрлендіру мен сәйкестендіру архитектуралық тұрпаттың әр түрлі болуына себебін тигізді. [[Мектеп]], [[аурухана]], мәдени орталықтар, солардың қатарында Ленин атындағы сарай, «[[Қазақстан (қонақ үй)|Қазақстан]]<nowiki/>» қонақ үйі, [[Медеу]] спорттық кешені т.б. құрылыс нысандары салынды. Қалада демалыс орындарын құруға, қалалық көліктің дамуына көңіл бөлінді. 1981 жылдан бастап метрополитен жобасы бойынша жұмыстар жүргізілді. Алматы қаласын дамытудағы жаңа бас жоба 1998-2020 жылдар аралығын қамтиды. Басты мақсат экологиялық жағынан таза, қауіпсіз, әлеуметтік жағдайлары қолайлы орта құру. Негізгі архитектуралық-құрылыстық мақсат — Алматының «жасыл желекті қала» атын сақтау және одан әрі дамыту. Жоспар бойынша көп қабатты үйлер салу, өндіріс орындарын, қоғамдық көлік жүйесін дамыту, метрополитенді іске қосу көзделді. === Тәуелсіздік кезеңі === 1993 жылғы шешім бойынша қала атауы орыс тілінде Алма-Атадан Алматыға ауыстырылды. 1997 жылы Қазақстан Республикасы [[Президент]]і Нұрсұлтан Назарбаевтың үкімімен ел [[астана]]сы Алматыдан Астанаға ауыстырылды. 1998 жылдың 1-шілдесінде Алматы қаласының мәртебесі туралы жаңа заң қабылданды. Бұл заң бойынша Алматы ғылыми, мәдени, тарихи, қаржылық және өндірістік орталық болады. == Климат == Алматыда [[континенттік климат]] қалыптасқан. Климаттық жағдайы — желсіз тымық ауа-райы және ауа қабаттарының тау аңғарлары арқылы төмен қарай ығысумен ерекшеленеді. Ең ыстық айлары — шілде мен тамыз болса, ең суық айы — Қаңтар. Орташа жылдық температурасы шамамен 10°С кұрайды, қаңтардың орташа температурасы шамамен -4.7°С, ал шілдеде +23.8°С. Аяз қараша айында басталып, сәуірде аяқталады. Қатты аяз 67 күн болады — 19 желтоқсанда басталып, 23 ақпанда аяқталады. Ыстық күндер температурасы 30&nbsp;°C дейін — 36 күн болады. Жылы мезгілде шамамен 600-650 мм жауын-шашын жауады. {{Ауа райы | Ені = 70 | Жағдайы = | Жер_ілік = Алматы | Дерекнама = [http://www.pogoda.ru.net/climate/36870.htm Ауа Райы мен Климат] | Қаң_ор =-4.7 | Қаң_ор_ж-ш =34 | Ақп_ор =-3.0 | Ақп_ор_ж-ш =49 | Нау_ор =3.4 | Нау_ор_ж-ш =75 | Сәу_ор =11.5 | Сәу_ор_ж-ш =107 | Мам_ор =16.6 | Мам_ор_ж-ш =106 | Мау_ор =21.6 | Мау_ор_ж-ш =57 | Шіл_ор =23.8 | Шіл_ор_ж-ш = 46 | Там_ор =23.0 | Там_ор_ж-ш = 30 | Қыр_ор =17.6 | Қыр_ор_ж-ш = 27 | Қаз_ор =9.9 | Қаз_ор_ж-ш = 60 | Қар_ор =2.7 | Қар_ор_ж-ш =56 | Жел_ор =-2.8 | Жел_ор_ж-ш =42 | Жыл_ор = 10 | Жыл_ор_ж-ш =684 | Қаң_ор_мин =-8.4 | Қаң_ор_макс =0.7 | Ақп_ор_мин =-6.9 | Ақп_ор_макс =2.2 | Нау_ор_мин =-1.1 | Нау_ор_макс =8.7 | Сәу_ор_мин =5.9 | Сәу_ор_макс =17.3 | Мам_ор_мин =11.0 | Мам_ор_макс =22.4 | Мау_ор_мин =15.8 | Мау_ор_макс =27.5 | Шіл_ор_мин =18.0 | Шіл_ор_макс =30.0 | Там_ор_мин =16.9 | Там_ор_макс =29.4 | Қыр_ор_мин =11.5 | Қыр_ор_макс =24.2 | Қаз_ор_мин =4.6 | Қаз_ор_макс =16.3 | Қар_ор_мин =-1.3 | Қар_ор_макс =8.2 | Жел_ор_мин =-6.4 | Жел_ор_макс =2.3 | Жыл_ор_мин = 5.0 | Жыл_ор_макс =15.8 | Қаң_а_мин =-30.1 | Қаң_а_макс =18.2 | Ақп_а_мин =-37.7 | Ақп_а_макс =19.0 | Нау_а_мин =-24.8 | Нау_а_макс =28.0 | Сәу_а_мин =-10.9 | Сәу_а_макс =33.2 | Мам_а_мин =-7.0 | Мам_а_макс =35.1 | Мау_а_мин =2.0 | Мау_а_макс =39.3 | Шіл_а_мин =7.3 | Шіл_а_макс = 43.4 | Там_а_мин =4.7 | Там_а_макс =40.5 | Қыр_а_мин =-3.0 | Қыр_а_макс = 38.1 | Қаз_а_мин =-11.9 | Қаз_а_макс =31.1 | Қар_а_мин =-34.1 | Қар_а_макс =25.4 | Жел_а_мин =-31.8 | Жел_а_макс =19.2 | Жыл_а_мин =-37.7 | Жыл_а_макс =43.4 }} == Әкімшілік бөлінуі == [[Сурет:Almaty districts.svg|thumb|250px|left|Алматы қаласының әкімшілік бөлінуі]] Алматы қаласы 8 ауданнан тұрады:<br><span style="background-color:#FFB2B6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Алатау ауданы]]<br><span style="background-color:#FFE9B2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Алмалы ауданы]]<br><span style="background-color:#FEFFCC">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Әуезов ауданы]]<br><span style="background-color:#CCFFB2">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданы]]<br><span style="background-color:#CCE5FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Медеу ауданы]]<br><span style="background-color:#CFCCFF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Наурызбай ауданы]]<br><span style="background-color:#FFBFFC">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Түрксіб ауданы|Түрксiб ауданы]]<br><span style="background-color:#B2FFF1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> [[Жетісу ауданы|Жетiсу ауданы]] == Билік == Алматының қалалық әкімдігінің басқармалары: * Қаржы * Мәдениет * Денсаулық сақтау * Сәулет және құрылыс * Бiлiм * Тілдерді дамыту, мұрағаттар және құжаттама * Дене шынықтыру және спорт * Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар * Кәсіпкерлік және өнеркәсіп * Табиғи монополиялар қызметін реттеу мен бәсекелестікті қорғау * Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау * Алматы қаласы табиғи ресурстар мен табиғатты пайдалануды реттеу === Қала басшылары === * Байұзаков Х. Б. — (1940—1941) * Абдықалықов М. — (1941—1942) * Шәріпов С. — (1942—1943) * Орехов П. Г. — (1943—1944) * Милованов К. А. — (1944—1947) * Айбасов Х. Х. — (1947—1950) * Іляшев Р. — (1950—1952) * Шәріпов И. Ш. — (1950—1954) * Мамонов Ф. А. — (1954—1956) * Әділов А. А. — (1956—1960) * Дуйсенов Е. Д. — (1960—1975) * Аухадиев К. М. — (1975—1978) * Жақыпов А. Х. — (1978—1980) * Койчуманов А. Ж. — (1981—1983) * [[Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев|Құлыбаев А.А.]] — (1983—1985) * [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Нұрқаділов З. К.]] — (1985—1994) * Кұлмаханов Ш. Қ. — (1994—1997) * [[Виктор Вячеславович Храпунов|Храпунов В. В.]] — (1997—2004) * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Тасмағамбетов И. Н.]] — (2004—2008) * [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Есімов А. С.]] — (2008—2015.) * [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Байбек Б.Қ.]] — (2015—2019) *[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Сағынтаев Б.Ә.]] — (2019—31 қаңтар 2022) *[[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]] (2022 жылғы 31 қаңтардан бастап)<ref>[https://stan.kz/erbolat-dosaev-almati-kalasinin-akimi-bolip-saylandi-359411/ Ерболат Досаев Алматы қаласының әкімі болып тағайындалды.stan.kz]</ref> == Халқы == Қала тұрғындарының жартысынан көбін қазақтар құрайды. Қазақтардан басқа орыстар, ұйғырлар, татарлар, украиндар және т.б. тұрады. Шетелдіктердің ішінде ең көбі түріктер. Бейресми деректер бойынша халық саны 2,5 миллионды, ал ресми дерек бойынша Алматыда 1,7 миллионды құрайды. {| class="wikitable sortable" |- ! Санақ болған жыл !! Халықтың саны |- | 1859 || 5000 |- | 1879 || 18 423 |- | 1913|| 40 000 |- | 1926 || 45 400 |- | 1939 || 222 000 |- | 1959 || 456 000 |- | 1970 || 665 000 |- | 1979 || 899 700 |- | 1982 || 1 000 000 |- | 1989 || 1 071 900 |- | 1999 || 1 129 400 |- | 2009 || 1 365 600 |- |2010||1 391 095<ref name='demoscope'/> |- |2011||1 414 017<ref name='demoscope'/> |- |2012||1 450 327<ref name='demoscope'>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]</ref> |- |2013||1 475 579<ref>[http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары бойынша халық саны, 2013 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731181449/http://www.stat.kz/digital/naselsenie/2012/2013/%D0%B0%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/02_2013_%D0%AD-14-05-%D0%9C.xls |date=2013-07-31 }}</ref> |- |2014||1 507 509 |- |2015||1 552 349<ref name="stat2015">{{cite news|url=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT094983|title=2015 жыл басынан 1 ақпанға дейінгі Қазақстан Республикасы халқы санының өзгеруі туралы|date=3 марта 2015|publisher=Статистика комитеті|accessdate=2015-03-10}}</ref> |- |2016||1 703 482 |- |2017||1 751 308<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246 Қазақстан Республикасы халқының нақтыланған саны, 2017 ж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120070741/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT258246 |date=2021-01-20 }}</ref> |- |2018||1 801 993 |- |2019||1 854 656<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472 2019 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының нақтыланған саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120080029/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT303472 |date=2021-01-20 }}</ref> |- |2020 |1 914 856 |- |2021 |1 993 067 |- |2022 |2 050 268 |- |2023 |2 161 700 |- |2024 |2 280 300 |} == Экономикасы == [[Сурет:Modern Almaty.jpg|thumb|right|''Самал'' ықшамауданы]] Алматы қаласын халықаралық деңгейдегі [[қаржы]] орталығына айналдыру үшін атқарылатын жұмыс көп, ол бәсекелестікті күшейту, бәсекелестік орта қалыптастыру. Жекелеген компаниялардан, жеке тұлғалардан бағалы қағаздар нарығын дамытуға қаржы көздерін тарту, Алматы қаласының қаржы орталығы болуы үшін инфроқұрылымын дамыту және жаңарту, халықтың қаржымен жұмыс жасау жөніндегі мәдениетін арттыру, қолайлы инвестициялық жағдай жасауды жалғастыру, қор нарығына жаңа эмитенттер тарту, қор нарығын дамыту үшін мемлекеттік үстемелеуді жалғастыру, бағалы қағаздар нарығын дамыту, Қазақстанда іскерлік белсенділікті арттыру және т.б. ауқымды істерді жүзеге асыру. Бұл түйткілді мәселелер [[Қазақстан]] Республикасы Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігінің 2011-ші жылға дейін жасаған стратегиялық жоспарында кеңінен айтылып кеткен. Үлкен жобаны іске асыру жолында ең үлкен мәселелердің қатарына елде белең алған [[жемқорлық]]пен күресті күшейту, [[сот]] жүйесінің ашықтығын, тәуелсіздігін арттыру жұмыстарын кеңейту, сапалы мамандарды дайындау секілді түйткілді мәселелерді шешуіміз керек. Ұлттық [[қор]] нарығын дамыту біздің еліміз үшін ішкі қаржыландыру көздерін табудың үлкен балама шешімі болмақ. 2010 жыл нәтижесі бойынша Алматы бюджеті 5 млрд АҚШ долларынан асқан.<ref>[http://www.almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana Алматы Қазақстанның 20% ЖІӨ өндіреді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224202406/http://almanews.kz/articles/almaty-proizvodit-20-vvp-kazakhstana |date=2011-12-24 }}</ref> 2024 жылғы қаңтар-маусымда жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 10651833,5 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда нақты ЖӨӨ 3,5% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі 7,1%, қызметтер көрсету – 86,2% құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> Тұтыну баға индексі 2024 жылғы қарашада 2023 желтоқсанмен салыстырғанда 108,2% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы 6%, азық-түлік емес тауарлардың – 5,9%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 12,2% өсті. 2023 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 2024 жылғы қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 7% қымбаттады. 2024 жылғы қаңтар-қарашада бөлшек сауда көлемі 6532952,1 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11,7% көп. 2024 жылғы қаңтар-қарашада көтерме сауда көлемі 15149169,6 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылғы сәйкес кезеңімен салыстырғанда 106,1% құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазанда ЕАЭО елдерімен өзара сауда 5919,4 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 5,6% кеміді, оның ішінде экспорт – 1684,5 млн. АҚШ долларын (20,3% кем), импорт – 4234,9 млн. АҚШ долларын құрады (1,8% артық). == Өнеркәсібі == 2021 ж. мәліметі бойынша, қала аумағында 1749 өнеркәсіптік [[кәсіпорын]] тіркелген. 2019 жылы Алматының жалпы өңірлік өнімі 13 триллион 459 миллион теңге құрады. Бұл елдегі жалпы ішкі өнімнің 20,9 пайызын құрайды. Адам басына щаққанда 6 миллион 913 мың теңге құрайды.<ref>{{cite web|url=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT438945|title=Жалпы ішкі өнім |publisher=Ұлттық статистика бюросы}}</ref> Бұл көрсеткіш бойынша Алматы қаласы ел аумағында Батыс Қазақстан облысынан кейін екінші орында. 2004 жылы қалада жалпы құны 169563,2 млн теңге өнеркәсіп өнімі өндірілген, бұл 2003 жылдың деңгейімен салыстырғанда 113,4% құрады, ал қаржылық емес сектор бойынша 168274,7 млн теңге - 113,4%. Өнеркәсіп өнімдерінің жалпы қала бойынша өсуін өңдеу өнеркәсібінің кәсіпорындары қамтамасыз етеді. Осы сала бойынша өндірілген өнімнің көлемі есеп беру кезеңіне 156311,8 млн теңгеге жетті, физикалық көлемінің индексі 116,6% құрады, ал өндірілген өнімнің жалпы салмағынан үлесі 92,2% құрады. Тау-кен өнеркәсібінің үлесі - 0,1%, ал электр қуатын өндіру мен үйлестіру, газ және су үлесі −7,7%. Өңдеу өнеркәсібінде өнім үлесі ең көп салалар: * Азық-түлік өнеркәсібі - 38,0%; * Көлік жасау - 15,4%; * Целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп және баспа ісі - 10,3%; * Кен өнеркәсібі - 10,3%; * Құрылыс заттарын өндіру - 7,6% Жалпы қала бойынша өнімнің 63,7% азық-түлік саласына, целлюлозды-қағаздық өнеркәсіп пен баспа ісі, көлік жасау салаларына келеді. 2004 жылы өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылардың саны 48750 адам болды. Орта айлық табыс 2003 жылмен салыстырғанда 19,9% өсіп, 36,1 мың теңгені құрады. 2004 жылы қаланың өнеркәсіп орындарында өндірістің дамуына, негізінен, жаңа құрал-жабдық, жаңа технологиялар алу үшін және өнімнің жаңа түрін өндіруге 15,0 млрд теңге [[инвестиция]] салынды. 2004 жылы [[полиграфия]]лық өнім, темірден, ағаштан және металлопластикадан жасалатын бұйымдар, сусындар өндіру, сүт өнімдері және т.б. бойынша 44 жаңа өндіріс енгізілді. 35 кәсіпорындарында жаңа технология бағыттары енгізілді және өнімнің жаңа идеялары меңгерілді. Осының барлығы 2004 жылы 2837 жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік берді. Қандай да болмасын кәсіпорынның ішкі немесе халықаралық нарығында жетістігін қамтамасыз етудегі негізгі әдіс ИСО 9000 және т.б. сапасындағы [[менеджмент]] жүйесін енгізу болып табылады. Бүгінгі күні 54 өнеркәсіптік кәсіпорындар өндіру жүйелеріне сапа менеджменті жүйесін енгізді. 2024 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны 52 мың адамды құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> == Сауда == 2004 жылғы тауар айналымы (қоғамдық тамақтандыруды санамағанда) 428,9 млрд теңгені құрады және 2003 жылға қарағанда 22,2% өсті. Сауда кәсіпорындарының тауар айналымы жалпы тауар айналымының 34,4%-ын (130,9 млрд теңге) құрады. Осы кәсіпорындардың физикалық көлемінің индексі оның алдындағы жылмен салыстырғанда 7,2% өсті. Тауар айналымының көп бөлігі орта және шағын кәсіпорындардың үлесіне тиеді. Жеке меншік кәсіпорындар арқылы сатылған тауар айналымы және киім, аралас, азық-түлік базарларындағы саудадан салық түрінде 419,9 млрд теңге (97,9%) алынды, заңды тұлға және шет ел мемлекеттері азаматтарының қызметінен — 8973,1 млн теңге (2,09%), мемлекеттік сауда кәсіпорындарынан — 47,2 млн теңге (0,01%) алынды. Есеп беру кезеңінде қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарымен 6754,7 млн теңге көлемінде өнім өткізілген. Бұл салыстырмалы бағамен алғанда 25,0% артық, олардың көп бөлігі шағын және орта кәсіпорындармен қамтамасыз етіледі. Олардың үлесі тиісінше 45,6 және 44,5%. Көтерме сауда айналымы 2004 жылы 522,7 млн теңгені құрады. Бұл қазіргі бағада 2003 жылмен салыстырғанда 23,3% артық. Шағын және орта кәсіпорындар үлесі тиісінше тауар айналымы сәйкесінше — 57,6 және 41,5%. 2005 жылдың 1 қаңтарына қарағандағы мәлімет бойынша, Алматы қаласында 5140 сауда, қоғамдық тамақтандыру және қамтамасыз ету кәсіпорындары бар: * Өнеркәсіп және азық-түлік тобы - 2922; * Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары - 1119; * Тұрмыстық қызмет көрсету - 1021; * Базарлар - 76. Сауда, қоғамдық тамақтандыру мен қамтамасыз ету салаларында барлығы 69484 адам жұмыс істейді. 2024 жылғы 1 желтоқсанға жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 28275 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,5% болып қалыптасты.<ref>https://stat.gov.kz/region/almaty/</ref> 2024 жылғы III тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 471264 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы III тоқсанға 15,2% құрады. 2024 жылғы III тоқсанда нақты жалақы индексі 106,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда халықтың  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 316014 теңгені құрады. 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 11,7% жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны – 2,7%. == Аймақтық қаржы орталығы == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Қаланың көрікті орындары<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет:Almaty 24.jpg|150px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty 33Financial District.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty park.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет:Almaty 36.Nurly-tau.jpg|180px]] |- |''Есентай Тауэрс'' |Алматы қаржы орталығы |Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президент атындағы саябағы |''Нұрлы-Тау'' бизнес-орталығы |} Алматы қаласында Аймақтық қаржы орталығын құру жобасы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевпен ұсынылған болатын және алғаш рет 2004 жылдың қараша айында Қазақстан қаржыгерлерінің Конгресінде жария етілді. 2005 жылы Қазақстан Үкіметімен [[Сингапур]] мен [[Тайланд]] қаржы орталықтарын құру мен дамытуға қатысқан «Boston Consulting Group Inc.» компаниясы шақырылды.Бұл компанияның басты мақсаты қаржы нарығын дамытуда артықшылықтар мен кемшіліктерді анықтап, құрылатын қаржы орталығында құқықтық, инфрақұрылымдық, басқару позициялары бойынша ұсыныстар әзірлеу болды. Бүгінгі күні [[эмитент]]тер, қатысушылар, сондай-ақ, арнайы сауда алаңында Қазақстанның барлық аймақтарынан дара инвесторлар тарту мақсатында Агенттік Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды және Солтүстік-Қазақстан облыстарында, Астана мен Алматы қалаларында презентация өткізді. Оның аясында облыс әкімдіктері мен Агенттік арасында өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы [[меморандум]]ына қол қойылды. Осы келісімдерге сәйкес 2007 жылдың аяғына дейін әр аймақтан үштен кем емес эмитент тарту бойынша жұмыс жүргізілуде. Сонымен қатар, Агенттік ААҚО бірнеше шетел, [[Ұлыбритания]], [[Қытай]], [[Сингапур]], [[Германия]], [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]], Балтық елдерінде, [[Ресей]], [[Украина]] және т.б. елдерінде тұсаукесерін өткізді. Осы сапарлардың басты қорытындысы өзара түсіністік пен ынтымақтастық туралы, атап айтқанда, [[Лондон]], Франкфурт, [[Гонконг]], [[Сеул]] және [[Варшава]] қор [[биржа]]ларымен меморандумға қол қою болып табылды. Қол қойылған құжаттар ұзақ мерзімді ынтымақтастық механизмін әзірлеуге, аталған елдердің қор биржаларымен ААҚО арасында байланыс орнату бойынша нақты іс-әрекетке дайындықты білдіреді. Қазіргі таңда ААҚО АСА [[листинг]]інде 14 эмитент бар — «Астана-Финанс» АҚ, «Астана-Недвижимость» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» АҚ, "Концерн «Цесна-Астық» ЖШС, «ЭКОТОН+» АҚ, «MAG» АҚ, «Қазақтелеком» АҚ, «Казкоммерцбанк» АҚ, Kazkommerts International B.V., АО «Kazcat», «Темiрбанк» АҚ, «АТФ-Банк» АҚ және «RESMI COMMERCE» ЖШС. Қор нарығына қойылған осы компаниялардың 55 құнды қағаздарынан 15 [[акция]], 40 [[облигация]]. Бүгінгі күні ААҚО сауда көлемі 40 млн АҚШ долларын құрады. Акцияның нарықтық капиталдануы 5,3 млрд АҚШ долларын, облигация - 3,6 млрд АҚШ долларын құрайды. Бүгінде ААҚО ҚРА экономиканың түрлі салаларының — қаржы, құрылыс, өнеркәсіп, ауыл шаруашылық және т.б. компанияларын АСА шығару бойынша келіссөздер жүргізуді жалғастыруда. == VII Қысқы Азия Ойындары == {{main|VII Қысқы Азия ойындары}} [[Сурет:Astana-Almaty 2011.jpg|thumb|''VII Қысқы Азия Ойындары''-ның елтаңбасы]] [[Қысқы Азия ойындары 2011|VII Қысқы Азия Ойындар]] немесе Азиада 2011 жылы 30 қаңтар мен 7 ақпан арасында Қазақстанның екі қалаларында (Алматы мен Астана) өтті. Жалпы алғанда, 7-қысқы Азия ойындарына Қазақстанда 17-ден астам ел қатысты, жарыстар спорттың 11-түрінен өткізілді және 59-дан астам медаль жиынтығы ойнатылды. Тек оңтүстік мегаполистің өзіне 60 мыңнан астам турист келгенін атап өту керек. Алматы қаласының нысандары Балуан Шолақ атындағы спорт және мәдениет сарайы, “Медеу” биік таулық спорт кешені, халықаралық шаңғы трамплиндерінің кешені, “[[Шымбұлақ]]” биік таулық база. Осы нысандар 2011 жылғы қысқы Азия ойындарының жарыстарын жүргізуге қызмет етті. == Мәдениеті == '''Алматы''' — республикадағы ең сәулетті [[қала]]лардың бірі. Қала [[Сәулет|архитектурасында]] ұлттық ерекшеліктің элементтері, қала аумағының [[табиғат]] сұлулығы және құрылыс саласындағы [[ғылым]] мен техниканың жетістіктері [[жүйе]]лі түрде, жоғары талғампаздықпен үндестік тапқан. Алматыда әр [[ғимарат]] өзіндік ерекшеліктерімен, ұтымды инженерлік-архитектуралық шешімімен кезге түседі. Қаладағы Республикалық алаң кешені, [[Президент]] резиденциясы, Даңқ монументі, Республика сарайы, Қазақстан­ның ғылым академиясының және Ұлттық кітапхана ғимараттары, Қазақ драма театры, "[[Қазақстан]]", "[[Отырар]]", "Рахат-Палас", "Анкара", "[[Достық]]" қонақ үйлері, Студенттер сарайы, Спорт сарайы, [[Медеу]] спорт кешені, республикалық Орталық мұражай, т.б. көптеген мәдени, ғылыми және қала тұрғындарына арналып са­лынған ғимараттар бой көтерді. Алматы ірі ғылым, [[мәдениет]] және [[білім]] орталығы. Алғашқы жоғары оқу орны Алматыда [[1928]] жылы ашылған Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты болды. * 1929 жылы Алматы зоотех- малдәрігерлік институты, * 1930 жылы Қа­зақ ауыл шаруашылығы институты, * 1931 жылы Қазақ медициналық институты, ал * 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті ашылды. Бұл алғашқы ашылған жоғары оқу орындары қазақ интеллигенциясының жетілуіне зор ықпал жасады. Одан кейінгі жылдары Алматыда әр саладағы, әр бағыттағы ондаған жоғары оқу орындары ашылды. Кейбір институттардың ірі факультеттері жеке институт, универ­ситет және академия болып бөлек құрылды. Алматыда Қазақстан ҒА-сы құрылды (1946). Оның тұңғыш президенті болып академик Қ.Сәтпаев сайланды. Алматыда қазақ [[драма]] театры, орыс драма театры, балалар мен жасөспірімдер театры, опера және балет театры, ұйғыр және корей музыкалық театрлары, Қазақ мемлекеттік филармониясы, орталық кон­церт залы сияқты танымал мә­дени орталықтар бар. * 1990 жылдан Алматыда жыл сайын өткізілетін халықаралық "[[Азия дауысы|Азия даусы]]" музыка және ән фестивалі өнер мерекесіне айналдырылды. * 1994-96 жылдары Алматыда [[Тәуелсіздік монументі (Алматы)|Тәуелсіздік монументі]], әл-Фарабидің, [[Райымбек]] батырдың, Жамбылдың, Ә.Молдағұлова мен М.Мәметованың ескерткіш-мүсіндері ашылды. == Театрлар == * [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] * [[М.Ю. Лермонтов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры|М.Ю.Лермонотов атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры]] * [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры|Ғ.Мүсірепов атындағы жасөспірімдер және балаларға арналған мемлекеттік академиялық қазақ театры]] * [[Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры|Наталья Сац атындағы балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекеттік академиялық орыс театры]] * [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]] * [[Республикалық мемлекеттік академиялық корей музыкалық комедия театры|Республикалық мемлекеттік корей музыкалық комедия театры]] * [[Республикалық академиялық неміс драма театры]] * «ARTиШОК» театры * [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Республикалық қуыршақтар театры]] === Галерея === <gallery widths="215" heights="200"> Абай театры2.jpg|Опера және балет театры Alma1095.JPG|Академиялық драма театры Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театры 3б.jpg|Балалар мен жасөспірімдер театры Наталия Сац атындағы орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры.jpg|Орыс мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры 6.jpg|Ұйғыр музыкалық комедия театры </gallery> == Мұражайлар == * [[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] * [[Республикалық кітап мұражайы]] * [[Ықылас Дүкенұлы атындағы музыкалық аспаптар мұражайы]] * [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] * Алматы теміржол мұражайы == Дін == [[Сурет:Алматы қаласының Орталық мешіті.JPG|нобай|356x356 нүкте|Алматы қаласының Орталық мешіті]] [[Алматы орталық мешіті]] Алматыда 42 [[конфессия]]ны құрайтын барлығы 275 діни бірлестіктер мен топтар қызмет етеді. Бұл 1991-жылға қарағанда 10 есе артып, діни бірлестіктер қатары әлі де көбеюде. Олардың ішінде: [[Ислам]] — 38, Орыс православиелік шіркеуі — 14, көне салтшылдар — 2, Ахмадие — 2, Римдік-католиктік шіркеу — 5, [[Яһудилік|Иудейлік дін]] — 2, Лютерандық шіркеу — 5, Евангельдік мәсіхші-баптистер — 20-ға тарта, Жетінші күннің Адвентистері — 5, Елушілдер — 4, Пресвитериандар, Әдістемешілер және оған жақын бірлестіктер — 40-тан аса, Иегова Куәгерлері — 30-ға тарта, Жаңа апостолдық шіркеу — 2, Біртұтастық шіркеуі — 2, Буддизм — 2, Соңғы өсиет шіркеуі — 1, Харизматикалық бірлестіктер — 16, Иса Пайғамбар шіркеуі — 2, Бахаи — 2, Жаңа ұстаным Бірлестіктері (Кришна Танымы Қоғамы, Вайшнавалар, Шри Чинмоя және т.б.) — 4, Інжіл шіркеуі — 1, эзотерикалықтар (Ұлы Ақ Бауырластық) — 1, Армян-григориандық шіркеуі — 1, Трансцендентальдық медитация — 1, Саентологиялар — 1 және басқалары бар. Алматыда бірқатар ескі және жаңа республикалық діни орталықтар да қызмет етеді: Қазақстан мұсылмандарының діни Басқармасы, Орыс Православиелік шіркеуі Астана-Алматы қалалық епархиясының Епархиалық Басқармасы, Қазақстан Республикасы оңтүстік-шығыс аймағының Евангельдік Мәсіхші-Баптистер Бірлестігі, Жетінші күннің Адвентистері шіркеуінің оңтүстік юниондық конференциясы (Қазақстан және Орта Азия бойынша), Қазақстандық Мәсіхшілер Орталығы, «Жаңа өмір» Інжіл Орталығы, Қазақстан Республикасының Ұлттық Ахмадиялық Мұсылман Жамағаты, сонымен қатар басқа да бірқатар аймақтық орталықтар. Ислам және Орыс Православиелік шіркеуі діни бірлестіктері ірі орталықтар болып есептеледі, өйткені қазақстандықтардың 95%-дан астамы аталмыш діндердің үлесіне тиеді. Сонымен қатар Римдік-католиктік шіркеудің қызметі де белсенді жүргізілуде. Сондай-ақ протестанттық ұйымдар ішінен Евангельдік мәсіхші-баптистер бірлестігі, Пресвитериан, Харизматтар және Евангельдік мәсіхшілер, Жетінші күннің Адвентистері, Евангельдік-лютерандық шіркеу қызметтері де біршама қолдауға ие. Алматы қаласында түрлі дәстүрлі діндерден тыс басқа да жаңа діни бірлестіктер (Мысалы, Мун шіркеуі, Виссарион шіркеуі, Кришна санасы қоғамы, вишнуиттер және т.б.) қызметін атқарып жатыр. Алматы қаласында көптеген діни оқу орындары бар — Ислам мәдениетінің [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті]], Орыс Православиелік шіркеуінің Алматы епархиалдық училищесі, Алматы пресвитериандық діни Академиясы, Қазақстандық пресвитериандық діни семинариясы, «Агапе» және «Жаңа өмір» інжіл колледждері, Жетінші күннің Адвентистері Заок Діни Академясының Алматыдағы бөлімшесі, барлығы 10-нан астам оқу орны. Алматы қаласында мынадай діни басылымдар жарық көреді: «Ислам Әлемі», «Шапағат Нұр», «Қазақстандағы Православие Нұры», «Веди», «Жаңа Өмір», «Хабаршы», «Шолом Алейхем» және т.б. Қалада 87 діни ғимарат пен құрылыс объектілері орналасқан. Олар діни дәстүрлерді ұстану мен жүзеге асыру үшін ашылған. Мысалы, қаланың Орталық Мешіті, Әулие Вознесендік Кафедралды соборы, (тарихи және мәдени ескерткіштер), Сұлтан-Қорғандағы мешіт ғимараты, Әулие-Қазан шіркеуі, Әулие Үштік католиктік храмының ғимараты, алуан түрлі мінәжат үйлері, «Менахем Үйі» — Хабад-Любавич Қазақстандық Еврей орталығы және т.б. Сонымен қатар барлық дін өкілдерінің соңғы сапарға аттандыру салттарын ұстанатын бірлестіктер бар. Діни бірлестіктердің қалыпты қызмет етуіне қалалық және аудандық әкімшіліктер тарапынан әрдайым көмек көрсетіледі: діни ғимараттардың құрылысына арнайы жер учаскелері бөлінеді, жергілікті бірлестіктерде қызмет ететін шет елдік өкілдердің білім деңгейін тексеру жүргізіледі, қайырымдылық шараларды ұйымдастыруда да бірқатар мәселелердің шешілуіне ықпал етіледі. == Транспорт == === [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] === Қазақстан Республикасы КСРО-дан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан аумағында көптеген орыс тіліндегі көшелер мен мектептер және тағыда басқа ұйым атаулары қазақ тіліні аударылды. Қазіргі таңда Алматы қаласында 1000 жуық көше бар. Ол көшелерді ''[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|келесі]]'' мақаладан қарауларыңызға болады немесе [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі|Алматы көшелері]] деген сілтемені басуыңызға болады. === Автобус, троллейбус, трамвай, такси=== Алматы қаласында [[жолаушы]]ларды және жүк тасымалдайтын қалалық бағыттарда 24 тасымалдаушы және өздері 2000 [[автобус]], 46 [[трамвай]]лар, 191 [[троллейбус]]тарды басқарумен «Алматыэлектротранс» МКК айналысады. Алматы қаласының бағыттық желісіне 131 бағдар қосылған, олардың ішінде 119 автобус, 10 троллейбустық және 2 трамвайлық бағдар, 1884 автобустар, 28 трамвайлар жұмыс істейді. 2009 жылы 4 бағдар ашылды: №1 троллейбустық парктің №16 бағдарына қозғалыс орнатылған және №15,18 және 122 автобустық бағыттар ашылды және 20 бағдардың қозғалыс сызбасында өзгерістер болды. 33 автобустық бағдарды қамтамасыз ету құқығына 2 байқау өткізілді және байқау нәтижесі бойынша 10 тасымалдаушыға 18 бағдарды қамтамасыз ету құқығына куәлік тапсырылды. Қалған бағдарлардағы үміткерлердің қызметі қанағаттанарлықсыз деп табылды және бұл бағдарларға жаңа байқау өткізілетін болады. Тасымалдаушылардың жылжымалы құрамын жаңарту мақсатында жеке қаржыларына 98 бірлікте жаңа автобустар және екінші нарықтан 72 автобус алынған, 170 автобустың барлығы Euro – II стандартқа сәйкес. Қалада таксомоторлы тасымалдаушылар 487 а/м 9 тасымалдаушы іске қосылған. Барлық таксилер радиобайланыспен жабдықталған, олардың ішінде 105 газбен жүреді. Биылғы жылы таксилердің жұмыстарын бірыңғайлау бойынша жұмыстар жалғастырылуда: қала бойынша жолаушыларды тасымалдайтын таксилерге бірыңғай тарифтер және бірыңғай түсті гаммалар бекітілді, таксилерге таксометрлер орнату және әрбір тасымалдаушыға логотиптер орнату бойынша дайындық жұмыстары жүргізілуде. Жолаушыларды тасымалдау жұмыстарына жүргізілген тексерудің нәтижесінде 2009 жылдың 9 айында 101,6% ға жоғарылаған, 2308 млн адамды құраған, оның ішінде: * автобуспен – 1678 млн жолаушы. * электрокөлікпен – 12 млн жолаушы. * таксимен – 486 млн жолаушы. Көліктердің жұмыстарын бақылаумен қамтамасыз ету үшін рейттік тексерулер жүргізіліп отырады. Жыл басынан бері барлығы 28 рейд жүргізілген, оның ішінде екі рейд БАҚ өкілдерінің қатысуымен жүргізілді және нәтижесі БАҚ жарияланды. Рейд барысында 4220 тәртіп бұзушылық анықталды: 4102 тәртіп бұзушылық жағдай жол қозғалысының Ережесін бұзғаны үшін, оның ішінде 24 жүргізуші мас күйінде [[көлік]] жүргізгені үшін, 33 [[салық]] заңнамасын бұзғаны үшін, 67 жолаушыларды және жүкті тасмалдау Ережесін бұзғаны үшін айыпталды. Жолаушыларды тасмалдау жүйесіне шұғыл ықпал ету мақсатында муниципалды [[автопарк]] жобасын басқару жүзеге асырылуда. Аталған жоба сауатты бәсекелестікті құруға және ұқыпсыздықты жоюға және әлсіз менеджментпен тасымалдаушылардың жағдайларын ашуға және сервистердің сапасыздығын тексеруге мүмкіндік береді. === Метрополитен === {{main|Алматы метросы}} Алматының метро құрылысы 1988 ж. басталған еді. Алайда Кеңес Одағының ыдырауынан метро құрылысы тоқтатылып, тек тәуелсіздік алғаннан кейін 2003 жылдан бастап метро құрылысына ақша бөле бастайды. 2011 ж. 1 желтоқсанда Алматы метросы салтанатты түрде ашылды. Бұл метрополитен техникалық және әрлендіру жағынан ТМД елдері арасынан ең үздік болып саналады. Ұзындығы 11,3 км. құрайтын алғашқы бағыт 9 бекеттен тұрады. Алматы метрополитені Қазақстандағы алғашқы, [[Орталық Азия]]да екінші ([[Ташкент]] метрополитенінен кейін) және ТМД-дағы 16-шы метрополитен. === Жол желісі === [[Сурет:ALARaimbekRozybakiev.JPG|thumb|160px|[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек батыр даңғылымен]] Разыбақиев көшесінің қайта жөндеуден өткен көлік түйіні]] [[2007 жыл]]ы 10 жаңа транспорттық көлік түйіні салынды, сол сияқты ШААЖ (Шығыс Айналма Автокөлік Жолы) салына бастады. [[2008 жыл]]ы тағы да 3 түйін жол салынды және 2007 жылы басталған екі жолдың құрылысы аяқталды. 6-жолақты ұзындығы 64,85 км айналма жол - Үлкен Алматылық шеңберлі автокөлік жолын салу жоспарлануда. Осыған қоса 14 көпір, 8 қосмөлшерлі транспорттық көлік түйінін салу да жоспарланып отыр. Әлемдік дағдарыстың әсерінен [[2009 жыл]]дың тамызында Алматы қаласының әкімінің ұйғаруымен ҮАШЖ-ның құрылысы белгісіз уақытқа дейін тоқтатылды. Қазіргі таңда 28 көлік түйіні бар {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top;" | * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] -[[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Шаляпин көшесі (Алматы)|Шаляпин]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Жароков көшесі (Алматы)|Жарокова]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - Есентай * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы (Алматы)|Фурманов]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Достық даңғылы (Алматы)|Достық]] * [[Сүйінбай даңғылы (Алматы)|Сүйінбай]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] -[[Жансүгіров атындағы көше (Алматы)|Жансүгіров]] * [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] - [[Бөкейханов атындағы көше (Алматы)|Бөкейханов]] || || * [[Күдерин атындағы көше (Алматы)|Күдерин]] - [[Рысқұлов атындағы даңғыл (Алматы)|Рысқұлов]] * [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]] * [[Абай даңғылы (Алматы)|Абай]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - Мұқанов * [[Сәтбаев атындағы көше (Алматы)|Сәтбаев]] - [[Жандосов көшесі (Алматы)|Жандосов]] - [[Байзақов көшесі (Алматы)|Байзақов]] * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Тимирязев атындағы көше (Алматы)|Тимирязев]] * Боралдай - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]] * [[Майлин атындағы көше (Алматы)|Майлин]] - [[Бекмаханов атындағы көше (Алматы)|Бекмаханов]] - [[Лавренев атындағы көше (Алматы)|Лавренев]] * [[Сейфуллин даңғылы (Алматы)|Сейфуллин]] - [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] * [[Райымбек батыр даңғылы (Алматы)|Райымбек]] - [[Момышұлы атындағы көше (Алматы)|Момышұлы]] * [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|Әл-Фараби]] - [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Жұбанов атындағы көше (Алматы)|Жұбанов]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - [[Торайғыров атындағы көше (Алматы)|Торайғыров]] * Күлжін трактісі - [[Халиуллин көшесі (Алматы)|Халиуллин]] * [[Сайын атындағы көше (Алматы)|Сайын]] - Мұстафин |} [[Сурет:ALMATY AIRPORT - panoramio.jpg|солға|нобай|364x364 нүкте|Almaty Airport]] === Әуежай === {{main|Халықаралық Алматы әуежайы}} Халықаралық Алматы әуежайы ({{lang-en|Almaty International Airport}}) Қазақстандағы ең үлкен әуежай. Ол Алматы Орталығынан 18 километр қашықтықта орналасқан. Әуежай арқылы Қазақстан бойынша жолаушылардың жартысы мен жүктірдің 68% өтеді.<ref>Euromoney: ISI Intellinews http://www.euromoney.com/article.asp?ArticleID=1856080</ref> 2008 жылы әуежай 2.5 миллион жолаушыға қызмет көрсеткен (2005 жылмен салыстырғанда 23%тік өсім).<ref>[http://www.alaport.com/ Almaty International Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150422095744/http://www.alaport.com/ |date=2015-04-22 }} (official site)</ref> [[File:ALAvokzal-2.JPG|440x440px|thumb|[[Алматы-2]]]] === Теміржол === Алматыда екі темір жол вокзалы бар: [[Алматы-1]] және [[Алматы-2]]. Алматы-1 транзиттік вокзал. Ол Орталық Азиямен Ресейдің сібір облыстарын байланыстырады. Ал Алматы-2 қалалық вокзалы қаланың орталығында орналасқан. == Алматы суреттері == <gallery widths="215" heights="200"> Сурет:Hotel Kazakhstan.JPG|[[Қазақстан қонақ үйі]] Сурет:Chimbulak 18.JPG|[[Шымбұлақ]] Сурет:IMG 8438park 1 presidenta rk.JPG|Түнгі көріністегі «Президент паркі» Сурет:Almaty landsat.jpg|Алматы ландшафты Сурет:Үлкен Алматы каналы.JPG|[[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен Алматы өзені]], қыс Сурет:AlmaAtaMedeu.jpg|[[Медеу]] мұз айдыны Сурет:Eternal Flame World War II monument. Almaty, Kazakhstan.jpg|Мәңгі даңқ алауы Сурет:Almaty-kazakhstan 3.jpg|Вознесенский Кафедралдық соборы Сурет:Almaty wallpaper.jpg|Алматының жалпы көрінісі Сурет:Seifullinstreet.jpg|Сейфуллин көшесі </gallery> == [[Бауырлас қала]]лары == * {{Ту|Сауд Арабиясы}} [[Жидда]], [[Сауд Арабиясы]] * {{Ту|Түркия}} [[Ыстанбұл]], [[Түркия]] * {{Ту|Франция}} [[Ренн]], [[Франция]] * {{Ту|Оңтүстік Корея}} [[Тэгу]], [[Корея Республикасы]] ([[26 қараша]] [[1990 жыл|1990]]) * {{Ту|АҚШ}} [[Тусон]], [[Аризона]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] * {{Ту|Ресей}} [[Санкт-Петербург]], [[Ресей]] * {{Ту|Ресей}} [[Мәскеу]], [[Ресей]] * {{Ту|Беларусь}} [[Минск]], [[Беларусь]] * {{Ту|Украина}} [[Киев]], [[Украина]] * {{Ту|Германия}} [[Берлин]], [[Германия]] * {{Ту|Қытай}} [[Үрімжі|Үрімші]], [[Қытай]] * {{Ту|Литва}} [[Вильнюс]], [[Литва]] == Тағы қараңыз == * [[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] * [[Алматы қаласының экологиясы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|Almaty}} * [http://www.mfa.kz/ Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://maps.mycity.kz/#/727/ MyCity.kz — Интерактивная карта Алматы с поиском и каталогом предприятий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423151445/http://maps.mycity.kz/#/727/ |date=2012-04-23 }} * [http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 Алматы қаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100831162238/http://www.almaty.kz/page.php?lang=3 |date=2010-08-31 }} * [http://www.abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217182309/http://abai.kz/content/almatyny-arzhy-ortaly-yna-ainaluy-ekonomika-au-ymdy-investitsiya-tartudy-o-taily-zholy |date=2010-12-17 }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Алматы Алматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225652/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} — [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] {{Алматы}}{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Қазақстан қалалары}} [[Санат:Алматы]] [[Санат:Республикалық маңызы бар қалалар]] [[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]] [[Санат:Қазақ елінің астаналары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] [[Санат:Бұрынғы астаналар]] 3uyei8soewltq6gdkb1x33tnml9yww4 Парасат ордені 0 4889 3686311 3685123 2026-10-25T17:45:34Z Kasymov 10777 3686311 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Парасат» ордені | суреті = [[Сурет:OrdenParasat.png|left|100px]] [[Сурет:Order of Parasat.jpg|right|130px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = {{KAZ}} | түрі = [[Орден]] | үшін марапатталған = | негіз = | жағдайы = беріледі | тапсырушы = | негізделді = [[1 сәуір]] [[1993 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = [[Айбын ордені|«Айбын» ордені]] | төменгі марапаты = [[Достық ордені|«Достық» ордені]] | сайты = | Commons = Order of Nobility (Kazakhstan) }} '''«Парасат» ордені''' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның ордені. [[Қазақстан Республикасының Президенті]]нің Жарлығымен 1993 жылы белгіленді. “Парасат” орденімен [[ғылым]] мен [[мәдениет]], [[әдебиет]] пен [[өнер]] қайраткерлері, сондай-ақ республиканың рухани және интелектуалдық әлуетін дамыту мен молайтуға зор үлес қосқан немесе адам құқықтарын және оның әлеуметтік мүдделерін қорғау жөніндегі белсенді қызметі үшін азаматтарды марапаттайды. == Сипаттамасы == [[Сурет:Parasat order.jpg|thumb|right|200px]] Орденнің ортасында шеңберлі көмкерменің ішінде “Парасат” деген жазу бар, шеңбердің сырты кристалл тектес сегіз үшкіл шашыраңқы өрнекпен көмкерілген. Шеңбердің ортасында тазалыққа меңзейтін қар кристалына ұқсас бедер жасалған <ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007, ISBN 9965-32-491-3</ref>. «Парасат» ордені [[1993 жыл]]ы белгілейді. «Парасат» орденімен Республиканың рухани және зияткерлік әлеуетін дамыту мен молайтуға жеке үлкен үлес қосқан, сонымен қатар адам құқығы мен оның әлеуметтік мүдделерді қорғау жөніндегі белсенді қызмет еткен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер қайраткерлері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, басқа да азаматтар марапатталады <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>. == Әдебиет == * Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы N 2676 Заңы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесiнiң Жаршысы, 1995 ж., N 23, 143-құжат == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан марапаттары}} [[Санат:Қазақстан ордендері]] l5uvujpn330j3mslnak2ip8bxreqq22 3686312 3686311 2026-10-25T17:45:51Z Kasymov 10777 3686312 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Парасат» ордені | суреті = [[Сурет:OrdenParasat.png|left|100px]] [[Сурет:Order of Parasat.jpg|right|130px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = {{KAZ}} | түрі = [[Орден]] | үшін марапатталған = | негіз = | жағдайы = беріледі | тапсырушы = | негізделді = [[1 сәуір]] [[1993 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = [[Айбын ордені|«Айбын» ордені]] | төменгі марапаты = [[Достық ордені|«Достық» ордені]] | сайты = | Commons = Order of Nobility (Kazakhstan) }} '''«Парасат» ордені''' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның ордені. [[Қазақстан президенті|Қазақстан Республикасының Президенті]]нің Жарлығымен 1993 жылы белгіленді. “Парасат” орденімен [[ғылым]] мен [[мәдениет]], [[әдебиет]] пен [[өнер]] қайраткерлері, сондай-ақ республиканың рухани және интелектуалдық әлуетін дамыту мен молайтуға зор үлес қосқан немесе адам құқықтарын және оның әлеуметтік мүдделерін қорғау жөніндегі белсенді қызметі үшін азаматтарды марапаттайды. == Сипаттамасы == [[Сурет:Parasat order.jpg|thumb|right|200px]] Орденнің ортасында шеңберлі көмкерменің ішінде “Парасат” деген жазу бар, шеңбердің сырты кристалл тектес сегіз үшкіл шашыраңқы өрнекпен көмкерілген. Шеңбердің ортасында тазалыққа меңзейтін қар кристалына ұқсас бедер жасалған <ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007, ISBN 9965-32-491-3</ref>. «Парасат» ордені [[1993 жыл]]ы белгілейді. «Парасат» орденімен Республиканың рухани және зияткерлік әлеуетін дамыту мен молайтуға жеке үлкен үлес қосқан, сонымен қатар адам құқығы мен оның әлеуметтік мүдделерді қорғау жөніндегі белсенді қызмет еткен ғылым мен мәдениет, әдебиет пен өнер қайраткерлері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, басқа да азаматтар марапатталады <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>. == Әдебиет == * Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы N 2676 Заңы, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесiнiң Жаршысы, 1995 ж., N 23, 143-құжат == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан марапаттары}} [[Санат:Қазақстан ордендері]] 111pmaxgmqgbgnseh72admlmuo0n8pj Құрмет ордені 0 4895 3686314 3685124 2026-10-25T17:49:29Z Kasymov 10777 3686314 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Құрмет ордені | суреті = [[Сурет:OrdenKurmet.png|left|100px]] [[Сурет:Orde van Kurmet Kazachstan.jpg|right|110px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = {{KAZ}} | түрі = [[Орден]] | үшін марапатталған = | негіз = | жағдайы = беріледі | тапсырушы = | негізделді = [[1 сәуір]] [[1993 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = [[Достық ордені|«Достық» ордені]] | төменгі марапаты = [[Еңбек Даңқы ордені|«Еңбек даңқы» ордені]] | сайты = | Commons = Order of Honour (Kazakhstan) }} '''«Құрмет» орденi''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның мемлекеттік наградасы<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы N 2676 Заңы.|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002676_}}</ref>. == Тарихы == «Құрмет» ордені 1993 жылы Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейінгі мемлекеттік наградалар жүйесінің бір бөлігі ретінде құрылды. Нақты құрылған күні — 1993 жылдың 1-сәуірі. Бұл орден КСРО кезіндегі «Құрмет белгісі» орденінен (1935 жылы құрылған және 1988 жылы «Құрмет» ордені болып өзгертілген) ерекше, ол тәуелсіз Қазақстанның жаңа марапаты. Орденді сәулетші [[Сүйерхан Оспанбекұлы Базарбаев]] әзірлеген. 1998 жылға дейін орденнің бірінші түрі қолданылған, кейін дизайны аздап өзгертілген. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары туралы» Заңының 17-бабына сәйкес, Құрмет ордені экономиканы, әлеуметтік саланы, ғылым мен мәдениетті және білім беруді дамытудағы еңбектері үшін азаматтарға беріледі. Орден Қазақстан Республикасы күні, Тәуелсіздік күні сияқты ұлттық мерекелер қарсаңында жиі табысталады. Орденде дәрежелер жоқ. == Сипаттамасы == Құрмет орденінің белгісі күмістен жасалған және алтын жалатылған бес бұрышты жұлдыздан тұрады. Сәулелері жасыл эмальмен жабылып, қазақ ою-өрнектерімен аяқталады. Ортасында қою көк эмальді дөңгелек медальон орналасқан, онда алтын күн бейнеленген. Медальонның астында қызыл эмальді таспа бар, онда «ҚҰРМЕТ» деген жазу алтын әріптермен жазылған. Орденге қоса лента бар, ол қызыл-жасыл түсті. Орденнің жалпы өлшемі — шамамен 50-60 мм. Қазақстан Республикасының ордендерi мен медальдары сол жақ омырауға осы Заңның 11 және 18-баптарында көрсетiлген реттiлiкпен тағылады. == Марапаттау өлшемдері == Құрмет ордені Қазақстан азаматтарына, кейде шетелдіктерге де беріледі. Негізгі өлшемдер: * Экономика саласындағы еңбектері (мысалы, өндіріс, бизнес, қаржы). * Әлеуметтік саладағы үлес (әлеуметтік қорғау, денсаулық сақтау). * Ғылым мен мәдениеттегі жетістіктер (зерттеулер, өнер, әдебиет). * Білім беру саласындағы еңбек (оқытушылар, ғалымдар). * Мемлекеттік органдардағы үлгілі қызмет және белсенді қоғамдық қызмет. == Орден иегерлері == Орден шетелдіктерге де берілуі мүмкін, мысалы, [[Chevron Corporation|Chevron]] компаниясының бас директоры [[Дэвид Дж. О'Рейлли]] немесе [[Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.|Карчаганақ Петролеум]] компаниясының бас директоры [[Джон Морроу]]. == Галерея == <gallery> Орден Курмет (Казахстан).jpg|Орденнiң белгiсi бiрiншi түрiндегi (1998 жылға дейін) Stamp of Kazakhstan 178.jpg|1997 жылы Қазақстан Республикасының пошталық маркасында орденнiң белгiсi бiрiншi түрiндегi </gallery> == Тағы қараңыз == * [[:Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері|Құрмет орденінің иегерлері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан марапаттары}} [[Санат:Қазақстан ордендері]] [[Санат:Қазақстан марапаттары]] aez40x6nelytebuadfa2ctxcpqziyal Сербия 0 6165 3686550 3664785 2026-10-26T09:54:52Z Nurken 111493 3686550 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Сербия Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-sr|Република Србија}} |Атау септігі = Сербия |Елтаңба = Coat_of_arms_of_Serbia.svg |Байрақ = Flag of Serbia.svg |Ұраны = Само слога Србина спасава |Әнұранның аты = Боже правде<br />(Құдайым оңы) |Аудио = Serbian National Anthem instrumental.ogg |lat_dir = N|lat_deg =44 |lat_min =14 |lat_sec = 0 |lon_dir =E |lon_deg =20 |lon_min =53 |lon_sec = 0 |region = CS |CoordScale = 3000000 |Картада = Serbia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = 13 шілде 1878 жылы<br />[[Сербия Княздігі]] ([[Осман империясы]]нан)<br>5 маусым 2006 жылы<br />([[Сербия мен Черногория]]дан) |Тәуелсіздігін алды = |Тілі = [[серб тілі]] |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Белград]] |Ірі қалалары = Белград, [[Нови-Сад]], [[Ниш]], [[Приштина]], [[Крагуевац]] |Басшы қызметі = [[Сербия президенті|Президенті]]<br />[[Сербия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Сербия халықтары ассамблеясы|Скупщина төрағасы]] |Басшылары = [[Ана Брнабич]] ({{м.а.}})<br />[[Джуро Мацут]]<br />[[Ана Брнабич]] |Жер аумағы = 88 407<ref name="Положај, рељеф и клима">{{cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/pages/article.php?id=36|title=Положај, рељеф и клима|publisher=Правительство Сербии|accessdate=2014-04-11|lang=sr}}</ref> |Жер аумағы бойынша орны = 111 |Судың үлесі = |Этнохороним = |Жұрты = {{құлдырау}} 6 963 764 {{small|(Косовоны есептегенде)}}<ref name="stat.gov.rs">{{cite web |url=http://www.stat.gov.rs/ |title=PBC stats|date=2019|website=stat.gov.rs}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 105 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 89 |Тығыздық бойынша орны = 95 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 137,294&nbsp;млрд.<ref name="IMFWEORS"/> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2020 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 75 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = {{өсім}} 19,792 {{small|(Косовоны есептегенде)}}<ref name="IMFWEORS">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=69&pr.y=13&sy=2020&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=942&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2020 |publisher=International Monetary Fund |website=IMF.org |access-date=15 July 2019}}</ref> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 67 |ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 56,886&nbsp;млрд.<ref name="IMFWEORS"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2020 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 81 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = {{өсім}} 8,200 {{small|(Косовоны есептегенде)}}<ref name="IMFWEORS"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 76 |АДИ = {{өсім}} 0,799<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=2019 Human Development Report |year=2019 |accessdate=9 December 2019 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2018 |АДИ бойынша орны = 63 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Серб динары|динар]] |Интернет үйшігі = [[.rs]] |ISO = |Телефон коды = 381 |Уақыт белдеуі = +1, жазда +2 |Түсініктемелер = }} '''Сербия''' ({{lang-sr|Ср̀бија}}), ресми '''Сербия Республикасы''' ({{lang-sr|Репу̀блика Ср̀бија}}) — [[Еуропа]]дағы [[Балқан түбегі]]нде орналасқан ел. Халқы-8, 698 млн. адам. Сербия Конституциясына сәйкес оның құрамына екі автономиялық провинция кіреді Воеводина, сонымен қатар Косово және Метохия. 1999 жылдан бастап [[Косово]] БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1244 қарарына сәйкес БҰҰ-ның протекторатында болды және Сербия билігінің бақылауында емес. Албандар көпшілігін құрайтын уақытша жергілікті өзін-өзі басқару институттары 2008 жылы 17 ақпанда провинцияның тәуелсіздігін біржақты тәртіпте жариялады, оны БҰҰ-ға мүше 97 мемлекет мойындады. Сербия солтүстігінде [[Мажарстан|Мажарстанда]], солтүстік-шығыста [[Румыния|Румыниямен]], шығыста [[Болгария|Болгариямен]], оңтүстігінде [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македониямен]] , оңтүстік-батыста [[Албания]] және [[Черногория|Черногориямен]], батыста [[Хорватия]] және [[Босния және Герцеговина|Босния және Герцеговинамен]] шектеседі. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Сербия Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігінің негізін қалаушы болды, кейінірек Югославия Корольдігінің құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербия Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамындағы мемлекет болды. 1992 жылы Сербия мен [[Черногория]] Югославия Федеративтік Республикасының тең құрылтайшылары болды, ол билік ауысқаннан кейін [[Сербия және Черногория|Сербия мен Черногория]] конфедералдық мемлекеттік одағына айналды. 2006 жылы [[Черногория]] Сербиядан бөліну туралы референдум өткізіп, нәтижесінде ол одан шықты. Сербия жеке толыққанды мемлекет болды. == Географиясы == === Орналасқан жері және шекаралары === Сербия территориясының 80% Балқан түбегінде, 20% Орта Дунай жазығы алып жатыр. Шекараларының ұзындығы 2364,4 км: [[Румыния|Румыниямен]] – 546,5 км, [[Болгария|Болгариямен]] – 367,1 км, [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македониямен]] – 282,9 км, [[Черногория|Черногориямен]] – 249,5 км, [[Албания|Албаниямен]] – 111 км, [[Босния және Герцеговина|Босния және Герцеговинамен]] – 370 км, [[Хорватия|Хорватиямен]]. – 261,7 км, [[Мажарстан|Мажарстанда]] – 174,4 км. Шекаралардың жалпы ұзындығы 2364 шақырымды құрайды, оның 751 шақырымы өзендер бойында, 43 шақырымы көлдердің бойында. === Жер бедері === Таулар ел аумағының үштен екі бөлігін алып жатыр. Оның оңтүстік-батыс бөлігінде Динар тауларының шығыс бөлігінің (Тара, Златибор, Чемерно, Голия) төбелі тау етегі бар орташа биіктіктегі қатпарлы жоталары бар. Оңтүстігінде Серб таулы тауларының (Копаоник, Ястребак, Радан, Кукавица) қатпарлы блокты массивтері, сондай-ақ оңтүстік шекарасы Шар-Планина жотасы болып табылатын Косово-полюс және Метохия ойпаттары бар. Албаниямен шекаралас Юничка-Планина жотасы созылып жатыр. Елдің шығысында Карпат-Балкан тау доғасының бөлігі болып табылатын Шығыс Серб таулары (Кучай, Сува Планина, Крайште) орналасқан. Сербияның солтүстігі Орта Дунай жазығының оңтүстік шетінде орналасқан, ол өзен аңғарларында аллювий қабатымен және су айрықтарында лесспен жабылған көлденең орналасқан құмды-аргиллді плиоцен-төрттік шөгінділерінен тұрады. Мұнда рельефті аралды блокты төбелер (Фрушка Гора, Вршацке таулары) күрделендіреді. Сербиядағы ең биік нүкте - Проклетье тау сілеміндегі Джеравица тауы (2656 м). Еліміздегі 31 тау шыңы теңіз деңгейінен 2000 м-ден астам биіктікке ие. === Пайдалы қазбалар === Сербияда пайдалы қазбалардың айтарлықтай қоры бар. Олардың ішінде мыс, қорғасын, мырыш кендері бар. Сондай-ақ молибден, алтын, күміс, темір рудалары, хром, платиноидтар, никель, кобальт, вольфрам, сурьма, селен, литий, бор, бокситтер кен орындары белгілі. Еліміздің солтүстік бөлігінде мұнай және газ кен орындары бар. Бірнеше ірі қоңыр көмір және қоңыр көмір бассейндері бар. Сонымен қатар доломит, магнезит, асбест, графит, тас тұзы, цемент шикізатының кен орындары бар. === Гидрология === Сербия өзендері үш теңіздің бассейндеріне жатады - Қара, Адриатика және Эгей. Сербияның көп бөлігі Қара теңізге құятын Дунай өзенінің бассейніне жатады, оның Сербиядағы ұзындығы 588 шақырым. Жазықта Дунайдың ені 300-ден 1200 м-ге дейін, тереңдігі 2-ден 19 м-ге дейін және тыныш ағысы бар бұралмалы арна бар. Өзеннің Карпат-Балқан тау жүйесін кесіп өткен жерінде арнасы 150 м-ге дейін тарылып, тереңдігі 82 м-ге дейін артады, ағыс жылдамдығы 5 м/с жетеді. Осы аумақтың үстіндегі жазықта су тасқыны кезінде су деңгейі айтарлықтай көтеріліп, үлкен төгілулер орын алады. Дунайдан басқа кеме жүзетін өзендерге Сава (206 км), Тиса (168 км), Бегей (75 км), жартылай кеме жүзетіндері Үлкен Морава (185 км-ден 3 км) және Тамыш (101 км-ден 3 км). Сербияның басқа ірі өзендеріне Батыс Морава (308 км), Оңтүстік Морава (295 км), Ибар (272 км), Дрина (220 км) және Тимок (202 км) жатады. Сербияның оңтүстігінің бір бөлігі Адриатика теңізіне құятын Уайт Дрин және Радика өзендерінің бассейніне жатады. Сондай-ақ Сербияның оңтүстігінде орналасқан Пчинья, Лепенак және Драговиштица өзендері Эгей теңізі бассейніне жатады. Сербияда да бірқатар жасанды каналдар салынды, олар су тасқынынан қорғауға, суаруға және т.б. Олардың жалпы ұзындығы 939,2 км құрайды, оның 385,9 км сыйымдылығы 1000 тоннаға дейінгі кемелердің жүзуіне арналған. Ең үлкен канал жүйесі – Дунай-Тиса-Дунай, оған Үлкен Бах каналы мен Кіші Бах каналы кіреді. == Тарихы == === Тарихқа дейінгі және көне дәуір === Қазіргі Сербиядағы палеолиттік қоныстардың археологиялық деректері сирек. Сицевода (Мала Баланица) адамның жақ сүйегінің фрагменті табылды және оның жасы 525 000-397 000 жыл деп есептеледі. Шамамен б.з.д. 6500 жылы неолит дәуірінде қазіргі Белград аймағында Старчево және Винча мәдениеттері болған. Олар Оңтүстік-Шығыс Еуропаның көп бөлігінде (және Орталық Еуропа мен Кіші Азияның бөліктерінде де) үстемдік етті. Осы дәуірдің бірнеше маңызды археологиялық орындары, соның ішінде Лепенски Вир және Винка Бело Брдо, Дунай жағалауында әлі де бар. 5-2 ғасырлар аралығындағы аймаққа саяси экспансия Скордисктердің кельт тайпасы біздің дәуірімізге дейінгі 3 ғасырда бүкіл аумаққа қоныстанды. Ол өзінің астанасы Сингидунум (қазіргі Белград) және Найсос (қазіргі Нис) қалаларында бірнеше бекіністерді салу арқылы тайпалық мемлекет құрады. Римдіктер территорияның көп бөлігін біздің дәуірімізге дейінгі 2 ғасырда жаулап алды. б.з.б. жылде 167 Римнің Иллирик провинциясы құрылды; қалғандары шамамен б.з.д. 75 жылы жаулап алынды, Римдік Моезия Супериор провинциясын құрады; қазіргі Срем аймағы б.з.б. 9 ж. жаулап алынды; және Бачка мен Банат 106 жылы Дакиялық соғыстардан кейін. Нәтижесінде, қазіргі Сербия толығымен немесе ішінара бірнеше бұрынғы Рим провинцияларына, соның ішінде Моезия, Паннония, Превалитана, Далматия, Дакия және Македонияға таралады. Жоғарғы Моезияның (және одан да кеңірек) негізгі қалалары: Сингидунум (Белград), Виминаций (қазіргі Ескі Костолак), Ремесьяна (қазіргі Бела Паланка), Найсос (Нис) және Сирмиум (қазіргі Сремска Митровица) болды, олардың соңғысы Тетрархиялар кезіндегі Рим астанасы. Он жеті Рим императоры қазіргі Италиядан кейінгі Сербия жерінде дүниеге келген. Солардың ішіндегі ең әйгілісі бүкіл империяда діни төзімділік туралы жарлық жасаған тұңғыш христиан императоры Ұлы Константин болды. 395 жылы Рим империясы екіге бөлінгенде, Сербияның көп бөлігі Шығыс Рим империясының бақылауында қалды. Сонымен бірге оның солтүстік-батыс бөліктері Батыс Рим империясының құрамына кірді. 6 ғасырға қарай оңтүстік славяндар Византия империясының еуропалық провинцияларына көптеп қоныс аударды. Олар бірте-бірте ассимиляцияға ұшыраған жергілікті римдік халықпен қосылды. === Балқандардың қоныстануы, Сербияның шомылдыру рәсімі. === Сербияның тарихы ежелгі славяндар Балқан түбегінің батыс бөлігіне қоныстанған сәттен бастап 6 ғасырдан басталады. Ақ сербтер, Ақ Сербиядан шыққан ерте славян тайпасы, ақырында Сава өзені мен Динар Альпі арасындағы аймаққа қоныстанды. 9 ғасырдың басына қарай Сербия мемлекеттілік деңгейіне жетті. Сербияны христиандандыру 9 ғасырдың ортасында аяқталған бірте-бірте процесс болды. 10 ғасырдың ортасында Серб мемлекеті Адриатика теңізі, Неретва, Сава, Морава және Скадар аралығында созылды. 12 ғасырдың аяғында Серб мемлекеті Византия билігінен құтылып, 14 ғасырдың ортасына қарай Балқанның оңтүстік-батыс бөлігін түгелдей дерлік қамтитын ірі державаға айналды. 1166 және 1371 жылдар аралығында Сербияны Неманжич әулеті басқарды (оның мұрасы ерекше бағаланады), оның кезінде мемлекет 1217 жылы патшалыққа көтерілді. Серб православие шіркеуі 1219 жылы елдің қамқоршысы Саваның арқасында автоцефалдық архиепископ ретінде ұйымдастырылып, 1346 жылы Патриархат дәрежесіне көтерілді. Неманж дәуірінің ескерткіштері көптеген монастырьларда (кейбіреулері Дүниежүзілік мұра нысандары болып табылады) және бекіністерде сақталған. Ортағасырлық Сербияның гүлденген кезеңі Стефан Дусанның (1331-1355) тұсында келді. Алайда ол қайтыс болғаннан кейін мемлекет ыдырап кетті. === Осман империясы және Габсбургтер === 1389 жылы Косово шайқасында серб князьдерінің әскерлері жеңіліске ұшырады, бұл Сербияның Османлы империясының сюзеритеттігін мойындауына әкелді. Османлылар жаулап алған барлық серб жерлерінде жергілікті дворяндар жойылып, шаруалар Османлы билеушілеріне бағындырылды, ал діни қызметкерлердің көпшілігі қашып кетті немесе оқшауланған монастырьларда түрмеге жабылды. Османлы жүйесі кезінде сербтер христиандар сияқты халықтың төменгі табы болып саналды және жоғары салықтарға ұшырады, ал серб халқының бір бөлігі исламданды. Осман империясындағы құлдықтың бір түрі болып табылатын девширме жүйесі кезінде көптеген сербтер жұмысқа алынды, онда Балқандық христиан отбасыларынан шыққан ұлдар күштеп исламды қабылдап, Османлы армиясының янисарлар деп аталатын жаяу әскерлері үшін оқытылды. Серб Патриархаты Печ 1463 жылы жойылды, бірақ 1557 жылы қалпына келтірілді. Осман империясы мемлекеттілігін жоғалтқаннан кейін сербтердің қарсылығы солтүстік аймақтарда (қазіргі Воеводина) титулдық деспоттардың (1537 жылға дейін) және Йован Ненад (1526–1527) сияқты танымал көсемдердің қол астында жалғасты. 1521-1552 жылдары Османлылар Белградты және Сирмия, Бачка және Банат аймақтарын жаулап алды. Үздіксіз соғыстар мен әртүрлі көтерілістер Османлы билігіне қарсы шықты. Ең маңыздыларының бірі 1594 және 1595 жылдардағы [[Банат көтерілісі]] болды, ол Габсбургтер мен Османлылар арасындағы ұзақ соғыстың (1593-1606) бөлігі болды. Қазіргі Воеводина аумағы Карловчи келісімі (1699) және Позаревац келісімі (1718) бойынша толықтай Габсбургтер империясына берілгенге дейін жүз жылдық Османлы оккупациясынан аман қалды. Сербтердің ұлы көші Сербияның оңтүстігінің көп бөлігін қоныстандырғандықтан, сербтер Дунай өзені арқылы солтүстіктегі Воеводинадан және батыстағы әскери шекарадан пана іздеді, онда Аустрия тәжі 1630 жылғы Уоллахора Статуты сияқты шараларға сәйкес құқықтар берді. Орталық Сербияның көп бөлігі Габсбург-Осман соғысы (1683-1699) кезінде Османлы билігінен Габсбургтердің бақылауына өтті (1686–91). Бірнеше өтініштерден кейін император Леопольд I солтүстік аймақтарға қоныстанғысы келетін сербтерге автономиялық тәждік жер құқығын ресми түрде берді. Сербтердің шіркеу орталығы да солтүстікке, Карловица Метрополисіне көшті және Печ Серб Патриархаты 1766 жылы Османлылар тарапынан қайтадан жойылды. 1718–39 ж. Габсбург монархиясы Орталық Сербияның көп бөлігін басып алып, оның тәжі ретінде Сербия Корольдігін құрды. Бұл табыстар Османлылар аймақты қайтарып алған кезде 1739 жылғы Белград келісімінде жоғалды. Габсбургтер империясының қол астында қалған қазіргі Воеводина аумағынан басқа, Сербияның орталық аудандарын 1788–1792 жылдары қайтадан Габсбургтер басып алды. === Төңкеріс және тәуелсіздік === Осман империясынан тәуелсіздік алу үшін серб революциясы 1804 жылдан 1815 жылға дейін он бір жылға созылды. Революция Осман империясынан (1830) автономия алған екі бөлек көтерілістерден тұрды, олар ақырында толық тәуелсіздікке (1878) жетті. Бірінші серб көтерілісі кезінде (1804–1813) Карагеорги Петровичтің басшылығымен Сербия Османлы әскері елді қайтадан басып алғанға дейін он жылға жуық тәуелсіз болды. Бірінші серб көтерілісінің (1804-1813) нәтижесінде Серб княздігі құрылды. Көп ұзамай, 1815 жылы екінші серб көтерілісі басталды. Милош Обренович басқарған ол серб революционерлері мен Османлы билігі арасындағы ымырамен аяқталды. Сол сияқты Сербия Балқандағы феодализмді жойған алғашқы елдердің бірі болды. 1878 жылы 13 шілдеде Берлин бейбітшілігінің шарттары бойынша Сербия тәуелсіздік алды, 1882 жылы корольдік болып жарияланды. 20 ғасырдың басына қарай Сербияда парламенттік монархия қалыптасып, экономика мен мәдениеттің жылдам өрлеуі басталды. Бірінші Серб конституциясы 1835 жылы 15 ақпанда (Бірінші серб көтерілісінің басталған күні) қабылданды, бұл елді Еуропадағы демократиялық конституцияны қабылдаған алғашқылардың бірі болды. === Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыс === Балқан соғыстарының (1912-1913) нәтижесінде Косово, Македонияның бір бөлігі және Сандақтың едәуір бөлігі Сербияның құрамына енді. 1914 жылы 28 маусымда Сараево қаласында «Жас Босния» ұйымының мүшесі Гаврило Принсиптің австриялық эрцгерцог Франц Фердинандты өлтіруі Аустрия-Мажарстан 1914 жылы 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялауға әкелді. Германия Ресейге соғыс жариялағаннан кейін жергілікті соғыс өршіп кетті. және Франция мен Бельгияны басып алды, осылайша Ұлыбританияны Бірінші дүниежүзілік соғысқа ұласқан қақтығысқа тартты. Сербия Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы ірі шайқастарында, соның ішінде Сер шайқасында және Колубара шайқасында жеңіске жетті, бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Орталық державаларға қарсы одақтастардың алғашқы жеңістерін белгіледі. Бірінші дүниежүзілік соғыста Сербия Антанта елдерінің жағында болды. Соғыс кезінде Сербия кейбір мәліметтер бойынша халықтың үштен біріне дейін жоғалтты. Соғыс аяқталғаннан кейін Сербия Сербтер, Хорваттар және Словендер Корольдігінің (1929 жылдан - Югославия Корольдігі) өзегіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербия аумағын 1941 жылдың сәуірінен бастап неміс әскерлері басып алды, мемлекет аумағының бір бөлігі Германияның – Венгрия мен Болгарияның, сондай-ақ Албанияның серіктеріне берілді. 1945 жылға қарай Сербияны Қызыл Армия, Югославияның Халық азаттық армиясының партизандық және тұрақты отрядтары азат етті. 1945 жылы Югославия Федеративтік Халық Республикасы (1963 жылдан - .ЮСФР) жарияланды, оның құрамына Сербия Халық Республикасы (1963 жылдан - Сербия Социалистік Республикасы) кірді. Этносаралық қақтығыстың, сепаратистік әрекеттердің өсуі 1990 жылдардың басында бірқатар азаматтық соғыстарға және Югославияның күйреуіне әкелді. Сербия Социалистік партиясының биліктегі ұзақ кезеңі 2000 жылы НАТО ұшақтарының серб қалаларын бомбалауынан (1999 ж.) және БҰҰ бітімгершілік күштерін Косовоға жібергеннен кейін аяқталды. 2006 жылы маусымда Черногорияда өткен референдумнан кейін Сербия мен Черногория мемлекеттік одағы өз қызметін тоқтатты. == Мемлекеттік құрылым және ішкі саясат == === Атқарушы билік === Сербия президенті (серб. ''Председник'') жалпы тікелей сайлауда бес жылдық мерзімге сайланады, бұл лауазымды екі мерзімнен артық емес атқара алады. Конституцияға сәйкес, ол Сербия Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы болып табылады, әлемде Сербияны білдіреді, елшілер мен дипломатиялық өкілдерді тағайындайды, Ұлттық "скупщине" премьер-министр лауазымына кандидаттарды ұсынады, Ұлттық "cкупщенде" тарата алады және вето туралы заңдар. Сондай-ақ президент міндеттерінің қатарында төтенше жағдай жариялау, сондай-ақ мемлекеттік наградаларды тапсыру бар. [[Сурет:Aleksandar Vučić 2019.jpg|нобай|Александр Вучич, Сербия президенті.]] Президенттің Ұлттық Скупщиның депутаттары сияқты иммунитеті бар. 2017 жылғы 2 сәуірде өткен президент сайлауының қорытындысы бойынша Сербияны 55 пайыздан астам дауыс жинаған [[Серб озық партиясы|Серб прогрессивті партиясының]] жетекшісі [[Александр Вучич]] басқарды. Үкімет (серб. Влада) атқарушы билікті жүзеге асырушы болып табылады және 20 мүшеден тұрады, оның ішінде премьер-министр, бір немесе бірнеше вице-премьерлер және бірнеше министрлер бар. Оның құрамын көпшілік дауыспен Сербияның Ұлттық жиналысы, сондай-ақ кандидатурасын Сербия Президенті ұсынатын Министрлер кабинетінің басшысы бекітеді. Сербия Конституциясына сәйкес, министрлер кабинеті саясатты анықтау және жүзеге асыру, заңдарды орындау және әзірлеу, мемлекеттік органдарды ұйымдастыру және қадағалау және т.б. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері Парламент депутаттарымен бірдей иммунитетке ие. Олар Үкімет отырысында немесе Парламент отырысында айтылған пікірлерге жауапты емес. Үкіметтің қазіргі құрамын Сербия Парламенті 2020 жылдың 28 қазанында бекітті. Ана Брнабич премьер-министр болды. === Заң шығарушы билік === 1990 жылдың қыркүйегінде Югославиядағы демократиялық қайта құрулар кезінде Сербияның жаңа конституциясы қабылданды, онда бір палаталы парламент – Ұлттық скупщинада (серб.''Народна скупштина Републике Србије'') құрылды, оның 250 депутаты төрт жылдық мерзімге сайланады. Сербиядағы келесі парламенттік сайлау 2020 жылдың 21 маусымында өтті. Сайлау алдындағы кезеңде Еуропарламенттің медиациясымен партияаралық диалог жүргізіліп, сайлау заңнамасына белгілі бір өзгерістер енгізілді. Көптеген парламенттік және парламенттік емес саяси партиялар сайлауға бойкот жариялады, оның ішінде ең ірі оппозициялық коалиция – «Сербия үшін Альянс» еркін және әділ сайлау үшін жағдай жасалмады деп мәлімдеді. Бұл 1990 жылы көппартиялық жүйе құрылғаннан бергі сайлаушылардың ең төмен қатысуына әкелді. Сайлау нәтижесінде президент Александр Вучичтің Серб прогрессивті партиясы басқаратын коалиция Халықтық парламенттегі 188 орынға ие болды. Екінші орында Ивица Дачич басқаратын Сербия Социалистік партиясы басқаратын коалиция болды. Сондай-ақ Халықтық Парламентте ұлттық азшылықтардың мүддесін қорғайтын төрт партия болды. === Сот саласы === Сербия Конституциясы азаматтардың бостандықтары мен құқықтарын, заңды тұлғалардың заңмен бекітілген құқықтары мен мүдделерін қорғайтын мемлекеттік органдардың автономиясы мен тәуелсіздігін қамтамасыз етеді, конституциялық және заңдылықты қамтамасыз етеді. Сот билігі соттарға жатады және заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарынан тәуелсіз жұмыс істейді. Сот шешімдері халықтың атынан және Конституция мен заңның, ратификацияланған халықаралық шарттар мен заң негізінде қабылданған ережелердің негізінде қабылданады. Сот шешімдері барлығы үшін міндетті және соттан тыс бақылауға жатпайды. Соттың шешімі заңда белгіленген тәртіппен құзыретті соттың шешімімен ғана қайта қаралуы мүмкін. Әрбір адам сот шешімін құрметтеуге міндетті. Республикалық деңгейдегі соттар: Конституциялық сот, Жоғарғы кассациялық сот, апелляциялық арбитраж және т.б. Жалпы юрисдикциядағы соттар: # Негізгі соттар – қала немесе бір немесе бірнеше муниципалитеттер үшін # Жоғарғы соттар – бір немесе бірнеше негізгі соттардың аумағында # Апелляциялық соттар – бірнеше жоғары тұрған соттар үшін # Жоғарғы кассациялық сот. Конституциялық Сот конституциялық пен заңдылықты, сондай-ақ адам мен азшылықтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын тәуелсіз мемлекеттік орган болып табылады. Конституциялық Соттың шешімдері түпкілікті болып табылады және міндетті түрде орындалуға жатады. Жоғарғы кассациялық сот – Сербия Республикасындағы жоғары сот және арбитраждық және әкімшілік соттар үшін жоғары сот және т.б. == Мемлекеттік рәміздер == Сербияның әнұраны - Сербия Корольдігінің сәл өзгертілген әнұраны «Боже правде», ол бірнеше жыл бойы Сербия Республикасының әнұраны болды. 2004 жылы 17 тамызда қабылданған Сербияның елтаңбасы Обренович әулеті тұсындағы серб елтаңбасы болып табылады. Елдің екі туы бар: мемлекеттік және ресми. Біріншісі – қызыл-көк-ақ мата, екіншісі – мемлекеттік елтаңбамен бірдей. == Сыртқы саясат == Сербияны шетелде 64 елшілік пен 22 бас консулдық ұсынады. Сербияның өзінде 70 елшілік пен 5 бас консулдық бар. [[Югославия]] ыдырағаннан кейін Сербия ЮСФР мүлкінің үштен біріне жуығын мұраға алды. Сербия [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]], [[Еуропа кеңесі|Еуропа Кеңесі]], [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]], [[Интерпол]], [[Дүниежүзілік банк]], Бейбітшілік үшін әріптестік, Оңтүстік-Шығыс Еуропа үшін тұрақтылық пактісі, [[ЮНЕСКО]], [[Дүниежүзілік туризм ұйымы|Дүниежүзілік туристік ұйым]], [[Дүниежүзілік пошта одағы]], Дүниежүзілік еңбек конфедерациясы, Дүниежүзілік кеден сияқты халықаралық ұйымдардың мүшесі болып табылады. Ұйым, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және т.б Югославияның ыдырауы кезінде Сербия халықаралық оқшаулануда болды, оған қарсы көптеген санкциялар қолданылды: әскери, экономикалық, мәдени және т.б. Әлемнің көптеген елдеріндегі қоғамдық пікір бұған қарсы болды, бұл ел Хорватия, Босния және Герцеговинадағы қанды қақтығыстарды тудырғаны үшін кінәлі деп саналды. Бұрынғы Югославиядағы соғыстар аяқталғаннан кейін санкциялық режим жеңілдетілді, бірақ 1998-1999 жылдары Сербия қайтадан оқшауланып, [[НАТО]] әуе шабуылдарының нысанасына айналды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Еуропа одағы|ЕО]] елдері Сербиямен ынтымақтастықты президент Слободан Милошевич тақтан тайдырылып, билікке Воислав Коштуница келгеннен кейін ғана қайта бастады, Сербияның батыс елдерінің көпшілігімен қарым-қатынасы қалыпқа түсті. Қазіргі уақытта еліміздің сыртқы саясаты [[Еуропа одағы|ЕО-ға]] кіруге ұмтылумен, Косово автономиялық провинциясының тәуелсіздігін тануға қарсы дипломатиялық күреспен және әлемнің көптеген елдерімен жан-жақты қарым-қатынасты дамытумен сипатталады. Генерал Ратко Младич пен Сербияның бұрынғы президенті Горан Хаджич қамауға алынғанға дейін бұрынғы Югославия бойынша халықаралық трибунал серб саясатына айтарлықтай ықпал етті. Атап айтқанда, ЕО лауазымды тұлғалары Сербияның одан әрі еуропалық интеграциялануы оның трибуналмен ынтымақтастығына байланысты екенін бірнеше рет мәлімдеді. Жоғарыда аталған тұлғалар қамауға алынғаннан кейін президент Борис Тадич Гаага сотының алдындағы міндеттемелерін толығымен орындалды деп санайтынын айтты. Кейінірек ЕО-ның бірқатар лауазымды тұлғалары Сербияның бұл ұйымға кіру мәселесі Белградтың Косовомен қарым-қатынасын қалыпқа келтіріп, оны тәуелсіз мемлекет ретінде мойындай алатындығына тікелей байланысты екенін мәлімдеді. Бұл мәлімдемелер серб қоғамында қызу пікірталас тудырып, Сербияның еуроинтеграциясын жақтаушылар санының азаюына себеп болды. 2012 жылдың 1 наурызында Сербия [[Еуропа одағы|ЕО]] мүшелігіне кандидаттың ресми мәртебесін алды. Сербия мен [[НАТО]] әскери ынтымақтастық туралы келісімге 2006 жылы қол қойды. Сербия НАТО-мен «[[Бейбітшілік үшін әріптестік бағдарламасы|Бейбітшілік үшін серіктестік]]<nowiki/>» бағдарламасы аясында ынтымақтасады. 2014 жылы тараптар қатысушылар арасында сенім орнатуға арналған бағдарлама бойынша серіктестіктің жеке жоспарын келісті. 2016 жылдың 19 ақпанында Сербия президенті Томислав Николич НАТО-мен келісімге қол қойды, оған сәйкес альянс өкілдері арнайы дипломатиялық иммунитетке және бүкіл ел бойынша жүріп-тұруға, сондай-ақ серб әскери нысандарына кіруге мүмкіндік алады. Келісім бүкіл елде оңшылдардың наразылықтарын тудырды. Келісімге қарсы шыққандар бұл келісімнің Конституцияға қайшы екенін алға тартады. 2022 жылдың 12 қаңтарында Сербия президенті [[Александр Вучич]] ұлттық телеарнаға берген сұхбатында республика НАТО-ға қосылмай, өзін қорғау үшін өз армиясын күшейтуге ниетті екенін айтты. == Қарулы күштер мен қауіпсіздік қызметі == === Армия === [[Сурет:Flag of Serbian State Guard.svg|нобай|серб күзет туы]] Сербия Қарулы Күштері реформалар мен қайта құрылымдаудың ұзақ жолын жүріп өтті. 1992 жылы ЮСФР ыдырағаннан кейін Югославия Федеративтік Республикасының Қарулы Күштері (серб. ''Војска Југославије'') құрылды. 2000 жылы әскери шығындардың үлесі ЖІӨ-нің 9,1% (Еуропадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі), ал әскери қызметкерлердің саны 114,2 мың адамды құрады. 2003 жылы Сербия мен Черногория Қарулы Күштері (серб. ''Војска Србије и Црне Горе'') құрылды. 2006 жылы олардың Сербия аумағында орналасқан бөлімшелері Сербия Қарулы Күштерінде (серб. ''Војска Србије'') рәсімделді. Сонымен қатар тағы бір ауқымды әскери реформа басталды. Сербия Қарулы Күштерінде 36 000 солдаттар мен офицерлер бар, оның 11 000 кәсіби сарбаздар және 22 000 ерікті сарбаздар. Әскери реформадан кейін жүзге жуық бригаданың орнына 12 бригада құрылды: 4 атқыштар, аралас артиллерия, арнайы бригада, екі авиация, бір ракеталық және бір артиллерия, байланыс және материалдық-техникалық қамтамасыз ету бригадасы. Сондай-ақ Сербия армиясында әскери полиция мен байланыс батальондарының жеке батальондары бар. Корпустар мен әскерлердің орнына бригадалар мен батальондар келді, олар Серб армиясының жаңа құрылымының тірегі болды. Серб армиясы құрлықтағы күштерден, әуе күштерінен және әуе қорғанысынан тұрады. Қару-жарақтардың көпшілігі ЮСФР және [[Югославия Одақтық Республикасы|ЮОР]]-ден мұра болды. Мерзімді түрде жаңа үлгілер аз мөлшерде алынады. 2011 жылдан бастап әскери қызмет ерікті болды. Бұған дейін мерзімді әскери қызмет мерзімі 6 ай, баламалы қызмет 9 айды құраған. 2011 жылы әскери шығындар елдің жалпы ішкі өнімінің 2,8 пайызын құрады. Сербия - аймақтағы ең ірі қару экспорттаушы. 2009 жылы серб әскери экспортының құны 500 миллион долларды құрады. === Полиция === Серб полициясы бірнеше департаменттерден тұратын Ішкі істер министрлігінің құзырында. Полиция құрамына 161 муниципалды бекет, 62 шекаралық бақылау бекеті және 49 жол қозғалысын бақылау бекеті кіреді. Серб полициясы 2006 жылғы жағдай бойынша 42 740 офицері мен 26 527 бейбіт тұрғыны бар кәсіби ұйым. 1997 жылдың 3 қаңтарына дейін полиция милиция деп аталды. Атын өзгерту Ішкі істер туралы заңға сәйкес жүргізілді. === Арнайы қызметтер === Сербиядағы негізгі қауіпсіздік қызметі – Қауіпсіздік және ақпарат агенттігі (серб. Безбедносно-информативна агенција). Ол барлау және қарсы барлау мәселелеріне, ұйымдасқан қылмыс пен терроризмге қарсы күреске жауапты. Ақпараттық қауіпсіздік агенттігін Сербия Ассамблеясы мен Үкіметі бақылайды, ол жылына екі рет өз қызметі мен елдегі қауіпсіздік жағдайы туралы есеп беріп тұруы керек. Агенттік 2002 жылы 11 шілдеде құрылды және штаб-пәтері Белградта орналасқан. Оның алдындағы мемлекеттік күзет қызметі (серб. Джавне қауіпсіздік қызметі) болды. 2008 жылдың 17 шілдесінен бастап Ақпараттық қауіпсіздік агенттігін Саша Вукадинович басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Сербия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Еуропа елдері |Еуропа кеңесі |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы |Франкофония }} [[Санат:Сербия|*]] [[Санат:БҰҰ мүше мемлекеттері]] {{stub}} m3fu1yur9hv5dbfvu8qa6sbr6o27gmc Уикипедия:Форум/Ұсыныстар 4 6731 3686639 3684719 2026-10-26T11:46:50Z Aizhan Li 187602 /* Әйелдердің психикалық денсаулығы айлығы (2027 ж. наурыз): жоба ұсынысы */ жаңа бөлім 3686639 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> == NewUserMessage == {{tracked|T149563|resolved}} Жаңадан тіркелген қатысушыларға қарсы алу үлгісін <s>автоматты</s> automatically аутоматты түрде қою үшін [[mw:Extension:NewUserMessage]] кеңейтілімін қосуға сұраныс беру керек, ол үшін қауымдастықтың келісімі керек. Бұл аз да болса жұмысты жеңілдетіп және қатысушыларға дұрыс жөн сілтеу үшін қажет. Сондықтан белсенді дауыс берулеріңізді сұраймын. Дауысты форумға өтпей-ақ талқылау беттеріңізде бере берсеңіздер болады. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2016 ж. қазанның 31 (+06) === Жақтаушы дауыс === # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:58, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 13:37, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Абылай|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Абылай|талқылауы]]) 15:20, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]]) 15:41, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 15:47, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:TemirlanSarsen|TemirlanSarsen]] ([[Қатысушы талқылауы:TemirlanSarsen|талқылауы]]) 16:29, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # --Қатысушы талқылауы:Бегулы Отагасы 19:17, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Жүкен Аслан|Жүкен Аслан]] ([[Қатысушы талқылауы:Жүкен Аслан|талқылауы]]) 19:21, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 09:27, 2016 ж. қарашаның 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 13:42, 2016 ж. қарашаның 2 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:mustazhap|Mustazhap]] ([[Қатысушы талқылауы:mustazhap|талқылауы]]) 22:07, 2016 ж. қарашаның 4 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 22:15, 2016 ж. қарашаның 9 (+06) === Қарсы дауыс === === Қалыс дауыс === === Басқа пікірлер === == Ұсыныс == Қайырлы күн, құрметті Уикипедия бетіндегі бітікшілер мен админдер қауымы! Мен Сіздерді Уикипедияға спонсор табуға шақырамын! Бұл әрине әр түрлі сұрақтар, пікірлер тудырады, "анау-мынау" деген. Ол сұрақтарға жауапта болар, маған қазір осы Уикипедияда жұмыс істейтінім туралы құжат керек болып тұр, спонсор табуға. Ол құжатты кім жасап береді? Кімнен сұраймын? Неге біз бейтарап күй кешудеміз? Жылына бір жиналып, туындаған мәселелерді бірлесіп шешетін ұжым болып, спонсор тауып Уикипедияда қоғамдық қор құрайық. Қайлай қарайсыздар? Жалпы қазақша Уикипедияның басшысы кім? Кім жауап береді осы сұрақтарға? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]]--Салиха 13:08, 2016 ж. шілденің 26 (+06) :{{@|Салиха}} өкінішке орай ондай құжатты ешкім бермейді, яғни Уикипедия мекеме немесе ұйым емес, қазақша Уикипедияның басшысы болып [[УикиБілім]] қоғамдық қоры болып есептелген (өздерін солай атаған), ол ұйым кезінде Уикипедия жұмыстарына араласып кейін басқа тірліктермен айналысып кеткен көрінеді, ол туралы [[Қатысушы:Nurbek Matzhani]]-дан анығын сұрап білсеңіз болады. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:16, 2016 ж. шілденің 26 (+06) ::Демеуші табу оңай емес, себебі инвестор болсын спонсор болсын ақшаны жайдан жай бермейді, олар қайтарымы тез және қомақты пайда тапқысы келеді ондай пайданы көре алмаса демеуші болғысы келмейді. Егер ҚазУикиді ары қарай дамығанын қалайтын уикипедияшылар болса бизнеспен айналыссын. Мықты бизнесмен болғасын демеуші болады егер мақсаты, көзқарасы өзгеріп кетпесе. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 00:16, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) ::: Грантты Уикимедиадан сұрауға болады: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 12:55, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) == Басты бет дизайн == Осыдан бір жыл бұрын басты бет дизайнын ауыстыруға талпынып көргенмін, түк шықпады. Өзімнен де кінә бар, ешбір талқылаусыз, әй, шәй жоқ ауыстыра салдым. Енді ресми түрде қадам жасауды жөн көріп отырмын. Белсенді түрде дауыс берсек[[File:Face-wink.svg|23px]] [[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді/зертхана/Басты бет|'''Ұсынысым мынадай''']] P.S. Басты бетте тұрғанда Уикипедия логотипінің суреті тұрады, қорықпаңыздар[[File:Face-tongue.svg|23px]]. Құрметпен, --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 23:09, 2016 ж. тамыздың 16 (+06) === Қолдаймын === # {{Қолдаймын}} Сәл болсын жаңаланып отырғаны дұрыс.[[Қатысушы:TemirlanSarsen|TemirlanSarsen]] ([[Қатысушы талқылауы:TemirlanSarsen|талқылауы]]) 03:04, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қолдаймын}} Kazirgy dizain ruwikidin dizainynyn kserokopiyasy eken. Amannyn usynyp otyrgan dizainy - frahsuzdar siyaqty. Mynany da koru kerek - [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Etusivu]. Ajyrmashylygy - portaldardyn qasynda emblemelar tur.-- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 14:05, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қолдаймын}} Басты бет дизайны өзгеруі дұрыс деп санаймын. Басқа Уикипедиялардан айырмашылығы болу керек және оларға қарағанда ыңғайырақ болу керек.--<font color="#0000FF">[[Қатысушы:А.С.Кизиров|<span style="font-family:Georgia;"><i>А.С.Кизиров</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 20:05, 2016 ж. тамыздың 18 (+06) * Оның алдындағысы да сол француздардан қарағанбыз, сіз қай дизайнды қарап орысшаға ұқсайды деп тұрсыз? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:14, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) **Kazirgy. tobesi on jaq buryshynda portaldardyn ataulary 3 qatar bop ornalasuy.-- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 15:58, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) * ''Таңдаулы мақалалар, үміткерлер'' дегенге артқы фонға бояу керек емес. Үстіндегі навигациясының компоновкасы нашарлау, көзге бірден порталдар деген түседі. Қош келдіңіздер жайында қалып қалған. Сосын оң жаққа-таңдаулы мақала, жақсы м., таңдаулы сурет, білгенге маржан; сол жаққа-жаңалықтар, бүгін ***, аптаның жұмысы деген дұрыс болар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:18, 2016 ж. тамыздың 19 (+06) ** {{@|Kasymov}} мырза! {{Орындалды}}, Аптаның жұмысын оң жаққа қойғанда бір қателік кетіп тұр қарап көресіз бе? # {{Қолдаймын}} Бірақ апта жұмысын көрнекі жерге қойса деймін. Бас жағына болады.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 13:00, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) # {{Қолдаймын}} Іске сәт! [[Қатысушы:Бауыржан Жақсылық|Бауыржан Жақсылық]] ([[Қатысушы талқылауы:Бауыржан Жақсылық|талқылауы]]) 13:16, 2016 ж. қыркүйектің 11 (ALMT) === Қарсымын === # {{Қарсымын}} Ренжіме, бірақ айырмашылық та, қажеттілік те көріп тұрғам жоқ. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 00:14, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қарсымын}} Бір жерін өзгертсе сенер едім. Түк те айырмасы жоқ. [[Арнайы:Үлесі/5.63.100.130|5.63.100.130]] 12:03, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қарсымын}} [[Қатысушы:Абылай|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Абылай|талқылауы]]) 09:25, 2016 ж. тамыздың 19 (+06) === Қалыс қалдым === # {{Қалыс қалдым}} [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 09:33, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қалыс қалдым}} --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:06, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қалыс қалдым}} менің ойымша өзгеріс тек басты беттің мобильді болуы ма? яғни барлығы үлгі арқылы жасалу ғой, одан басқа аса қатты айырмашылық көріп тұрған жоқпын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:49, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) * {{@|Nurkhan}}, {{@|Arystanbek}}, {{@|Kasymov}} кішігірім өзгерістер еңгіздім, енді қарап көрсеңіздер. --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 18:10, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) :<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> аса айтарлықтай айырмашықты байқамадым, көп уақыттан бері келе жатқан парақша сол күйінде ұсынғансың, бәрін сұқтанып қарап отыра алмадым байқағаным "Білгенге маржан" бөлімін алып тастағансың, ары бері жылжытқансың.<br>Пысы: Егер заманауи қалыпқа салғың келсе мамандармен ақылдасып біраз уақыт шұғылданып ортаға тастауыңа болар еді. Немен айналысатыныңды білмей жүрсең ортаға салуыңа болады, біз ұсынар едік немесе аптаның алға қойған тапсырмалары бар. Жеңіл қабылда! [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 01:06, 2016 ж. тамыздың 21 (+06) == Қазақ латыншасы == Құрметті, уикипедияшылар! Бəріміз де білеміз, Қазақша Уикипедияның мақалаларын кирилшеге, латыншаға жəне төтешеге аударуға болады. Бірақ латыншаға аударғанда қазақпараттың ескі латыншасы шығады екен. Қазіргі ресми латыншамыз бар емес пе? Соған аударайық. Қазіргі латынша енді өзгермес. Себебі алдыңғы латыншаларға қарағанда бұл латыншаға наразылық аз, көптеген сайттар, тіпті Қазақстан ұлттық телеарнасы да жартылай осы ресми латыншаға өтті. Көшелердің, мекемелердің атаулары осы латыншамен жазыла бастады. Сондықтан Қазақша Уикипедия да қарап қалмасын. Біз де қазіргі ресми латыншаға өтейік! --[[Қатысушы:А.С.Кизиров|А.С.Кизиров]] ([[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|талқылауы]]) 12:39, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06)-- :{{@|А.С.Кизиров}} уақытым, мүмкіндігім туғанда төте нұсқасын құртып жаңа латынша нұсқасына ауыстыруға МетаУикиге сұраныс жіберем. Сосын бұйырса екі нұсқасы ғана қалатын болады. Ұсынысымды ешкім көрмей қалады деп әр жерге жаза бермеңіз, осы жерге жазсаңыз жетеді. Менің де көптен ойлап жүрген ойым осы латын нұсқасына қатысты оң шешім шығару. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:07, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) ::Құрметті {{@|Arystanbek}} мырза! Назарыңызға рахмет! Бірнеше жерге жазғаным үшін кешірім сұраймын. Бірақ төтеше Шыңжаңдағы бауырларымызға керек қой. Оны жоюдын қажеті жоқ деп ойлаймын. Қолдағаныңыз үшін Алла разы болсын! --[[Қатысушы:А.С.Кизиров|А.С.Кизиров]] ([[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|талқылауы]]) 18:21, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06)-- :::{{@|А.С.Кизиров}} қытайда интернет қатты шектелген Уикипедия тұрмақ интернетке кіре алмайды. Онымен қоймай әркімнің инернеттегі іс әрекетін бақылауда ұсайды. Мен қытайда шамамен 6 жыл бұрын (2012) болдым. Онда еркіндік жоқ екенін көргем, қазір тіпті жоқ. Осында келгендер бізден пысық латын болсын кирил болсын жұтып алады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:29, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) Youku-ды қолдау үшін YouTube, Baidu-ды қолдау үшін Wikipedia, өздерінің әлеуметтік желісін (аты есімнен шығып тұр) Facebook, өз іздеу жүйесін қолдау үшін Google бұғатталған. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:34, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) :Германияда оқитын қытайдың қазақ студенімен сөйлескенде төтеге сәйкес келмейтінін айтқан. Менің өз болжауымша [[Қатысушы:AlefZet|AlefZet]] деген қатысушы парслылардан көшіре салған. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:42, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) * Төте жазуды қалдыру керек. Латынға көшуге асықпау керек. Емле ережелері әлі бекіген жоқ. 2025 дейін әлі уақыт бар. Қожанасыр айтпақшы оған дейін не патша, не есек, не мен өлемін.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 17:21, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) :Толық келісемін, ш-сы дұрыс емес сияқты ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:50, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06)& ::{{@|Kaiyr}} төтеде тұрған да жоқ қой, парсыдан көшірген арабша қалдыруға қандай нақты себеп бар? Жоғарыда мен ол туралы жазып кеттіп, оқымаған болсаң қайта қарап шығуыңды сұраймын. Германияда оқитын қытайдан барған қазақ студентімен болған әңгімені скриншот жасап осында салайын. Мен де сол кейбіреулер сияқты латынға асығуға қарсымын. Ерте көшкен Өзбекстанда әлі күнге дейін жартылай кирилмен жүреді екен. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) {{@|Kaiyr}} уақыты келіп өлейін деп отырған шалдар сияқты аттың ғой [[File:Face-tongue.svg|23px]]. Сен үшін патша мен үшін президент оңай өле қоятын адам емес, жаз ұзартатын дәрілер ішетін шығар, 130-ға келсе де таң қалмаймын. Сен айтқандай оған дейін 5-6 ақ жыл қалды. 2012-2013 жылдары осы уақытқа дейін не бар не жоқ деп ойлаған едік қазір біз сол кез үшін болашақта өмір сүріп отырмыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:25, 2019 ж. қаңтардың 9 (+06) :{{@|Kaiyr}} патшаң екеуің өлсеңдер басқа жұрт артарыңнан өледі дейсің бе? Жатып күлген смайлик ))))). --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:55, 2019 ж. қаңтардың 11 (+06) :: Патшаң кетті, күтеміз тағы біраз...--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 18:34, 2019 ж. маусымның 13 (+06) == Уикиманиа-2019 == 2019 жылдың 14-18 тамызы аралығында Швецияда өтетін конференцияға қатысуға өзімнің кандидатурамды ұсынуыма қалай қарайсыздар. Былтырғы жылы Польшаға баруға дайындалып, белгілі себептен бара алмай қалдым, ал биыл кедергі болмаса, конференцияға қатысып көрсем деп едім. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 18:15, 2019 ж. наурыздың 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:25, 2019 ж. наурыздың 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:13, 2019 ж. наурыздың 2 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]]) 05:30, 2019 ж. наурыздың 8 (+06) : Сәлеметсіздер ме! Уикиманиаға бару үшін өз уикиіңдегі басқа қатысушылардың мақұлдауы қажет емес және де әр уики бөлімнен қатысушылар саны шектелмеген. Аппликейшін толтырып жібересіз, сондағы комиссия өздері шешім қабылдайды. Басты талаптар: уикидегі белсенділік (онлайнда және офлайнда) және жетік деңгейдегі ағылшын тілі (конференция тек ағылшын тілінде өтетін болғандықтан). Қысқасы солай. Сол себепті бізге қарамай, ешкімнен қысылмай өтінім жібере беріңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:27, 2019 ж. наурыздың 4 (+06) * Уикиманиаға грант алуға қыз, әйелдердің мүмкіндігі (шансы) көп. Өйткені gender gap азайту үшін оларға грант көп бөлінеді. Бастысы заявканы жақсы толтыру. Менің заявкаларын 1 турдан өтіп, 2 турда өтпей қалып жүр.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 17:10, 2019 ж. наурыздың 5 (+06) :Былтырға жылы Польшаға баруға анкета толтырғанда админдердің қолдағаны туралы беттің сілтемесін салуымды сұраған болатын, сондықтан ондай мәлімет Швецияға да қажет болуы мүмкін деп қамданып жатқаным ғой. Биылғы конференцияға қатысу үшін шарты бойынша жеке мәліметтік анкетаға қосымша ағылшын тілінен анкетирование жүргізіледі екен, өтінімді беруін беремін, егер өтсе маған жаз бойы қарапайым (элементарный) ағылшынды сөйлеу (разговорный) дәрежесіне жетілдіру қажет болады. [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] --Салиха 21:21, 2019 ж. наурыздың 6 (+06) ::2017-де Польшадағы және 2018-де Украинадағы конференциялар - жыл сайын болатын СЕЕ конференциясы. Әдетте күзде болады (қыркүйектің соңы-қазанның басы). Және де ол тек орталық және шығыс Еуропа аймағындағы уикимедиашылардың конференциясы. Ал Уикимания-2019 - бұл әлемдік масштабтағы шара. Сол себепті де талаптары өзгеше. Тапсырып көріңіз. Іске сәт!--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 12:21, 2019 ж. наурыздың 7 (+06) ::: Салиха ханым, қалайсыз? Не жаңалық? Сіздің өтініміңізді қабылдады ма Уикиманиаға?--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:53, 2019 ж. маусымның 21 (+06) == [[Киев]] == HELLO Kazakh airports began to write the real name Kyiv instead of the fake Kiev invented in Moscow. https://112.international/politics/kyivnotkiev-kazakh-airports-change-spelling-of-ukrainian-capitals-name-38757.html https://www.segodnya.ua/world/usa/ssha-oficialno-pereimenovali-kiev-v-mezhdunarodnoy-baze-1283966.html Therefore, the time has come as an alternative name to write a new translation of the Ukrainian capital, Кыів Кыйив / Кыив/ , in order to prepare the Kazakh for a Ukrainian real international name. In Ukraine, road signs with Russian names are thrown into the trash and signs are installed instead of them from Kyiv. Already now, there is no need to use fake Kiev as the main translation. Replacing the Cyrillic alphabet in Latin alphabet will lead to the fact that the English names of Ukrainian cities will become major in the Kazakh language. The English language uses Ukrainian real names. Open the English version of Google Maps Yandex wego.here.com - there you will only see the Ukrainian name--[[Қатысушы:Bohdan Bondar|Bohdan Bondar]] ([[Қатысушы талқылауы:Bohdan Bondar|талқылауы]]) 20:37, 2019 ж. маусымның 13 (+06) :We will consider this offer. One of the main problem of Kazakh is adopting of loanwords through Russian, because of this I don't know how we will adopt the word "Київ" to Kazakh. It's some variation of adopting: Киів (Kiyiv), Киіп (Kiyip), Кейіп (Keyiv), Кей (Key).-<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 22:52, 2019 ж. маусымның 13 (+06) == Махамбет ауданы == Сәламатсыздар ма? Мен Атырау облысының аудандарын өңдеп жатыр едім. [[Махамбет ауданы]] мақаласындағы "тарихы" бөлімін бөліп алып жаңа бетшемен шығара аласыздар ма? Негізгі бетті өзім түзеймін. Өзім бөліп алайын десем бұрынғы авторы жойылғалы тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:26, 2021 ж. наурыздың 31 (+06) == Wikipedia New Design Skin == Құрметті қауымдастық мүшелері! 2022 жылдан бастап басқа тілдегі уикипедия тараулары басты бет пен мақала беттерін оқуды жеңілдеті мақсатында жаңа дизайн қолдана бастағанын білесіздер. Тек бір жылдан астам уақытта қазақ тарауы ғана ескі нұсқада қолданылып жатыр. Осыған орай жаңа нұсқаға көшу туралы ортақ шешімге келсек? Онда дауыс беруге шақырамын.[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:05, 2023 ж. маусымның 13 (+06) '''Қазақша Уикипедияны жаңа дизайн нұсқаға көшіру''' # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:06, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Айвентадор|Айвентадор]] ([[Қатысушы талқылауы:Айвентадор|талқылау]]) 15:15, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Kittenfreezer|Kittenfreezer]] ([[Қатысушы талқылауы:Kittenfreezer|талқылау]]) 15:20, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. Әңгіме вектор 2022 жайлы болса, қолдаймын. меде тұрғанына біраз болды --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 16:09, 2023 ж. маусымның 25 (+06) # {{Қарсымын}}, маған қазіргісі ұнайды. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 11:38, 2023 ж. маусымның 27 (+06) == Global ban for Бучач-Львів == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I’m informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for Бучач-Львів|RfC/Global ban for Бучач-Львів]]. --[[Қатысушы:Jphwra|Jphwra]] ([[Қатысушы талқылауы:Jphwra|талқылау]]) 22:43, 2023 ж. тамыздың 10 (+06) == Жеке бетімді қорғау == Мен өзімнің [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|жеке бетімді]] қорғауды сұраймын. [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|Timyr ne Tamerlan]] ([[Қатысушы талқылауы:Timyr ne Tamerlan|талқылау]]) 10:09, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) :Кімнен? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:42, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) ::Бәрінен [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|Timyr ne Tamerlan]] ([[Қатысушы талқылауы:Timyr ne Tamerlan|талқылау]]) 11:04, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) == Әліпбиді жөндеу == Бірдей санаттағы мақалалар орыс әліпбиі бойынша реттеледі де, қазақша әріптен басталатын мақалалар санаттың ең соңында тұрады. Осыны қазақ әліпбиіне сай етіп реттеуді сұраймын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:32, 2025 ж. қаңтардың 20 (+05) :{{@|Casserium}}Кеш жарық, осы мәселені баяғыдан айтып жүргенмін. Қазақтың төл 9 әрпінен басталған атаулар кейін тұрады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:00, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :: Қайырлы кеш. Мұны тек бітікшілер жөндей алатын шығар. @[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]], @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:05, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :::Бұл мәселеге біздің тісіміз батпайды-ау. Техникалық мәселе бұл жерде. Сәйкес мамандармен ақылдасу керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:15, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) ::::Мына сілтемеге өтіп, дауыстарыңды беріп жіберсеңдер, жылдамдатып қосып береді: https://phabricator.wikimedia.org/T384395 [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:06, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :::::@[[Қатысушы:Casserium|Casserium]], @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]], @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] енді санат не кез келген бетте әліпби дұрыс сұрыпталатын болады. Тексеріп көріңіздер. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:00, 2025 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Қайырлы кеш. Мәселені шешкеніңіз үшін көп рахмет. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:37, 2025 ж. наурыздың 12 (+05) :Керемет! {{@|Murat Karibay}}. Инфобокс үлгісін уикидатамен алмастырып шықсаңыз керемет болар еді. Мен жасап едім, кейбір жерлері дұрыс болмады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:29, 2025 ж. наурыздың 12 (+05) == Сілтеме жасауды жөндеу == Қазақша Уикипедияда тырнақшаға алынған сөзге сілтеме жасағанда, соңғы тұрған тырнақша көк түске боялып кететіні бар (мысалы, <nowiki>«[[Хабар]]»</nowiki> → «[[Хабар]]»). Бірақ орысша, ағылшынша Уикипедияда <nowiki>"<nowiki/>"</nowiki>-сіз де тырнақша боялмаған күйінде қалады. Осы жағдайды реттеуді ұсынамын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 06:13, 2025 ж. ақпанның 2 (+05) == Уикимедиа жобаларына қатысы жоқ Телеграмды Қазақша Уикипедияның әр бетінің төбесінде жарнамалау жалпы Уикипедияның стиліне сәйкес емес == Кеш жарық, құрметті Қазақша Уикипедия қатысушылары! Осы тақырыптағы сөздерім сіздерге қатты тисе, кешірім өтінем. Менің ойым біреуді ренжіту емес, мәдениетіміз үшін құндылығы көп Қазақша Уикипедия жобасын жақсарту. Басқа тілдегі Уикипедия жобаларының ешбірі өзінің әлеуметтік желідегі аккаунттарын осыншама ашық түрде жарнамаламайды және оған жақсы себептер бар деп ойлаймын. Мысалы, ол кәдімгі сайт қолданушысы үшін кәсіби емес көрінеді, себебі ол Уикипедияда онсыз да бұрыннан бері бар талқылау және форум функцияларын құрметтемейді, әрі Қазақша Уикипедия қатысушыларын сол негізгі функцияларды білмейтін не қолдана алмайтын сауатсыз адамдар секілді көрсетеді. Сонымен қатар, кейбір жоба қатысушылары Телеграм желісін қолданбайды, сондықтан қатысушылардың арасындағы сөйлесу сапасы нашарлауы мүмкін. Неліктен Қазақша Уикипедияға қатысты барлық жаңалықты жариялау мен талқылауды тек форумдар арқылы жасамасқа? [[Қатысушы:Нұрали Жандосұлы|Нұрали Жандосұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрали Жандосұлы|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. сәуірдің 20 (+05) # {{Қолдаймын}}, алып тастаңдар бұны. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 01:29, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) # {{Қолдаймын}}, керек жоқ нәрсе ғой. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 12:49, 2025 ж. сәуірдің 27 (+05) # {{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 00:56, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен Muzaffar Turgunov, 3 жылдан астам уақыт бойы қазақша және өзбекше Уикипедиясы белсенді қатысушысымын. Жастармен жұмыс жасау және оларды қолдау тәжірибем көп. М. Әуезов университеті Уикипедия студент клубы және басқа да қауымдастықтармен тәжірибе алмасып, белсенді болдым. Бірнеше халықаралық конференцияларға қатысып, өз білімімді бөлістім. Қазіргі таңда Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы тақырыбында Уикимедианың Рапид грантына өтініш беруді жоспарлап отырмын. Rapid Grant — бұл Wikimedia Foundation (Уикимедиа Қоры) ұсынатын шағын көлемді, бірақ маңызды қаржылай көмек түрі, ол Уикипедия және басқа да Уикимедиа жобаларының дамуына үлес қосатын жеке адамдар мен топтардың бастамаларын қолдау үшін беріледі. Бұл гранттың басты мақсаты — адамдарға өз қауымдастығында Уикимедиа жобаларын алға жылжытуға мүмкіндік беру: мысалы, мақалалар жазу, оқыту семинарларын өткізу, фотосуреттер жүктеу, ақпарат тарату немесе жаңа еріктілерді тарту сияқты іс-шаралар ұйымдастыру. Осыған орай, қауымдастықтан қолдау көрсетуіңізді сұраймын. Қауымдастық тарапынан рұқсат керек екен, бұл менің жобамды сәтті жүзеге асыруға үлкен көмегін тигізеді. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 20:25, 2025 ж. қарашаның 13 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 23:50, 2025 ж. қарашаның 13 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} іске сәт! Керек болса Уикипедия қатысушылары хабардар болу үшін жаппай хабарландыру таратып бере аламын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:12, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} - [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:21, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}}, жаңалық күтеміз! Іске сәт! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 20:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} - [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} Іске сәт! Нәтижелі жиын болады деп сенем! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 22:16, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:08, 2025 ж. қарашаның 15 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 19:19, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 21:42, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Sofiemama|Sofiemama]] ([[Қатысушы талқылауы:Sofiemama|талқылау]]) 23:36, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:KoishymanovaG|KoishymanovaG]] ([[Қатысушы талқылауы:KoishymanovaG|талқылау]]) 09:46, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 18:55, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:50, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) == Уикипедияның 25 жылдық мерейтойына арналған логотип == {{жабық}} [[Сурет:WP25 potential birthday logo vector22 kz.svg|thumb|thumb|Vector 22]] [[Сурет:Wikipedia-logo-vector2010-wikipedia25-kz.svg|thumb|Vector Legacy]] Қайырлы күн, құрметті уикипедияшылар! 15 қаңтар Уикипедия [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жасқа]] толады. Соған орай басқа уикимедиашылардан сұратып, арнайы осы екі логотипті жасаттым. Және осы логотиптерді біздің Уикипедияда 15 қаңтардан бастап негізгі логотип қылып қолдануды ұсынып отырмын. Vector 22 деген (үстіңгі) логотип 2022 жылғы Vector 22 интерфейсіне, ал Vector Legacy деген (астыңғысы) логотип 2010 жылғы Vector Legacy интерфейсіне арналған. Сонымен қатар 10 қаңтарда болған [[:meta:Event:CEE Catch Up: Wikipedia 25|CEE Catch Up]] кезінде Уикимедиа Қоры қызметкерлері 25 жылдық мерейтойға арналған логотиптерді 1 жылға дейін, яғни 2027 жылғы 15 қаңтарға дейін қолдана берсеңіздер болады деген. Бірақ қазір қанша уақыт қолданатынымызды емес, жалпы ресми логотип өзгерту үшін қауымдастық қолдау көрсетуі қажет, сондықтан жалпы логотипті өзгертуге қолдау білдірулеріңізді сұраймын. Басқа уики қауымдастықтар 25 жылдық мерейтойға неше түрлі онлайн және офлайн іс-шаралар өткізіп жатыр. Біз ең болмаса логотипімізді өзгертіп, көштің соңына болсын ілініп қалайық :) -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 21:30, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) Дауыс берушіге қойылатын талап: # Өңдеулер саны: кем дегенде 100 # Уикипедияда тіркелген уақыты: кем дегенде 3 ай Дауыс беру 13 қаңтардың соңына дейін жалғасады === Қолдағандар === # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:09, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 22:24, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:32, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 11:17, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:41, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05) === Қарсы болғандар === === Қалыс қалғандар === === Сұрақтар === === Қорытынды === Дауыс беру нәтижелері бойынша, 2026 жылдың 15 қаңтарынан бастап Қазақша Уикипедия логотиптері жаңа логотиптермен ауыстырылды. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:00, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) {{жабық-соңы}} == Бөлімдердің орналасуын бекіту == Қайырлы күн! Мақаладағы бөлімдердің орналасуын бекітуді ұсынамын. '''Галерея'''<br> '''Тағы қараңыз'''<br> '''Әдебиет'''<br> '''Дереккөздер'''<br> '''Сілтемелер (Сыртқы сілтемелер)'''<br> '''Санат'''<br> Кейде кейбір қатысушылар осы бөлімдердің орындарын ауыстырып жазады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:00, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 12:04, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:22, 2026 ж. ақпанның 14 (+05). '''Сілтемелер''' дің астына '''Санат''' деп қосып жіберсе қалай болады.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:42, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын [[Қатысушы:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] ([[Қатысушы талқылауы:Epoxa-HH|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} -- Сілтемелер емес Сыртқы сілтемелер дұрыс болар [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 12:48, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) == Мекемелер мен адамдар туралы ақпарат пен жаңа парақшаларды қалай қоса аламыз? == Қайырлы күн! Менде біраз мақалалар бар жиналып қалған. Онда мекемелер мен адамдар туралы ақпарат бар. Қызметі, өмірбаяны және т.б. Соны уикипедияға қалай шығаруға болады? [[Қатысушы:Бауыржан Заки|Бауыржан Заки]] ([[Қатысушы талқылауы:Бауыржан Заки|талқылау]]) 14:05, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) :Қайырлы күн! Мақала жариялау үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:30, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) == Инкубатордағы мақаланы тексеру туралы == <nowiki>Сәлеметсіздер ме. Мен инкубаторда "Жасанды интеллект – болашақтың технологиясы" атты мақала жаздым. Мақала дереккөздермен және суреттермен толықтырылған. Мақаланы қарап, талаптарға сәйкес болса негізгі мақалалар кеңістігіне көшіруге көмектессеңіздер. Рақмет.</nowiki> [[Қатысушы:Aidigitalkz|Aidigitalkz]] ([[Қатысушы талқылауы:Aidigitalkz|талқылау]]) 12:37, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) :Сәлеметсіз бе! Уикипедияда [[Жасанды интеллект]] мақаласы бар. Сіздікі дубликат болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:27, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) == Жаңадан тіркелген қатысушыларға арналған «100 өңдеме» шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендету == Жаңадан тіркелген қатысушыларға мақалалар жазу кезінде қолданылатын қазіргі «100 өңдеме» шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендетуді ұсынамын. Қолданыстағы талап жаңа қатысушылардың энциклопедияға үлес қоса бастауын едәуір баяулатуы мүмкін. Сонымен қатар 50 өңдеме талабы қатысушының жобамен танысып, негізгі қағидалар мен өңдеу дағдыларын меңгеруіне жеткілікті деңгей болып көрінеді. Сондықтан қазіргі 100 өңдеме шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендету ұсынылады. Қауымдастық мүшелерінен ұсынысқа қатысты қолдау немесе қарсылық білдіру сұралады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:50, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:25, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) == Инкубатордан мақаланы негізгі бетке көшіру туралы сұраныс == Сәлеметсіздер ме, құрметті администраторлар! Мен жаңа қатысушы болғандықтан, өңдеме саным жетпей, Инкубатордағы дайын мақаламды негізгі Уикипедия бетіне шығара алмай жатырмын. Төмендегі бір мақаланы тексеріп, негізгі мақалалар қатарына көшіріп (жылжытып) берулеріңізді сұраймын. Алдын ала рақмет! * [[Жоба:Инкубатор/Біләл Малдыбайұлы]] [[Қатысушы:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] ([[Қатысушы талқылауы:Амина Жанаковна|талқылау]]) 17:19, 2026 ж. маусымның 4 (+05) == «Бір сөз — көп тіл» (armysyz): Қазақша Уикисөздік, Викидеректер және Wikimedia Commons үшін дыбыстық жоба == Армысыздар, құрметті қауымдастық мүшелері! Менің атым Нұрия, мен '''armysyz''' (https://armysyz.kz) жобасының авторымын. '''armysyz''' — әлем тілдерінің қалай кездесетіні туралы: оларда не ортақ, немен ерекшеленеді және бір-біріне не сыйлайды. Бірінші болып қазақ тілі сәлем береді: жоба атауы — «Армысыз» деген қазақша сәлемдесу. Жобаның түпкі мәні — '''тіл табысу''': басқа тілдегі сөздің қалай естілетінін және нені білдіретінін таныған сайын, адам өзгені де, өз тілін де тереңірек түсіне бастайды. Сайтта бұл ой '''«Бір сөз — көп тіл»''' тарауында көрініс тапқан — онда сөздер қатар-қатар, ана тілінде сөйлейтін адамдардың тірі дауысымен жиналады. Бұл Уикимедиа қауымдастығының ортақ мақсатымен де үндеседі: ашық сөздіктер мен білім қорында сөздің жазылуы ғана емес, оның тірі үні де әр адамға қолжетімді болғаны маңызды. Қазір мен '''Wikimedia Foundation Rapid Fund''' грантына өтінім беріп жатырмын: мақсатым — күнделікті сөздік сөздер мен сәлемдесулерді тіл иелерінің дауысымен жазып, филолог мамандармен және сөздіктермен тексеріп, '''Қазақша Уикисөздікке (kk.wiktionary.org)''', '''Викидеректерге (Wikidata)''' және '''Wikimedia Commons''' қорына ашық түрде қосу. Алғашқы қадам ретінде Қазақстанда қатар өмір сүріп жатқан үш туыстас түркі тілін — '''қазақ, өзбек және татар''' тілдерін таңдадым: бұл — менің өз отбасым мен туыстарымның тілдері, әрі бір сөздің осы үш тілде қатар дыбысталуынан олардың тамырлас жақындығын да, әр тілдің өзіндік үнін де бірден естуге болады. Осы үш тілде жұмыс тәртібін жолға қойып алған соң, алдағы кезеңдерде қырғыз, қарақалпақ, ұйғыр, тәжік және басқа да тілдер біртіндеп қосылады. Уикимедиа кеңістігінде мен алғаш ретпін, сондықтан пікірлеріңізге, бағыт-бағдарларыңызға және қолдауларыңызға ерекше қуаныштымын! <!-- <ref --><nowiki> ~~~~</nowiki> [[Қатысушы:Armysyz|Armysyz]] ([[Қатысушы талқылауы:Armysyz|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. қазанның 22 (+05) == Әйелдердің психикалық денсаулығы айлығы (2027 ж. наурыз): жоба ұсынысы == Сәлеметсіздер ме! Мен Айжан Ли, Алматыданмын. Уикипедияда жаңамын, сондықтан алдымен қауымдастықпен ақылдасқым келеді. Wikimedia Rapid Fund қорына шағын грантқа өтінім бергім келеді. Жоспар: 2027 жылдың ақпанында жаңа авторларға (көбіне әйелдерге) үш онлайн-сабақ, наурызда 8 Наурызға орай мақалалар айлығы және Алматыда бір күндік офлайн уикимарафон. Қазақ Уикипедиясында босанғаннан кейінгі депрессия, етеккір алды синдромы, жалпы мазасыздық бұзылысы, дүрбелең шабуылы, посттравматикалық стресс бұзылысы, эндометриоз, тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы мақалалар жоқ, «Депрессия» мақаласы өте қысқа. Мақсат: 30 жаңа және 20 жақсартылған мақала, тек сенімді дереккөздермен (ДДҰ, ҚР клиникалық хаттамалары, ғылыми шолулар). Мақала жазғаны үшін ешкімге ақы төленбейді. Мүдделер қақтығысы туралы: мен «Баспалдақ» әдістемесінің авторымын, әйелдер әл-ауқаты саласында коммерциялық сайтым бар. Мақалаларға өз сайтыма, кітабыма немесе әдістемеме сілтеме қоймаймын, өзім туралы мақалаларды өңдемеймін. Тәжірибелі редакторлардан сұраймын: мақалалар тізімі мен ережелер туралы пікір айтыңыздар. Жобаға тренер немесе қазылар алқасының мүшесі болып қатысқыңыз келсе, осында жазыңыздар (бұл жұмыс ақылы). Өтінімді 29 қазанда жіберемін. Рахмет! [[Қатысушы:Aizhan Li|Aizhan Li]] ([[Қатысушы талқылауы:Aizhan Li|талқылау]]) 16:46, 2026 ж. қазанның 26 (+05) qkehve1a2tt0vxvd0av52rh3n5pacll 3686642 3686639 2026-10-26T11:51:41Z Aizhan Li 187602 /* Әйелдердің психикалық денсаулығы айлығы (2027 ж. наурыз): жоба ұсынысы */ Жауап беру 3686642 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> == NewUserMessage == {{tracked|T149563|resolved}} Жаңадан тіркелген қатысушыларға қарсы алу үлгісін <s>автоматты</s> automatically аутоматты түрде қою үшін [[mw:Extension:NewUserMessage]] кеңейтілімін қосуға сұраныс беру керек, ол үшін қауымдастықтың келісімі керек. Бұл аз да болса жұмысты жеңілдетіп және қатысушыларға дұрыс жөн сілтеу үшін қажет. Сондықтан белсенді дауыс берулеріңізді сұраймын. Дауысты форумға өтпей-ақ талқылау беттеріңізде бере берсеңіздер болады. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2016 ж. қазанның 31 (+06) === Жақтаушы дауыс === # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:58, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 13:37, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Абылай|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Абылай|талқылауы]]) 15:20, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]]) 15:41, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 15:47, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:TemirlanSarsen|TemirlanSarsen]] ([[Қатысушы талқылауы:TemirlanSarsen|талқылауы]]) 16:29, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # --Қатысушы талқылауы:Бегулы Отагасы 19:17, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Жүкен Аслан|Жүкен Аслан]] ([[Қатысушы талқылауы:Жүкен Аслан|талқылауы]]) 19:21, 2016 ж. қазанның 31 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 09:27, 2016 ж. қарашаның 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 13:42, 2016 ж. қарашаның 2 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:mustazhap|Mustazhap]] ([[Қатысушы талқылауы:mustazhap|талқылауы]]) 22:07, 2016 ж. қарашаның 4 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 22:15, 2016 ж. қарашаның 9 (+06) === Қарсы дауыс === === Қалыс дауыс === === Басқа пікірлер === == Ұсыныс == Қайырлы күн, құрметті Уикипедия бетіндегі бітікшілер мен админдер қауымы! Мен Сіздерді Уикипедияға спонсор табуға шақырамын! Бұл әрине әр түрлі сұрақтар, пікірлер тудырады, "анау-мынау" деген. Ол сұрақтарға жауапта болар, маған қазір осы Уикипедияда жұмыс істейтінім туралы құжат керек болып тұр, спонсор табуға. Ол құжатты кім жасап береді? Кімнен сұраймын? Неге біз бейтарап күй кешудеміз? Жылына бір жиналып, туындаған мәселелерді бірлесіп шешетін ұжым болып, спонсор тауып Уикипедияда қоғамдық қор құрайық. Қайлай қарайсыздар? Жалпы қазақша Уикипедияның басшысы кім? Кім жауап береді осы сұрақтарға? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]]--Салиха 13:08, 2016 ж. шілденің 26 (+06) :{{@|Салиха}} өкінішке орай ондай құжатты ешкім бермейді, яғни Уикипедия мекеме немесе ұйым емес, қазақша Уикипедияның басшысы болып [[УикиБілім]] қоғамдық қоры болып есептелген (өздерін солай атаған), ол ұйым кезінде Уикипедия жұмыстарына араласып кейін басқа тірліктермен айналысып кеткен көрінеді, ол туралы [[Қатысушы:Nurbek Matzhani]]-дан анығын сұрап білсеңіз болады. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:16, 2016 ж. шілденің 26 (+06) ::Демеуші табу оңай емес, себебі инвестор болсын спонсор болсын ақшаны жайдан жай бермейді, олар қайтарымы тез және қомақты пайда тапқысы келеді ондай пайданы көре алмаса демеуші болғысы келмейді. Егер ҚазУикиді ары қарай дамығанын қалайтын уикипедияшылар болса бизнеспен айналыссын. Мықты бизнесмен болғасын демеуші болады егер мақсаты, көзқарасы өзгеріп кетпесе. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 00:16, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) ::: Грантты Уикимедиадан сұрауға болады: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 12:55, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) == Басты бет дизайн == Осыдан бір жыл бұрын басты бет дизайнын ауыстыруға талпынып көргенмін, түк шықпады. Өзімнен де кінә бар, ешбір талқылаусыз, әй, шәй жоқ ауыстыра салдым. Енді ресми түрде қадам жасауды жөн көріп отырмын. Белсенді түрде дауыс берсек[[File:Face-wink.svg|23px]] [[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді/зертхана/Басты бет|'''Ұсынысым мынадай''']] P.S. Басты бетте тұрғанда Уикипедия логотипінің суреті тұрады, қорықпаңыздар[[File:Face-tongue.svg|23px]]. Құрметпен, --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 23:09, 2016 ж. тамыздың 16 (+06) === Қолдаймын === # {{Қолдаймын}} Сәл болсын жаңаланып отырғаны дұрыс.[[Қатысушы:TemirlanSarsen|TemirlanSarsen]] ([[Қатысушы талқылауы:TemirlanSarsen|талқылауы]]) 03:04, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қолдаймын}} Kazirgy dizain ruwikidin dizainynyn kserokopiyasy eken. Amannyn usynyp otyrgan dizainy - frahsuzdar siyaqty. Mynany da koru kerek - [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Etusivu]. Ajyrmashylygy - portaldardyn qasynda emblemelar tur.-- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 14:05, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қолдаймын}} Басты бет дизайны өзгеруі дұрыс деп санаймын. Басқа Уикипедиялардан айырмашылығы болу керек және оларға қарағанда ыңғайырақ болу керек.--<font color="#0000FF">[[Қатысушы:А.С.Кизиров|<span style="font-family:Georgia;"><i>А.С.Кизиров</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 20:05, 2016 ж. тамыздың 18 (+06) * Оның алдындағысы да сол француздардан қарағанбыз, сіз қай дизайнды қарап орысшаға ұқсайды деп тұрсыз? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:14, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) **Kazirgy. tobesi on jaq buryshynda portaldardyn ataulary 3 qatar bop ornalasuy.-- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 15:58, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) * ''Таңдаулы мақалалар, үміткерлер'' дегенге артқы фонға бояу керек емес. Үстіндегі навигациясының компоновкасы нашарлау, көзге бірден порталдар деген түседі. Қош келдіңіздер жайында қалып қалған. Сосын оң жаққа-таңдаулы мақала, жақсы м., таңдаулы сурет, білгенге маржан; сол жаққа-жаңалықтар, бүгін ***, аптаның жұмысы деген дұрыс болар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:18, 2016 ж. тамыздың 19 (+06) ** {{@|Kasymov}} мырза! {{Орындалды}}, Аптаның жұмысын оң жаққа қойғанда бір қателік кетіп тұр қарап көресіз бе? # {{Қолдаймын}} Бірақ апта жұмысын көрнекі жерге қойса деймін. Бас жағына болады.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 13:00, 2016 ж. тамыздың 26 (+06) # {{Қолдаймын}} Іске сәт! [[Қатысушы:Бауыржан Жақсылық|Бауыржан Жақсылық]] ([[Қатысушы талқылауы:Бауыржан Жақсылық|талқылауы]]) 13:16, 2016 ж. қыркүйектің 11 (ALMT) === Қарсымын === # {{Қарсымын}} Ренжіме, бірақ айырмашылық та, қажеттілік те көріп тұрғам жоқ. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 00:14, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қарсымын}} Бір жерін өзгертсе сенер едім. Түк те айырмасы жоқ. [[Арнайы:Үлесі/5.63.100.130|5.63.100.130]] 12:03, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қарсымын}} [[Қатысушы:Абылай|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Абылай|талқылауы]]) 09:25, 2016 ж. тамыздың 19 (+06) === Қалыс қалдым === # {{Қалыс қалдым}} [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 09:33, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қалыс қалдым}} --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:06, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) # {{Қалыс қалдым}} менің ойымша өзгеріс тек басты беттің мобильді болуы ма? яғни барлығы үлгі арқылы жасалу ғой, одан басқа аса қатты айырмашылық көріп тұрған жоқпын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:49, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) * {{@|Nurkhan}}, {{@|Arystanbek}}, {{@|Kasymov}} кішігірім өзгерістер еңгіздім, енді қарап көрсеңіздер. --<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 18:10, 2016 ж. тамыздың 17 (+06) :<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> аса айтарлықтай айырмашықты байқамадым, көп уақыттан бері келе жатқан парақша сол күйінде ұсынғансың, бәрін сұқтанып қарап отыра алмадым байқағаным "Білгенге маржан" бөлімін алып тастағансың, ары бері жылжытқансың.<br>Пысы: Егер заманауи қалыпқа салғың келсе мамандармен ақылдасып біраз уақыт шұғылданып ортаға тастауыңа болар еді. Немен айналысатыныңды білмей жүрсең ортаға салуыңа болады, біз ұсынар едік немесе аптаның алға қойған тапсырмалары бар. Жеңіл қабылда! [[Қатысушы:Nurkhan|Нұрхан]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurkhan|талқылауы]]) 01:06, 2016 ж. тамыздың 21 (+06) == Қазақ латыншасы == Құрметті, уикипедияшылар! Бəріміз де білеміз, Қазақша Уикипедияның мақалаларын кирилшеге, латыншаға жəне төтешеге аударуға болады. Бірақ латыншаға аударғанда қазақпараттың ескі латыншасы шығады екен. Қазіргі ресми латыншамыз бар емес пе? Соған аударайық. Қазіргі латынша енді өзгермес. Себебі алдыңғы латыншаларға қарағанда бұл латыншаға наразылық аз, көптеген сайттар, тіпті Қазақстан ұлттық телеарнасы да жартылай осы ресми латыншаға өтті. Көшелердің, мекемелердің атаулары осы латыншамен жазыла бастады. Сондықтан Қазақша Уикипедия да қарап қалмасын. Біз де қазіргі ресми латыншаға өтейік! --[[Қатысушы:А.С.Кизиров|А.С.Кизиров]] ([[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|талқылауы]]) 12:39, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06)-- :{{@|А.С.Кизиров}} уақытым, мүмкіндігім туғанда төте нұсқасын құртып жаңа латынша нұсқасына ауыстыруға МетаУикиге сұраныс жіберем. Сосын бұйырса екі нұсқасы ғана қалатын болады. Ұсынысымды ешкім көрмей қалады деп әр жерге жаза бермеңіз, осы жерге жазсаңыз жетеді. Менің де көптен ойлап жүрген ойым осы латын нұсқасына қатысты оң шешім шығару. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:07, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) ::Құрметті {{@|Arystanbek}} мырза! Назарыңызға рахмет! Бірнеше жерге жазғаным үшін кешірім сұраймын. Бірақ төтеше Шыңжаңдағы бауырларымызға керек қой. Оны жоюдын қажеті жоқ деп ойлаймын. Қолдағаныңыз үшін Алла разы болсын! --[[Қатысушы:А.С.Кизиров|А.С.Кизиров]] ([[Қатысушы талқылауы:А.С.Кизиров|талқылауы]]) 18:21, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06)-- :::{{@|А.С.Кизиров}} қытайда интернет қатты шектелген Уикипедия тұрмақ интернетке кіре алмайды. Онымен қоймай әркімнің инернеттегі іс әрекетін бақылауда ұсайды. Мен қытайда шамамен 6 жыл бұрын (2012) болдым. Онда еркіндік жоқ екенін көргем, қазір тіпті жоқ. Осында келгендер бізден пысық латын болсын кирил болсын жұтып алады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:29, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) Youku-ды қолдау үшін YouTube, Baidu-ды қолдау үшін Wikipedia, өздерінің әлеуметтік желісін (аты есімнен шығып тұр) Facebook, өз іздеу жүйесін қолдау үшін Google бұғатталған. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:34, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) :Германияда оқитын қытайдың қазақ студенімен сөйлескенде төтеге сәйкес келмейтінін айтқан. Менің өз болжауымша [[Қатысушы:AlefZet|AlefZet]] деген қатысушы парслылардан көшіре салған. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:42, 2019 ж. қаңтардың 4 (+06) * Төте жазуды қалдыру керек. Латынға көшуге асықпау керек. Емле ережелері әлі бекіген жоқ. 2025 дейін әлі уақыт бар. Қожанасыр айтпақшы оған дейін не патша, не есек, не мен өлемін.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 17:21, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) :Толық келісемін, ш-сы дұрыс емес сияқты ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:50, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06)& ::{{@|Kaiyr}} төтеде тұрған да жоқ қой, парсыдан көшірген арабша қалдыруға қандай нақты себеп бар? Жоғарыда мен ол туралы жазып кеттіп, оқымаған болсаң қайта қарап шығуыңды сұраймын. Германияда оқитын қытайдан барған қазақ студентімен болған әңгімені скриншот жасап осында салайын. Мен де сол кейбіреулер сияқты латынға асығуға қарсымын. Ерте көшкен Өзбекстанда әлі күнге дейін жартылай кирилмен жүреді екен. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) {{@|Kaiyr}} уақыты келіп өлейін деп отырған шалдар сияқты аттың ғой [[File:Face-tongue.svg|23px]]. Сен үшін патша мен үшін президент оңай өле қоятын адам емес, жаз ұзартатын дәрілер ішетін шығар, 130-ға келсе де таң қалмаймын. Сен айтқандай оған дейін 5-6 ақ жыл қалды. 2012-2013 жылдары осы уақытқа дейін не бар не жоқ деп ойлаған едік қазір біз сол кез үшін болашақта өмір сүріп отырмыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:25, 2019 ж. қаңтардың 9 (+06) :{{@|Kaiyr}} патшаң екеуің өлсеңдер басқа жұрт артарыңнан өледі дейсің бе? Жатып күлген смайлик ))))). --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:55, 2019 ж. қаңтардың 11 (+06) :: Патшаң кетті, күтеміз тағы біраз...--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 18:34, 2019 ж. маусымның 13 (+06) == Уикиманиа-2019 == 2019 жылдың 14-18 тамызы аралығында Швецияда өтетін конференцияға қатысуға өзімнің кандидатурамды ұсынуыма қалай қарайсыздар. Былтырғы жылы Польшаға баруға дайындалып, белгілі себептен бара алмай қалдым, ал биыл кедергі болмаса, конференцияға қатысып көрсем деп едім. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 18:15, 2019 ж. наурыздың 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:25, 2019 ж. наурыздың 1 (+06) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:13, 2019 ж. наурыздың 2 (+06) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:AlibekKS|AlibekKS]] ([[Қатысушы талқылауы:AlibekKS|талқылауы]]) 05:30, 2019 ж. наурыздың 8 (+06) : Сәлеметсіздер ме! Уикиманиаға бару үшін өз уикиіңдегі басқа қатысушылардың мақұлдауы қажет емес және де әр уики бөлімнен қатысушылар саны шектелмеген. Аппликейшін толтырып жібересіз, сондағы комиссия өздері шешім қабылдайды. Басты талаптар: уикидегі белсенділік (онлайнда және офлайнда) және жетік деңгейдегі ағылшын тілі (конференция тек ағылшын тілінде өтетін болғандықтан). Қысқасы солай. Сол себепті бізге қарамай, ешкімнен қысылмай өтінім жібере беріңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:27, 2019 ж. наурыздың 4 (+06) * Уикиманиаға грант алуға қыз, әйелдердің мүмкіндігі (шансы) көп. Өйткені gender gap азайту үшін оларға грант көп бөлінеді. Бастысы заявканы жақсы толтыру. Менің заявкаларын 1 турдан өтіп, 2 турда өтпей қалып жүр.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 17:10, 2019 ж. наурыздың 5 (+06) :Былтырға жылы Польшаға баруға анкета толтырғанда админдердің қолдағаны туралы беттің сілтемесін салуымды сұраған болатын, сондықтан ондай мәлімет Швецияға да қажет болуы мүмкін деп қамданып жатқаным ғой. Биылғы конференцияға қатысу үшін шарты бойынша жеке мәліметтік анкетаға қосымша ағылшын тілінен анкетирование жүргізіледі екен, өтінімді беруін беремін, егер өтсе маған жаз бойы қарапайым (элементарный) ағылшынды сөйлеу (разговорный) дәрежесіне жетілдіру қажет болады. [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] --Салиха 21:21, 2019 ж. наурыздың 6 (+06) ::2017-де Польшадағы және 2018-де Украинадағы конференциялар - жыл сайын болатын СЕЕ конференциясы. Әдетте күзде болады (қыркүйектің соңы-қазанның басы). Және де ол тек орталық және шығыс Еуропа аймағындағы уикимедиашылардың конференциясы. Ал Уикимания-2019 - бұл әлемдік масштабтағы шара. Сол себепті де талаптары өзгеше. Тапсырып көріңіз. Іске сәт!--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 12:21, 2019 ж. наурыздың 7 (+06) ::: Салиха ханым, қалайсыз? Не жаңалық? Сіздің өтініміңізді қабылдады ма Уикиманиаға?--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:53, 2019 ж. маусымның 21 (+06) == [[Киев]] == HELLO Kazakh airports began to write the real name Kyiv instead of the fake Kiev invented in Moscow. https://112.international/politics/kyivnotkiev-kazakh-airports-change-spelling-of-ukrainian-capitals-name-38757.html https://www.segodnya.ua/world/usa/ssha-oficialno-pereimenovali-kiev-v-mezhdunarodnoy-baze-1283966.html Therefore, the time has come as an alternative name to write a new translation of the Ukrainian capital, Кыів Кыйив / Кыив/ , in order to prepare the Kazakh for a Ukrainian real international name. In Ukraine, road signs with Russian names are thrown into the trash and signs are installed instead of them from Kyiv. Already now, there is no need to use fake Kiev as the main translation. Replacing the Cyrillic alphabet in Latin alphabet will lead to the fact that the English names of Ukrainian cities will become major in the Kazakh language. The English language uses Ukrainian real names. Open the English version of Google Maps Yandex wego.here.com - there you will only see the Ukrainian name--[[Қатысушы:Bohdan Bondar|Bohdan Bondar]] ([[Қатысушы талқылауы:Bohdan Bondar|талқылауы]]) 20:37, 2019 ж. маусымның 13 (+06) :We will consider this offer. One of the main problem of Kazakh is adopting of loanwords through Russian, because of this I don't know how we will adopt the word "Київ" to Kazakh. It's some variation of adopting: Киів (Kiyiv), Киіп (Kiyip), Кейіп (Keyiv), Кей (Key).-<font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылау)</font></span>]] 22:52, 2019 ж. маусымның 13 (+06) == Махамбет ауданы == Сәламатсыздар ма? Мен Атырау облысының аудандарын өңдеп жатыр едім. [[Махамбет ауданы]] мақаласындағы "тарихы" бөлімін бөліп алып жаңа бетшемен шығара аласыздар ма? Негізгі бетті өзім түзеймін. Өзім бөліп алайын десем бұрынғы авторы жойылғалы тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:26, 2021 ж. наурыздың 31 (+06) == Wikipedia New Design Skin == Құрметті қауымдастық мүшелері! 2022 жылдан бастап басқа тілдегі уикипедия тараулары басты бет пен мақала беттерін оқуды жеңілдеті мақсатында жаңа дизайн қолдана бастағанын білесіздер. Тек бір жылдан астам уақытта қазақ тарауы ғана ескі нұсқада қолданылып жатыр. Осыған орай жаңа нұсқаға көшу туралы ортақ шешімге келсек? Онда дауыс беруге шақырамын.[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:05, 2023 ж. маусымның 13 (+06) '''Қазақша Уикипедияны жаңа дизайн нұсқаға көшіру''' # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:06, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Айвентадор|Айвентадор]] ([[Қатысушы талқылауы:Айвентадор|талқылау]]) 15:15, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Kittenfreezer|Kittenfreezer]] ([[Қатысушы талқылауы:Kittenfreezer|талқылау]]) 15:20, 2023 ж. маусымның 13 (+06) # {{Қолдаймын}}. Әңгіме вектор 2022 жайлы болса, қолдаймын. меде тұрғанына біраз болды --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 16:09, 2023 ж. маусымның 25 (+06) # {{Қарсымын}}, маған қазіргісі ұнайды. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 11:38, 2023 ж. маусымның 27 (+06) == Global ban for Бучач-Львів == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I’m informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for Бучач-Львів|RfC/Global ban for Бучач-Львів]]. --[[Қатысушы:Jphwra|Jphwra]] ([[Қатысушы талқылауы:Jphwra|талқылау]]) 22:43, 2023 ж. тамыздың 10 (+06) == Жеке бетімді қорғау == Мен өзімнің [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|жеке бетімді]] қорғауды сұраймын. [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|Timyr ne Tamerlan]] ([[Қатысушы талқылауы:Timyr ne Tamerlan|талқылау]]) 10:09, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) :Кімнен? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:42, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) ::Бәрінен [[Қатысушы:Timyr ne Tamerlan|Timyr ne Tamerlan]] ([[Қатысушы талқылауы:Timyr ne Tamerlan|талқылау]]) 11:04, 2025 ж. қаңтардың 19 (+05) == Әліпбиді жөндеу == Бірдей санаттағы мақалалар орыс әліпбиі бойынша реттеледі де, қазақша әріптен басталатын мақалалар санаттың ең соңында тұрады. Осыны қазақ әліпбиіне сай етіп реттеуді сұраймын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:32, 2025 ж. қаңтардың 20 (+05) :{{@|Casserium}}Кеш жарық, осы мәселені баяғыдан айтып жүргенмін. Қазақтың төл 9 әрпінен басталған атаулар кейін тұрады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:00, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :: Қайырлы кеш. Мұны тек бітікшілер жөндей алатын шығар. @[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]], @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:05, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :::Бұл мәселеге біздің тісіміз батпайды-ау. Техникалық мәселе бұл жерде. Сәйкес мамандармен ақылдасу керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:15, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) ::::Мына сілтемеге өтіп, дауыстарыңды беріп жіберсеңдер, жылдамдатып қосып береді: https://phabricator.wikimedia.org/T384395 [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 03:06, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :::::@[[Қатысушы:Casserium|Casserium]], @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]], @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] енді санат не кез келген бетте әліпби дұрыс сұрыпталатын болады. Тексеріп көріңіздер. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:00, 2025 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Қайырлы кеш. Мәселені шешкеніңіз үшін көп рахмет. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:37, 2025 ж. наурыздың 12 (+05) :Керемет! {{@|Murat Karibay}}. Инфобокс үлгісін уикидатамен алмастырып шықсаңыз керемет болар еді. Мен жасап едім, кейбір жерлері дұрыс болмады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:29, 2025 ж. наурыздың 12 (+05) == Сілтеме жасауды жөндеу == Қазақша Уикипедияда тырнақшаға алынған сөзге сілтеме жасағанда, соңғы тұрған тырнақша көк түске боялып кететіні бар (мысалы, <nowiki>«[[Хабар]]»</nowiki> → «[[Хабар]]»). Бірақ орысша, ағылшынша Уикипедияда <nowiki>"<nowiki/>"</nowiki>-сіз де тырнақша боялмаған күйінде қалады. Осы жағдайды реттеуді ұсынамын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 06:13, 2025 ж. ақпанның 2 (+05) == Уикимедиа жобаларына қатысы жоқ Телеграмды Қазақша Уикипедияның әр бетінің төбесінде жарнамалау жалпы Уикипедияның стиліне сәйкес емес == Кеш жарық, құрметті Қазақша Уикипедия қатысушылары! Осы тақырыптағы сөздерім сіздерге қатты тисе, кешірім өтінем. Менің ойым біреуді ренжіту емес, мәдениетіміз үшін құндылығы көп Қазақша Уикипедия жобасын жақсарту. Басқа тілдегі Уикипедия жобаларының ешбірі өзінің әлеуметтік желідегі аккаунттарын осыншама ашық түрде жарнамаламайды және оған жақсы себептер бар деп ойлаймын. Мысалы, ол кәдімгі сайт қолданушысы үшін кәсіби емес көрінеді, себебі ол Уикипедияда онсыз да бұрыннан бері бар талқылау және форум функцияларын құрметтемейді, әрі Қазақша Уикипедия қатысушыларын сол негізгі функцияларды білмейтін не қолдана алмайтын сауатсыз адамдар секілді көрсетеді. Сонымен қатар, кейбір жоба қатысушылары Телеграм желісін қолданбайды, сондықтан қатысушылардың арасындағы сөйлесу сапасы нашарлауы мүмкін. Неліктен Қазақша Уикипедияға қатысты барлық жаңалықты жариялау мен талқылауды тек форумдар арқылы жасамасқа? [[Қатысушы:Нұрали Жандосұлы|Нұрали Жандосұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрали Жандосұлы|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. сәуірдің 20 (+05) # {{Қолдаймын}}, алып тастаңдар бұны. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 01:29, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) # {{Қолдаймын}}, керек жоқ нәрсе ғой. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 12:49, 2025 ж. сәуірдің 27 (+05) # {{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 00:56, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен Muzaffar Turgunov, 3 жылдан астам уақыт бойы қазақша және өзбекше Уикипедиясы белсенді қатысушысымын. Жастармен жұмыс жасау және оларды қолдау тәжірибем көп. М. Әуезов университеті Уикипедия студент клубы және басқа да қауымдастықтармен тәжірибе алмасып, белсенді болдым. Бірнеше халықаралық конференцияларға қатысып, өз білімімді бөлістім. Қазіргі таңда Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы тақырыбында Уикимедианың Рапид грантына өтініш беруді жоспарлап отырмын. Rapid Grant — бұл Wikimedia Foundation (Уикимедиа Қоры) ұсынатын шағын көлемді, бірақ маңызды қаржылай көмек түрі, ол Уикипедия және басқа да Уикимедиа жобаларының дамуына үлес қосатын жеке адамдар мен топтардың бастамаларын қолдау үшін беріледі. Бұл гранттың басты мақсаты — адамдарға өз қауымдастығында Уикимедиа жобаларын алға жылжытуға мүмкіндік беру: мысалы, мақалалар жазу, оқыту семинарларын өткізу, фотосуреттер жүктеу, ақпарат тарату немесе жаңа еріктілерді тарту сияқты іс-шаралар ұйымдастыру. Осыған орай, қауымдастықтан қолдау көрсетуіңізді сұраймын. Қауымдастық тарапынан рұқсат керек екен, бұл менің жобамды сәтті жүзеге асыруға үлкен көмегін тигізеді. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 20:25, 2025 ж. қарашаның 13 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 23:50, 2025 ж. қарашаның 13 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} іске сәт! Керек болса Уикипедия қатысушылары хабардар болу үшін жаппай хабарландыру таратып бере аламын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:12, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} - [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:21, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}}, жаңалық күтеміз! Іске сәт! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 20:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} - [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} Іске сәт! Нәтижелі жиын болады деп сенем! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 22:16, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:08, 2025 ж. қарашаның 15 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 19:19, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 21:42, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Sofiemama|Sofiemama]] ([[Қатысушы талқылауы:Sofiemama|талқылау]]) 23:36, 2025 ж. қарашаның 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:KoishymanovaG|KoishymanovaG]] ([[Қатысушы талқылауы:KoishymanovaG|талқылау]]) 09:46, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. қарашаның 18 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 18:55, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:50, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) == Уикипедияның 25 жылдық мерейтойына арналған логотип == {{жабық}} [[Сурет:WP25 potential birthday logo vector22 kz.svg|thumb|thumb|Vector 22]] [[Сурет:Wikipedia-logo-vector2010-wikipedia25-kz.svg|thumb|Vector Legacy]] Қайырлы күн, құрметті уикипедияшылар! 15 қаңтар Уикипедия [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жасқа]] толады. Соған орай басқа уикимедиашылардан сұратып, арнайы осы екі логотипті жасаттым. Және осы логотиптерді біздің Уикипедияда 15 қаңтардан бастап негізгі логотип қылып қолдануды ұсынып отырмын. Vector 22 деген (үстіңгі) логотип 2022 жылғы Vector 22 интерфейсіне, ал Vector Legacy деген (астыңғысы) логотип 2010 жылғы Vector Legacy интерфейсіне арналған. Сонымен қатар 10 қаңтарда болған [[:meta:Event:CEE Catch Up: Wikipedia 25|CEE Catch Up]] кезінде Уикимедиа Қоры қызметкерлері 25 жылдық мерейтойға арналған логотиптерді 1 жылға дейін, яғни 2027 жылғы 15 қаңтарға дейін қолдана берсеңіздер болады деген. Бірақ қазір қанша уақыт қолданатынымызды емес, жалпы ресми логотип өзгерту үшін қауымдастық қолдау көрсетуі қажет, сондықтан жалпы логотипті өзгертуге қолдау білдірулеріңізді сұраймын. Басқа уики қауымдастықтар 25 жылдық мерейтойға неше түрлі онлайн және офлайн іс-шаралар өткізіп жатыр. Біз ең болмаса логотипімізді өзгертіп, көштің соңына болсын ілініп қалайық :) -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 21:30, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) Дауыс берушіге қойылатын талап: # Өңдеулер саны: кем дегенде 100 # Уикипедияда тіркелген уақыты: кем дегенде 3 ай Дауыс беру 13 қаңтардың соңына дейін жалғасады === Қолдағандар === # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:09, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 22:24, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:32, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 11:17, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:41, 2026 ж. қаңтардың 12 (+05) === Қарсы болғандар === === Қалыс қалғандар === === Сұрақтар === === Қорытынды === Дауыс беру нәтижелері бойынша, 2026 жылдың 15 қаңтарынан бастап Қазақша Уикипедия логотиптері жаңа логотиптермен ауыстырылды. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:00, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) {{жабық-соңы}} == Бөлімдердің орналасуын бекіту == Қайырлы күн! Мақаладағы бөлімдердің орналасуын бекітуді ұсынамын. '''Галерея'''<br> '''Тағы қараңыз'''<br> '''Әдебиет'''<br> '''Дереккөздер'''<br> '''Сілтемелер (Сыртқы сілтемелер)'''<br> '''Санат'''<br> Кейде кейбір қатысушылар осы бөлімдердің орындарын ауыстырып жазады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:00, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 12:04, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:22, 2026 ж. ақпанның 14 (+05). '''Сілтемелер''' дің астына '''Санат''' деп қосып жіберсе қалай болады.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:42, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # Қолдаймын [[Қатысушы:Epoxa-HH|Epoxa-HH]] ([[Қатысушы талқылауы:Epoxa-HH|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) # {{Қолдаймын}} -- Сілтемелер емес Сыртқы сілтемелер дұрыс болар [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 12:48, 2026 ж. ақпанның 14 (+05) == Мекемелер мен адамдар туралы ақпарат пен жаңа парақшаларды қалай қоса аламыз? == Қайырлы күн! Менде біраз мақалалар бар жиналып қалған. Онда мекемелер мен адамдар туралы ақпарат бар. Қызметі, өмірбаяны және т.б. Соны уикипедияға қалай шығаруға болады? [[Қатысушы:Бауыржан Заки|Бауыржан Заки]] ([[Қатысушы талқылауы:Бауыржан Заки|талқылау]]) 14:05, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) :Қайырлы күн! Мақала жариялау үшін сізге 50 өңдеме жасау қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:30, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) == Инкубатордағы мақаланы тексеру туралы == <nowiki>Сәлеметсіздер ме. Мен инкубаторда "Жасанды интеллект – болашақтың технологиясы" атты мақала жаздым. Мақала дереккөздермен және суреттермен толықтырылған. Мақаланы қарап, талаптарға сәйкес болса негізгі мақалалар кеңістігіне көшіруге көмектессеңіздер. Рақмет.</nowiki> [[Қатысушы:Aidigitalkz|Aidigitalkz]] ([[Қатысушы талқылауы:Aidigitalkz|талқылау]]) 12:37, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) :Сәлеметсіз бе! Уикипедияда [[Жасанды интеллект]] мақаласы бар. Сіздікі дубликат болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:27, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) == Жаңадан тіркелген қатысушыларға арналған «100 өңдеме» шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендету == Жаңадан тіркелген қатысушыларға мақалалар жазу кезінде қолданылатын қазіргі «100 өңдеме» шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендетуді ұсынамын. Қолданыстағы талап жаңа қатысушылардың энциклопедияға үлес қоса бастауын едәуір баяулатуы мүмкін. Сонымен қатар 50 өңдеме талабы қатысушының жобамен танысып, негізгі қағидалар мен өңдеу дағдыларын меңгеруіне жеткілікті деңгей болып көрінеді. Сондықтан қазіргі 100 өңдеме шектеуін 50 өңдемеге дейін төмендету ұсынылады. Қауымдастық мүшелерінен ұсынысқа қатысты қолдау немесе қарсылық білдіру сұралады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:50, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :# {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:25, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) == Инкубатордан мақаланы негізгі бетке көшіру туралы сұраныс == Сәлеметсіздер ме, құрметті администраторлар! Мен жаңа қатысушы болғандықтан, өңдеме саным жетпей, Инкубатордағы дайын мақаламды негізгі Уикипедия бетіне шығара алмай жатырмын. Төмендегі бір мақаланы тексеріп, негізгі мақалалар қатарына көшіріп (жылжытып) берулеріңізді сұраймын. Алдын ала рақмет! * [[Жоба:Инкубатор/Біләл Малдыбайұлы]] [[Қатысушы:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] ([[Қатысушы талқылауы:Амина Жанаковна|талқылау]]) 17:19, 2026 ж. маусымның 4 (+05) == «Бір сөз — көп тіл» (armysyz): Қазақша Уикисөздік, Викидеректер және Wikimedia Commons үшін дыбыстық жоба == Армысыздар, құрметті қауымдастық мүшелері! Менің атым Нұрия, мен '''armysyz''' (https://armysyz.kz) жобасының авторымын. '''armysyz''' — әлем тілдерінің қалай кездесетіні туралы: оларда не ортақ, немен ерекшеленеді және бір-біріне не сыйлайды. Бірінші болып қазақ тілі сәлем береді: жоба атауы — «Армысыз» деген қазақша сәлемдесу. Жобаның түпкі мәні — '''тіл табысу''': басқа тілдегі сөздің қалай естілетінін және нені білдіретінін таныған сайын, адам өзгені де, өз тілін де тереңірек түсіне бастайды. Сайтта бұл ой '''«Бір сөз — көп тіл»''' тарауында көрініс тапқан — онда сөздер қатар-қатар, ана тілінде сөйлейтін адамдардың тірі дауысымен жиналады. Бұл Уикимедиа қауымдастығының ортақ мақсатымен де үндеседі: ашық сөздіктер мен білім қорында сөздің жазылуы ғана емес, оның тірі үні де әр адамға қолжетімді болғаны маңызды. Қазір мен '''Wikimedia Foundation Rapid Fund''' грантына өтінім беріп жатырмын: мақсатым — күнделікті сөздік сөздер мен сәлемдесулерді тіл иелерінің дауысымен жазып, филолог мамандармен және сөздіктермен тексеріп, '''Қазақша Уикисөздікке (kk.wiktionary.org)''', '''Викидеректерге (Wikidata)''' және '''Wikimedia Commons''' қорына ашық түрде қосу. Алғашқы қадам ретінде Қазақстанда қатар өмір сүріп жатқан үш туыстас түркі тілін — '''қазақ, өзбек және татар''' тілдерін таңдадым: бұл — менің өз отбасым мен туыстарымның тілдері, әрі бір сөздің осы үш тілде қатар дыбысталуынан олардың тамырлас жақындығын да, әр тілдің өзіндік үнін де бірден естуге болады. Осы үш тілде жұмыс тәртібін жолға қойып алған соң, алдағы кезеңдерде қырғыз, қарақалпақ, ұйғыр, тәжік және басқа да тілдер біртіндеп қосылады. Уикимедиа кеңістігінде мен алғаш ретпін, сондықтан пікірлеріңізге, бағыт-бағдарларыңызға және қолдауларыңызға ерекше қуаныштымын! <!-- <ref --><nowiki> ~~~~</nowiki> [[Қатысушы:Armysyz|Armysyz]] ([[Қатысушы талқылауы:Armysyz|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. қазанның 22 (+05) == Әйелдердің психикалық денсаулығы айлығы (2027 ж. наурыз): жоба ұсынысы == Сәлеметсіздер ме! Мен Айжан Ли, Алматыданмын. Уикипедияда жаңамын, сондықтан алдымен қауымдастықпен ақылдасқым келеді. Wikimedia Rapid Fund қорына шағын грантқа өтінім бергім келеді. Жоспар: 2027 жылдың ақпанында жаңа авторларға (көбіне әйелдерге) үш онлайн-сабақ, наурызда 8 Наурызға орай мақалалар айлығы және Алматыда бір күндік офлайн уикимарафон. Қазақ Уикипедиясында босанғаннан кейінгі депрессия, етеккір алды синдромы, жалпы мазасыздық бұзылысы, дүрбелең шабуылы, посттравматикалық стресс бұзылысы, эндометриоз, тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы мақалалар жоқ, «Депрессия» мақаласы өте қысқа. Мақсат: 30 жаңа және 20 жақсартылған мақала, тек сенімді дереккөздермен (ДДҰ, ҚР клиникалық хаттамалары, ғылыми шолулар). Мақала жазғаны үшін ешкімге ақы төленбейді. Мүдделер қақтығысы туралы: мен «Баспалдақ» әдістемесінің авторымын, әйелдер әл-ауқаты саласында коммерциялық сайтым бар. Мақалаларға өз сайтыма, кітабыма немесе әдістемеме сілтеме қоймаймын, өзім туралы мақалаларды өңдемеймін. Тәжірибелі редакторлардан сұраймын: мақалалар тізімі мен ережелер туралы пікір айтыңыздар. Жобаға тренер немесе қазылар алқасының мүшесі болып қатысқыңыз келсе, осында жазыңыздар (бұл жұмыс ақылы). Өтінімді 29 қазанда жіберемін. Рахмет! [[Қатысушы:Aizhan Li|Aizhan Li]] ([[Қатысушы талқылауы:Aizhan Li|талқылау]]) 16:46, 2026 ж. қазанның 26 (+05) :[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]], [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]], сәлеметсіздер ме! Талқылау беттеріңізге жаза алмадым (жаңа қатысушыларға сүзгі бар), сондықтан осында жазамын. Бұл жобаға тәжірибелі редактор керек: онлайн-сабақтар өткізу (грант бөлінсе, әр сабаққа 40 000 ₸ төленеді) және жобаны үйлестіру. Сіздерді немесе топтан біреуді шақырамын. Өтінім 29 қазанда жіберіледі, сондықтан 28 қазанға дейін жауап берсеңіздер, қуанамын. [[Қатысушы:Aizhan Li|Aizhan Li]] ([[Қатысушы талқылауы:Aizhan Li|талқылау]]) 16:51, 2026 ж. қазанның 26 (+05) 9dx0wj093keb6s44u3uvokav2tgjal2 Үлгі:Asia-boxing-bio-stub 10 9216 3686377 3683182 2026-10-25T18:48:08Z Kasymov 10777 3686377 wikitext text/x-wiki {{Stub-meta | article = Азия боксшысы туралы | category = Азия боксшылары туралы | image = Boxingicon.svg | size = 30 | alt = }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Азия туралы аяқталмаған мақалалар]] [[Санат:Үлгілер:Спортшылар туралы аяқталмаған мақалалар]] </noinclude> aes2469wy4fcoph4ad5fpzy5mlje7xu Қашаған кен орны 0 9856 3686472 3641214 2026-10-26T07:08:30Z 1nter pares 146705 3686472 wikitext text/x-wiki {{Мұнай кен орны |Атауы = Қашаған кен орны |Төл атауы = |Координаттары = 46/38/11/N/52/27/15/E |CoordScale = |Ел = Қазақстан |Аймақ = |Орналасуы = |Ашылған уақыты = 2000 |Игеріле бастады = 2001 |Өндіре бастады = |Қауырт жылы = |Теңгерімдік қорлары = 6 млрд тонн [[мұнай]] |Сурет = |Сурет атауы = |Статусы = |Өңдеу әдісі = жасанды арал |Жылдық өнімі = 8,35 млн. тонн (2017) |Жер қойнауын пайдаланушы = North Caspian Operating Company |Позициялық карта 1 = Каспий теңізі |Ортаққордағы санаты = }} '''Қашаған''' — [[Каспий теңізі]]нің [[қазақстан]]дық бөлігінде орналасқан әлемдегі ірі мұнай және газ кен орны. Ол [[Атырау]] қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 80 км жерде орналасқан. Қашаған 75 км x 45 км аумақты алып жатыр. Қашаған соңғы 40 жылда табылған әлемдегі ең ірі кен орны болды<ref>[http://www.ncoc.kz/kz/kashagan/default.aspx Қашаған кен орны туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150619143606/http://www.ncoc.kz/kz/kashagan/default.aspx |date=2015-06-19 }}</ref>. Кен орнының коллекторы Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде теңіз түбінен 4200 метрдей тереңдікте жатыр.   Соңғы зерттеу деректеріне сәйкес, кен орынның мұнай қоры 9–13 миллиард баррель мұнайды құрайды. Мұнай кен орны шетелдік компаниялардан құралған North Caspian Operating Company (NCOC) халықаралық консорциумы Өнімді бөлісу туралы келісім арқылы игерілуде. Консорциумға [[Eni]] (16,81%), «[[ҚазМұнайГаз]]» (16,87%), [[TotalEnergies]] (16,81%), [[Shell plc]] (16,81 %), [[ExxonMobil]] (16,81%), [[CNPC]] (8,33%), [[INPEX]] (7,56%) компаниялары кіреді.   Кен орнына ХІХ ғасырда [[Маңғыстау облысы]]нда дүниеге келген қазақтың әйгілі жырауы [[Қашаған Күржіманұлы]]ның есімі берілген. == Географиясы және геологиясы == Қашаған кен орны Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Каспий аймағы мұнай кен провинциясына жатады. Қашаған - Солтүстік Каспийдегі Қаратон-Теңіз кен орнының жалғасы болып саналады. Ол негізгі үш массивке бөлінеді: Шығыс Қашаған, Батыс және Оңтүстік-Батыс Қашаған. Өндірілетін мұнай қоры 1,5-10,5 млрд тонна аралығында болса, ал жалпы геологиялық мұнай қоры - 38 млрд баррель құрайды (6 млрд т)<ref>[http://www.kmg.kz/manufacturing/upstream/kashagan/ Утвержденные в ГКЗ РК запасы углеводородов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916063838/http://kmg.kz/manufacturing/upstream/kashagan/ |date=2013-09-16 }}</ref>. Шығыс Қашағанның қоры 1,1 - 8 млрд тонна, Батыс - 2,5 млрд тоннаға дейін ал Оңтүстік-Батыс Қашағанда - 150 млн тонна. Қашағанның геологиялық қоры қазақстандық мамандардың есебі бойынша шамамен 4,8 млрд тонна деп жоспарлануда. Сонымен қатар Қашағанда табиғи газдың да ірі қоры бар - 1 трлн м³ асады. Қашаған кен орнынан бөлек консорциум қосымша он бір блокті игеруде. Олар Ақтоты, Қайран және Қаламкас. Мұнайды өндіру жасанды аралдар арқылы жүзеге асырылады. Бүгінгі күнге төрт жасанды арал құрастырылып, шамамен 37 ұңғыма бұрғыланған. Мұнай мен газды кешенді дайындау мақсатында Атырау қаласынан 32 шақырым қашықтықта «Болашак» станциясы тұрғызылды. Аталған станция тәулігіне 300 мың баррель мұнай дайындай алады және кейін оны 450 мың баррельге дейін ұлғайтуға болады. Өндірістік операцияларды қолдау мақсатында Маңғыстау облысында Баутино базасы арқылы асырылады. Сонымен қатар мұнда мұнай төгілуге қарсы күрес орталығы да қызмет етеді. == Тарихы == Каспийдің солтүстігінде жатқан Қашаған кен орыны «Восток-1» ұңғысымен [[2000 жыл]]ы ашылды. [[File:Kashagan oil field development from Landsat imagery, 2000–2026.gif|thumb|Landsat спутниктік суреттері негізінде көрсетілген Қашаған кен орнының теңіз инфрақұрылымының 2000–2026 жылдардағы дамуы.]] Каспийдің солтүстік жобасы [[Agip КСО]] консорциумымен іске асырылып жатыр. Оның құрамына 18,52% үлесі бар [[Eni]] (жобаның ортақ операторы), [[TotalEnergies]], [[ExxonMobil]], [[Shell plc]], 9,26% үлесіне ие [[ConocoPhillips]], және 8,33% үлесі бар [[Inpex]] және «ҚазМұнайГаз» компаниялары кіреді. Қазақстан үкіметі Қашаған жобасында операторлық қызметін атқарған итальяндық [[Eni]] компаниясының жұмысына қанағаттанбады. Бұған кен орнына қатысты жасалған жаңа сметалық құжат себеп болды. Онда шығын көлемі $57 млрд тан $136 млрд дейін ұлғайтылды. Сондай-ақ, өнім өндіре бастау мерзімі 2008-2010 жылға ауыстырылды. Кейін, Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау ведомствосы Қашаған кен орынын пайдалану рұқсатын тоқтатты. Ресми мәліметтер бойынша, мұндай шешім Agip KCO консорциумының республикалық табиғатты қорғау заңдарын орындамағаны үшін қабылданған. Үш айлық келіссөздердің нәтижесінде [[2007]] жылдың 3 желтоқсанында [[ҚазМұнайГаз|«ҚазМұнайГаз»]] Қашаған консорциумымен өзара түсіністік жөнінде хаттамаға қол қойып, онда жобаны іске асыру уақыты және шығындар көлеміне қатысты мәселенің қайта қаралатыны көрсетілді. Құжат бойынша 20 желтоқсанда барлық компаниялар, өздерінің үлесіндегі бір бөлікті «ҚазМұнайГаз»компаниясына тапсыру және оның операциялық қызметіндегі ролін көтеру жөнінде келіссөздерді аяқтауы тиіс болатын. Сөйтiп, Қашағанға қатысушы компаниялар ENI, Total, Shell және ExxonMobil-дiң үлес салмағы — «ҚазМұнайГазбен» бiрдей 16,8%-ды {{citation needed}} құрайды. Қазақстан компаниясы шетелдiк компаниялардан акцияны сатып алғаны үшiн 1,78 миллиард доллар төлейтiн болады. == Тағы қараңыз == == Сыртқы сілтемелер == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мұнай кен орындары]] [[Санат:Атырау облысы кен орындары]] 5lfv52i16kqjkl14uc1k27mo10u8u0t Алоэ вера 0 15938 3686413 3051932 2026-10-25T21:16:31Z JMK 44947 change image 3686413 wikitext text/x-wiki '''Алоэ вера''' [[File:La Gacilly (36544481071).jpg|thumb|300px|Алоэ вера]] == Емдік және тағамдық қасиеттері == Алоэ вераны жеңіл күйік пен жарақаттарды емдеуге пайдалануға болады. Бұл өсімдіктің қою да созылмалы шырыны ауыру мен қышығанды басады. Инфекциядан жазылуға және оның алдын алуға көмектеседі. Өсімдіктен кішкене кесіп алып, сыртқы қабығын аршыңыз да, сол жұмсақ жапырақты немесе оның шырынын тікелей күйікке немесе жарақатты жерге салыңыз. Алоэның асқазан жарасы мен гастритті емдеуде де көмегі бар. Алоэның үшкір жапырақтарын ұсақтап тураңыз да, оны түнімен суға батырып пайда болған созылмалы ащы сұйықты әр 2 сағат сайын 1 стаканнан ішіңіз. Алоэнің жапырағын кескенде дәмі ашы сары түсті шырын ағады, ол шырыннан медицинада түрлі дәрілер жасайды. Алоэ дәрісі - асқазан, ішектегі жараларға, дизентерияға, терідегі іріңдеген жараларды жазуға пайдаланылады. Туберкулез ауруына қарсы қолданады. Абайсызда қолды пышақ кескенде, іріңдеген жара шықса, алоэ жапырағын ортасынан қақ жарып жараға таңып қоюға болады. "Биология" 7 сынып == Дереккөздер == * '''Вернер, Дэвид'''. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет. ISBN 5-615-01453-9 Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. '''Сол үшін оларға көп-көп рақмет!''' {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шырыштар]] [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]] {{stub}} if24ln69vjqwksqm3dcsqlx2422mu1a Сарыағаш ауданы 0 19044 3686340 3685352 2026-10-25T18:11:41Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Султанова Айжан|Султанова Айжан]] ([[User talk:Султанова Айжан|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3431062 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Сарыағаш ауданы |елтаңба = Coat of arms of Saryagash.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 37 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 43 |lon_sec =12 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Сарыағаш]] |ауылдық округтер саны =13 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 62 |қалалар саны = 1 |әкімі = Арман Айдарұлы Абдуллаев |әкімдіктің мекенжайы = Сарыағаш қаласы, Исмаилов көшесі, №37 |құрылған уақыты = 1939 |жер аумағы = 4 181<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G22UK25189M Сарыағаш ауданының жайылымдарды басқару және оларды пайдалану жөніндегі 2022-2023 жылдарға арналған жоспарын бекіту туралы]</ref> |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 218 998<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (85,70%)}}, {{nobr|[[тәжіктер]] (5,00%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (2,79%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (1,67%)}}, {{nobr|[[түріктер]] (1,35%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (1,08%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,75%)}}, {{nobr|[[ұйғырлар]] (0,68%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,98%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-saryagash?lang=kk Сарыағаш ауданының әкімдігі |карта = Saryagash District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Сарыағаш ауданы''' – [[Түркістан облысы]]ның оңтүстік бөлігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. [[1939 жыл|1939]] жылы құрылған. Жерінің аумағы 4,2 мың км². Орталығы – [[Сарыағаш]] қаласы. == Тарихы == [[1928 жыл|1928]] жылы орталығы Сарыағаш ауылында [[Келес ауданы]] құрылған. [[1939 жыл]]ы [[16 қазан]]да аталған аудан Келес, Сарыағаш аудандары болып екіге бөлінді. [[1963 жыл]]ы [[2 қаңтар]]да Сарыағаш ауданына таратылған Келес ауданының аумағы беріледі. [[1969 жыл]]ы [[13 қаңтар]]да Келес ауданы екінші рет құрылып, [[1988 жыл]]ы Сарыағаш ауданы құрамына қайтадан өтеді. [[1989 жыл]]ы [[13 қазан]]да Келес ауданы үшінші рет бөлініп шығып, [[1997 жыл]]ы [[24 сәуір]]де тағы таратылады. [[2018 жыл]]ы [[5 маусым]]да Келес ауданы төртінші рет қайта бөлініп шықты. == Географиялық орны, жер бедері == Солтүстігінде [[Арыс]] қаласымен, шығысында [[Қазығұрт ауданы|Қазығұрт]], батысында [[Шардара ауданы|Шардара]], оңтүстігінде [[Келес ауданы|Келес]] аудандарымен және оңтүстік-шығысында [[Өзбекстан]]мен шектеседі. Аудан жері негізінен төбелі, қырқалы жазықты келеді. Солтүстігін [[Белтау]] жотасы (592 м), батысын [[Ызақұдық]] құмы, [[Қауынбаймолда жотасы|Қауынбаймолда]] жотасы, оңтүстігін [[Шардара бөгені]] алып жатыр. Жер қойнауында мәрмәр, құм, бентонит балшығы, шипалы минералды суы барланған. Климаты континенттік, қысы жұмсақ, жазы ыстық, қуаң. Ауаның жылдық орташа температурасы қаңтарда –2 – 3°С, шілдеде 24 – 28°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 200 – 300 мм. Ауданның батысын бойлай Сырдария, Оңтүстік-шығысынан Келес, Құркелес, Ащысай өзендері ағып өтеді. Жері сұр топырақты және құмды келеді. Бетеге, жусан, жүзгін, баялыш, өзен бойларында қамыс, бұта, аралас ағаш өседі. Қасқыр, түлкі, қоян, саршұнақ, күзен, жылан мен кесірткенің түрлері кездеседі. Өсімдіктердің өсіп-өну мерзімі 220-320 тәулік. Аудан аумағынан сулы Келес және Құр Келес өзендері ағып өтеді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 58841 || {{өсім}}80107 || {{өсім}}96586 || {{өсім}}190366 || {{өсім}}212848 || {{құлдырау}}162031 ||{{өсім}}211851 |} Тұрғыны 186 109 адам ([[2019 жыл|2019]]). Халқы көп ұлтты, басым көпшілігі қазақтар (85,09%), одан басқа өзбектер (2,98%), тәжіктер (5,00%), әзербайжандар (1,70%), орыстар (1,24%), түріктер (1,41%), т.б. ұлт өкілдері тұрады. Ірі елді мекендері ([[2003 жыл|2003]]): Сарыағаш қаласы (26,0 мың адам), [[Абай (Келес ауданы)|Абай]] (18,0), [[Дербісек]] (10,3), [[Жібек жолы (Сарыағаш ауданы)|Жібек жолы]] (5,8), [[Ынтымақ (Келес ауданы)|Ынтымақ]] (5,4), [[Қабыланбек]] (5,1), [[Ақжар (Сарыағаш ауданы)|Ақжар]] (5,0), [[Қызылжар (Сарыағаш ауданы)|Қызылжар]] (4,7), [[Жылға]] (4,1), [[Дарбаза (Сарыағаш ауданы)|Дарбаза]] (3,7), Ақниет (3,6), Құркелес (3,3), Қошқарата (3,2), К.Маркс (3,1), Ақжол (3,0), Таскескен (3,0), Көктерек кенті (2,6). == Әкімшілік бөлінісі == 63 елді мекен 1 қалалық әкімдік пен 13 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Ақжар ауылдық округі (Түркістан облысы)|Ақжар ауылдық округі]] ||6778 ||{{өсім}}7594 ||112 ||3471 ||{{өсім}}3868 ||111,4 ||3307 ||{{өсім}}3726 ||112,7 |- | [[Әлімтау ауылдық округі]] ||1705 ||{{құлдырау}}1438 ||84,3 ||888 ||{{құлдырау}}747 ||84,1 ||817 ||{{құлдырау}}691 ||84,6 |- | [[Дарбаза ауылдық округі]] ||6491 ||{{өсім}}7278 ||112,1 ||3232 ||{{өсім}}3695 ||114,3 ||3259 ||{{өсім}}3583 ||109,9 |- | [[Дербісек ауылдық округі]] ||12168 ||{{өсім}}14670 ||120,6 ||6164 ||{{өсім}}7501 ||121,7 ||6004 ||{{өсім}}7169 ||119,4 |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Сарыағаш ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||15656 ||{{өсім}}19557 ||124,9 ||7868 ||{{өсім}}9945 ||126,4 ||7788 ||{{өсім}}9612 ||123,4 |- | [[Жемісті ауылдық округі]] ||3273 ||{{өсім}}4444 ||135,8 ||1643 ||{{өсім}}2216 ||134,9 ||1630 ||{{өсім}}2228 ||136,7 |- | [[Жылға ауылдық округі]] ||8633 ||{{өсім}}8634 ||100 ||4406 ||{{өсім}}4494 ||102 ||4227 ||{{құлдырау}}4140 ||97,9 |- | [[Жібек жолы ауылдық округі (Сарыағаш ауданы)|Жібек жолы ауылдық округі]] ||16167 ||{{өсім}}18298 ||113,2 ||8035 ||{{өсім}}9250 ||115,1 ||8132 ||{{өсім}}9048 ||111,3 |- | [[Көктерек ауылдық округі (Сарыағаш ауданы)|Көктерек ауылдық округі]] ||5492 ||{{өсім}}6964 ||126,8 ||2670 ||{{өсім}}3435 ||128,6 ||2822 ||{{өсім}}3529||125 |- | [[Қабланбек ауылдық округі]] ||15148 ||{{өсім}}18493 ||122,1 ||7461 ||{{өсім}}9208 ||123,4 ||7687 ||{{өсім}}9285 ||120,8 |- | [[Құркелес ауылдық округі]] ||19186 ||{{өсім}}30989 ||161,5 ||9684 ||{{өсім}}15568 ||160,7 ||9502 ||{{өсім}}15421 ||162,2 |- | [[Қызылжар ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қызылжар ауылдық округі]] ||6229 ||{{өсім}}7627 ||122,4 ||3158 ||{{өсім}}3881 ||122,9 ||3071 ||{{өсім}}3746 ||122 |- | [[Сарыағаш қалалық әкімдігі]] ||40280 ||{{өсім}}59606 ||148 ||19732 ||{{өсім}}29591 ||150 ||20548 ||{{өсім}}30015 ||146,1 |- | [[Тегісшіл ауылдық округі]] ||4825 ||{{өсім}}6259 ||129,7 ||2456 ||{{өсім}}3117 ||126,9 ||2369 ||{{өсім}}3142 ||132,6 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||162031 ||{{өсім}}211851 ||130,7 ||80868 ||{{өсім}}106516 ||131,7 ||81163 ||{{өсім}}105335 ||129,8 |} == Шаруашылығы == Сарыағаш ауданында мақта, жүзім, көкөніс, астық, жеміс, бақша, картоп, қаракөл қойы, биязы жүнді қой, сүтті-етті мал, шошқа өсіруге маманданған 4 ұжымшар, 16 кеңшар, Мемлекеттік сұрыптау ст. болған. Ауданда 16 өнеркәсіп орны, 7077 агроқұрылым, оның ішінде: 101 заңды тұлға, 6976 шаруа қожалықтары бар. Аудан аумағында «Сарыағаш шипажайы» АҚ, «Арман», «Алтын бұлақ – Р» демалыс орындары, балалар шипажайы бар. «Алекс» ЖШС – Қазақстан – Польша бірлескен кәсіпорны, «Демеу», «Әсем-ай», «Курорт – Барс – 2030» ЖШС-тері Сарыағаш шипалы суын құятын кәсіпорындар, «Мырзакент»АҚ, «Айша бибі» ӨК – мақта тазарту завотында мақта талшығын өндіреді. «Сенім» ЖШС – тігін, тоқыма бұйымдарын шығарады. Сарыағаш. ауданында жүзім шаруашылығын өркендету үшін «Жүзім» бағдарламасы жасалынған, бұл бағытта «Қабыланбек» шарап жасайтын компаниясы, «Дербісек – Бахус» ЖШС, «Назико» ЖШС, «Ақжол» АҚ-ның шарап заттары, жүзім өңдейтін 6 цех жұмыс істейді. Ауданның барлық егіс көлемінің үштен бір бөлігіне дәнді дақыл, 11,9%-на көкөніс, 17,3%-на мақта, 31,1%-на жүзімдік егілген. Облыстағы арпаның жалпы өнімінің – 9,5%, жүгерінің – 26,5%, күнбағыстың – 36,5%, картоптың – 30,5%, көкөністің – 26,4%, жемістің – 24,5%, жүзімнің 39,9% жиналады. Облыстағы темекі өсіретін бірден-бір аудан. Аудан шаруашылықтарында облыстағы мүйізді ірі қара малдың – 10,4%, оның ішінде сиырдың – 12,5%, қой мен ешкінің – 13,7%, шошқаның – 3,7%, жылқының – 8,4% шоғырланған; түйе – 180, құс – 75,3 мың басты құрайды. Келес өзенінің бойында «Келес» ӨК-нің су электр ст. электр энергиясын өндіреді. Жалпы білім беретін 137 мектеп бар, оның 94-і орта, 15-і орталау, 28-і бастауыш және 2 спорт, музыка мектептері. Мәдени мекемелерден 290 мәдениет орталықтары мен 36 кітапхана бар. Денсаулық сақтау саласында 2 емхана, 4 аурухана, 24 отбасылық дәрігерлік амбулатория, 104 фельдш.-акушерлік пункт, туберкулезге қарсы диспансер жұмыс істейді. Өзбекстанмен шекаралас Жібек жолы ауылында кеден бекеті орналасқан. Аудан жерінен [[Шымкент]] – Термез Халықараралық автомобил магистралі, [[Орынбор]] – [[Ташкент]] темір жолы өтеді. Аудандағы ірі, орта және шағын әртүрлі меншіктегі кәсіпорындардың өнім шығарып тұрғандары 46% құрайды. Өнеркәсіп саласы бойынша негізінен Сарыағаш минералды су құю (28.4%) және жеңіл өнеркәсіп (24.7%) салалары бар. Атап айтқанда «Алекс» ЖШС-минералды су құю өндірісі, «Айша-Бибі» ЖШС-мақта талшықтары өндірісі, «АВК Капланбек» АШК-жоғары сапалы шарап өнімдері, «Сенім» ЖШС-жеңіл өнеркәсіп өнімдерін өндіреді. «Әуес», «Жылға-Агро» ЖШС-тері - бидай ұнын экспортқа шығаруда. «Дина-Н» ЖШС-құрылыс материалдарының 8 түрін шығаруда. === «Сарыағаш шипажайы» === Ауданның бiрден-бiр табиғи байлығы жер асты минералды емдiк-ас сулары болып табылады. Қазiргi кезде 55 термальды су скважиналарының барлығы аудан мекемелерi мен тұрғындарына қызмет көрсетуде. Аудан аумағында аты Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге де мәлiм «Сарыағаш шипажайы» МҚК, «Алтын-Бұлақ», «Арман» санаториясы, «Ана мен бала» шипажайы сияқты 10 демалыс аймағы бар. «Сарығаш шипажайы» - бальнеологиялық шипажай, [[Ташкент]] қаласынан 15 шақырымдай қащықтықта орналасқан. 1953 – 1956 жылдар аралығында емдеу орнына айналды. «Сарыағаш шипажайы» табиғи байлығы жер асты минералды емдiк-ас сулары болып табылатынтықтан, шаруашылық ұңғымалардан тәулігіне 84 м3 су алады. Ауасы құрғақ, жазы ыстық, ұзақ, қысы жұмсақ. Емге пайдаланатын минералды суының температурасы 49 – 52С. Құрамында кремний қышқылы, радиоактивті элементтер, азот, гидрокарбонат, натрий, калий, [[кальций]], магний, алюминий, мыс, марганец, молибден және микроэлементтер бар.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> Ас қорыту органдарының қызметі, [[зат алмасу]]ы бұзылған, жүйке жүйесі, қол-аяқ, тері, әйел ауруларымен сырқаттанып қалғандар келіп емделеді. Бұл шипажай Қазақстан Республикасы және басқада тыс жерлерге белгілі.<ref>https://qazir.kz/article/Saryagash_qalasy</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Сарыағаш ауданы елді мекендері}} [[Санат:Сарыағаш ауданы]] gdw54l6ahcyavhs096r3cb1uq5aomdi Намыс (футбол клубы) 0 20852 3686597 3551030 2026-10-26T10:50:21Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686597 wikitext text/x-wiki {{Қысқаша сипаттама|1992–1997 жылдардағы қазақстандық футбол клубы}} {{футбол клубы (формасыз) |атауы = {{flagicon|Kazakhstan}} Намыс ФК |толық аты = Намыс Футбол Клубы |nickname = |құрылған = 1992 |таратылды = 1996 |жарыс = [[Футболдан Қазақстан бірінші лигасы|Қазақстан бірінші лигасы]] |маусым = [[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1995|1995]] |орын =4-ші (финалдық турнирде) }} '''Намыс футбол клубы''' — 1992-1996 жылдары Қазақстанда чемпионаттарында ойнаған футбол клубы. Клубтың басқалардан ерекшелігі — құрамында тек қазақ жігіттері ғана ойнады. == Тарихы == 1991 жылы "[[Спорт газеті|Спорт]]" газетінің редакторы [[Несіп Жүнісбаев]] тек қазақ балаларынан құралған команда жасақтау идеясын жариялады. Егер газетке көптеп жазылса, содан түсетін қаржы клубтың шығынын да көтере алатынын мәлімдеді. 1992 жылы жер-жерлерден оқырмандар клубтың болашағы үшін газет қорына шамалары жеткенше ақша аудара бастады да, 1992 жылы клуб селекционерлері жер-жерлерден 6, 7, 8 сынып оқитын, допты жақсы игере алатын қазақ балаларын жинау үшін Қазақстанды аралап кетті. Онысы нәтиже берді де, бірнеше баланың басын қосып, "Намыс" футбол мектебін құрды. Кейін сол мектептен [[Нұрбол Жәрдемұлы Жұмасқалиев|Нұрбол Жұмасқалиев]], [[Нәкен Қойшыұлы Қырықбаев|Нәкен Қырықбаев]], [[Алмас Жақанұлы Құлшынбаев|Алмас Құлшынбаев]], [[Асхат Жетпісбекұлы Қадыркұлов|Асқат Қадырқұлов]] секілді ұлттық құрамада ойнаған футболшылар өсіп шықты. Сол жылы "Намыс" кәсіби футбол клубы құрылды да, Қазақстан чемпионатына қатысты. Бірақ таза қазақ футболшыларынан құралған клуб айтарлықтай нәтиже көрсете алмай, төменгі орындарда қалды да, 1994 жылы бірінші лигаға түсіп қалды. 1995 жылы бірінші лигада элитаға көтерілу үшін біраз әрекеттенді. Шығыс аймақта сынға түсіп, төрт клубтың ішінде екінші орынға көтерілді. Финалдық турнирде де аса нашар ойнаған жоқ, жоғары лигаға жолдама беретін үшінші орынға іліге алмады, үшінші орындағы "[[Оқжетпес (футбол клубы)|Көкше]]" клубынан 6 ұпай артта қап кетті. 1995 жылғы маусымның соңында қаржы мәселесі қиындап кетті де, клуб жабылып қалды. Клубта әр жылдары жоғарыда аталғандардан бөлек Асан Кәриев, [[Қайрат Кәрімов]], Асхат Борантаев секілді футболшылар өнер көрсетті. == Статистикасы == {| class="wikitable" !Жыл !Лига !Орын !О !Ұ !Т !Ж !Доп !Кубок |- | rowspan="2" |[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993|1993]] |Б тобы |10 |22 |5 |2 |15 |18 — 62 | rowspan="2" |1/16 |- |13-25 орын |24 |24 |3 |3 |18 |21 — 55 |- |1994 |[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1994|1 лига]] |8 |36 |9 |8 |19 |33 — 48 |1/8 |- | rowspan="2" |1995 |Шығыс тобы |2 |6 |4 |1 |1 |10 — 4 | rowspan="2" |— |- |[[Футболдан Қазақстан бірінші Лигасы 1995|Финал]] |4 |10 |4 |1 |5 |13 — 16<br /> |} == Жетістіктері мен жеңілістері == === Ең үлкен жеңісі === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 3:0 ([[БГС Ақсай (футбол клубы)|«Қарашығанақ»]], [[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]]) === Ең үлкен жеңілістері === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 0:8 ([[Екібастұз (футбол клубы, 1979)|«Батыр»]], [[Екібастұз]]) == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20190501232924/http://footballfacts.ru/clubs/32084 footballfacts.ru] *[https://kazgazeta.kz/news/123894 Қазақ футболының намысын жаныған «Намыс»] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1992 жылы құрылған футбол клубтары]] [[Санат:1996 жылы жабылған футбол клубтары]] [[Санат:Намыс ФК]] ezytgzx4k540of9h7mapbxc5c3trzh5 Астана Арена 0 21627 3686320 3685131 2026-10-25T17:51:27Z Kasymov 10777 3686320 wikitext text/x-wiki {{Стадион |атауы = Астана Арена |толық атауы = |шынайы атауы = |бұрынғы атаулары = |бейресми атауы = |логотипі = |логотип ені = |суреті = Astana Arena (inside interior).JPG |ені = |сурет атауы = | lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 6|lat_sec = 29 | lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 24|lon_sec = 6 |region = |CoordScale = |санат = [[УЕФА стадиондар рейтингі|'''4-санаттағы УЕФА стадионы''']]<br>{{Rating|4|4}} |орналасуы = [[Астана]], [[Қазақстан]] |қаланғаны = |салынған = 2009 |жаңартылған = |иесі = |басқарушы компания = |мердігер = |құрылыс құны = $ 182 млн |жаңартылған құны = |ашылған = 3 шілде 2009 жылы |жабылды = |қиратылды = |сәулетші = [[Populous (компания)|Populous]] |команда = [[Астана (футбол клубы)|Астана]] және [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] |сыйымдылығы = 30 200 |рекордтық келушілер саны = |габариттері = 105×68 [[метр|м]] |алаң беті = |жүгіретін жол ұзындығы = |материалы = |сайты = |ортаққор = Astana Arena |позициялық карта = Қазақстан |карта ені = }} '''Астана Арена''' — [[Қазақстан]]ның бас қаласы [[Астана]]да орналасқан стадион. Бұл стадионға 30 200 көрермен сияды. Әлемдегі қозғалмалы шатыры бар алты стадионның құрамына кіреді. Стадион бастапқыда, ресми ашылу күнінде де қазақтың атақты күрескері [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]]ның құрметіне '''Қажымұқан Стадионы''' деп аталған.<ref>{{cite web|url=http://sports.kz/news/v-astane-otkryit-stadion-kajyimukan|title=Астанада «Қажымұқан» стадионы ашылды|publisher=sports.kz|language=|accessdate=|date=2009-07-07|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FeOpAwic|archivedate=2013-04-05}}</ref> Кейінірек, стадион оның ағымдағы '''Астана Арена''' атауын алды. Стадион, ең алдымен [[футбол]]ға бағытталған, сонымен қатар, елдің сүйікті спорт түрлеріне, соның ішінде күрес, дзюдо және бокс, басқа да спорт іс-шараларға арналған болуы мүмкін. Арена 33 000 орындық екі деңгейлі құрылымы бар ірі амфитеатр ретінде ойластырылған: 16 000 орындық төменгі террассалар, қоршаған, және 17 000 орындық жоғарғы жағдай, батыс және шығыс жағында ілулі. Жылжымалы шатыры 20 [[минут]]та ашылып-жабылады. Стадионның алаңы жасанды және әлемдік деңгейдегі ойындарды және концерттерді өткізуге бейімделген. == Тарихы == "Астана Аренада" [[2009 жыл]]дың [[3 шілде]]де ашылған болатын және бұл стадиондағы ең бірінші ойыны сол күні [[Астана (футбол клубы)|Локомотив (Астана)]] пен [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстанның жастар құрама командасы]] арасында өткен болатын. Бұл ойынның төрешісі әйгілі италяндық [[Пьерлуиджи Коллина]] болатын, ал доппен алғашқы соққыны Қазастанның президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] орындаған болатын. Осы екі командалардың кұрамында, өздерінің ойыншыларыменен қатар, қонаққа шақырылған "жұлдыздарда" ойнаған болатын. Қазақстанның жастар құрама командасына — Грузия құрамасының және италяндық "[[Милан (футбол клубы)|Милан]]" клубының қорғаушысы [[Каха Каладзе]] мен Украин құрамасының шабуылшысы [[Андрей Николаевич Шевченко|Андрей Шевченко]], ал «Локомотив» құрамында — атақты түрік ойыншылар [[Хасан Шаш]] және [[Хакан Шүкір|Хакан Шүкур]] ойнады. [[Сурет:2013 Kazakhstan Super Cup on Astana Arena.jpg|нобай|оңға|350px|Астана Аренада өткен ФК «Шахтёр» мен ФК «Астана» арасындағы Қазақстан Суперкубогы үшін матчы.]] [[Сурет:aziada2011.jpg|нобай|оңға|350px|VІІ қысқы Азия ойындарының ашылу салтанаты]] [[VІІ қысқы Азия ойындары|7-Азиада қысқы ойындарының]] салтанатты ашылуы осы "Астана Аренада" өткен болатын. == Стадионның негізгі сипаттамалары == [[Сурет:Astana Arena (inside interior).JPG|нобай|оңға|350px|Астана Аренаның ішкі көрінісі]] * 4 мінбе - оңтүстік, солтүстік, батыс және шығыс. * Сыйымдылығы - 30 000 көрермен. * Алаңның өлшемі - 105 х 68 метр. * Қақпағы - жасанды. * Орындықтар - пластикалық. * VIP - орындар. * Шешінетін бөлме - 4. * Төрешілер бөлмесі. * 100 адам үшін 4 [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]] бөлмесі. * Замаңға сай 2 есеп тақтасы. * Жаттығу залы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Астана спорт нысандары]] [[Санат:Қазақстан стадиондары]] [[Санат:Астана ғимараттары мен құрылыстары]] [[Санат:Стадиондар]] 5mfdcrvdphxetr0qyz6lqbd97s25gdg (4466) Абай 0 22299 3686637 3677512 2026-10-26T11:46:09Z Ерден Карсыбеков 3744 Ерден Карсыбеков [[Абай планетасы]] бетін [[(4466) Абай]] бетіне жылжытты 3677512 wikitext text/x-wiki {{Ғаламшар |кіші карточка = |түрі = астероид |фон = |атауы = |символ = |сурет = |ені = |анықтама = |сурет2 = |фон = |ені2 = |анықтама2 = |басқа атаулары = 1971 SX1 (уақытша) |астероидтің белгіленуі = 1971 SX1 = 1972 YQ = 1973 AY = 1979 FT3 = 1980 NM = 1981 TN3 = 1988 AD1 |астероид санаты = [[Негізгі белдеу]] |ашылуы-ref = |алғашқы ашушы = [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] |ашылған жері = [[Научный (Қырым)|Научный]], [[Қырым облысы|Қырым]] |ашылған күні = [[23 қыркүйек]] [[1971]] |ашылған күні-ref = |ашылым әдісі = |орбита-ref = |дәуірі = |перигелий = |афелий = |периастр = |апоастр = |апсида = |периапсида = |апоапсида = |үлкен жарты ось = |орбита радиусы = |эксцентриситет =0,034450388 |сидерикалық кезең = 1842,530265 тәулік |синодикалық кезең = |орбиталды жылдамдық = |аномалия = |иілуі = |бұрыштық орын ауыстыру = |жоғарғы көтерілуші түйіннің бойлығы = |Перисатрдың бойлығы = |перисатрдың уақыты = |перицентрдің аргументі = |жартылай амплитуда = |кімнің серігі = [[Күн (жұлдыз)|Күн]] |серіктері = |физикалық сипаттамалары-ref = |өлшемі = |сығылысу |экваторлық радиус = |полярлық радиус = |орташа радиус = |үлкен дөңгелектің шеңбері = |жазықтық ауданы = |көлем = |массасы = |тығыздығы = |еркін түсу үдеуі = |бірінші ғарыштық жылдамдық = |екінші ғарыштық жылдамдық = |айналудың экваторлық жылдамдығы = |айналу периоды = |осьтің иілуі = |тік жоғары көтеріуі = |бейімделу = |полюстің аспандық ендігі = |полюстің аспандық бойлығы = |альбедо = 0,187 |классы = |көрінетін жұлдыздық шамасы = |абсолютті жұлдызды шамасы = 12,2 және 12,27 |бұрыштық диаметр = |жазықтықтағы температура = |температура 1 атауы = |температура 1 минимум = |температура 1 орташа = |температура 1 максимум = |температура 2 атауы = |температура 2 минимум = |температура 2 орташа = |температура 2 максимум = |атмосфера-ref = |атмосфералық қысым = |биіктік межелігі = |атмосфера құрамы = }} '''(4466) Абай''' – [[негізгі белдеу]]дегі [[астероид]]. Оны 1971 жылы 23 қыркүйекте [[Қырым астрофизикалық обсерваториясы]] ашқан. [[Марс]] пен [[Юпитер]] планеталары аралығында қозғалады. Оны [[украин]]дық [[астроном]] [[Николай Степанович Черных]] ашып ([[1979]] жылы), [[Абай Құнанбайұлы]]ның есімін берген. Халықараралық планеталарды зерттеу орталығы Абай планетасын 4466-планета ретінде тіркеп, [[каталог]]қа енгізді. Абай планетасы [[Күн]]ді әр бес жылда төрт күнде бір айналып шығады. Ол аспанда тәулігіне 0,19540629 градусқа ығысады. Үлкен жарты осінің мөлшері 0,0279154 [[астрономия]]лық бірлікке тең. [[Орбита]]сының [[эксцентриситет]]і 0,0279154 градус. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} * {{cite book|title=«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия |editor=Ә. Нысанбаев |location=Алматы |publisher=«[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы |year=1998 |isbn=5-89800-123-9 |том=X }} [[Санат:Астероидтар]] 2r2wfz0at1wfd4cmqshf7w8zejy3w2x Эдуард (көл) 0 24554 3686195 2619055 2026-10-25T15:09:54Z Wikuiser 172895 3686195 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Эдуард |Төл атауы = en/Lake Edward/fr/Lac Édouard/sw/Ziwa Edward/en/Rutanzige |Сурет = Wfm lake edward lake george.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = -0.3333/29.6 |CoordScale = 5000 |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 912 |Ұзындығы = 77 |Ені = 40 |Ауданы = 2325 |Көлемі = 39,5 |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = 112 |Орташа тереңдігі = 17 |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = 12096 |Құятын өзендер = Ниамугасани/Ишаша/Рутсуру/Рвинди |Шығатын өзендер = Семлики |Ел = Конго Демократиялық Республикасы/Уганда |Аймақ = Батыс облысы (Уганда)/Солтүстік Киву |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Lake Edward }} '''Эдуард''' (Edward) – [[Ніл]] [[өзен]]і алабындағы [[көл]]. [[Шығыс]] [[Африка]]дағы [[Конго Демократиялық Республикасы]] мен [[Уганда]] [[шекара]]сында. Ауданы 2150 км², тереңдігі 111 м. [[Көл]] [[тектоника]]лық қазаншұңқырда орналасқан (абс. биіктігі 913 м). Жағалауының басым бөлігі аласа, батпақты, қамыс-құрақ нуы өскен; батыс жағалауы биік, тік-жарлы. Эдуард көленнен [[Альберт]] көленіне құятын [[Семлики]] өзеңі ағып шығады. [[Балық]] ауланады. Біршама бөлігі [[Вирунг]] қорығының құрамына кіреді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Уганда көлдері]] [[Санат:Конго көлдері]] {{lake-stub}} ghpc6kr3rxaocz71ozkp0zmzevte547 Экрандау 0 24634 3686243 2614908 2026-10-25T16:23:52Z Әліби Хабидулла 187567 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 3686243 wikitext text/x-wiki '''Экрандау''' – кино тәсілдері арқылы әдеби (проза, драматургия, лирика) немесе театр (спектакль, опера, балет) туындылары негізінде фильм жасау өнері. Кино өнері өмірге алғаш келген күннен бастап көркем әдебиет туындыларын пайдаланып келеді. Мыс., 1902 ж. Францияда реж. Ж.Мельес түсірген кинофеериялардан “Робинзон Крузо” мен “Гулливер” фильмін атауға болады. 1908 ж. Ресейдегі алғашқы “Стенька Разин” фильмі кең таралған белгілі халық әні негізінде жасалды. Жеке өнер саласына айналмай тұрған кезден-ақ кино дүние жүзі әдебиетіндегі классик. шығармаларды пайдалана бастады. Сонымен әдеби шығармалар кино өнерінің сарқылмас қайнар көзіне айналды. Мыс., У.Шекспирдің “Гамлет” трагедиясы Францияда (1907), Италияда (1908), Данияда (1910) және Ұлыбританияда (1913) экрандалды. Ресейде 1909 ж. А.С. Пушкин, Л.Н. Толстой, Ф.М. Достоевский, А.П. Чехов, т.б. жазушылардың шығармалары бойынша 50-ге тарта фильм жасалды. Э. өнері әдеби туындыларды шығарм. тұрғыдан қорытуды, әсіресе көркем туындының идеялық ой-мазмұнын, кейіпкерлердің іс-әрекеті мен мақсат-мұратын тереңірек ашып көрсетуді талап етеді. Э. кезінде әдеби шығарманың композиц. шешімі, оған қоса оқиға орны мен кейіпкерлер санының өзгеруі, сондай-ақ қосалқы эпизодтардың мүлдем қысқарып қалуы әбден ықтимал. 1920 – 90 ж. көркем туындыларды Э. ісі жан-жақты дамып, кең өріс алды. Әсіресе 1926 ж. А.М. Горькийдің романы бойынша реж. В.И. Пудовкин қойған “Ана” фильмі дүниежүз. кино өнерінде елеулі оқиғаға айналды. Бұдан кейінгі жылдары [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдері және шетел жазушыларының (Б.А. Лавренев, А.Н. Толстой, А.А. Фадеев, М.А. Шолохов, Ш.Т. Айтматов, А.Н. Островский, Н.В. Гоголь, Л.Н. Толстой, М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, С.Лем, Г.Мопассан, У.Шекспир, т.б.) шығармалары бойынша көптеген көркем фильмдер қойылды. Бұлардың қатарында көрермендер көңілінен шыққан “Томпақ қыз” (реж. М.И. Ромм), “Найзағай” (екеуі де 1934, реж. В.М. Петров) мен “Бірінші Петр” (1937 – 39, 2 сериялы; екеуінің де реж. В.М. Петров), “Қырық бірінші” (1956, реж. Г.Н. Чухрай), “Жас гвардия” (1948), “Тынық Дон” (1957 – 58, 2 сериялы; екеуінің де реж. С.А. Герасимов) мен “Адам тағдыры” (1959), “Соғыс пен бейбітшілік” (1966 – 67, екеуінің де реж. С.Ф. Бондарчук), “Гамлет” (1964) пен “Король Лир” (1970, екеуінің де реж. Г.М. Козинцев), “Алғашқы мұғалім” (1965, реж. А.С. Михалков-Кончаловский) мен “Ақ кеме” (1976, реж. Б.[[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Шәмшиев]]), “Солярис” (1972, реж. С.И. Параджанов), “Өлі жандар” (1984) мен “Крейцер сонатасы” (1987, екеуінің де реж. М.А. Швейцер), “Екі қылмыс” (1994, Р.Шнайдер) сияқты көркем фильмдер бар. Көркем әдебиет туындыларын Э. шетелдерде де өріс алды. Мыс., Ұлыбританияда Шекспирдің “Гамлет” (реж. Л.Оливье, 1948) пен “Король Лир” (реж. П.Брук, 1971), Францияда Стендальдің “Қызыл мен қара” (реж. К.Отан-Лара, 1954) және Г.Мопассанның “Сүйікті дос” (реж. Л.Дакен, 1954), АҚШ-та А.Лорентстің “Вестсайд хикаясы” (реж. Р.Уайз) мен Г.Фасстың “Спартак” (реж. С.Кубрик, екеуі де 1961), Чехословакияда Я.Гашектің “Сайыпқыран солдат Швейктің бастан кешкендері” (реж. Й.Трнка, 1955), Польшада З.Посмыштың “Пассажир әйел” (реж. А.Мунк, 1963) мен Б.Прустың “Қуыршақ” (реж. В.Хас, 1968), Венгрияда Ф.Шанттың “Жиырма сағат” (реж. З.Фабри, 1964) секілді әр алуан шығармалар экрандалды. Қазақстанда көркем әдеби шығармаларды Э. ісі кино өнерінің даму жолымен тығыз байланысты. Д.А. Фурмановтың “Бүліншілік” (1928, реж. С.А. Тимошенко), Әуезовтің “Абай әні” (1945, Л.С. Соболевпен бірлесіп жазған “Абай” трагедиясы бойынша, реж. Г.Л. Рошаль мен Е.Е. Арон), “Қараш-Қараш” оқиғасы” (1968, реж. Б.Шәмшиев), “Көксерек” (1973, реж. Т.Өкеев) пен “Қаралы сұлу” (1982, реж. Е.[[Ермек Бектасұлы Шынарбаев|Шынарбаев]]), Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш – Баян сұлу” (1954, реж. Ш.Айманов пен Г.А. Гаккель; 1992, реж. А.Әшімов) мен “Қыз Жібек” (1970, реж. С.Қожықов), С.Мұқановтың “Ботакөз” (1957, реж. Е.Е. Арон), Б.Соқпақбаевтың “Менің атым Қожа” (1963, реж. А.Қарсақбаев), С.Мұратбековтің “Күсен-Күсеке” (1976, реж. Е.Болысбаев), Д.Исабековтің “Гауїар тас” (1976, реж. Ш.Бейсембаев) пен “Жусан” (1986, реж. А.Әшімов), Ә. Нұрпейісовтің “Қан мен тер” (1978, реж. Ә.Мәмбетов, Ю.Мастюгин), Ә.Әлімжановтың “Жаушы” (1980, реж. Мәмбетов), С.Жүнісовтің “Заман-ай” (1997, реж. Б.Шәріп) атты шығармалары бойынша, т.б. көркем фильмдер түсірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Техника]] [[Санат:Терминология]] 0d0jaf3d186ezfvjbq60dd3ycizgjvb 3686276 3686243 2026-10-25T17:12:25Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Әліби Хабидулла|Әліби Хабидулла]] ([[User talk:Әліби Хабидулла|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2614908 wikitext text/x-wiki '''Экрандау''' – кино тәсілдері арқылы әдеби (проза, драматургия, лирика) немесе театр (спектакль, опера, балет) туындылары негізінде фильм жасау өнері. Кино өнері өмірге алғаш келген күннен бастап көркем әдебиет туындыларын пайдаланып келеді. Мыс., 1902 ж. Францияда реж. Ж.Мельес түсірген кинофеериялардан “Робинзон Крузо” мен “Гулливер” фильмін атауға болады. 1908 ж. Ресейдегі алғашқы “Стенька Разин” фильмі кең таралған белгілі халық әні негізінде жасалды. Жеке өнер саласына айналмай тұрған кезден-ақ кино дүние жүзі әдебиетіндегі классик. шығармаларды пайдалана бастады. Сонымен әдеби шығармалар кино өнерінің сарқылмас қайнар көзіне айналды. Мыс., У.Шекспирдің “Гамлет” трагедиясы Францияда (1907), Италияда (1908), Данияда (1910) және Ұлыбританияда (1913) экрандалды. Ресейде 1909 ж. А.С. Пушкин, Л.Н. Толстой, Ф.М. Достоевский, А.П. Чехов, т.б. жазушылардың шығармалары бойынша 50-ге тарта фильм жасалды. Э. өнері әдеби туындыларды шығарм. тұрғыдан қорытуды, әсіресе көркем туындының идеялық ой-мазмұнын, кейіпкерлердің іс-әрекеті мен мақсат-мұратын тереңірек ашып көрсетуді талап етеді. Э. кезінде әдеби шығарманың композиц. шешімі, оған қоса оқиға орны мен кейіпкерлер санының өзгеруі, сондай-ақ қосалқы эпизодтардың мүлдем қысқарып қалуы әбден ықтимал. 1920 – 90 ж. көркем туындыларды Э. ісі жан-жақты дамып, кең өріс алды. Әсіресе 1926 ж. А.М. Горькийдің романы бойынша реж. В.И. Пудовкин қойған “Ана” фильмі дүниежүз. кино өнерінде елеулі оқиғаға айналды. Бұдан кейінгі жылдары ТМД елдері және шетел жазушыларының (Б.А. Лавренев, А.Н. Толстой, А.А. Фадеев, М.А. Шолохов, Ш.Т. Айтматов, А.Н. Островский, Н.В. Гоголь, Л.Н. Толстой, М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов, С.Лем, Г.Мопассан, У.Шекспир, т.б.) шығармалары бойынша көптеген көркем фильмдер қойылды. Бұлардың қатарында көрермендер көңілінен шыққан “Томпақ қыз” (реж. М.И. Ромм), “Найзағай” (екеуі де 1934, реж. В.М. Петров) мен “Бірінші Петр” (1937 – 39, 2 сериялы; екеуінің де реж. В.М. Петров), “Қырық бірінші” (1956, реж. Г.Н. Чухрай), “Жас гвардия” (1948), “Тынық Дон” (1957 – 58, 2 сериялы; екеуінің де реж. С.А. Герасимов) мен “Адам тағдыры” (1959), “Соғыс пен бейбітшілік” (1966 – 67, екеуінің де реж. С.Ф. Бондарчук), “Гамлет” (1964) пен “Король Лир” (1970, екеуінің де реж. Г.М. Козинцев), “Алғашқы мұғалім” (1965, реж. А.С. Михалков-Кончаловский) мен “Ақ кеме” (1976, реж. Б.[[Болотбек Төленұлы Шәмшиев|Шәмшиев]]), “Солярис” (1972, реж. С.И. Параджанов), “Өлі жандар” (1984) мен “Крейцер сонатасы” (1987, екеуінің де реж. М.А. Швейцер), “Екі қылмыс” (1994, Р.Шнайдер) сияқты көркем фильмдер бар. Көркем әдебиет туындыларын Э. шетелдерде де өріс алды. Мыс., Ұлыбританияда Шекспирдің “Гамлет” (реж. Л.Оливье, 1948) пен “Король Лир” (реж. П.Брук, 1971), Францияда Стендальдің “Қызыл мен қара” (реж. К.Отан-Лара, 1954) және Г.Мопассанның “Сүйікті дос” (реж. Л.Дакен, 1954), АҚШ-та А.Лорентстің “Вестсайд хикаясы” (реж. Р.Уайз) мен Г.Фасстың “Спартак” (реж. С.Кубрик, екеуі де 1961), Чехословакияда Я.Гашектің “Сайыпқыран солдат Швейктің бастан кешкендері” (реж. Й.Трнка, 1955), Польшада З.Посмыштың “Пассажир әйел” (реж. А.Мунк, 1963) мен Б.Прустың “Қуыршақ” (реж. В.Хас, 1968), Венгрияда Ф.Шанттың “Жиырма сағат” (реж. З.Фабри, 1964) секілді әр алуан шығармалар экрандалды. Қазақстанда көркем әдеби шығармаларды Э. ісі кино өнерінің даму жолымен тығыз байланысты. Д.А. Фурмановтың “Бүліншілік” (1928, реж. С.А. Тимошенко), Әуезовтің “Абай әні” (1945, Л.С. Соболевпен бірлесіп жазған “Абай” трагедиясы бойынша, реж. Г.Л. Рошаль мен Е.Е. Арон), “Қараш-Қараш” оқиғасы” (1968, реж. Б.Шәмшиев), “Көксерек” (1973, реж. Т.Өкеев) пен “Қаралы сұлу” (1982, реж. Е.[[Ермек Бектасұлы Шынарбаев|Шынарбаев]]), Мүсіреповтің “Қозы Көрпеш – Баян сұлу” (1954, реж. Ш.Айманов пен Г.А. Гаккель; 1992, реж. А.Әшімов) мен “Қыз Жібек” (1970, реж. С.Қожықов), С.Мұқановтың “Ботакөз” (1957, реж. Е.Е. Арон), Б.Соқпақбаевтың “Менің атым Қожа” (1963, реж. А.Қарсақбаев), С.Мұратбековтің “Күсен-Күсеке” (1976, реж. Е.Болысбаев), Д.Исабековтің “Гауїар тас” (1976, реж. Ш.Бейсембаев) пен “Жусан” (1986, реж. А.Әшімов), Ә. Нұрпейісовтің “Қан мен тер” (1978, реж. Ә.Мәмбетов, Ю.Мастюгин), Ә.Әлімжановтың “Жаушы” (1980, реж. Мәмбетов), С.Жүнісовтің “Заман-ай” (1997, реж. Б.Шәріп) атты шығармалары бойынша, т.б. көркем фильмдер түсірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Техника]] [[Санат:Терминология]] e92kfs6647corimrnb9q3op1677vci8 Дондук-Дашы 0 27196 3686244 3685287 2026-10-25T16:24:05Z Unknown Alash 96268 3686244 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] eqndxf7yl1ky94osz97h9zstkrfbkhk 3686257 3686244 2026-10-25T16:45:49Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686257 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір Қалмақия Республикасының Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында күмбез орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] bdasvhkj4ei47802k3ceojrr1q1xq1r 3686259 3686257 2026-10-25T16:46:16Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686259 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір Қалмақия Республикасының Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында [[ступа|күмбез]] орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] 1tjs0xjppkcr41drjffsyz16yfj8p83 3686260 3686259 2026-10-25T16:46:46Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686260 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір [[Қалмақстан|Қалмақия Республикасының]] Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында [[ступа|күмбез]] орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] 59ob1tfocbjbjwuyh0ykem0fcqje1ud 3686267 3686260 2026-10-25T16:55:10Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686267 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == [[Dondog-Dashi banner.jpg|thumb|left|Патшайым Елизавета Петровнаның Дондук-Дашыны қалмақтардың ханы етіп бекіткендегі туы]] Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір [[Қалмақстан|Қалмақия Республикасының]] Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында [[ступа|күмбез]] орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] lhc8s3p20iq8bafngg6eluo8lzvw2ax 3686268 3686267 2026-10-25T16:55:33Z Unknown Alash 96268 3686268 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдоржап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''' (шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == [[File:Dondog-Dashi banner.jpg|thumb|left|Патшайым Елизавета Петровнаның Дондук-Дашыны қалмақтардың ханы етіп бекіткендегі туы]] Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір [[Қалмақстан|Қалмақия Республикасының]] Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында [[ступа|күмбез]] орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] steqbma0puhf4rcaa6ir1iw56r0ph58 3686549 3686268 2026-10-26T09:53:43Z Unknown Alash 96268 3686549 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1741 | Басқаруын аяқтады = 1761 | Ізашары = [[Дондук-Омбо]] | Ізбасары = Ұбашы | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = шамамен 1690 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1761 жылдың 21 қаңтары | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Чакдорджаб | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = Ассарай, Ұбашы | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Первая печать Аюки.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Дашы''', кейде '''Дондук-Даша''' (жазба деректерде ''Дондук-Даша Баадырь хан'', шамамен 1690 - 1761 жылдың 21 қаңтары) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] төртінші билеушісі. Чакдорджабтың кіші ұлы, [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. == Өмірбаяны == [[File:Dondog-Dashi banner.jpg|thumb|left|Патшайым Елизавета Петровнаның Дондук-Дашыны қалмақтардың ханы етіп бекіткендегі туы]] Дондук-Дашы 1761 жылдың 21 қаңтарында қайтыс болды. Оның мәйіті Чиндерта қорғанында (қазір [[Қалмақстан|Қалмақия Республикасының]] Лаган ауданы) өрттелген. 1990-шы жылдардың басында мәйіттің өрттелген орнында [[ступа|күмбез]] орнатылды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1761 жылы қайтыс болғандар]] orox9xixyd0jwyhvfzm06pinwvdlxie Дондук-Омбо 0 27197 3686119 3685301 2026-10-25T12:38:54Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686119 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол Церен-Дондукұа ұарсы шықты. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін Осман империясының қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында императрица Анна Иоанновнаның үкіметі қалмақтарды қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама Петербургке жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] gjngofe0r1tlnb1ke8wfymjhttajoqc 3686120 3686119 2026-10-25T12:42:51Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686120 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шықты. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі қалмақтарды қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 4qkt1jjutujpg2y90zd2oqku2swqsjs 3686121 3686120 2026-10-25T12:45:12Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686121 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шықты. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 9f64r85n59xyppk3dwjoix4a13sr9xl 3686123 3686121 2026-10-25T12:48:29Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686123 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] d83ovug3vl7x0ahaw0cyap9c33yhgxt 3686124 3686123 2026-10-25T12:50:42Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686124 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 6ox7wgobe2n3uvufiidxti8bajfzud8 3686126 3686124 2026-10-25T12:58:38Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686126 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Еділдің бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі ноғай ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 7ofvk1ps64vdg1fxi5yfel5df69vknn 3686132 3686126 2026-10-25T13:05:11Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686132 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Еділдің бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі ноғай ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 8f9g0wn2xlo5bzx61uvcw115ou9neuj 3686133 3686132 2026-10-25T13:07:15Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686133 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Еділдің бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі ноғай ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 8udrnlvbg2z8xahkjlcw5gnd24wjmlv 3686134 3686133 2026-10-25T13:09:26Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686134 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі ноғай ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] mbqiugosoznvcoul3vxfofrjem5xkal 3686135 3686134 2026-10-25T13:10:07Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686135 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] alktik7lly4rdans8xcnmh7hy1lwext 3686138 3686135 2026-10-25T13:12:47Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686138 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков кінәздік әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 3mcl1j5p30ph3o5gyjd30phvarzr68r 3686139 3686138 2026-10-25T13:14:08Z Unknown Alash 96268 3686139 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' (туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 616is2ehjud52o23e1xthfvrqu1cyb8 3686142 3686139 2026-10-25T13:16:15Z Unknown Alash 96268 3686142 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін ұлыстардың басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] hetw49pb68nq82idlng9emfhu9583i9 3686145 3686142 2026-10-25T13:17:38Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686145 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] dykqa74cnkt6n8p6xw9v2jj9nh72pwi 3686147 3686145 2026-10-25T13:20:56Z Unknown Alash 96268 3686147 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул, Додьби, Ассарай, Джубасар | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] rnzejhx6yoe85wagvdegq12n0ytvos4 3686148 3686147 2026-10-25T13:22:44Z Unknown Alash 96268 3686148 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] ff69qv6gfg0oy0b9mzg2gh1sodncy10 3686149 3686148 2026-10-25T13:23:21Z Unknown Alash 96268 3686149 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Билік үшін күрес барысында ол [[Черен-Дондук|Церен-Дондукқа]] қарсы шыққан. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондік-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Кубаньға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы|Осман империясының]] қамқорлығында болды. 1735 жылы орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. 1735 дылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] fkgigz00rikf98riv2lom034u5sklbz 3686171 3686149 2026-10-25T14:32:45Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686171 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен ресей шекарасына қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалып, оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні Царицинде тұтқындалып, алдымен, Мәскеуге, кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Астрахан түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 7kvn2o2iczqhdrj2qdaj1r8fukkunyh 3686180 3686171 2026-10-25T14:35:51Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686180 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен ресей шекарасына қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Астрахан түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні Царицинде тұтқындалып, алдымен, Мәскеуге, кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] i1mxz1aed8b07swv4la9j3yop7k5mtp 3686182 3686180 2026-10-25T14:39:35Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686182 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Астрахан түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылдың сәуірінде оның үлкен ұлы Қалдан-Норбо 10 мың адамнан тұратын жасақты бастап, Кубань өңіріндегі [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстарын талқандады. Оған қоса 20 мыңнан астам адамды тұтқынға алынды. Сол жылдың желтоқсанында Дондук-Омбоның 20 мыңдық әскерімен Кубаньға жойқын жорық жасады. Ол Кубань серәскерінің резиденциясы Копыл қаласын басып алды. Әскери қызметі үшін оған 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен ресми түрде «хан» атағы берілді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 7sf3rzd84698to8js5n6oevargmsx6f 3686189 3686182 2026-10-25T14:53:37Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686189 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Астрахан түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбо Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығынағы ноғай ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаныі бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде «хан» атағын берді. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] k3r560r9twyzkdc8xhvmrxa94mbpq4c 3686190 3686189 2026-10-25T14:59:56Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686190 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо Астрахан түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығынағы ноғай ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде «хан» атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдың [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] nli3h71ja2xalmw6dde6nyzghnvtu6a 3686191 3686190 2026-10-25T15:01:12Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686191 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты биліктен шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. Ресей күштерінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде [[Ресей империясы|Ресейге]] адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығынағы ноғай ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдың [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] bd87o2m56d68cjjj67swa98acvkid4i 3686196 3686191 2026-10-25T15:11:14Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686196 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо өз билігі тұсында Далай-ламаға елшілік аттандырған. Оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] s59hnnw9q7joouc6m5t56e9u5tkgg9r 3686208 3686196 2026-10-25T15:20:51Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686208 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 4nr2na8edqj478701dic4w3w9ab44d9 3686222 3686208 2026-10-25T15:34:17Z Unknown Alash 96268 /* Әдебиет */ 3686222 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға "түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі" атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] eh1vojt7fs27m1uyy2flrz4f669smv8 3686223 3686222 2026-10-25T15:35:32Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686223 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 1ngtatn3jf3ucyi463hoi4t55ox1w6p 3686225 3686223 2026-10-25T15:42:40Z Unknown Alash 96268 /* Әдебиет */ 3686225 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо хан'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] anzelno5oupdt7ci9pn8jul41quxa73 3686227 3686225 2026-10-25T15:49:06Z Unknown Alash 96268 3686227 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Черен Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] d03tuqyc63imjmeav2quqdqvu7udgvw 3686231 3686227 2026-10-25T15:50:52Z Unknown Alash 96268 3686231 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Церен-Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] 9d82kexjm3ujkidp3f5fz90fz1cu8w8 3686232 3686231 2026-10-25T15:51:16Z Unknown Alash 96268 3686232 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Церен-Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук-Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің серәскер-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] fluzxi4g1ev2s7vbekuebgv13h49jd7 3686233 3686232 2026-10-25T15:52:43Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686233 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Церен-Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук-Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің [[серәскер]]-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба Қарасубазар қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] ruhxsyyyw4xepncci5bufekah2pejeo 3686235 3686233 2026-10-25T15:54:34Z Unknown Alash 96268 3686235 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Дондг Омб | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1735 | Басқаруын аяқтады = 1741 | Ізашары = [[Церен-Дондук]] | Ізбасары = [[Дондук-Дашы]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1741 жылдың 21 наурызы | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Гунджап | Анасы = | Жұбайы = Солома, Джан | Балалары = Қалдан-Норбо, Рандул (кінәз Пётр Дондуков), Додьби (кінәз Алексей Дондуков), Ассарай (кінәз Иона Дондуков), Джубасар (кінәз Филипп Дондуков) | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Дондук-Омбо.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Дондук-Омбо''' ([[қалмақ тілі|қалм.]] ''Дондг Омб'', [[моңғол тілі|моңғ.]] ''Дондог-Омбо'', туған жылы белгісіз – 1741 жылдың 21 наурызы) – [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] үшінші билеушісі. [[Аюке хан|Аюке ханның]] немересі. Дондуков [[кінәз|кінәздік]] әулетінің негізін салушы. == Өмірбаяны == [[File:Dondukov COA.jpg|thumb|left|Дондуков кінәздік әулетінің елтаңбасы]] Болашақ қалмақ ханының саяси өмірге араласуы XVIII ғасырдың 20-шы жылдары басталды. Ол 1724 жылы Аюка ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Әскери және саяси таланттарының арқасында өз айналасында қалмақ [[тайшы|тайшыларын]] топтастырып, биліктен хан тағына басты үміткер Чакдорджабтың үлкен ұлы Досангты шеттеткен. Досанг пен оның бауырлары арасында іріткі салғанымен, Дондук-Омбо [[Черен-Дондук|Церен-Дондуктың]] билік басына келуіне тосқауыл қоя алмады. Церен-Дондуктың 1731 жылы патшалық үкіметтен хан лауазымын иеленуі Дондук-Омбо мен оның жақтастырының қарулы көтерілісіне алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Дондук-Омбоның әскері Церен-Дондук күшін талқандады. Бұл жеңістен кейін [[ұлыс|ұлыстардың]] басым бөлігі Дондук-Омбоның қол астына көшті. [[Ресей империясы|Ресейдің]] қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо Қобанға қоныс аударып, онда 1735 жылға дейін [[Осман империясы]] мен [[Қырым хандығы|Қырым хандығының]] қамқорлығында болды. 1734 жылдың жазында орыс-түрік соғысы қарсаңында патшайым [[Анна Иоанновна|Анна Иоанновнаның]] үкіметі [[қалмақтар|қалмақтарды]] қайтарып, олардың әскери күшін пайдалану мақсатында бірқатар жеңілдіктерге баруға мәжбүр болды. Осы мақсатпен сол жылдың қарашасында қалмақ билеушісіне дондық старшина Данила Ефремов патшайымның жарлығын жеткізген. Қалмақ ханын өз жағына тарту үшін қырым ханы Дондук-Омбоға «түріктің [[серәскер]]-сұлтаны, қобан және қалмақ халықтарының билеушісі» атағын берген. Алайда, Ресеймен соғысқа дайындық барысында осман және қырым билеушілері Дондук-Омбоға Қобандағы қалмақ-татар мемлекетін құруды және оны бодандыққа қабылдауды кеш ұсынды. Ұзаққа созылған келіссөздердің нәтижесінде қалмақ билеушісі ұлыстарымен Ресейге қайта шақырылды. 1735 жылдың 20 наурызындағы жарлықта Дондук-Омбо қалмақтардың бас ханы ретінде мойындалды. 1735 жылдың 14 қарашасында Дондук-Омбо [[Астрахан]] түбінде Ресейге адалдық антын беріп, хандықты басқаруды өз қолына алды. Оның басты қарсыластары Церен-Дондук және Шакур-лама 15 қараша күні [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. [[Еділ|Еділдің]] бойына оралып, 1735–1739 жылдардағы орыс-түрік соғысына белсене қатысқан жаңа хан патша үкіметінің үмітін ақтады. 1736 жылы Дондук-Омбоның Қобандағы және Қырымдағы сәтті аяқталған жорықтарының нәтижесінде қырым ханының бодандығындағы [[ноғайлар|ноғай]] ұлыстары патшалық Ресейдің қол астына өтті. Қырым бағытында қалмақ әскерін бастаған Дондук-Омбоның үлкен ұлы Қалдан-Норба [[Қарасубазар (Қырым)|Қарасубазар]] қаласын қоршауға алып, басып алды. 1736 жылдың 11 тамызында Анна Иоанновнаның бұйрығымен Дондук-Омбоға қызметі үшін қосымша 2 500 рубль жалақы тағайындалған. Қалмақ билеушісінің бұл соғысқа қатысуын мейлінше ынталандыру үшін орыс патшайымы 1737 жылдың 3 наурызындағы жарлығымен Дондук-Омбоға ресми түрде [[хан|«хан»]] атағын берді. Қалмақ әскерінің қобан және қырым бағыттарында шоғырлануы оның шығысындағы қауіпсіздігіне кері әсерін тигізді. 1738 жылы Қалмақ хандығының шығыстағы ұлыстарын 20 мыңдық [[қазақтар|қазақ]] әскері шабуылдаған. Дондук-Омбо хан тағына отырған соң, билікті орталықтандыруға бағытталған қатаң саясат жүргізді. Ол өзіне жақпайтын жергілікті билеушілерді қызметтен шеттетіп, олардың орнына қарапайым халық арасынан шыққан, өзіне адал адамдарды тағайындады. Дондук-Омбо Қалмақ хандығында патшалық үкіметтің көмегімен өз билігін орнатқанымен, VII Далай-лама тарапынан тиісті жарлықтың болмауына байланысты қалмақ тайшыларының көпшілігінің қолдауына ие бола алмады. Алайда, оның ықпалының күшейіп бара жатқанына алаңдаған Ресей үкіметі 1739 жылы ханның іс-әрекетін қадағалау және оның билігін шектеу мақсатында оның жанына полковник Л. В. Боборыкинді жіберді. 1740 жылдың соңына қарай Дондук-Омбо қатты науқастанып қалды. Ол 1741 жылы 21 наурызда қайтыс болған. Дондук-Омбоның жас ұлы Рандул оның мұрагері ретінде тағайындалды. Оның өлімі Қалмақ хандығындағы ішкі алауыздықтың жаңа кезеңіне жол ашты. == Әдебиет == *''Бакунин В. М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. 2-е изд. Элиста: Калм. кн. изд-во, 1995. 153 c. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Колесник В. И.'' Последнее великое кочевье: переход калмыков из Центральной Азии в Восточную Европу и обратно в XVII и XVIII веках. М.: Вост. лит., 2003. 286 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Новолетов М. Г.'' Калмыки. Исторический очерк. СПб.:. Тип. В. Демакова, 1884. 77 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в 1724–1741 гг.: хроники династийных междоусобиц. Элиста: Джангар, 2005. — 160 с. *''Цюрюмов А. В., Батыров В. В.'' Калмыцкое ханство в российско-крымских отношениях (XVIII в.). Элиста: АОр «НПП «Джангар», 2006. 95 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. Элиста: ЗАОр «НПП «Джангар», 2007. 464 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1741 жылы қайтыс болғандар]] k705bvgeana457fppldim533eb5vxak Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі 0 29197 3686428 3684043 2026-10-26T01:47:32Z Casserium 68287 3686428 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Президентінің туы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[20 қазан]] [[1995 жыл|1995]] |ізашары1 = ҚР Президентінің Аппараты |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан президенті]] |штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда резиденциясы]] |қызметкерлер = 450 адам (2024)<ref name="casp">[https://caspian.institute/product/sektor-kazahstana-kisi/politicheskij-shtab-prezidenta-tokaeva-38734.shtml Политический штаб президента Токаева]</ref> |бюджет = 19,3 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |басшылықтың лауазымы1 = Басшысы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.akorda.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі''' — [[Қазақстан президенті]]не тікелей бағынатын және есеп беретін, Президенттің қызметін ақпараттық-талдамалық, құқықтық, хаттамалық-ұйымдастырушылық, құжаттамалық жағынан қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Президент Әкімшілігі Қазақстанның [[сыртқы саясат]]ы, [[ішкі саясат]]тың [[әлеуметтік саясат|әлеуметтік]]-[[экономикалық саясат|экономикалық]] және өзге де бағыттары, [[әскери саясат|қорғаныс]] қабілеті мен [[ұлттық қауіпсіздік|мемлекеттің қауіпсіздігі]], [[құқық]]тық саясат, [[мемлекеттік қызмет|кадр]] саясаты, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]], [[Қазақстан халық кеңесі|Халық кеңесіне]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық сотқа]], [[сот]]тар мен судьяларға, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясына]], [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілге]], [[әкім]]дерге, [[мәслихат]]тарға қатысты және өңірлік саясат саласындағы Президенттің жұмысын ұйымдастырады, [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президенттің]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Тарихы == 1990 жылы 24 сәуірде Президент лауазымының енгізілуіне байланысты оның қызметін қамтамасыз ету үшін Президент кеңсесі (сол жылдың тамызынан бастап Президент аппараты) құрылды. 1990 жылы 20 қарашада Министрлер Кеңесінің аппараты Президент аппаратына қосылып, 1991 жылғы тамыз айынан бастап Президент және Министрлер Кабинетiнiң аппараты деп атала бастады. 1994 жылы 13 сәуірде ол Президент аппараты және [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң Іс басқармасы]] болып екіге бөлінді. Жаңа Конституция қабылдануына байланысты Президент аппараты 1995 жылғы 20 қазаннан бастап Президент Әкімшілігі болып өзгертілді.<ref>[https://nomad.su/?a=3-202510150035&ysclid=mltzuhxz4w553869085 К истории АП. Часть 1]</ref> == Қызметі == Негізгі міндеттері: * Қазақстан Республикасы [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президентінің]] және Президент жанындағы кеңесші органдардың қызметін қамтамасыз ету; * мемлекеттік органдардың қызметіне жалпы бақылау, соның ішінде мемлекет басшысының актілері мен тапсырмаларының орындалуын қадағалау; * Қазақстан Республикасы Президентінің шешімдерін сөзсіз, мүлтіксіз және дер кезінде орындауды қамтамасыз ету; * Қазақстан Республикасының Президентін елдегі және шет елдегі жағдай туралы дер кезінде әрі толық хабардар ету. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі: * мемлекет басшысының халық пен мемлекеттік биліктің бірлігін, конституциялық заңдылықтың мызғымай сақталуын, адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, мемлекеттік егемендікті, конституциялық құрылысты қорғау және нығайту, Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі мен аумақтық тұтастығын қамтамасыз ету жөніндегі саясатын іске асыруға, елдің әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясын іске асыру жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуге қатысады; * Президенттің Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауын даярлауға қатысады; * мемлекет басшысы айқындайтын еліміздің сыртқы саяси стратегиясын әзірлейді; * сыртқы экономикалық мәселелер бойынша ұсыныстарды тұжырымдайды * Қазақстан Республикасының Президентінің сыртқы саяси құзыретін протоколдық қамтамасыз етуді жүзеге асырады; * құқық қорғау және өзге мемлекеттік органдардың қылмысқа қарсы күресін, ұлттық қауіпсіздікті, құқықтық тәртіп пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі қызметін үйлестіруді және бақылау жасауды жүзеге асыра отырып, Президентке мемлекеттің құқықтық саясатының негізгі бағыттары жөнінде ұсыныстар енгізеді; * мемлекет басшысының Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламентіне]] қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз ету мақсатында оны Парламенттегі заң шығарудың жай-күйі және онда қаралатын мәселелер туралы ұдайы хабардар етіп отырады. Қазақстан Республикасы Президентіне: * [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісіне]] заң жобаларын енгізу туралы; * Үкімет актілерінің күшін жою не толық немесе ішінара тоқтата тұру; * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] аса маңызды мәселелер жөніндегі отырыстарында мемлекет басшысының төрағалық етуі; * мемлекеттің орталық атқарушы органдарын құру, тарату және қайта ұйымдастыру туралы ұсыныстар енгізеді. Қазақстан Республикасы Президентінің [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотқа]] өтініштерін және оның шешімдеріне мемлекет басшысының қарсылықтарын дайындауды жүзеге асырады, мемлекет басшысының оған тікелей бағынатын әрі есеп беретін мемлекеттік органдарға және Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы кеңесші органдарға қатысты өкілеттіктерін қамтамасыз етеді. Президент Әкімшілігі: * елдің аймақтық саясатының стратегиясы, жергілікті өкілді және атқарушы органдардың сындарлы түрде бірлесіп жұмыс істеуі, олардың елдің орталық органдарымен, көршілес мемлекеттердің шекара маңындағы аймақтарымен өзара іс-қимылдары жөнінде болжам жасауды және Қазақстан Республикасының Президентіне ұсыныстар тұжырымдауды жүзеге асырады; * мемлекет басшысының әкімдермен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасының Президентінің актілері мен тапсырмаларын барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттің лауазымды тұлғаларының сөзсіз және мүлтіксіз орындауына, Үкіметтің, орталық атқарушы және өзге мемлекеттік органдардың және лауазымды тұлғалардың актілерінің Конституцияға, ел заңдарына, Президент актілеріне сәйкестігіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізетін тексерулердің нәтижелері мен олар бойынша жасалынған қорытындылар ұдайы Қазақстан Республикасының Президентіне баяндалып отырады. Мемлекет басшысының қызметін ақпараттық-талдау тұрғысында қамтамасыз етуді жүзеге асыра отырып: * ішкі және сыртқы саяси ахуалға талдау жүргізеді; * Қазақстан Республикасының Президентінің БАҚ-пен өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді; * мемлекет басшысының қарауына республикадағы мемлекеттік қызметтің заңдары мен жүйесін жетілдіру, кадрларды іріктеу және орналастыру жөнінде ұсыныстар енгізеді, қызметке тағайындау және қызметтен босату кезінде материалдарды рәсімдейді. Президенттің өзге өкілеттіктерін іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында: * Президенттің азаматтық, саяси баспана беру мәселелері жөніндегі шешімдерінің жобаларын әзірлейді; * Президентке мемлекеттік наградалармен марапаттау әрі құрметті, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді беру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Президенттің азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асыруын қамтамасыз етеді; * Президент бекітетін мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеуге қатысады. Президент әкімшілігі Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы кеңесші органдарға тапсырмалар беруге хақылы, көзделген өкілеттіктерін іске асыру үшін мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалардан қажетті ақпаратты, құжаттар мен өзге материалдарды сұратуға және алуға хақысы бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия // Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> == Құрылымы == Президент Әкімшілігінің құрамына Президент Әкімшілігінің Басшысы және оның орынбасарлары, Президент Кеңсесінің бастығы, Президент көмекшілері және кеңесшілері, Президент Әкімшілігінің құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, өзге де қызметкерлер кіреді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ <center>'''2026 жылғы басшылық құрамы'''</center> ! Лауазымы !! Аты-жөні !! Қызметке тағайындалды |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы|Президент Әкімшілігінің Басшысы]] || [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] || 5 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]] || [[Әсел Жұбанышқызы Жанасова|Әсел Жанасова]] || 10 желтоқсан 2025 |- | Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары || [[Ержан Нұрланұлы Жиенбаев|Ержан Жиенбаев]] || 3 маусым 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|көмекшілері]]}}'''</center> |- | Президент көмекшісі || [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеев]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || 26 қыркүйек 2025 |- | Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі || [[Нұрлан Серікұлы Байбазаров|Нұрлан Байбазаров]] || 25 наурыз 2026 |- | Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | [[Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев|Эльдар Толғанбаев]] || 8 қыркүйек 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президенттің [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|кеңесшілері]]}}'''</center> |- | Президент кеңесшісі || [[Бауыржан Жұмаханұлы Омаров|Бауыржан Омаров]] || 8 сәуір 2019 |- | Президент кеңесшісі || [[Мәлік Нұржанұлы Отарбаев|Мәлік Отарбаев]] || 27 сәуір 2022 |- | Президент кеңесшісі || [[Мағзұм Маратұлы Мырзағалиев|Мағзұм Мырзағалиев]] || 13 ақпан 2025 |- | Президент кеңесшісі — Президенттің Протокол қызметінің бастығы | [[Марат Кенжеғалиұлы Әшім|Марат Әшім]] || 9 қыркүйек 2025 |- | Президент кеңесшісі || [[Бақытжан Шаймұхаметұлы Сапиев|Бақытжан Сапиев]] || 25 қыркүйек 2025 |- | Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]] || 29 қыркүйек 2025 |- | Президенттің әлеуметтік мәселелер жөніндегі кеңесшісі || [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]] || 14 қазан 2025 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Президенттің Баспасөз хатшысы]] || [[Айбек Серікбайұлы Смадияров|Айбек Смадияров]] || 29 қаңтар 2026 |- | Президент кеңесшісі — [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы || [[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]] || 2 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|[[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің бөлімдері|Президент Әкімшілігінің бөлім басшылары]]}}'''</center> |- | Ақпараттық ресурстарды қорғау бөлімінің меңгерушісі || Ержан Сейітқұлов || 1 тамыз 2024 |- | Әлеуметтік-экономикалық саясат бөлімінің меңгерушісі || Рақымжан Ерназар || 2 сәуір 2025 |- | Жалпы бөлім меңгерушісі || Ринат Мұхаметқали || 31 тамыз 2026 |- | Инвестициялар және сауда бөлімінің меңгерушісі || Мейіржан Байғонысов || 1 сәуір 2026 |- | Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі || Евгений Кочетов || 20 қазан 2026 |- | Көлік-логистика саласын дамыту бөлімінің меңгерушісі || Азамат Кескінбаев || 23 желтоқсан 2025 |- | Мемлекеттік бақылау бөлімінің меңгерушісі || Әлихан Жамсатов || 25 қыркүйек 2025 |- | Мемлекеттік құқық бөлімінің меңгерушісі || [[Азамат Несіпбайұлы Есқараев|Азамат Есқараев]] || 5 қазан 2026 |- | Мемлекеттік қызмет бөлімінің меңгерушісі || Руслан Тұрғаналы || 1 қыркүйек 2023 |- | Өңірлік даму мониторингі бөлімінің меңгерушісі || — || — |- | Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі || Бақыт Есімова || 10 тамыз 2026 |- | Сыртқы саясат бөлімінің меңгерушісі || Жандос Иманалиев || 15 қазан 2025 |- | Цифрландыруды дамыту бөлімінің меңгерушісі || Қуат Сандалов || 1 тамыз 2024 |- | Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 9 ақпан 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Басқалары}}'''</center> |- | Президент Кеңсесінің бастығы || [[Бақытжан Шөмішбайұлы Сариев|Бақытжан Сариев]] || 14 маусым 2022 |- | Президенттің Баспасөз хатшысы || Айбек Смадияров || 29 қаңтар 2026 |- | Президенттің Протокол қызметінің бастығы || Марат Әшім || 15 наурыз 2023 |- | Президенттің [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] өкілдігінің басшысы || Мұрат Қайырбек || 3 қыркүйек 2026 |- | Президент Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі || Данияр Құсайынов || 6 мамыр 2026 |- | [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] Хатшылығының меңгерушісі || Жанна Нұржанова || 7 қыркүйек 2026 |- | colspan="3" bgcolor="#DCDCDC" |<center>'''{{color|#000000|Президент Әкімшілігіне қарасты мекеме басшылары}}'''</center> |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Архиві|Президент Архивінің]] директоры || Әлия Мұстафина || 18 ақпан 2022 |- | Орталық коммуникациялар қызметінің директоры | Қанат Құлшыманов || 20 қазан 2026 |- | [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры | [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]] || 16 маусым 2025 |} == Басшылары == {{толық мақала|Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мемлекет басшыларының кеңсесі]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]] jjcbhtpn9ewsho135wzwow2yejc8nty Орда Ежен хан 0 30713 3686361 3547576 2026-10-25T18:37:59Z Қатысушы Апельсин 121973 «[[Санат:Жошы әулеті|Жошы әулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686361 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Орда Ежен хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Титулы = [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]]ның 1-ші ханы | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = [[1226 жыл|1226]] | Басқаруын аяқтады = [[1253 жыл|1253]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = мемлекет құрылды | Ізбасары = [[Күнқыран хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Діні = | Азаматтығы = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]] | Қайтыс болған күні = 1253 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Шыңғыс хан|Шыңғыс ұрпықтары]] | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Жошы хан]] | Анасы = Кочу қатын | Жұбайы = | Балалары = [[Сартақтай]] <br/> [[Кули]] <br/> [[Күремсі]] <br/> [[Күнқыран хан|Күнқыран]] <br/> [[Джурмакай]] <br/> [[Кутукуй]] <br/> [[Хулагу Орда]] <br/> [[Пётр Ордынский|Даир-Кайдагул]] | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = }} {{Қазақстан тарихы}} '''Орда Ежен хан''' (''туған жылы белгісіз – 1253 жылы дүниеден озған'') – Жошы ұлысының сол қанатының алғашқы билеушісі (''1226 – 1253''), қолбасшы [[Шыңғыс хан]]ның немересі, [[Жошы хан]]ның үлкен ұлы, қазақ хандарының арғы атасы. Орда Ежен ''1236 – 1242 жылы'' моңғолдардың батысқа жасаған барлық жорықтарына белсене қатысты. Жошы ұлысы екі қанатқа бөлінгенде сол қанатын Орда Ежен, оң қанатын [[Бату хан]] басқарған. Осының негізінде ''13 ғасырдың ортасында'' әскери-саяси иеліктер қалыптасып, соңынан олар дербес мемлекеттерге айналды. Жошы ұлысының сол қанатын билеген Орда-Ежен інілерімен қосылып [[Алтын Орда]] құрамына енетін, ішкі-сыртқы саясаты тәуелсіз Ақ Орда мемлекетін құрды. [[Рашид әд-Дин]] '''Алтын Орда''' мен '''Ақ Орда''' жөнінде олар бір-бірінен өте алыста жатты және өзара тәуелсіз ұлыстар болды деп жазды. Алғашында Орда-Ежен өзінің ордасын әкесі Жошының орталығына жақын жердегі [[Ертіс өзені]]нің жағалауына жайғастырды. Дегенмен, ''1246 жылы'' Плано Карпини [[Моңғолия]]ға бара жатқан сапарында оның ордасы Алакөл маңында болды деп көрсетеді. Орда Ежен өз беделінің күштілігіне қарамастан әкесінің орнына інісі Батудың Алтын Орда тағына отыруын қолдады. [[Қарақорым]]да Күйікті ұлы хан көтерген құрылтайға Жошы әулетінің атынан қатысты. Осы жиында Шыңғыс хан ұрпақтарының үлкендері ретінде Мөңке екеуі бірігіп, көтеріліске шыққандардың ісін тексеріп, жазаға тартты. Орда-Еженнің саяси рөлі тек Жошы ұлысында ғана емес, бүкіл моңғол империясында да жоғары болды. Рашид әд-Диннің айтуы бойынша, Алтын Орда билеушісі ресми түрде Бату болғанымен, [[Мөңке хан]] Шыңғыс хан империясының атынан өзі шығарған үкімдері мен жарлықтарында Орда-Еженнің атын Батудан бұрын қойған. ''Орда-Ежен өлген соң оның орнына төртінші ұлы'' [[Күнқыран]] келді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Ускенбай К., Восточный Дашт-и Кыпшак в ХІІ – первой трети XV вв. Из истории Ак Орды // Вопросы истории Казахстана. ч.3, А., 2002; Қинаятұлы З., Қазақ мемлекеті және Жошы хан, Аст., 2004.</ref> == Дереккөздер== <references/> == Тағы қараңыз == {{Ақ Орда хандары}} [[Санат:Ақ Орда хандары]] [[Санат:XII ғасыр]] [[Санат:1253 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] [[Санат:Жошы әулеті]] bx9cb2snhje3vnaljyk1u8ixabyga1k Жалаңаш (көл, Ақмола облысы) 0 32422 3686128 2744041 2026-10-25T13:01:16Z Wikuiser 172895 3686128 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Жалаңаш |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 51.0595/71.0096 |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 340 |Ұзындығы = 4,7 |Ені = 2,5 |Ауданы = 8,8 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = 11,8 |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = 2,5 |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Ақмола облысы |Аудан = Целиноград ауданы |Позициялық карта = Қазақстан |Позициялық карта 1 = Қазақстан Ақмола облысы |Ортаққордағы санаты = }} '''Жалаңаш''' – [[Нұра]] алабындағы тұйық көл, [[Теңіз-Қорғалжын ойысы]]нда. == Географиялық орны == [[Ақмола облысы]]ндағы [[Целиноград ауданы]]нда орналасқан. Теңіз деңгейінен 340 м биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 8,8 км<sup>2</sup>, ұзындығы 4,7 км, енді жері 2,5 км, жағалау бойының ұзындығы 11,8 км. Орташа тереңдігі 2,5 м. Жағалауы саздақ, жайпақ. Суы тұщы. Қар суымен деңгейі көтерілгенде, суы кемерінен асып, жағалауындағы ойпатты батпаққа айналдырады. Жайылмасында [[қамыс]], шалғын шөп өседі. Көлді аудан шаруашылықтары құс өсіруге, мал суаруға пайдаланылады.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Целиноград ауданы көлдері]] [[Санат:Нұра су алабы]] {{lake-stub}} flu88soytesb7ae3mdkpmd8t6yrzpjx Жарсор (Ақкөл ауданы) 0 32684 3686168 2626807 2026-10-25T14:06:56Z Wikuiser 172895 /* */ 3686168 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Жарсор |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 52/06/34/N/71/38/35/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 236 |Ұзындығы = 4,1 |Ені = 2,7 |Ауданы = 7,8 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = 14,6 |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Ақмола облысы |Аудан = Ақкөл ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Жарсор''' – [[Итемген]] көлінің оңтүстік-шығысында орналасқан тұзды тұйық көл. == Географиялық орны == [[Ақмола облысы]] [[Ақкөл ауданы]] Ивановское ауылынан батысқа қарай 7 км жерде. Теңіз деңгейінен 236 м биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 7,8 км<sup>2</sup>, ұзындығы 4,1 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 14,6 км. Суы [[қараша]]да қатып, [[сәуір]]де ериді. Солтүстігінде ұсақ көлдер, оңтүстігінде [[Қыздың төбесі]] деп аталатын төбе орналасқан. Жағалауы тегіс келген. Суы аздап кермек татиды. Мал шаруашылығына жарамды. [[Санат:Ақкөл ауданы көлдері]] {{stub}} 7p2ok8ol18hu5c0apu3bajf9o8iiby8 3686169 3686168 2026-10-25T14:07:17Z Wikuiser 172895 3686169 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Жарсор |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 52/06/34/N/71/38/35/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 236 |Ұзындығы = 4,1 |Ені = 2,7 |Ауданы = 7,8 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = 14,6 |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Ақмола облысы |Аудан = Ақкөл ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Жарсор''' – [[Итемген]] көлінің оңтүстік-шығысында орналасқан тұзды тұйық көл. == Географиялық орны == [[Ақмола облысы]] [[Ақкөл ауданы]] Ивановское ауылынан батысқа қарай 7 км жерде. Теңіз деңгейінен 236 м биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 7,8 км<sup>2</sup>, ұзындығы 4,1 км, енді жері 2,7 км, жағалау бойының ұзындығы 14,6 км. Суы [[қараша]]да қатып, [[сәуір]]де ериді. Солтүстігінде ұсақ көлдер, оңтүстігінде [[Қыздың төбесі]] деп аталатын төбе орналасқан. Жағалауы тегіс келген. Суы аздап кермек татиды. Мал шаруашылығына жарамды. [[Санат:Ақкөл ауданы көлдері]] {{lake-stub}} cmvmrlbasa9llagi6c21abmuw3qk2s4 Ақсақалқопа 0 34739 3686199 2740655 2026-10-25T15:14:49Z Wikuiser 172895 /* */ 3686199 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ақсақалқопа |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 52/05/39.47/N/62/07/24.74/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 233,1 |Ұзындығы = 3.5 |Ені = 2 |Ауданы = 4.5 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Қостанай облысы |Аудан = Қамысты ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Ақсақалқопа ''' – [[Тобыл]] өзенінің алабындағы көл. == Географиялық орны == [[Қостанай облысы]] [[Қамысты ауданы]] Қарабатыр ауылының жанында орналасқан. == Гидрографикасы == Аумағы 4,5 км<sup>2</sup>. Теңіз деңгейінен 233,1 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2 км. Суы тұзды. Деңгейі көктемде көтеріліп, жазға қарай тартылып, жағасы батпаққа айналады. [[Санат:Қамысты ауданы көлдері]] [[Санат:Тобыл су алабы]] {{stub}} 1fr6291t5u189ygt12utntupjj579p8 3686201 3686199 2026-10-25T15:16:09Z Wikuiser 172895 3686201 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ақсақалқопа |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 52/05/39.47/N/62/07/24.74/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 233,1 |Ұзындығы = 3.5 |Ені = 2 |Ауданы = 4.5 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Қостанай облысы |Аудан = Қамысты ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Ақсақалқопа ''' – [[Тобыл]] өзенінің алабындағы көл. == Географиялық орны == [[Қостанай облысы]] [[Қамысты ауданы]] Қарабатыр ауылының жанында орналасқан. == Гидрографикасы == Аумағы 4,5 км<sup>2</sup>. Теңіз деңгейінен 233,1 м биіктікте жатыр. Ұзындығы 3,5 км, енді жері 2 км. Суы тұзды. Деңгейі көктемде көтеріліп, жазға қарай тартылып, жағасы батпаққа айналады. [[Санат:Қамысты ауданы көлдері]] [[Санат:Тобыл су алабы]] {{lake-stub}} 8fuaxihxt0738kle2973nzbjmgzjd3j Биесойған 0 35735 3686154 2806397 2026-10-25T13:27:57Z Wikuiser 172895 3686154 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Биесойған |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = 28,6 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Солтүстік Қазақстан облысы |Аудан = Ғабит Мүсірепов ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Биесойған ''' – [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Ғабит Мүсірепов ауданы|Ғ.Мүсірепов ауданы]]ның батысындағы [[тұйық көл]]. [[Қостанай облысы]]мен шекарада. == Гидрографикасы == Аумағы 28,6 км<sup>2</sup>. Жағасы жайпақ. [[жер асты суы]]мен толығады. [[Қар]] суымен көл деңгейі көктемде біраз көтеріледі. [[Қараша]] айының 1-онкүндігінде суы қатып, [[сәуір]]дің басында мұзы ериді. Суы тұщы, мал суаруға, шаруашылық қажетіне пайдаланылады. [[Санат:Ғабит Мүсірепов ауданы көлдері]] {{lake-stub}} 558f1u5brrqhealdyvnbwuaxqah3vyt Ауыр өнеркәсіп 0 37138 3686328 3600209 2026-10-25T17:59:57Z 1nter pares 146705 3686328 wikitext text/x-wiki [[File:Airacobra P39 Assembly LOC 02902u.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Өндіріс]]''.]]'''Ауыр өнеркәсіп ''' — халық шаруашылығының ұлттық экономиканың дамуына шешуші ықпал ететін маңызды саласы. Ауыр өнеркәсіп өндіруші және өңдеуші кәсіпорындардан құралады. Қазақстандағы өндіруші ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарына кен-химия шикізатын, түсті және [[қара металл]], [[мұнай]], [[газ]], [[көмір]], биметалл кендерін, құрылыс материалдарын өндіретін құрылымдар жатады. Өңдеуші өнеркәсіпке қара және түсті металдар, прокат, химиялық және мұнай-химиялық өнімдерін, машиналар мен құрал-жабдықтар, ағаш және целлюлоза-қағаз өнімдерін, цемент т.б. құрылыс материалдарын шығаратын кәсіпорындар енеді. Қазақстанда ауыр өнеркәсіп тің дамуына жер асты байлықтары кең мүмкіндіктер берді. Елімізде қазба байлықтарының зерттелген қоры мол. Олар: [[көмір]] мен [[мұнай]], [[мыс]] пен [[қорғасын]], [[темір]] мен [[хром]], [[никель]] мен [[вольфрам]], [[алюминий]] мен [[мырыш]], [[алтын]] мен [[күміс]], [[ванадий]] мен [[вольфрам]] және [[уран]] кен қорлары. Қазақстанның Жезқазған, Ақтоғай, Қоңырат мыс кендері, Соколов-Сарыбай, Әйет, Лисаковка, Атасу, Дөң, Қашар қара металл кендерінің мәні зор. Мұнай, газ, көмір қорлары (Батыс Қазақстан, Екібастұз, Қарағанды және т.б.) айтарлықтай. Республиканың су энергетик. реурстары шамамен жылына 27 млрд. кВт. сағатқа бағаланады. [[Химия өнеркәсібі]]нің шикізаты да мол (Қаратау фосфориттері). Вольфрам, хром, молибден, кадмий және уранның үлкен қорлары бар. Қазақстан — дүние жүзілік ауыр өнеркәсіп бөлінісінде өзіндік орны мен зор мүмкіндіктері бар мемлекет. Еліміздің ауыр өнеркәсібінің іргесі негіздері 20 ғасырдың басында қаланды. Ол кезеңде қарапайым еңбек құралдарымен жарақтанған ұсақ кәсіпорындар, шеберханалар мен цехтар басым болды. Мұнай, [[көмір өнеркәсібі]] мен түсті металлургия ошақтарының негізі де мол кезде қаланды. 1913 жылы барлығы 118 мың тонна мұнай, 100 мың тонна көмір және біраз түсті металдар өндірілді. Азамат соғысының салдарынан 1920 жылы ауыр өнеркәсіп өнімдерінің мөлш. 5 есе төмендеп, мұнай өндіру деңгейі 30 мың т. көлемінде ғана болды. Осы жылдарда өнеркәсіп өнімінің үлесі 10 проценттен аспайтын еді. Қазақстанның ауыр өнеркәсібі индустрияландыру жылдарында, [[Ұлы Отан соғысы]] кезеңінде (1941 - 1945) жаңа өндіріс ошақтарын салу Ресей және [[Украина]] республикаларынан көшірілген кәсіпорындар есебінен сан-салалы сипатқа ие болды. 1938 жылы өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 1913 жылғы деңгейден 4 есе, 1928 ж-ғы дәрежеден 14 есе асып түсті. Еліміздегі ауыр өнеркәсіп соғыстан кейінгі кезеңдерде айрықша қарқынмен дами бастады. Оның басты себебі 1960 - 1970 жылы республика өнеркәсібіне жұмсалған күрделі қаржы өткен 40 жыл (1920—60) ішіндегі жиынтық қаржыдан 2, 3 есе жоғары болды. Осы жылдарда жан басына шаққанда өнім шығару жөнінен көптеген дамыған елдерден басым түсті және көмір, болат, электр энергиясы, машина, химия өнімдерін өндіру жедел қарқынмен дамыды. Ауыр өнеркәсіптің қара металлургия, трактор жасау, алюминиий және кабель өндірісі, арматура, прибор жасау, насос-компрессор, химия, машина жасау, кен-химия өндірісі, синтетик. каучук, синтетик. қарамай және пластик. массалар, құрастырмалы темір-бетон және қабырға блоктары өндірісі, асбест өндірісі кәсіпорындары пайда болды (кестені қ.). Ауыр өнеркәсіптің респ. өнеркәсіп өндірісіндегі үлесі 1997 жылы 76,3 %-ке жетті. 1991 жылға дейін Қазақстанның ауыр өнеркәсібі КСРО-ның бірыңғай химия шаруа кешені ретінде дамыды. Мұндай тәуелділіктің бірнеше зардаптары болды. Біріншіден, әрі қарай өңдеу үшін жартылай өнім сыртқа тасылды. Екіншіден, түпкі өнім шығаратын кәсіпорындар үлесі төменгі деңгейде қалды. Үшіншіден, түсті және қара металлургия, басқа ауыр өнеркәсіп салалары түпкі өнімге бейімделмей, шикізат бағытын ұстанды. Төртіншіден, экологиялық жағынан таза, озық технол-ларды өндіріске енгізу ісіне жете назар аударылмағандықтан әлемдік технологиялық дамудан кенжелеп қалдық. Бесіншіден, Қазақстан ауыр өнеркәсіп өнімдері тек [[КСРО]] рыногына бейімделді. Қазақстанда өндірілген мұнайдың 70%-і, темір рудасының 55%-ті, көмірдің 28%-ті, қара металдың 46%-ті, синтетик. каучуктің 86%-і, негізгі химия өнімдерінің 54 %-ті сол рынокқа шығарылды. 1991 - 1996 жылдары еліміз экономикасының нарықтық қатынастарға көшуіне, бұрынғы қалыптасқан экономикалық байланыстардың үзілуіне байланысты отандық ауыр өнеркәсіп елеулі қиындықтарды басынан өткізді. Бастапқы жылдардағы еңбекақының өсуі, айналым қаражаттарының жетіспеуі, ақшаның құнсыздануы, қаржыландыру тәртібінің өзгеруі, қажетті ресурстарға бағаның шексіз өсуі ауыр өнеркәсіп кәсіпорындарын дағдартып тастады. Қазақстан үкіметі шұғыл түрде кәсіпорындарды мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, шетелдік кәсіпкерлер мен инвесторлар қаржылары көмегімен оларды қайта жарақтандыру бағытында экономикалық жобалар тізбегін жасап ұсынды. 5000 жұмысшысы бар өнеркәсіп орындарының саны 129 болып, олар жеке жобалар арқылы жекешелендіруге көшірілді. 1995 - 1996 жылдары түсті және қара металлургия, тау-кен және химия өнеркәсібінің 50-ге тарта белді кәсіпорындары шетелдік басқаруға берілді. Олардың арасында “Айведон интернешнл ЛТД” (Соколов-Сарыбай кен байыту өнеркәсіптік бірлестігі), “Japan chrom corporatіon” (Хром өндірісі кәсіпорындары), “[[Самсунг]]” (Жезқазғанцветмет),“Испат-Қармет” (Қарағанды меаллургия комбинаты) т.б. компаниялар бар. 1994 - 96 жылдары Қазақстанға 6 млрд. доллар шамасында шетел капиталы тартылды, оның 60%-і түсті металлургияға, ал қалғаны мұнай, газ өнеркәсібін дамытуға және басқа салаларға жұмсалды. Басқаруға берілген кәсіпорындардың қарыздары мен берешектері жабылып, өндіріс орындарына қан жүгірді, экон. көрсеткіштері жоғарылады. Қазақстан үкіметінің ауыр өнеркәсіп саласында ұстанған саясаты негізінде шектеулі құрылымдық өзгерістер енгізіліп, ұлттық шаруашылықтың отын-энергетика, металлургия, мұнай және газ, машина жасау, химия және мұнай химиясы өнеркәсіптері дамытылып елдің экономикалық қауіпсіздігі қамтамасыз етілмек. Бұл туралы ел Президентінің Қазақстан халқына 1997 жылғы жолдауында: “Өндірістің инерциялық және ауыр құрылымын құлашты бір сермеп түзетуге болмайды. Дүниежүзілік тәжірибеде жалпы ұлттық өнімде ауыл шаруашылығының, өндіруші өнеркәсіптің үлесін ұдайы кеміту және керісінше, өңдеуші өндірістің, ең алдымен ғылымды қажет ететін, қосылған құны жоғары өндірістерді, сондай-ақ қызмет көрсету саласының үлесін ұлғайтуға саятын белгілі бір дәйектіліктің қажеттігін көрсетіп отыр” делінген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Ауыр өнеркәсіп]] nrr0bhkgmzbbvgofry6tie5h10lhxxq Кеңес-Жапон соғысы 0 37916 3686206 3649322 2026-10-25T15:19:41Z KOK Böri . 2 185728 /* */ 3686206 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс||қақтығыс=Кеңес-Жапон соғысы|часть=[[Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театры]]|сурет=RIAN archive 834147 Hoisting the banner in Port-Artur. WWII (1941-1945).jpg|тақырып=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағып жүр|күні=[[9 тамыз]] — [[3 қыркүйек]] [[1945 жыл]]а<ref name="veteran-law">Федеральный закон от 12.01.1995 N 5-ФЗ (ред. от 29.07.2018) «О ветеранах»</ref>|место=[[Маньчжурия]], [[Сахалин]], [[Куриль аралдары]], [[Корея]]|себеп=|итог=[[КСРО]] и [[МХР]] жеңісі|изменения=[[Жапон империясы]] тапсырылды.<br>КСРО Жапониядан территорияны қабылдамады, оның ішінде [[орыс-жапон соғысы|орыс-жапон соғысы]] нәтижесінде Ресей жоғалтқандарын қайтарды<!-- КСРО бұл аумақтарды босатты немесе қайтарды деген мәлімдемені енгізу бұзушылық ретінде қарастырылады бейтарап көзқарас, бұғаттауға әкеледі-->.<br>[[Манчжоу-го]] және [[Менцзян]] өмір сүруін тоқтатты.|противник1=* {{Флаг|СССР|1923}} [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] * {{Флаг|Монголия|1940}} [[МНР|Монголия]] * {{флаг|Китайская Республика (1912—1949)}} [[Китайская республика (1912—1949)|Китайская республика]] * [[Файл:Flag of the Provisional Government of the Republic of Korea.svg|border|22px]] [[Движение за независимость Кореи]]|противник2=* {{Байрақ|Японская империя}} [[Японская империя]]: *• {{Байрақ|Маньчжоу-го}} [[Маньчжоу-Го]] *• {{Байрақ|Мэнцзян}} [[Мэнцзян]]|командир1={{Байрақ|КСРО|1923}} А. М. Василевский <br> [[Байсалбайұлы Осан]] <br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Р. Я. Малиновский<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} К. А. Мерецков<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} М. А. Пуркаев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Н. Г. Кузнецов<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. С. Юмашев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. А. Плиев<br> {{Байрақ|Моңғолия|1940}} Х. Чойбалсан|командир2={{Байрақ|Жапония}} Отодзо Ямада <br> {{Байрақ|Жапония}} Пу И]<br> {{Байрақ|Жапония}} Дэ Ван Дэмчигдонров|силы1=1 747 225 солдат<br> 26 137 қару-жарақ<br> 3704 танк<br> 5368 тікұшақтар|силы2={{Байрақ|Японская империя}} 1 092 400<ref>[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP, "Dispositions and Deaths"], 28.4.2021</ref><br> {{Байрақ|Маньчжоу-го}} 170&nbsp;000<br> {{Байрақ|Мэнцзян}} 44&nbsp;000<ref name="as1">{{cite web|url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|title="August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz"|lang=en|publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061735/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|archive-date=2011-08-07|deadlink=no}}</ref><br> всего 1 306 400 солдаты и матросы<br> ~450 танков<ref>[https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html И. Б. Мощанский, "Запад - Восток," г. 12, "Разгром Квантунской армии."] 3.5.2021</ref><ref>Маньчжурия: 290 танков, Корея: ~80 танков (12-й танковый полк), O. Шумшу: 80 танков (11-й танковый полк: 64 танков, Рикусентай: 16 танков «Ка-Ми»)</ref><br> 2012 самолётов (635 боевых)<ref>[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/347/rec/16 SCAP, "Final Report, Demobilization and Disarmament of the Japanese Armed Forces"] Часть IV, приложение № 51, 28.4.2021</ref><ref>Маньчжурия: 1042 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 9, Самолёт-разведчик: 27, Транспортный самолёт: 8, Учебный летательный аппарат: 810), Корея: 962 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 46, Самолёт-разведчик: 147, Транспортный самолёт: 14, Учебный летательный аппарат: 309, Разные самолёты: 258), Шумшу: 8 (не упоминалось здесь)</ref>|потери1=12&nbsp;031 қайтарылмайтын<br> 24&nbsp;425 санитарлық<br> 78 танкілер <br> 232 зеңбіректер мен минометтер<br> 62 тікұшақтар<ref>{{Cite web |url=http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |title=Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил. |access-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005011927/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |archive-date=2007-10-05 |deadlink=yes }}</ref>|потери2=от 22 300<ref name="эк">''[[Кукс, Элвин|Alvin D. Coox]].'' (1990) [1985]. [https://books.google.co.uk/books?id=SIAwKiNRmrAC&pg=PT1176 Nomonhan: Japan Against Russia, 1939]. Stanford, California: Stanford University Press. p. 1176. ISBN 978-0-8047-1835-6.</ref><ref>Садао Совамура, "7-я дивизия «Асахикава»," 1984 c. 354. На Сахалине погибло не менее 700 японских солдат.</ref><ref>[http://www.kolymastory.ru/glavnaya/hh-vek-neizvestnoe-o-vojnah-na-tihom-ok/kurilskaya-operatsiya/ Курильская операция], 29.4.2021. Не менее 191 японского солдата были убиты в битве за острова Шумшу.</ref> до 84&nbsp;000 убито<br> от ~22&nbsp;000<ref name="эк" /> до ~40&nbsp;000 санитарные <ref>JM-154 c. 69, JM-155. c. 266, 267. Погибшие составили 36,25% потерь японцев на 1-м фронте (14 508 из 40 000). Применяя это соотношение ко всем 21 389 погибшим в Квантунской армии и 34-й армии, плюс до 2000 смертей на Сахалине, а затем учитывая 400 раненых японцев на Шумшу, мы можем сделать вывод, что за всю кампанию было ранено более 40 000 японских солдат.</ref><ref>Такаси Накаяма, 2001, "Советско-Японская война, лето 1945 г." c. 179, В битве за Сахалин погибло до 2000 японских солдат.</ref> <br> ---- 640 000 взято в плен<br><small>(после капитуляции Японии)</small><ref name="as1" /><ref>Потери включают в себя потери войск Маньчжоу-Го, которые составили большой процент в некоторых районах (Тучуань, Чиамису, Солон). Потери также включают в себя неизвестное число японских резервистов и гражданских, которые воевали вместе с военными гарнизонами. Не учтены японские войска, которые продолжали воевать долгое время после формальной капитуляции Японии. ([[Гланц, Дэвид|Д. Гланц]])</ref>|сурет атауы=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағуда}}'''Жапон соғысы''' , Жапонияға қарсы соғыс — 1945 ж. 9 — 19 тамыз аралығында [[Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]] Қарулы Күштерінің [[Жапония]]ға қарсы жүргізген соғыс қимылдары. 1945 ж. мамырда Еуропада соғыс аяқталғанымен Қиыр Шығыс пен [[Тынық мұхит|Тынық мұхитта]] Жапония антифашистік коалицияға қарсы соғысты әрі қарай жүргізе берді. 26 шілде күні [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]] үкіметтері Жапонияның толық тізе бүгуін талап еткен Подстам декларациясын жариялады. Оған Жапониямен бейтараптық жөніндегі келісімшартты бұзған КСРО да қосылды. Бірақ Жапон үкіметі декларация талаптарын қабылдамай тастады. Жапониямен соғысты 1941 ж. желтоқсанда бастаған [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] 1945 жылдың ортасына қарай Жапония Қарулы Күштерін үлкен шығынға ұшыратты. Алайда Жапонияның құрлықтағы әскерлері әлі де күшті болатын. Қиыр Шығыстағы өз ықпалын күшейту үшін Кеңес үкіметі 1945 ж. 8 тамызда Жапонияға соғыс жариялады. Бұған дейінгі үш айлық тыныс алу кезінде Батыстан Қиыр Шығысқа кеңес әскерлерінің едәуір бөлігі келіп үлгерген болатын. 9 тамызға қараған түні кеңес әскерлері 4 мың шақырымдық майданда шабуылға шықты. Соғысқа Моңғолия әскерлері де араласты. КСРО-ның соғысқа кірісуінен үш күн бұрын 1945 ж. 6 тамызда АҚШ ұшақтары Жапонияның 2 қаласы Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын тастады. 14 тамыз күні Жапония Подстам декларациясын қабылдайтынын ресми түрде мәлімдеді. 19 тамызда құрлықтағы жапондық Квантун армиясы толық талқандалды. 1945 ж. 2 қыркүйекте америкалық Миссури линкорында Жапония өзінің толық жеңілгендігі туралы актіге қол қойды. Бітім шартына сәйкес 1904 — 05 ж. орыс-жапон соғысы кезінде Жапонияға өткен Оңт. Сахалин және Куриль аралдары Кеңес Одағына қайтарылды және оған ежелден Жапонияға тиесілі болып келген Оңтүстік Куриль аралдары (Шикотан, Итурук, Урук, Кунашир) соғыс шығынының өтеуі ретінде қоса берілді. Соңғы 4 аралдың берілуі Кеңес Одағы мен Жапония арасында кейін шекара дауының өршуіне алып келді. Бұл кикілжің Ресей мен Жапония үкіметі арасында күні бүгінге дейін шешімін тапқан жоқ.<ref>История Японии, т. 2, М., 1999.</ref> == Соғыстың алғышарттары == 1945 жылы ақпанда Ялтада конференция өткізілді, оған Ұлыбритания мен АҚШ-тың құрамына кірген елдердің өкілдері қатысты, Кеңес Одағын Жапониямен соғысқа тікелей қатысуға келісім қабылдады. Оның орнына олар оған 1905 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде жоғалған Курил аралдары мен Оңтүстік Сахалинді қайтаруға уәде берді. == Бейбітшілік шартының тоқтатылуы == Шешім Ялтада қабылданған кезде Жапония мен Кеңес Одағының арасында бейтараптық шарты деп аталатын құжат күшіне енген болатын, оған 1941 жылы қол қойылған және 5 жылға жарамды болуы керек болатын. Бірақ 1945 жылдың сәуірінде КСРО келісімшартты біржақты бұзатынын мәлімдеді. Орыс-жапон соғысы (1945), оның себептері: Күншығыс елі соңғы жылдары Германияның жағында болып, сонымен қатар КСРО одақтастарына қарсы күресті. Мұндай кенеттен жасалған хабарландыру сөзбе-сөз Жапония басшылығын әбігерге салды. Бұл түсінікті, өйткені оның позициясы өте маңызды болды - одақтастардың күштері оған Тынық мұхитында айтарлықтай зиян келтірді, ал өнеркәсіптік орталықтар мен қалалар үздіксіз бомбалануға ұшырады. Мұндай жағдайда үкімет мұндай жағдайда жеңіске жету мүмкін емес екенін жақсы білді. Бірақ, соған қарамастан, ол оны қалай болса да тоздырады және өз әскерлерін беру үшін қолайлы жағдайларға қол жеткізеді деп үміттенді. Америка Құрама Штаттары өз кезегінде жеңіс олар үшін оңай болады деп ойлаған жоқ. Бұған мысал ретінде Окинава аралында өрбіген шайқастарды айтуға болады. Жапония жағынан мұнда 77 мыңға жуық адам, ал АҚШ-тан 470 мыңға жуық сарбаз шайқасты. Соңында, аралды америкалықтар иемденді, бірақ олардың шығындары таңқаларлық болды - 50 мыңға жуық адам қаза тапты. Сөздерге сәйкес, егер осы мақалада қысқаша баяндалатын 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталмаса, шығындар едәуір ауыр болып, 1 миллион жауынгер қаза тауып, жараланған болуы мүмкін еді. == Соғыс қимылдарының басталғаны туралы хабарландыру == 8 тамызда Мәскеуде Жапонияның КСРО-дағы елшісіне дәл сағат 17-де құжат ұсынылды. Онда орыс-жапон соғысы (1945) іс жүзінде келесі күні басталады делінген. Бірақ Қиыр Шығыс пен Мәскеу арасында айтарлықтай уақыт айырмашылығы болғандықтан, Совет Армиясының шабуылының басталуына 1 сағат қана қалды. КСРО-да үш әскери операциядан тұратын жоспар құрылды: Курил, Маньчжурия және Южно-Сахалин. Олардың барлығы өте маңызды болды. Бірақ ең ауқымды және маңызды маньчжурлық операция болды. == Тараптардың күштері == Маньчжурия территориясында генерал Отозо Ямада басқарған Квантун армиясы қарсы болды. Оның құрамына шамамен 1 миллион адам, 1000-нан астам танк, 6000-ға жуық мылтық және 1600 ұшақ кірді. 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталған кезде КСРО күштері адам күшінде едәуір сандық басымдыққа ие болды: солдаттардың саны бір жарым есе көп болды. Техникаға келетін болсақ, миномет пен артиллерияның саны жауға қарағанда 10 есе көп болды. Біздің армияда жапондардың тиісті қаруынан сәйкесінше 5 және 3 есе көп танктер мен авиация болды. Әскери техникада КСРО-ның Жапониядан артықшылығы оның санында ғана емес екенін атап өткен жөн. Ресейдің қарамағындағы жабдықтар оның жауына қарағанда заманауи және қуатты болды. == Жаудың бекіністі аймақтары == 1945 жылғы орыс-жапон соғысының барлық қатысушылары ерте ме, кеш пе, бірақ оны бастау керек екенін жақсы түсінді. Сондықтан жапондықтар алдын-ала едәуір нығайтылған аумақтарды құрды. Мысалы, біз ең болмағанда Совет Армиясының Забайкалье майданының сол қанаты орналасқан Хайлар аймағын ала аламыз. Бұл учаскедегі қоршау құрылымдары 10 жылдан астам уақыт бойы салынған. Орыс-жапон соғысы басталған кезде (1945, тамыз), бетоннан жасалған жерасты туннельдерімен, дамыған траншеялар жүйесімен және олардың едәуір санымен өзара байланысқан 116 таблетка қораптары болды. , олардың саны бөлінетіндерден асып түсті. Хайлар бекіністі ауданының қарсылығын басу үшін Кеңес Армиясына бірнеше күн жұмсауға тура келді. Соғыс жағдайында бұл аз уақыт, бірақ сол уақытта Забайкалье майданының қалған бөлігі шамамен 150 км алға жылжыды. Орыс-жапон соғысының ауқымын ескере отырып (1945), бұл бекіністі аймақ түріндегі кедергі едәуір күрделі болып шықты. Оның гарнизоны тапсырылған кезде де жапон жауынгерлері фанатикалық ержүректілікпен күресті жалғастырды. Кеңестік әскери басшылардың есептерінде сіз Квантун армиясының сарбаздарына сілтемелерді жиі кездестіресіз. Құжаттарда жапон әскері шегінуге мүмкіндік болмас үшін оларды пулемет жақтауларына байлап тастайтыны айтылған. == Айналмалы маневр == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы және Кеңес Армиясының әрекеттері басынан бастап өте сәтті болды. Мен 6-шы танкер армиясын Хинган жотасы мен Гоби шөлі арқылы 350 шақырымдық лақтырудан тұратын бір керемет операцияны атап өткім келеді. Егер тауларға көз салсаңыз, олар технологияның өтуіне еңсерілмейтін кедергі болып көрінеді. Кеңес танкілері өтуі керек асулар теңіз деңгейінен шамамен 2 мың метр биіктікте орналасқан, ал беткейлер кейде 50⁰-ге дейін жетеді. Сондықтан машиналарға жиі зигзаг тәрізді жүруге тура келді. Сонымен қатар, технологияның алға жылжуы өзендерді су басуымен және өту мүмкін емес балшықпен бірге жүретін жиі жауған нөсермен қиындатты. Бірақ, бұған қарамастан, танктер алға қарай жылжыды және 11 тамызда олар тауларды еңсеріп, Квантун армиясының артқы жағындағы Орталық Маньчжурия жазығына жетті. Осындай кең ауқымды ауысудан кейін кеңес әскерлері жанармайдың тапшылығын сезіне бастады, сондықтан оларға әуе арқылы қосымша жеткізуді ұйымдастыруға тура келді. Көлік авиациясының көмегімен 900 тоннаға жуық цистерна отынын тасымалдауға мүмкіндік туды. Осы операцияның нәтижесінде 200 мыңнан астам жапон сарбаздары, сондай-ақ орасан көп техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілер тұтқынға алынды. 1945 жылғы жапон соғысы жалғасты. 1 Қиыр Шығыс майданының секторында кеңес әскерлері бұрын-соңды болмаған жаудың қарсыласуымен кездесті. Хоту бекіністі ауданының бекіністерінің қатарына кірген Түйе мен Острая биіктігінде жапондықтар жақсы бекінді. Бұл биіктіктерге көптеген ұсақ саңылаулар кесіп, өте батпақты болды деп айтуға тиіспін. Сонымен қатар, олардың қоршауында сым қоршаулар мен қазылған шарфтар орналасқан. Жапон солдаттары атыс нүктелерін алдын-ала рок гранитінде кесіп тастады, ал бункерлерді қорғайтын бетон қақпақтар қалыңдығы бір жарым метрге жетті. Ұрыс кезінде кеңес қолбасшылығы Остраны қорғаушыларға берілуді ұсынды. Жергілікті адам жапондарға парламентарий ретінде жіберілді, бірақ олар оған өте қатал қарады - бекініс аймағының командирі оның басын өзі кесіп тастады. Алайда, бұл әрекетте таңқаларлық ештеңе болған жоқ. Орыс-жапон соғысы басталған сәттен бастап (1945) жау негізінен ешқандай келіссөздерге келіспеді. Кеңес әскерлері бекініске ақыры кіргенде, тек өлі жауынгерлерді тапты. Биіктікті қорғаушылар тек ер адамдар ғана емес, сонымен қатар қанжар мен гранатамен қаруланған әйелдер болғанын атап өткен жөн. == Әскери қимылдардың ерекшеліктері == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы өзіне тән ерекшеліктерге ие болды. Мысалы, Муданьцзян қаласы үшін шайқаста жау Совет Армиясының бөлімдеріне қарсы камикадзе диверсанттарын қолданды. Бұл жанкештілер өздерін гранатамен байлап, өздерін танкілердің астына немесе солдаттарға лақтырды. Сондай-ақ, майданның бір секторында екі жүзге жуық «тірі мина» қатар тұрған жерде жатқан жағдай болды. Бірақ мұндай суицидтік әрекеттер ұзаққа созылмады. Көп ұзамай кеңестік сарбаздар қырағылық танытып, диверсантты ол техниканың немесе адамдардың қасына келіп жарылып кетпес бұрын алдын ала жойып жіберді. == Жапонияның берілуі == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы 15 тамызда елдің Императоры Хирохито өз халқына радио арқылы сөйлеген кезде аяқталды. Ол елдің Потсдам конференциясының шарттарын қабылдауға және капитуляциялауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Сонымен бірге, император өз ұлтын шыдамды болуға және елдің жаңа болашағын құру үшін барлық күштерді біріктіруге шақырды. Хирохитоның өтінішінен кейін үш күн өткен соң, Квантун армиясының қолбасшылығының өз сарбаздарына деген үндеуі радиода естілді. Онда одан әрі қарсылықтың мағынасыз екендігі және қазірдің өзінде бас тарту туралы шешім қабылданғаны айтылды. Көптеген жапон бөлімшелерінің бас штабпен байланысы болмағандықтан, оларды хабарлау бірнеше күн бойы жалғасты. Бірақ фанатикалық әскери қызметшілер бұйрыққа бағынғылары келмей, қаруларын тастаған жағдайлар да болды. Сондықтан олардың соғысы өлгенше жалғасты. == Әсер == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы шын мәнінде орасан зор әскери қана емес, саяси да маңызы болды деп айту керек. ең күшті Квантун армиясын толығымен жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтай алды. Айтпақшы, оның ресми аяқталуы 2 қыркүйек деп саналады, ол Жапонияның бас тарту актісіне Токио шығанағында, АҚШ-қа тиесілі Миссури әскери кемесінің дәл түбінде қол қойылды. Нәтижесінде Кеңес Одағы 1905 жылы жоғалған территорияларды - аралдар тобы мен Оңтүстік Курилдің бір бөлігін қайтарып алды. Сондай-ақ, Сан-Францискода жасалған бейбітшілік келісіміне сәйкес, Жапония Сахалинге кез-келген шағымдан бас тартты. 1945 жылдың тамыз - қыркүйек айларында Қиыр Шығыс майданы Кеңес Одағының Қарулы Күштерінің Маньчжурия, Оңтүстік Сахалин және Курил аралдарындағы ең қуатты жапон құрлықтық тобын талқандау жөніндегі әскери науқанына толықтай қатысты.<ref>https://thestrip.ru/kk/dnevnojj/kogda-zakonchilas-voina-s-yaponiei-1945-sovetsko-yaponskaya-voina/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Суретсіз мақала}} == Дереккөздер == [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Жапония тарихы]] [[Санат:1945 жыл]] [[Санат:Жапония мен Ресей қарым-қатынасы]] lwypvwwxdzppuny64xamgk1n5ewod65 3686347 3686206 2026-10-25T18:19:29Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/KOK Böri . 2|KOK Böri . 2]] ([[User talk:KOK Böri . 2|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3649322 wikitext text/x-wiki {{Қарулы қақтығыс||қақтығыс=Кеңес-Жапон соғысы|часть=[[Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхиты театры]]|сурет=RIAN archive 834147 Hoisting the banner in Port-Artur. WWII (1941-1945).jpg|тақырып=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағып жүр|күні=[[9 тамыз]] — [[3 қыркүйек]] [[1945 жыл]]а<ref name="veteran-law">Федеральный закон от 12.01.1995 N 5-ФЗ (ред. от 29.07.2018) «О ветеранах»</ref>|место=[[Маньчжурия]], [[Сахалин]], [[Куриль аралдары]], [[Корея]]|себеп=|итог=[[КСРО]] и [[МХР]] жеңісі|изменения=[[Жапон империясы]] тапсырылды.<br>КСРО Жапониядан территорияны қабылдамады, оның ішінде [[орыс-жапон соғысы|орыс-жапон соғысы]] нәтижесінде Ресей жоғалтқандарын қайтарды<!-- КСРО бұл аумақтарды босатты немесе қайтарды деген мәлімдемені енгізу бұзушылық ретінде қарастырылады бейтарап көзқарас, бұғаттауға әкеледі-->.<br>[[Манчжоу-го]] және [[Менцзян]] өмір сүруін тоқтатты.|противник1=* {{Флаг|СССР|1923}} [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]] * {{Флаг|Монголия|1940}} [[МНР|Монголия]] * {{флаг|Китайская Республика (1912—1949)}} [[Китайская республика (1912—1949)|Китайская республика]] * [[Файл:Flag of the Provisional Government of the Republic of Korea.svg|border|22px]] [[Движение за независимость Кореи]]|противник2=* {{Байрақ|Японская империя}} [[Японская империя]]: *• {{Байрақ|Маньчжоу-го}} [[Маньчжоу-Го]] *• {{Байрақ|Мэнцзян}} [[Мэнцзян]]|командир1={{Байрақ|КСРО|1923}} А. М. Василевский <br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Р. Я. Малиновский<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} К. А. Мерецков<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} М. А. Пуркаев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} Н. Г. Кузнецов<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. С. Юмашев<br> {{Байрақ|КСРО|1923}} И. А. Плиев<br> {{Байрақ|Моңғолия|1940}} Х. Чойбалсан|командир2={{Байрақ|Жапония}} Отодзо Ямада <br> {{Байрақ|Жапония}} Пу И]<br> {{Байрақ|Жапония}} Дэ Ван Дэмчигдонров|силы1=1 747 225 солдат<br> 26 137 қару-жарақ<br> 3704 танк<br> 5368 тікұшақтар|силы2={{Байрақ|Японская империя}} 1 092 400<ref>[http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument AJRP, "Dispositions and Deaths"], 28.4.2021</ref><br> {{Байрақ|Маньчжоу-го}} 170&nbsp;000<br> {{Байрақ|Мэнцзян}} 44&nbsp;000<ref name="as1">{{cite web|url=http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|title="August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria. Leavenworth Papers №7. by LTC David. M. Glantz"|lang=en|publisher=Combat Studies Institute, fort Leavenworth, Kansas, 1983|access-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061735/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|archive-date=2011-08-07|deadlink=no}}</ref><br> всего 1 306 400 солдаты и матросы<br> ~450 танков<ref>[https://www.e-reading.club/chapter.php/1004952/11/ilya-moschanskiy-zapad-vostok.html И. Б. Мощанский, "Запад - Восток," г. 12, "Разгром Квантунской армии."] 3.5.2021</ref><ref>Маньчжурия: 290 танков, Корея: ~80 танков (12-й танковый полк), O. Шумшу: 80 танков (11-й танковый полк: 64 танков, Рикусентай: 16 танков «Ка-Ми»)</ref><br> 2012 самолётов (635 боевых)<ref>[https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll8/id/347/rec/16 SCAP, "Final Report, Demobilization and Disarmament of the Japanese Armed Forces"] Часть IV, приложение № 51, 28.4.2021</ref><ref>Маньчжурия: 1042 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 9, Самолёт-разведчик: 27, Транспортный самолёт: 8, Учебный летательный аппарат: 810), Корея: 962 (Истребитель: 188, Бомбардировщик: 46, Самолёт-разведчик: 147, Транспортный самолёт: 14, Учебный летательный аппарат: 309, Разные самолёты: 258), Шумшу: 8 (не упоминалось здесь)</ref>|потери1=12&nbsp;031 қайтарылмайтын<br> 24&nbsp;425 санитарлық<br> 78 танкілер <br> 232 зеңбіректер мен минометтер<br> 62 тікұшақтар<ref>{{Cite web |url=http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |title=Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооружённых сил. |access-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005011927/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_13_09.html# |archive-date=2007-10-05 |deadlink=yes }}</ref>|потери2=от 22 300<ref name="эк">''[[Кукс, Элвин|Alvin D. Coox]].'' (1990) [1985]. [https://books.google.co.uk/books?id=SIAwKiNRmrAC&pg=PT1176 Nomonhan: Japan Against Russia, 1939]. Stanford, California: Stanford University Press. p. 1176. ISBN 978-0-8047-1835-6.</ref><ref>Садао Совамура, "7-я дивизия «Асахикава»," 1984 c. 354. На Сахалине погибло не менее 700 японских солдат.</ref><ref>[http://www.kolymastory.ru/glavnaya/hh-vek-neizvestnoe-o-vojnah-na-tihom-ok/kurilskaya-operatsiya/ Курильская операция], 29.4.2021. Не менее 191 японского солдата были убиты в битве за острова Шумшу.</ref> до 84&nbsp;000 убито<br> от ~22&nbsp;000<ref name="эк" /> до ~40&nbsp;000 санитарные <ref>JM-154 c. 69, JM-155. c. 266, 267. Погибшие составили 36,25% потерь японцев на 1-м фронте (14 508 из 40 000). Применяя это соотношение ко всем 21 389 погибшим в Квантунской армии и 34-й армии, плюс до 2000 смертей на Сахалине, а затем учитывая 400 раненых японцев на Шумшу, мы можем сделать вывод, что за всю кампанию было ранено более 40 000 японских солдат.</ref><ref>Такаси Накаяма, 2001, "Советско-Японская война, лето 1945 г." c. 179, В битве за Сахалин погибло до 2000 японских солдат.</ref> <br> ---- 640 000 взято в плен<br><small>(после капитуляции Японии)</small><ref name="as1" /><ref>Потери включают в себя потери войск Маньчжоу-Го, которые составили большой процент в некоторых районах (Тучуань, Чиамису, Солон). Потери также включают в себя неизвестное число японских резервистов и гражданских, которые воевали вместе с военными гарнизонами. Не учтены японские войска, которые продолжали воевать долгое время после формальной капитуляции Японии. ([[Гланц, Дэвид|Д. Гланц]])</ref>|сурет атауы=Тынық мұхиты флотының теңізшілері порт-Артурдың үстінде жалауша тағуда}}'''Жапон соғысы''' , Жапонияға қарсы соғыс — 1945 ж. 9 — 19 тамыз аралығында [[Кеңес Одағы]] мен [[Моңғолия]] Қарулы Күштерінің [[Жапония]]ға қарсы жүргізген соғыс қимылдары. 1945 ж. мамырда Еуропада соғыс аяқталғанымен Қиыр Шығыс пен [[Тынық мұхит|Тынық мұхитта]] Жапония антифашистік коалицияға қарсы соғысты әрі қарай жүргізе берді. 26 шілде күні [[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Қытай]] үкіметтері Жапонияның толық тізе бүгуін талап еткен Подстам декларациясын жариялады. Оған Жапониямен бейтараптық жөніндегі келісімшартты бұзған КСРО да қосылды. Бірақ Жапон үкіметі декларация талаптарын қабылдамай тастады. Жапониямен соғысты 1941 ж. желтоқсанда бастаған [[АҚШ]] пен [[Ұлыбритания]] 1945 жылдың ортасына қарай Жапония Қарулы Күштерін үлкен шығынға ұшыратты. Алайда Жапонияның құрлықтағы әскерлері әлі де күшті болатын. Қиыр Шығыстағы өз ықпалын күшейту үшін Кеңес үкіметі 1945 ж. 8 тамызда Жапонияға соғыс жариялады. Бұған дейінгі үш айлық тыныс алу кезінде Батыстан Қиыр Шығысқа кеңес әскерлерінің едәуір бөлігі келіп үлгерген болатын. 9 тамызға қараған түні кеңес әскерлері 4 мың шақырымдық майданда шабуылға шықты. Соғысқа Моңғолия әскерлері де араласты. КСРО-ның соғысқа кірісуінен үш күн бұрын 1945 ж. 6 тамызда АҚШ ұшақтары Жапонияның 2 қаласы Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасын тастады. 14 тамыз күні Жапония Подстам декларациясын қабылдайтынын ресми түрде мәлімдеді. 19 тамызда құрлықтағы жапондық Квантун армиясы толық талқандалды. 1945 ж. 2 қыркүйекте америкалық Миссури линкорында Жапония өзінің толық жеңілгендігі туралы актіге қол қойды. Бітім шартына сәйкес 1904 — 05 ж. орыс-жапон соғысы кезінде Жапонияға өткен Оңт. Сахалин және Куриль аралдары Кеңес Одағына қайтарылды және оған ежелден Жапонияға тиесілі болып келген Оңтүстік Куриль аралдары (Шикотан, Итурук, Урук, Кунашир) соғыс шығынының өтеуі ретінде қоса берілді. Соңғы 4 аралдың берілуі Кеңес Одағы мен Жапония арасында кейін шекара дауының өршуіне алып келді. Бұл кикілжің Ресей мен Жапония үкіметі арасында күні бүгінге дейін шешімін тапқан жоқ.<ref>История Японии, т. 2, М., 1999.</ref> == Соғыстың алғышарттары == 1945 жылы ақпанда Ялтада конференция өткізілді, оған Ұлыбритания мен АҚШ-тың құрамына кірген елдердің өкілдері қатысты, Кеңес Одағын Жапониямен соғысқа тікелей қатысуға келісім қабылдады. Оның орнына олар оған 1905 жылғы орыс-жапон соғысы кезінде жоғалған Курил аралдары мен Оңтүстік Сахалинді қайтаруға уәде берді. == Бейбітшілік шартының тоқтатылуы == Шешім Ялтада қабылданған кезде Жапония мен Кеңес Одағының арасында бейтараптық шарты деп аталатын құжат күшіне енген болатын, оған 1941 жылы қол қойылған және 5 жылға жарамды болуы керек болатын. Бірақ 1945 жылдың сәуірінде КСРО келісімшартты біржақты бұзатынын мәлімдеді. Орыс-жапон соғысы (1945), оның себептері: Күншығыс елі соңғы жылдары Германияның жағында болып, сонымен қатар КСРО одақтастарына қарсы күресті. Мұндай кенеттен жасалған хабарландыру сөзбе-сөз Жапония басшылығын әбігерге салды. Бұл түсінікті, өйткені оның позициясы өте маңызды болды - одақтастардың күштері оған Тынық мұхитында айтарлықтай зиян келтірді, ал өнеркәсіптік орталықтар мен қалалар үздіксіз бомбалануға ұшырады. Мұндай жағдайда үкімет мұндай жағдайда жеңіске жету мүмкін емес екенін жақсы білді. Бірақ, соған қарамастан, ол оны қалай болса да тоздырады және өз әскерлерін беру үшін қолайлы жағдайларға қол жеткізеді деп үміттенді. Америка Құрама Штаттары өз кезегінде жеңіс олар үшін оңай болады деп ойлаған жоқ. Бұған мысал ретінде Окинава аралында өрбіген шайқастарды айтуға болады. Жапония жағынан мұнда 77 мыңға жуық адам, ал АҚШ-тан 470 мыңға жуық сарбаз шайқасты. Соңында, аралды америкалықтар иемденді, бірақ олардың шығындары таңқаларлық болды - 50 мыңға жуық адам қаза тапты. Сөздерге сәйкес, егер осы мақалада қысқаша баяндалатын 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталмаса, шығындар едәуір ауыр болып, 1 миллион жауынгер қаза тауып, жараланған болуы мүмкін еді. == Соғыс қимылдарының басталғаны туралы хабарландыру == 8 тамызда Мәскеуде Жапонияның КСРО-дағы елшісіне дәл сағат 17-де құжат ұсынылды. Онда орыс-жапон соғысы (1945) іс жүзінде келесі күні басталады делінген. Бірақ Қиыр Шығыс пен Мәскеу арасында айтарлықтай уақыт айырмашылығы болғандықтан, Совет Армиясының шабуылының басталуына 1 сағат қана қалды. КСРО-да үш әскери операциядан тұратын жоспар құрылды: Курил, Маньчжурия және Южно-Сахалин. Олардың барлығы өте маңызды болды. Бірақ ең ауқымды және маңызды маньчжурлық операция болды. == Тараптардың күштері == Маньчжурия территориясында генерал Отозо Ямада басқарған Квантун армиясы қарсы болды. Оның құрамына шамамен 1 миллион адам, 1000-нан астам танк, 6000-ға жуық мылтық және 1600 ұшақ кірді. 1945 жылғы орыс-жапон соғысы басталған кезде КСРО күштері адам күшінде едәуір сандық басымдыққа ие болды: солдаттардың саны бір жарым есе көп болды. Техникаға келетін болсақ, миномет пен артиллерияның саны жауға қарағанда 10 есе көп болды. Біздің армияда жапондардың тиісті қаруынан сәйкесінше 5 және 3 есе көп танктер мен авиация болды. Әскери техникада КСРО-ның Жапониядан артықшылығы оның санында ғана емес екенін атап өткен жөн. Ресейдің қарамағындағы жабдықтар оның жауына қарағанда заманауи және қуатты болды. == Жаудың бекіністі аймақтары == 1945 жылғы орыс-жапон соғысының барлық қатысушылары ерте ме, кеш пе, бірақ оны бастау керек екенін жақсы түсінді. Сондықтан жапондықтар алдын-ала едәуір нығайтылған аумақтарды құрды. Мысалы, біз ең болмағанда Совет Армиясының Забайкалье майданының сол қанаты орналасқан Хайлар аймағын ала аламыз. Бұл учаскедегі қоршау құрылымдары 10 жылдан астам уақыт бойы салынған. Орыс-жапон соғысы басталған кезде (1945, тамыз), бетоннан жасалған жерасты туннельдерімен, дамыған траншеялар жүйесімен және олардың едәуір санымен өзара байланысқан 116 таблетка қораптары болды. , олардың саны бөлінетіндерден асып түсті. Хайлар бекіністі ауданының қарсылығын басу үшін Кеңес Армиясына бірнеше күн жұмсауға тура келді. Соғыс жағдайында бұл аз уақыт, бірақ сол уақытта Забайкалье майданының қалған бөлігі шамамен 150 км алға жылжыды. Орыс-жапон соғысының ауқымын ескере отырып (1945), бұл бекіністі аймақ түріндегі кедергі едәуір күрделі болып шықты. Оның гарнизоны тапсырылған кезде де жапон жауынгерлері фанатикалық ержүректілікпен күресті жалғастырды. Кеңестік әскери басшылардың есептерінде сіз Квантун армиясының сарбаздарына сілтемелерді жиі кездестіресіз. Құжаттарда жапон әскері шегінуге мүмкіндік болмас үшін оларды пулемет жақтауларына байлап тастайтыны айтылған. == Айналмалы маневр == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы және Кеңес Армиясының әрекеттері басынан бастап өте сәтті болды. Мен 6-шы танкер армиясын Хинган жотасы мен Гоби шөлі арқылы 350 шақырымдық лақтырудан тұратын бір керемет операцияны атап өткім келеді. Егер тауларға көз салсаңыз, олар технологияның өтуіне еңсерілмейтін кедергі болып көрінеді. Кеңес танкілері өтуі керек асулар теңіз деңгейінен шамамен 2 мың метр биіктікте орналасқан, ал беткейлер кейде 50⁰-ге дейін жетеді. Сондықтан машиналарға жиі зигзаг тәрізді жүруге тура келді. Сонымен қатар, технологияның алға жылжуы өзендерді су басуымен және өту мүмкін емес балшықпен бірге жүретін жиі жауған нөсермен қиындатты. Бірақ, бұған қарамастан, танктер алға қарай жылжыды және 11 тамызда олар тауларды еңсеріп, Квантун армиясының артқы жағындағы Орталық Маньчжурия жазығына жетті. Осындай кең ауқымды ауысудан кейін кеңес әскерлері жанармайдың тапшылығын сезіне бастады, сондықтан оларға әуе арқылы қосымша жеткізуді ұйымдастыруға тура келді. Көлік авиациясының көмегімен 900 тоннаға жуық цистерна отынын тасымалдауға мүмкіндік туды. Осы операцияның нәтижесінде 200 мыңнан астам жапон сарбаздары, сондай-ақ орасан көп техника, қару-жарақ пен оқ-дәрілер тұтқынға алынды. 1945 жылғы жапон соғысы жалғасты. 1 Қиыр Шығыс майданының секторында кеңес әскерлері бұрын-соңды болмаған жаудың қарсыласуымен кездесті. Хоту бекіністі ауданының бекіністерінің қатарына кірген Түйе мен Острая биіктігінде жапондықтар жақсы бекінді. Бұл биіктіктерге көптеген ұсақ саңылаулар кесіп, өте батпақты болды деп айтуға тиіспін. Сонымен қатар, олардың қоршауында сым қоршаулар мен қазылған шарфтар орналасқан. Жапон солдаттары атыс нүктелерін алдын-ала рок гранитінде кесіп тастады, ал бункерлерді қорғайтын бетон қақпақтар қалыңдығы бір жарым метрге жетті. Ұрыс кезінде кеңес қолбасшылығы Остраны қорғаушыларға берілуді ұсынды. Жергілікті адам жапондарға парламентарий ретінде жіберілді, бірақ олар оған өте қатал қарады - бекініс аймағының командирі оның басын өзі кесіп тастады. Алайда, бұл әрекетте таңқаларлық ештеңе болған жоқ. Орыс-жапон соғысы басталған сәттен бастап (1945) жау негізінен ешқандай келіссөздерге келіспеді. Кеңес әскерлері бекініске ақыры кіргенде, тек өлі жауынгерлерді тапты. Биіктікті қорғаушылар тек ер адамдар ғана емес, сонымен қатар қанжар мен гранатамен қаруланған әйелдер болғанын атап өткен жөн. == Әскери қимылдардың ерекшеліктері == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы өзіне тән ерекшеліктерге ие болды. Мысалы, Муданьцзян қаласы үшін шайқаста жау Совет Армиясының бөлімдеріне қарсы камикадзе диверсанттарын қолданды. Бұл жанкештілер өздерін гранатамен байлап, өздерін танкілердің астына немесе солдаттарға лақтырды. Сондай-ақ, майданның бір секторында екі жүзге жуық «тірі мина» қатар тұрған жерде жатқан жағдай болды. Бірақ мұндай суицидтік әрекеттер ұзаққа созылмады. Көп ұзамай кеңестік сарбаздар қырағылық танытып, диверсантты ол техниканың немесе адамдардың қасына келіп жарылып кетпес бұрын алдын ала жойып жіберді. == Жапонияның берілуі == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы 15 тамызда елдің Императоры Хирохито өз халқына радио арқылы сөйлеген кезде аяқталды. Ол елдің Потсдам конференциясының шарттарын қабылдауға және капитуляциялауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Сонымен бірге, император өз ұлтын шыдамды болуға және елдің жаңа болашағын құру үшін барлық күштерді біріктіруге шақырды. Хирохитоның өтінішінен кейін үш күн өткен соң, Квантун армиясының қолбасшылығының өз сарбаздарына деген үндеуі радиода естілді. Онда одан әрі қарсылықтың мағынасыз екендігі және қазірдің өзінде бас тарту туралы шешім қабылданғаны айтылды. Көптеген жапон бөлімшелерінің бас штабпен байланысы болмағандықтан, оларды хабарлау бірнеше күн бойы жалғасты. Бірақ фанатикалық әскери қызметшілер бұйрыққа бағынғылары келмей, қаруларын тастаған жағдайлар да болды. Сондықтан олардың соғысы өлгенше жалғасты. == Әсер == 1945 жылғы орыс-жапон соғысы шын мәнінде орасан зор әскери қана емес, саяси да маңызы болды деп айту керек. ең күшті Квантун армиясын толығымен жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтай алды. Айтпақшы, оның ресми аяқталуы 2 қыркүйек деп саналады, ол Жапонияның бас тарту актісіне Токио шығанағында, АҚШ-қа тиесілі Миссури әскери кемесінің дәл түбінде қол қойылды. Нәтижесінде Кеңес Одағы 1905 жылы жоғалған территорияларды - аралдар тобы мен Оңтүстік Курилдің бір бөлігін қайтарып алды. Сондай-ақ, Сан-Францискода жасалған бейбітшілік келісіміне сәйкес, Жапония Сахалинге кез-келген шағымдан бас тартты. 1945 жылдың тамыз - қыркүйек айларында Қиыр Шығыс майданы Кеңес Одағының Қарулы Күштерінің Маньчжурия, Оңтүстік Сахалин және Курил аралдарындағы ең қуатты жапон құрлықтық тобын талқандау жөніндегі әскери науқанына толықтай қатысты.<ref>https://thestrip.ru/kk/dnevnojj/kogda-zakonchilas-voina-s-yaponiei-1945-sovetsko-yaponskaya-voina/{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Суретсіз мақала}} == Дереккөздер == [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Жапония тарихы]] [[Санат:1945 жыл]] [[Санат:Жапония мен Ресей қарым-қатынасы]] 21ab02vitr6yef57f5gtn0efa14tjz4 Фотохимия 0 39809 3686324 2992687 2026-10-25T17:53:27Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3686324 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Spectre.svg|thumb|right|Нұр]] '''Фотохимия''', фотохимиялық реакциялар — [[химия]] ғылымының жарық сәулелері әсерінен болатын реакцияларды зерттейтін саласы. Фотохимиямен [[оптика]] және оптикалық сәуле шығару тығыз байланысты. Фотохимиялық реакциялардың жүруі затқа сіңірілген жарық сәулелерінің әсерінен ғана болатынын алғаш орыс ғалымы Х.Гротгус дәлелдеген (1818). Ол “Химиялық қоспада тек жұтылатын сәулелер ғана химиялық активті болады” деп тұжырымдалатын фотохимияның бірінші заңын ашты. Фотохимия саласында жинақталған тәжірибелік материалдар мен оларды ғылыми жағынан түсіндіріп, бір жүйеге келтіру 20 ғ-дың 1-жартысында [[кванттық механика]], атомдық немесе молекулалық [[спектроскопия]] дамығаннан кейін мүмкін бола бастады. Фотохимияның екінші заңы — кванттық эквиваленттілік заңын [[Эйнштейн|А.Эйнштейн]] ашты (1912). Бұл заң бойынша жұтылатын сәуленің әрбір кванты тек бір ғана молекуланы түрлендіруге қатысады. Фотохимиялық реакциялар кезінде химия жүйенің бос энергиясының азаюы немесе көбеюі мүмкін. Энергияның көбеюі сырттан сіңірілген жарық сәулелері энергиясының жүйе энергиясына қосылуынан болады. Фотохимиялық активтену процесінде жарық сәулелерін сіңірген [[молекула]] [[атом|атомдарға]] немесе атомдар тобына ыдырайды, кейде молекула ыдырамай “қозған” молекула күйіне ауысады. Ыдыраудан пайда болған бөлшектердің немесе заттардың активтілігінің жоғары болуы ондағы бос валенттілікке байланысты. Фотохимиялық реакциялардың тиімділігі квант шығымымен анықталады; Ол реакция өніміндегі молекулалар санының жұтылған квант санына қатынасына тең. Фотохимиялық реакциялар: [[фотодимерлену]], [[фотоконденсаттану]], [[фотоиондану]], [[фотототықтыру]], [[фотогидролиз]], т.б. болып бөлінеді. Бұл реакциялардың практикалық маңызы зор. Мысалы, ауа қабатының жоғары бөлігінде оттек молекуласы қысқа толқынды ультракүлгін [[күн радиациясы]]н сіңіріп, “қозған” күйге айналады: О<sub>2</sub>+hvО<sub>2</sub>. Осы молекулалар қалыпты оттек молекулаларымен әрекеттесіп (О<sub>2</sub>+О<sub>2</sub>О<sub>3</sub>+О), төменгі ауа қабатындағы организмдерді қорғайтын [[озон]] қабатын түзеді ([[Озоносфера]]). Күн сәулесі энергиясын пайдаланатын өсімдіктердегі [[фотосинтез]] процесі және фотография процестер фотохимиялық реакциялардың қатысуымен жүреді. <ref>[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Химия салалары]] [[Санат:Фотохимия]] 1fdsn9x8gfg87afxirm2nl0j3mx0sr3 Флотация 0 40726 3686315 2395239 2026-10-25T17:49:48Z 1nter pares 146705 3686315 wikitext text/x-wiki '''Флотация''' ({{lang-fr|flottation}} — су бетіне қалқып шығу) — [[су]]лы ортадағы бір [[минерал]]ды басқа минералдан ажыратып алу әдісі. Ол бір [[минерал]] бөлшегінің [[ауа көпіршігі]]не жабысып [[көбік]] қабатына ауысуына ([[концентрат]]), ал басқа минералдың су түбіне шөгіп қалуына ([[шөгінді]], қалдық) негізделген. Флотацияны тиімді жүргізу үшін минерал бетінің [[физика]]-[[химия]] қасиеттері флотация [[реагент]]термен күшейтіледі. Флотация машиналарда жүргізіледі. Флотацияның майлы, қабыршақты, көбікті деп аталатын түрлері бар. Флотация сирек кездесетін және құрамында өте аз заттарды байытып, бөліп алу үшін кеңінен қолданылады. Флотациялық машиналардың қуаттылығы 100 мың т-ға жетеді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{бастама}} [[Санат:Металлургия]] [[Санат:Ажырату әдістері]] [[Санат:Химия өнеркәсібі]] [[Санат:Тау-кен ісі]] [[Санат:Кен байыту]] d8glokqs20rvmn2rohl07fxexf7imrz British Petroleum 0 40911 3686396 3115226 2026-10-25T18:57:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3686396 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = BP plc |логотипі = Bp textlogo.svg |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{lse|BP}}, {{nyse|BP}} |қызметі = Қызмет станциялары |ұраны = Бейонд петролеум |құрылды = 1909 <small>(Ағылшын-Ирандық мұнай компаниясы)</small><br>1935 <small>(Ағылшын-Ирандық мұнай компаниясы)</small><br>1954 <small>(British Petroleum)</small><br>1998 <small>(BP Amoco plc)</small><br>2001 <small>(BP plc)</small> |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = Карл-Генрих Сванберг <small>(Төраға)</small><br>Боб Дудли<small> (БАД)</small><br>Брайан Джилвери <small>(БҚД)<ref>{{Cite web| url=http://www.neumann-compensation.com/managers/company/bp-plc/ | title=Executive Compensation at BP | accessdate=12 шілде 2010}}{{dead link|date=тамыз 2012}}</ref></small> |саласы = Мұнай және газ |өнімі = [[Мұнай]]<br>[[Газ]]<br>Мотор жанармайы<br>Авияциялық жанармай |айналым = {{nowrap|{{gain}} АҚШ$ 386.46&nbsp;миллиард (2011)<ref name="AR2010">{{Cite web|url=http://www.google.com/finance?q=NYSE:BP&fstype=ii|title=Annual Results 2011 |publisher=BP |date=2 ақпан 2010 |format=PDF |accessdate=11 June 2010}}</ref>}} |операциялық кіріс = {{өсім}} АҚШ$ 39.81&nbsp;миллиард (2011)<ref name="AR2010"/> |таза табысы = {{өсім}} АҚШ$ 25.70&nbsp;миллиард (2011)<ref name="AR2010"/> |активтер = {{өсім}} АҚШ$ 290.92&nbsp;миллиард (2011)<ref name="AR2010"/> |меншікті капиталы = {{өсім}} АҚШ$ 111.46&nbsp;миллиард (2011)<ref name="AR2010"/> |қызметкерлер саны = 79,700 (2011)<ref name="AR2010"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = [[Deloitte]] |сайты = {{URL|www.bp.com}} }} '''Brіtіsh Petroleum''' — мұнай, газ көздерін барлау және оларды өндіру, өңдеумен шұғылданатын трансұлттық компания. Компанияның негізін Британ алпауыты [[Уильям Нокс Де Арси]] қалаған. Ол 1901 жылы [[Иран]] шаһымен келіссөз жүргізіп, шаһтың қол астына қарайтын аймақтан мұнай көздерін табу үшін барлау жұмыстарын жүргізуге рұқсат алады. Табанды жүргізілген барлау жұмыстарының нәтижесінде Иранның оңт.-батысынан мұнай көзін тапқан (1908) У.Нокс 1909 жылы Бурмакс Ойл компаниясымен біріге отырып, [[Ағылшын]] — [[Парсы]] мұнай компаниясын құрды. 1927 жылы [[Ирак]]та, 1938 жылы [[Кувейт]]те ірі мұнай көздерінің табылуы компанияға кең көлемде табыс кіргізді. 1935 жылы компанияның атауы Ағылшын — Иран мұнай компаниясы болып өзгертілді. Барған сайын компанияның табысты өркендей түскен жұмысынан секемденген Мұхаммед Моссадық басқарған Иран үкіметі 1951 жылы компания қарамағындағы мұнай көздерін тікелей өз бақылауына алады. Осының салдарынан компания біраз уақыт (3 жыл) Ирандағы жұмысын тоқтата тұруға мәжбүр болды. Бірақ, көп ұзамай-ақ Иранда болған мемлекеттік төңкерістің (1953) нәтижесінде компания өз жұмысын қайта жандандыруға мүмкіндік алды. 1954 жылы компания “British Petroleum Company” деп аталды. 1969 жылы [[Аляска]]да, 1970 жылы Солтүстік теңізде, 1994 жылы [[Колумбия]]да мұнай мен табиғи газдың мол қорының табылуы нәтижесінде “Бритиш Петролеум” әлемдегі ірі компаниялардың біріне айналды. British Petroleum негізінен [[Латын Америкасы]], [[Солтүстік Америка]], Солтүстік т., [[Солтүстік Африка]], [[Оңтүстік-шығыс Азия|Оңтүстік Шығыс]] және [[Орталық Азия|Орталық Азияда]] мұнай мен газ көздеріне барлау жүргізеді. Сондай-ақ, компанияның иелігінде әлемнің түкпір-түкпірінде орналасқан көптеген мұнай өңдеу зауыттары бар. Олардың өнімдерін 100-ден астам елге шығарады. British Petroleum Солтүстік Аляскадан Оңтүстік Аляскадағы [[Валдез порты]]на мұнай жеткізетін [[Транс-Аляска мұнай құбыры]] акциясының да тең жартысына ие. British Petroleum дүниежүзлік нарықтағы өз орнын сенімді ұстап тұру үшін ішкі құрылымын үнемі жетілдіріп, қайта құрып отырады. Мысалы, оған компанияның әлуетін арттыру мақсатында әлемнің басқа да компанияларымен бірлескен кәсіпорындар (1988 ж. “[[Амокомен]]”, [[АҚШ]]), альянс (“[[Статойл]]”, [[Норвегия]]), т.б. құруын айтуға болады. “Бритиш Петролеум” компаниясының мұндай стратегиялық бағыттары, әсіресе, [[Қазақстан]], [[Ресей]], [[Әзірбайжан]] мемлекетттері мұнай-газ ресурстарын игеру барысында өрістей түсті. 1993 жылдан “Бритиш Петролеум/Статойл” альянсы “[[Қазақстанкаспийшельф]]” консорциумы құрамында Каспий теңізі қайраңында кешенді зерттеу және Қашаған кенінің қорын бағалау жұмыстарын жүргізді. “Бритиш Петролеум” өзінің болашақ басым бағыттарының бірін Каспий қайраңының мұнай-газ кенімен тығыз байланыста қарайды.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jfy5hkvie0nwlf37khukcgbm28m94mj Дунтинху 0 41039 3686150 2806393 2026-10-25T13:24:34Z Wikuiser 172895 /* */ 3686150 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Дунтинху |Төл атауы = zh/洞庭湖 |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 29/18/38/N/112/57/05/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = 2820 — 20000 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = Янцзы/Сянцзян/Цзы/Юань (өзен)/Лишуи (өзен) |Шығатын өзендер = Янцзы |Ел = Қытай |Аймақ = Хунань |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Lake Dongting }} [[File:Dongtingriversmap.png|300px|thumb|left|Көл мен оған құятын ірі өзендер картасы]] '''Дунтинху''' — [[Қытай]]дағы [[Янцзы]] өзені алабындағы [[көл]]. Шығыс Қытайдың [[Цзянхан жазығы]]нда орналасқан. Су деңгейінің маусымдық өзгеруі (10 — 15 м) салдарынан Дунтинхудың аумағы 4 — 5 мың км²-ден (қыста) 10 — 12 мың км²-ге дейін (жазда) өзгеріп отырады. Көлге [[Сянцзян]], [[Юаньцзян]], [[Лишуй]], [[Цзышуй]] өзендері құяды. Янцзы өзеңімен бірнеше тармақ арқылы жалғасады. Жазда су тасығанда су Янцзыдан көлге қарай, қыста кері бағытта ағады. Көлде [[кеме қатынасы]] бар. Балық ауланады. Дунтинху алқабында [[күріш]] егіледі. {{commons|Lake Dongting}} {{lake-stub}} [[Санат:Хунань көлдері]] ner1bmy831r1ih3ynp28e7u3ur79km8 Химия өнеркәсібі 0 43148 3686319 3316937 2026-10-25T17:50:59Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686319 wikitext text/x-wiki '''Химия өнеркәсібі''' — ауыр өнеркәсіптің жетекші салаларының бірі, еңбек заттарын (шикізаттар мен материалдарды) өңдеуге, негізінен химиялық әдістерді баса қолданатын өндіріс салаларының кешені. ==Химия және мұнай-химия өнеркәсібі== Іштей химия және мұнай-химия өнеркәсібі болып бөлінеді. 1. Химия өнеркәсібіне жататын салалар: *[[кен-химия]] ([[фосфорит]], [[апатит]], калий тұзын өндіру және байыту, [[күкірт]] т.б.), *[[негізгі химия]] (анорганикалық қышқылдар, [[Минералды тұздар|минералдық тұздар]], [[сілтілер]], жасанды [[тыңайтқыштар]], [[хлор]], [[аммиак]] өндірісі), *жасанды және синтетикалық талшықтар, синтетикалық шайырлар және пластмассалар, сыр-бояу өнеркәсібі (әк, литопон, сыр, эмаль, нитроэмаль т.б. өндіру), *химиялық тездеткіштер (реактивтер) және ерекше таза заттар, синтетикалық бояғыштар, фотохимия, тұрмыстық химия, химия-фармацевтика. 2. Мұнай-химия өнеркәсібіне жататын салалар: *[[синтетикалық каучук]], *негізгі органикалық синтез өнімдерін өндіру, *[[резина-асбест]] өнеркәсібі жатады. == Химия өнеркәсібінің құрамы мен рөлі == Химия өнеркәсібі ел шаруашылығында маңызды рөл атқарады. Ғылыми-техникалық прогресті іске асыра отырып, машина жасау және электрэнергетикамен қатар, химия өнеркәсібі соңғы технологиялық циклдің саласы болып табылады. Шикізат пен қалдықтарды кешенді түрде өңдеуге үлкен мүмкіндіктер тудырады. Химиялық технологиялар мен материалдарды шаруашылықтың барлық салаларында кең қолдануды ''химияландыру'' деп атайды. Химия өнеркәсібі қорларды өңдеп қана қоймайды. Ол табиғатта жоқ, қасиеттері алдын ала бегіленген мүлдем басқа материалдар жасап шығарады. Әртүрлі химиялық заттар, соның ішінде қымбат әрі тапшы табиғаттағы баламаларды алмастыра алатын конструкциялық материалдарды шығарады. Мысалы, машина жасауда кейбір химиялық материалдар қымбат металды алмастырады. Шикізат базасы кең: [[мұнай]], [[табиғи газ]], [[минералды тұздар]], [[фосфориттер]], [[күкірт]], [[гипс]], ауа, су, ағаш, өндіріс қалдықтары, көмір, металлургия, мұнай өңдеу өнеркәсіптерімен құрамдастырылады. Халықты тауармен қамтиды. Жер бетіндегі бар тіршілікті қорғайды. == Химияның салааралық байланыстары == # Ауылшаруашылығы # Энергетика # Машина жасау # Құрылыс # Көлік # Жеңіл өнеркәсіп # Металлургия == Химия өнеркәсібі географиясы == Қазақстанда пайдалы қазбалар: фосфорит, күкірт, тұз, әктас және басқа да шикізат өндірісімен айналысатын тау-кен химиясы дамыған. Фосфорит кені Жамбыл (Қаратау) және Ақтөбе (Шилісай) облыстарында өңделеді. Күкірт түсті металдар кені құрамында, Көкшетауға жақын Алексеев кен орнында кездеседі. Ас тұзы Арал, Балқаш жағалауында, Шу өзені бойында, Қалқаманда, Тобылжанда, Павлодар облысында бар. Калий тұзы Атырау облысындағы Индер көлінде өндіріледі. Химия өнеркәсібінің ерекшелігі табиғатта кездеспейтін жасанды заттар шығаратындағы мысалы, пластмасса, сондай-ақ тау химиясы шикізатының негізінде жұмыс істейтіндігі. Ақтөбе алабының фосфориттері қышқыл топыраққа бірден ендіруге болатындығымен ерекшеленеді. Қазақстанның химия өнеркәсібінде негізгі химия басым. Оның шикізат көздеріне фосфорит, ас және калий тұздары, күкірт колчеданы, көмір, табиғи газ металлургия газдары кокс газдары жатады. Фосфор тыңайтқыштары өнеркәсібі материал қажеттілігінің төмендігіне байланысты шикізат көздерімен байланыспай, тұтынушыға негізделген. Фосфориттерді Қаратау мен Жаңатаста өндіріп, тыңайтқыштарды Таразда - Жамбыл фосфор зауыты мен минералды тыңайтқыштарын фосфориттер мен күкірт қышқылынан алады. Азот тыңайтқыштарын өндіретін кәсіпорындар пайдаланылған шикізат түріне байланысты (кокс, кокс газы, табиғи газ) көмір өндіру орындарында орналасады. Павлодап "Каустик" зауыты каустик содасы, хлор және синтетикалық тұз қышқылын шығарудан көшбасшы. Химия өнеркәсібінің кең қолданылатын өнімнің бірі - күкірт қышқылы. Күкірт қышқылын алу үшін күкірт пен су қажет. Күкірт гипс, күкіртті газ және түсті металл кеңдері құрамында кездеседі. Күкірт қышқылды өнеркәсіп, негізінен, күкірт қышқылын ең көп тұтыну орындарында орналасады. Күкірт қышқылын: * ауыр және түсті металдар қорытатын металлургия орталықтарында (Жезқазған, Балқаш, Өскемен, Риддер); * уран өндіру орталықтарында (Степногорск); * фосфор тыңайтқыштары өндірісі орталықтарында (Тараз) өндіреді. Арал мен Павлодарда жергілікті шикізат негізінде ас тұзын өндіру кәсіпорындары жұмыс істейді. Қазақстан химия өнеркәсібінің маңызды саласы - полимерлі материалдар өнеркәсібі. Саланың шикізат базасын ілеспе мұнай және табиғи газ, мұнай өңдеудегі көмірсутектер, көмір құрайды. Синтетикалық шайыр мен пластмассалар өндірісі ірі шикізат қорына ие аудандарда шоғырланған. Маңғыстау облысының орталығы Ақтауда синтетикалық шайыр және пластмасса шығаратын зауыт жұмыс істейді. Пластмасса бұйымдарын шығаратын аса ірі зауыттар Атырау, Алматы және Астана қалаларында орналасқан. Негізінен, синтетикалық каучук өндірісі табиғи газ бен мұнай, мұнай өңдеу мен көмір өндіру аудандарында орналасады. Мысалы, Теміртау қаласындағы Қарағанды синтетикалық каучук зауыты. ==Химия өнеркәсібінің салалық құрылымы== Осыған орай химия өнеркәсібінің салалық құрылымы 4 топқа бөлінеді, олар: *кен-химия өнеркәсібі (шикізат — фосфорит, ас және калий тұздарын, күкірт, т.б. өндіру, байыту және оларды бастапқы өңдеу) *негізгі химия өнеркәсібі (минералдық тыңайтқыштар, қышқылдар, сілтілер т.б. өндіру) *полимерлік материалдар өнеркәсібі (синтетикалық шайырлар мен пластмассалар, химиялық талшықтар, синтетикалық каучук, синтетикалық бояғыштар өндіру); *тұтыну қажеттерін қанағаттандыруға арналған өнім (фармацевтикалық дәрі-дәрмек, жуғыш заттар, фотохимия, парфюмериялық-косметикалық тауарлар) өндіру. Химия өнеркәсібінің құрамында барлығы 200-ден астам кішігірім сала мен өндіріс бар, ал оның өнімдерінің түр-түрінің атауы 1 млн-ға жетіп отыр. ==Тарихы== Химия өнеркәсібі саласы дүние жүзінде тұңғыш рет [[Германия|Германияда]] 19 ғасырдың аяғында дүниеге келді. 20 ғасырдың 50 — 70-жылдардың басы химия өнеркәсібінің дәуірлеген “алтын ғасыры” болды. Бұл кезеңде мұнай-газ шикізатын пайдаланушы өндірістің өркендеуімен байланысты осы сала әлемде неғұрлым жоғары қарқынмен дамыды. Әлемнің өңдеуші өнеркәсібінде химияның үлесі 20 ғасырдың 2-жартысында 8 — 9%-дан 12 — 15%-ға дейін өсті. Қазіргі кезде химия өнеркәсібі әлемді негізгі 4 аймаққа бөліп тұр. Олар — [[АҚШ]], [[Батыс Еуропа]], [[ТМД елдері]], [[Жапония]]. Мұнда [[кенішті химия]], [[минералдық тыңайтқыштар]], негізгі химия өнімдерін, әсіресе, органикалық синтез өндіру, полимерлік материалдар шығару ерекше орын алады. 20 ғасырдың 90-жылдарының ортасында химия өнеркәсібінің әлемде өндірілген химия өнімдерінің 20%-ы АҚШ-тың үлесіне тиіп, экспорттық өнімнің 24%-ын құрады. Батыс Еуропаның барлық елдері химия өнімінің 24%-ын, Жапония 15%-ын берді. Бірақ 90-жылдардың аяғында АҚШ пен Жапонияда химия өнімін өндіру төмендеп, біріншілік Батыс Еуропа елдеріне ауысты (Химия өнеркәсібінің 40%-ы). Қазіргі кезде Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері [[синтетикалық]] және [[жартылай синтетикалық]] бұйымдар өндіруге мамандануда. 21 ғасырдың бас кезінде [[химиялық шикізат]] және негізгі химияның аса маңызды өнімдерін — [[күкірт қышқылын]], [[минералдық тыңайтқыштар]] өндіру іс жүзінде тұрақталды, ал [[синтетикалық каучук]] өндіру қарқыны баяулады. Мұның себебі, өнім бірлігіне жұмсалатын көптеген химикаттар шығынының азаюына байланысты технологиялық үдерістердің жетілдірілуінде. Сонымен бірге қалған полимерлік материалдарды, ең алдымен [[синтетикалық шайырлар]], [[пластмасса|пластмассалар]], химиялық талшықтар өндіру жедел қарқынмен дамып отыр. Кеңес өкіметі химия өнеркәсібін жедел дамытуға айрықша мән берді. 1 бесжылдық кезеңінде (1929 — 32) химия өнеркәсібінің қазіргі салаларын (синтетикалық [[аммиак]] және оны [[азот|азотты]] тыңайтқыштарға қайта өңдеу, органикалық шала өнімдер, күрделі [[анилин]] бояғыштар, синтетикалық каучук, пластмассалар, жасанды талшық, [[шина]] өнеркәсібін) дамытуға материалдық-техникалық негіз жасалды. 30 — 40-жылдары қазіргі заманғы қуатты химия өнеркәсібі пайда болды. Соғыстан кейінгі жылдары мұнай-газ шикізатынан синтетикалық этил спиртін өндіру игерілді. Органикалық синтез заттарын өндіруде мұнай-химиялық шикізатының үлес салмағы басым болды. КСРО минералды тыңайтқыштар өндіру жөнінен әлемде 1-орынға, [[аммиак]] пен [[күкірт]] қышқылын өндіру жөнінен 2-орынға (АҚШ-тан кейін) шықты. Қазақстанда химия өнеркәсібі жеке сала ретінде алғашқы бесжылдықтар кезінде қалыптасты. Кеңестік дәуірге дейінгі кезеңде Қазақстанда [[Шымкент дермене]] ([[сантонин]]) зауыты (1883), сабын қайнататын, желім қайнататын ұсақ кәсіпорындар жұмыс істеді. 1930 — 40 жылы Ақтөбе химиялық комбинат, “[[Аралсульфат]]” комбинат, ірі [[фосфорит]] кені — “[[Қаратау]]” комбинат, [[Қарағанды синтетикалық каучук]], [[Қостанай синтетикалық талшық]] зауыттары салынды. 1950 — 60 жылдары Қазақстанда осы заманғы химиялық индустрияның негізі қаланды. Жамбыл суперфосфат, Гурьев химиялық зауыттары, [[Шымкент]] гидролиз және [[фосфор]] тұздары зауыттары, [[Ақтөбе ферроқорытпа]], [[Шымкент газ-бензин зауыттары]] іске қосылды. Қазақстан анорганикалық және органикалық тектегі пайдалы қазынды кеніштеріне бай. Олар химия өнімінің алуан түрлерін алу үшін шикізат көзі болып табылады. Сала үшін 1992 — 94, 1998 жылдар неғұрлым дағдарысты кезең болды. 1999 жылдан 2004 жылға дейін химия өнеркәсібі өндірісінің көлемі айтарлықтай өсті. 2005 жылы химия өнеркәсібі орындары 54,3 млрд. теңгенің өнімін өндірді. Қазіргі кезде “[[Қазфосфат]]” ЖШС-нің бөлімшесі республикада химия өнімін өндіруші аса ірі кәсіпорын болып табылады, ол 2005 ж. 83,4 мың т өнім шығарды, мұның өзі 1995 жылғыдан 1,7 есе, ал 2000 жылғымен салыстырғанда 5,4 есе көп. 90-жылдардың ортасынан бастап елде илеуіштер, хромды [[ангидрид]], [[хром]] тотығын өндіру қолға алынды. 2005 жылы олардың көлемі 1995 жылғы деңгейден 1,8 — 2,4 есе асты. 1995 — 2005 жылы республиканың 5 мұнай-химия кәсіпорны қызметін қалпына келтірді. Бұл кәсіпорындар таяу шет елдердің өнімдеріне ұқсас [[полистирол]], [[полипропилен]], резина-техникалық бұйымдар, шина өнімдерін шығарады. 2003 жылы [[Ақтау пластмасса зауыты|Ақтау пластмасса зауытында]] өндіріс жолға қойылды. 2005 жылы пластмассадан құбырлар мен шлангалар өндіру 2000 жылғымен салыстырғанда 12,9 есе көбейді. 2005 жылы “[[Интеркомшина]]” АҚ камералар, резина бұйымдарын, шиналар шығару өндірісін іске қосты. Резина-техникалық бұйымдар шығаратын “[[Сараньрезинотехника]]” ААҚ мен “[[Қарағандырезинотехника]]” ЖШС кәсіпорындары тапсырыскерлермен тікелей шарттар бойынша тұрақты жұмыс істеп келеді. Қазақстан химиясының құрылымында полимерлік химияға қарағанда негізгі химияның үлесі басым. Еліміздің негізгі химиясы қышқыл, химиялық қосылыстар, [[фосфор]] мен минералдық тыңайтқыштар өндіреді. Химия-фармацевтика өнеркәсібі, негізінен алғанда жаңадан құрылып, басқа салаларға қарағанда жылдам дамуда. Ең үлкен “[[Химфарм]]” зауыты [[Шымкент|Шымкентте]] орналасқан. Ол Қазақстандағы дәрі-дәрмектің 3/5 бөлігін шығарады. [[Алматы]], [[Қаскелең]], [[Семей]] және [[Павлодар|Павлодарда]] ірі кәсіпорындар жұмыс істейді. Полимерлер алынатын шикізатқа мұнай өнімдері, табиғи және ілеспе газ жатады. [[Ақтау]] зауыты полистирол, [[Атырау]] зауыты полиэтилен мен полипропилен шығарады. Резеңке бұйымдары өндірісінің негізгі орталықтары — [[Саран]] (металлургия үшін конвеер таспаларын шығару) және [[Шымкент]] (автомобиль мен а. ш. техникасы үшін шина жасау). Фосфоритті [[Қаратау]] мен [[Жаңатас|Жаңатаста]] өндіріп ұсақтайды да [[Тараз|Таразда]] фосфор тыңайтқышын шығарады. Азот өндірісі [[Ақтау]] мен Теміртауда; күкірт қышқылы ауыр металдардың металлургияның орталықтарында (Жезқазған, Балқаш, Өскемен, Риддер); уран алатын орталықтарда (Степногор, Ақтау), фосфатты тыңайтқыштар өндірісі орталықтарында (Тараз) шығарады. Хром қосылыстары зауыты Ақтөбеде орналасқан. Оның өнімдерін негізгі тұтынушылар — түсті металлургия, тері илеу және лак-бояу өнеркәсібі, ал шет елдерде АҚШ-тың, Ресейдің, Ұлыбританияның кәсіпорындары.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Химия өнеркәсібі]] abgq661hu6vs159zbydjvtnkswsu1zn Азия дауысы 0 44241 3686316 3685128 2026-10-25T17:50:06Z Kasymov 10777 «[[Санат:Мәдениет|Мәдениет]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686316 wikitext text/x-wiki '''Азия дауысы''' — Азияның музыка өнеріндегі танымал әндер мен талантты орындаушылардың жыл сайын Алматыда өтетін халықаралық байқауы. ==Жеңімпаздары== 1990 жылы Медеу мұз айдынының кешенінде өтті. Бас жүлдені Өзбекстаннан келген “Карс” тобы жеңіп алды. Содан бері [[Женева Круз]] (Филиппин, 1991жылы), [[Шахназ Сүймер]] (Түркия, 1992жылы), [[Сара]] (Моңғолия, 1993 жылы), [[Соябей]] (Түркия, 1994жылы), [[Барт Бисли]] (АҚШ, 1995 жылы), [[Бауыржан Исаев]] (Қазақстан, 1996 жылы), “АВ-3” (Индонезиялық топ, 1997 жылы) сияқты өнерпаздар мен өнер ұжымдары бас жүлдені иеленді. 1993 жылы “Азия даусы” [[ФИДОФ]]-тың (Халықаралық фестивальдар ұйымдастыру федерациясы) мүшелігіне қабылданды. 1994 жылы Канн (Франция) қаласында өткен әлемдік шоу-бизнесте арнаулы жүлдеге ие болды. 1996 жылдан бастап “ Азия даусы” байқауы аясында Қазақстан әндерінің байқауы тұрақты өтеді. Оған арналған “Алтын домбыра” жүлдесін алғашқы жылы М.Жүнісова мен Н.Есқалиева, 1997 жылы Р.Рымбаева мен М.Жүнісова жеңіп алды. 1997 жылы “ Азия даусы ” халықаралық “Интернет-сервер” ақпарат арнасына қосылды. “ Азия даусы” конкурсының бас жүлде, алтын, күміс және қола бәйгесіне қоса Алматы қаласының мэрі, демеушілер тағайындаған әртүрлі ынталандыру сыйлықтары бар. Бірінші конкурстан бастап “ Азия даусының” шақыруымен Патрисия Каас,Пупо, Тото Кутуньо, Джимми Саммервиль, Митхун Чакраборти, Сонер Ариджа, А.Пугачева, Ф.Киркоров, В.Леонтьев, “Бони-М”, “Хаддуэй” топтары сияқты әлемдік эстрада майталмандары Медеу мұз айдыны сахнасында конкурстан тыс өнер көрсетті. 1996 жылы “Азия даусына” бес құрлықтың өкілі қатысты. 1997 жылғы конкурстың ашылу салтанатында Еуроазиялық фестивальдар ассоциациясының ұйғарымымен ғарыштағы бір жарық жұлдызға “ Азия даусы ” аты берілгені жайлы Швейцариядан жіберілген регистр конкурс директорына тапсырылды. 1998 жылғы тоғызыншы конкурсқа әлемнің төрт бұрышынан өтініш білдіргендерден таңдап алынған 20 елдің 21 өнерпазы қатысты. Бас жүлдені Италиядан келген Лука Сене жеңіп алды. 1998 жылғы конкурс қорытындысында ФИДОФ-тың халықаралық өнер фестивальдерін кәсіби жоғары дәрежеде насихаттағаны үшін журналистерге жыл сайын берілетін арнайы белгісі “ Азия даусының” баспасөз хатшысы Ф.Бегенбаеваға тапсырылды.<ref>Қазақ энциклопедиясы, I том</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Қатысушылар== * 1992 жыл — Қарақалпақстанның халық әртісі Гүлнар Мүнтеева байқауға қатысты<ref name="oq855">{{Cite web|url=https://oq.gov.kz/news/855|title=Армандар орындалады, мақсатың айқын болса|website=«Отандастар қоры»|date=2023-08-09|access-date=2026-10-23}}</ref> * 2023 жыл — Өзбекстандағы қазақ әншісі Мұса Марат «Отандастар қоры» жариялаған кастинг арқылы «Азия дауысы» жобасына жолдама ұтып алды<ref name="oq810">{{Cite web|url=https://oq.gov.kz/news/810|title=«Қарақалпақстан Димашы» атанған Мұса Азия дауысына қатысқысы келеді|website=«Отандастар қоры»|date=2023-05-16|access-date=2026-10-23}}</ref><ref name="oq855" /> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы]] spvo9zbttb8w37wjy595ieepil1o2zu 3686317 3686316 2026-10-25T17:50:27Z Kasymov 10777 3686317 wikitext text/x-wiki '''Азия дауысы''' — Азияның музыка өнеріндегі танымал әндер мен талантты орындаушылардың жыл сайын Алматыда өтетін халықаралық байқауы. ==Жеңімпаздары== 1990 жылы Медеу мұз айдынының кешенінде өтті. Бас жүлдені Өзбекстаннан келген “Карс” тобы жеңіп алды. Содан бері [[Женева Круз]] (Филиппин, 1991жылы), [[Шахназ Сүймер]] (Түркия, 1992жылы), [[Сара]] (Моңғолия, 1993 жылы), [[Соябей]] (Түркия, 1994жылы), [[Барт Бисли]] (АҚШ, 1995 жылы), [[Бауыржан Исаев]] (Қазақстан, 1996 жылы), “АВ-3” (Индонезиялық топ, 1997 жылы) сияқты өнерпаздар мен өнер ұжымдары бас жүлдені иеленді. 1993 жылы “Азия даусы” [[ФИДОФ]]-тың (Халықаралық фестивальдар ұйымдастыру федерациясы) мүшелігіне қабылданды. 1994 жылы Канн (Франция) қаласында өткен әлемдік шоу-бизнесте арнаулы жүлдеге ие болды. 1996 жылдан бастап “ Азия даусы” байқауы аясында Қазақстан әндерінің байқауы тұрақты өтеді. Оған арналған “Алтын домбыра” жүлдесін алғашқы жылы М.Жүнісова мен Н.Есқалиева, 1997 жылы Р.Рымбаева мен М.Жүнісова жеңіп алды. 1997 жылы “ Азия даусы ” халықаралық “Интернет-сервер” ақпарат арнасына қосылды. “ Азия даусы” конкурсының бас жүлде, алтын, күміс және қола бәйгесіне қоса Алматы қаласының мэрі, демеушілер тағайындаған әртүрлі ынталандыру сыйлықтары бар. Бірінші конкурстан бастап “ Азия даусының” шақыруымен Патрисия Каас,Пупо, Тото Кутуньо, Джимми Саммервиль, Митхун Чакраборти, Сонер Ариджа, А.Пугачева, Ф.Киркоров, В.Леонтьев, “Бони-М”, “Хаддуэй” топтары сияқты әлемдік эстрада майталмандары Медеу мұз айдыны сахнасында конкурстан тыс өнер көрсетті. 1996 жылы “Азия даусына” бес құрлықтың өкілі қатысты. 1997 жылғы конкурстың ашылу салтанатында Еуроазиялық фестивальдар ассоциациясының ұйғарымымен ғарыштағы бір жарық жұлдызға “ Азия даусы ” аты берілгені жайлы Швейцариядан жіберілген регистр конкурс директорына тапсырылды. 1998 жылғы тоғызыншы конкурсқа әлемнің төрт бұрышынан өтініш білдіргендерден таңдап алынған 20 елдің 21 өнерпазы қатысты. Бас жүлдені Италиядан келген Лука Сене жеңіп алды. 1998 жылғы конкурс қорытындысында ФИДОФ-тың халықаралық өнер фестивальдерін кәсіби жоғары дәрежеде насихаттағаны үшін журналистерге жыл сайын берілетін арнайы белгісі “ Азия даусының” баспасөз хатшысы Ф.Бегенбаеваға тапсырылды.<ref>Қазақ энциклопедиясы, I том</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Қатысушылар == * 1992 жыл — Қарақалпақстанның халық әртісі Гүлнар Мүнтеева байқауға қатысты<ref name="oq855">{{Cite web|url=https://oq.gov.kz/news/855|title=Армандар орындалады, мақсатың айқын болса|website=«Отандастар қоры»|date=2023-08-09|access-date=2026-10-23}}</ref> * 2023 жыл — Өзбекстандағы қазақ әншісі Мұса Марат «Отандастар қоры» жариялаған кастинг арқылы «Азия дауысы» жобасына жолдама ұтып алды<ref name="oq810">{{Cite web|url=https://oq.gov.kz/news/810|title=«Қарақалпақстан Димашы» атанған Мұса Азия дауысына қатысқысы келеді|website=«Отандастар қоры»|date=2023-05-16|access-date=2026-10-23}}</ref><ref name="oq855" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алматы]] 9fi3ohoz866qzhihl8521e0cnh1j40c Айдаркөл көлі 0 45263 3686193 3052998 2026-10-25T15:08:37Z Wikuiser 172895 3686193 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Айдаркөл |Төл атауы = uz/Aydar ko‘li |Сурет = Aidar-Kul.JPG |Сурет тақырыбы = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 247 |Ұзындығы = 160 |Ені = 34,8 |Ауданы = 3478 |Көлемі = 44,3 |Жағалау сызығының ұзындығы = 1535 |Тереңдігі = 33,64 |Орташа тереңдігі = 12,54 |Судың тұздылығы = 1,5—2 |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = Саңзар |Шығатын өзендер = |Координаттары = 40/53/N/66/55/E |CoordScale = |Ел = Өзбекстан |Аймақ = Жызақ облысы/Науаи облысы |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Aydar Lake }} '''Айдаркөл''' ({{lang-uz|Aydar ko‘li, Айдар кўли; Haydar ko‘li, Ҳайдар кўли}}) — [[Өзбекстан]]дағы, [[Нұрата тауы]]ның солтүстігінде орналасқан көл. Ол шығысында [[Мырзашөл шөлі|Мырзашөлге]], солтүстігі мен батысында [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]] шөліне тіреледі. Солтүстік-шығысында [[Арнасай ойпаты]]мен ұласады. Теңіз деңгейінен 232 м биіктікте жатыр. Жағалауының жер бедері негізінен тегіс келеді. Солтүстігі мен шығысында өсімдігі сирек аласа құм қайраңдары мен құм төбелер кездеседі. Айдаркөл шалшық көлінің беті 20-30 см тұз қатпарымен жабылған. Оның құрамында натрий (19,5%), сульфат (25,6%), хлор (25%) тұздары бар. Топырақ асты суы жер бетіне жақын жатыр. Тұз қатпары сол судың көп болуына байланысты түзілген. Көл Мырзашөлдегі суармалы жерлердің қалдық суларымен толысады. Соған байланысты Айдаркөлдің аумағы құбылып отырады және кейбір жерлері батпаққа айналған. Шалшықты тұз кристалдарын жел ұшырып аймақ атырабы кебірленуде. ==Дереккөздер:== Қазақ энциклопедиясы I том {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Өзбекстан көлдері]] {{lake-stub}} 8cky7ndnrkjl83oyp4mrzc5m7zhyrnz Нұғман Сәрсенұлы Манаев 0 47393 3686363 2751785 2026-10-25T18:40:48Z ~2026-56987-01 187574 /* */ Манай Нұғыман (1894-1938) Шығармалар жинағы. Құраст.: Біләл Е. - Алматы: Qyr balasy ҚҚ, 2024. - 307 бет. ISBN 978-601-06-6671-9 осы кітапта Нұғыман Манай өмірден өткен уақыты 07.03.1938 жыл деп көрсетілген. Автор нақты құжаттармен дәлелдеген. 3686363 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды. ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1894 жылы туғандар]] [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] f3lgzsptk2bivfpzo04dy8zqi3cnmd2 3686364 3686363 2026-10-25T18:41:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3686364 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1894 жылы туғандар]] [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] b01xazevkbqrzzdk453qq9wc33a0gao 3686365 3686364 2026-10-25T18:41:50Z 1nter pares 146705 3686365 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:1894 жылы туғандар]] [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] pjmd6fgswjpewkrquzmdbpjjuynkkzm 3686366 3686365 2026-10-25T18:41:55Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1894 жылы туғандар|1894 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686366 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] 1hqj87aj3vxiat4loo6cxqoaxxqph64 3686367 3686366 2026-10-25T18:42:00Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар|1942 жылы қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686367 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] 64e4fyjidzxwg5w5wj1bkrxv74gb4cy 3686379 3686367 2026-10-25T18:48:33Z ~2026-56987-01 187574 /* Дереккөздер */ Манай Нұғыман (1894-1938) Шығармалар жинағы. Құраст.: Біләл Е. - Алматы: Qyr balasy ҚҚ, 2024. - 307 бет. ISBN 978-601-06-6671-9 осы кітапта Нұғыман Манай өмірден өткен уақыты 07.03.1938 жыл деп көрсетілген. Автор нақты құжаттармен дәлелдеген. 3686379 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}3. Манай Нұғыман (1894-1938) Шығармалар жинағы. Құраст.: Біләл Е. - Алматы: Qyr balasy ҚҚ, 2024. - 307 бет. <nowiki>ISBN 978-601-06-6671-9</nowiki><ref>Манай Нұғыман (1894-1938) Шығармалар жинағы. Құраст.: Біләл Е. - Алматы: Qyr balasy ҚҚ, 2024. - 307 бет. <nowiki>ISBN 978-601-06-6671-9</nowiki></ref>{{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] 75kq9sawnl20siol5pw6diheuftsufs 3686380 3686379 2026-10-25T18:49:28Z ~2026-56987-01 187574 /* Дереккөздер */ 3686380 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}3. Манай Нұғыман (1894-1938) Шығармалар жинағы. Құраст.: Біләл Е. - Алматы: Qyr balasy ҚҚ, 2024. - 307 бет. <nowiki>ISBN 978-601-06-6671-9</nowiki>{{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] tkxv0t1nqmx0n6jf33yqq8jdi9a6arh 3686381 3686380 2026-10-25T18:49:49Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-56987-01|~2026-56987-01]] ([[User talk:~2026-56987-01|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3686367 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] 64e4fyjidzxwg5w5wj1bkrxv74gb4cy 3686387 3686381 2026-10-25T18:51:29Z ~2026-56987-01 187574 /* */ 3686387 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды. ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] htsxaruydosd1fuutjaibn3uhw7uzby 3686388 3686387 2026-10-25T18:51:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-56987-01|~2026-56987-01]] ([[User talk:~2026-56987-01|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3686367 wikitext text/x-wiki '''Нұғыман Сәрсенұлы Манаев''' (17.09.1894, [[Атырау облысы]], [[Құрманғазы ауданы]] [[Жанбай]] ауылы - 07.03.1938) — ғалым, ағартушы, мемлекет қайраткері. [[Үфі|Уфа]]дағы "Ғалия" медресесін бітірген (1916). [[Бейімбет Майлин]]мен бірге "Садақ" атты қазақ оқушыларының қолжазба журналын ұйымдастырып, қосымша редакторы болған. "[[Айқап]]" журналында мақалалары, 1915 жылы "Аяқталмаған романнан үзінді" көркем туындысы жарияланған. Медреседен кейін туған ауылында ұстаздық етіп, "Талап" мектебінің негізін салады. Болашақ мұғалімдер даярлайтын қысқа мерзімді курстар ұйымдастырған. 1919 — 22 жылдары жергілікті кеңес, оқу-ағарту жұмысына басшылық жасайды. 1923 - 25 жылдары [[Бөкей губерниясы]] атқару комитетінің орынбасары, губерния партия комитетінің бөлім меңгерушісі, 1925 - 26 жылдары [[Орал губерниясы]]нда бөлім меңгерушісі, 1926- 29 жылдары [[Жетісу губерниясы]], Ақтөбе округ партия комитетерінің бірінші хатшысы, 1929 - 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-інің халық ағарту комиссары қызметтерін атқарған. Кейінгі жылдары аудармашылық және шығармашылық жұмыспен айналысқан. "Иман ислам" (Т.Жароковпен бірге) кітабы, "Жастар арасында", "Азамат" шағын пьесалары бар. [[Шәңгерей Бөкеев]] өлеңдері, [[Спандияр Көбеев]]тің "[[Қалың мал (роман)|Қалың мал]]" романы жайлы зерттеулері ұлттық әдебиеттану ғылымына қосылған сүбелі үлес болып табылады. Манаев 1934 жылы Шәңгерейдің өлеңдер жинағын жеке кітап етіп бастырып, алғы сөзін, өмірбаянын, түсініктерін жазған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1938 жылдың 7 наурызында репрессия құрбаны болды.{{citation needed}} ==Толығырақ== 1918 жылы Уфадағы “Ға-лия” медресесін бітірген. 1916 – 20 жылдары Уфадағы “[[Шығыс баспасы]]” баспаханасында әріп теруші, корректор, “[[Орал]]” газетінде жауапты хатшы, мектеп мұғалімі, кедейлер комитетінің төрағасы, Астрахань қалалық халық ағарту бөлімінің меңгерушісі болып істеді. 1921 – 28 жылдары Теңіз уездік атқару к-тінің төрағасы, [[Бөкей]], [[Орал]] губернияларында халық ағарту, үгіт-насихат бөлімдерінің меңгерушісі, Орал қаласындағы “[[Қы-зыл Ту]]” газетінің редакторы, 1926 – 28 жылдары Жетісу губерниясы және [[Ақтөбе]] округтік комитетітінің жауапты хатшысы, 1929 – 30 жылдары [[Қазақ АКСР]]-і<ref>Қазақстанның халық комиссарлары (1920 – 1946), А., 2004</ref> халық ағарту халық комиссары, 1932 – 37 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасының, Қазақ өлкелік комитеті мәдени-ағарту бөлімінің қызметкері, Қазақ [[марксизм]]-[[ленинизм]] ғылыми-зерттеулер институтында аудармашылар секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1938 жылы жазықсыз тұтқындалып, ату жазасына кесілген. 1958 жылы [[мамыр]] айында ақталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub:Қазақ әдебиеті}} [[Санат:Құрманғазы ауданында туғандар]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]] 64e4fyjidzxwg5w5wj1bkrxv74gb4cy Балатон 0 50564 3686127 2620349 2026-10-25T13:00:39Z Wikuiser 172895 /* Дереккөздер */ 3686127 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Балатон |Төл атауы = hu/Balaton/de/Plattensee |Сурет = Plattensee in Ungarn S3000086.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 46.7822/17.5628 |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 104 |Ұзындығы = 79 |Ені = 1,3-12,4 |Ауданы = 594 |Көлемі = 1,9 |Жағалау сызығының ұзындығы = 236 |Тереңдігі = 12,5 |Орташа тереңдігі = 3,6 |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = 5181 |Құятын өзендер = Зала (өзен) |Шығатын өзендер = Шио |Ел = Мажарстан |Аймақ = |Аудан = |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Balaton }} [[Сурет:Balaton Hungary 2005 029.jpg|thumb| alt=A.|Балатон]] [[Сурет:Plattensee in Ungarn S3000086.jpg|thumb| alt=A.|Балатон]] '''Балатон''' — [[Венгрия]]дағы ([[Орта Дунай]] жазығында) [[көл]]. [[Бакон]] қыратының [[оңтүстік]]-[[шығыс]] етегін бойлай, [[тектоника]]лық ойыста орналасқан. Ауданы 596 км², ұзындығы 78 км, ені 12 км. Абс. биіктігі 105 м. Орташа тереңдігі 3 м, ең терең жері 11 м. Солтүстік жағалауы негізінен биік әрі құлама, кей жерде қатты тілімденген ([[Тихан түбегі]]), жағалауының өзге бөлігі жайпақ, кейбір тұстары батпақтанған. Судың температурасы жазда шамамен 20ӘС. Көлдің жағалауында жылы қайнар бұлақтар көптеп кездеседі. Балатон [[Венгрия]]ның халықаралық маңызы бар [[курорт]]ты ауданы болып табылады. [[Балық]] шаруашылығы, [[су]] көлігі дамыған. Жаға бойымен автомобиль және [[темір жол]] тораптары өтеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Мажарстан көлдері]] {{Lake-stub}} puyzzt5l9hmqv1vta91n9inxsrmsynk Ақтөбе (көл) 0 52584 3686153 3092366 2026-10-25T13:27:31Z Wikuiser 172895 3686153 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ақтөбе |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 48/28/42/N/52/25/4/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = -5 |Ұзындығы = 5,1 |Ені = 2,8 |Ауданы = 5,5 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Атырау облысы |Аудан = |Позициялық карта = Қазақстан |Позициялық карта 1 = Қазақстан Атырау облысы |Ортаққордағы санаты = }} '''Ақтөбе''' – [[Атырау облысы]] [[Индербор]] кентінен шығысқа қарай 46 км жердегі көл. [[Каспий маңы ойпаты|Каспий ойпаты]]нда. == Гидрографикасы == Теңіз деңгейінен 5 м төменде орналасқан. Аумағы 5,5 км<sup>2</sup>. Ұзындығы 5,1 км, енді жері 2,8 км. Көлге маусымдық ағынсу құяды. Су деңгейі көктемде көтеріліп, жазға қарай тартылады. == Өсімдігі == Ақтөбенің сор батпақты жағасында қамыс, құрақ өседі.<ref>Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедиясы, V- том</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Индер ауданы көлдері]] {{lake-stub}} qehujle97tphy1s33rhhgvlf7jbtqlb Обсерватория 0 54720 3686577 3316955 2026-10-26T10:26:17Z ~2026-56987-85 187597 /* */ 3686577 wikitext text/x-wiki [[File:Zorats Karer 2008, part of the stone circle.jpg|thumb| alt=A.| ''Әлемдегі ең ежелгі обсерватория - [[Караундж]], шамамен 7,5 мың жыл бұрын салынған''.]] '''Расытхана''' (лат. observatіo – бақылаушы) – [[астрономия]]лық, [[физика]]лық, [[метеорология]]лық, т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. Обсерватория астрономиялық бақылау жүргізуге және оның нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеуге арналған аспаптармен, арнаулы лабораториялық құралдармен жабдықталады; мұнаралар мен павильондардан тұрады. Мұнара үстінде цилиндр немесе көпбұрыш пішіндес күмбез, павильонда астрономиялық аспаптарға арналған ысырылмалы қақпақ болады. Оптикалық астрономия аспаптардан үлкен радиотелескоптар ашық далада, ал бақылау аспаптары көбінесе қаладан тыс, теңіз деңгейінен едәуір биік тауларда орнатылады. Обсерваториялар адам баласының уақытты есептеу, құрлық пен теңізде жол табу қажеттілігіне байланысты ежелгі заманда пайда болған. Ежелгі обсерваториялар құрылыстарының қалдықтары [[Армения]] мен [[Өзбекстан]]да (Ұлықбек обсерваториясы), Вавилонда, Мексикада, Перуде, Англияда, т.б. жерлерде сақталған. Қазіргі заманғы обсерваториялардағы көру түтігі (Г.Галилей жасаған телескоптан кейін) 17 ғасырдың басында Еуропада жасала бастады. Астрономдар Т.Браге, В.Гевелиж, В.Гершель ашқан О-лардан кейін Еуропада Париж (1667), Гринвич, т.б. жерлерде жаңа обсерваториялар ұйымдастырылды. 20 ғ-дың ортасында дүние жүзінде обсерваториялардың саны 500-ге жетті, олардың 90%-ы Жердің Солтүстік жарты шарында орналасқан. Елімізде Қазақстан ҒА Астрофизика институтына қарасты Асы-Түрген обсерваториясы, Күн обсерваториясы бар. Күн обсерваториясы Іле Алатауындағы Үлкен Алматы көлі маңында, теңіз деңгейінен шамамен 3000 м биіктікте, Алматы қаласынан 30 км жерде орналасқан. Обсерватория әр түрлі типтегі күн телескоптарымен, лабораториялық жабдықтармен, бақыланған материалдарды өлшейтін және өңдейтін есептеу техникасымен жабдықталған. Негізгі аспаптары: айнасының диаметрі 50 см-лік көлденең күн телескопы және ажыратқыштық күші жоғары спектрограф, Б.Лио жүйесіндегі 53 см-лік және 20 см-лік коронографтар; объективінің диаметрі 20 см-лік фотогелиограф. Бұл обсерваторияда Күн дақтарының физикасы, Күн оталысы мен Күн тәжінің физ. құрылымы жөніндегі жұмыстар орындалды.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]], 7 том, 4 бөлім</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Обсерватория]] ne2uz3l4pkok221u0edqznk84rrfl7v 3686584 3686577 2026-10-26T10:34:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-56987-85|~2026-56987-85]] ([[User talk:~2026-56987-85|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2544601 wikitext text/x-wiki [[File:Zorats Karer 2008, part of the stone circle.jpg|thumb| alt=A.| ''Әлемдегі ең ежелгі обсерватория - [[Караундж]], шамамен 7,5 мың жыл бұрын салынған''.]] '''Обсерватория''' (лат. observatіo – бақылаушы) – [[астрономия]]лық, [[физика]]лық, [[метеорология]]лық, т.б. зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекеме. Обсерватория астрономиялық бақылау жүргізуге және оның нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеуге арналған аспаптармен, арнаулы лабораториялық құралдармен жабдықталады; мұнаралар мен павильондардан тұрады. Мұнара үстінде цилиндр немесе көпбұрыш пішіндес күмбез, павильонда астрономиялық аспаптарға арналған ысырылмалы қақпақ болады. Оптикалық астрономия аспаптардан үлкен радиотелескоптар ашық далада, ал бақылау аспаптары көбінесе қаладан тыс, теңіз деңгейінен едәуір биік тауларда орнатылады. Обсерваториялар адам баласының уақытты есептеу, құрлық пен теңізде жол табу қажеттілігіне байланысты ежелгі заманда пайда болған. Ежелгі обсерваториялар құрылыстарының қалдықтары [[Армения]] мен [[Өзбекстан]]да (Ұлықбек обсерваториясы), Вавилонда, Мексикада, Перуде, Англияда, т.б. жерлерде сақталған. Қазіргі заманғы обсерваториялардағы көру түтігі (Г.Галилей жасаған телескоптан кейін) 17 ғасырдың басында Еуропада жасала бастады. Астрономдар Т.Браге, В.Гевелиж, В.Гершель ашқан О-лардан кейін Еуропада Париж (1667), Гринвич, т.б. жерлерде жаңа обсерваториялар ұйымдастырылды. 20 ғ-дың ортасында дүние жүзінде обсерваториялардың саны 500-ге жетті, олардың 90%-ы Жердің Солтүстік жарты шарында орналасқан. Елімізде Қазақстан ҒА Астрофизика институтына қарасты Асы-Түрген обсерваториясы, Күн обсерваториясы бар. Күн обсерваториясы Іле Алатауындағы Үлкен Алматы көлі маңында, теңіз деңгейінен шамамен 3000 м биіктікте, Алматы қаласынан 30 км жерде орналасқан. Обсерватория әр түрлі типтегі күн телескоптарымен, лабораториялық жабдықтармен, бақыланған материалдарды өлшейтін және өңдейтін есептеу техникасымен жабдықталған. Негізгі аспаптары: айнасының диаметрі 50 см-лік көлденең күн телескопы және ажыратқыштық күші жоғары спектрограф, Б.Лио жүйесіндегі 53 см-лік және 20 см-лік коронографтар; объективінің диаметрі 20 см-лік фотогелиограф. Бұл обсерваторияда Күн дақтарының физикасы, Күн оталысы мен Күн тәжінің физ. құрылымы жөніндегі жұмыстар орындалды.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]], 7 том, 4 бөлім</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Обсерватория]] 26od9jovvsro2v5jw5ontut90u0p9wm Қамысты (көл) 0 58681 3686151 2703686 2026-10-25T13:25:15Z Wikuiser 172895 3686151 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Қамысты |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Координаттары = |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 128,1 |Ұзындығы = 4,5 |Ені = 1,9 |Ауданы = 5,3 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = 11,2 |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Қазақстан |Аймақ = Солтүстік Қазақстан облысы |Аудан = Мағжан Жұмабаев ауданы |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} {{мағына|Қамысты}} '''Қамысты''' – [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Мағжан Жұмабаев ауданы]]ндағы тұзды [[көл]]. Теңіз деңгейінен 128,1 м биіктікте жатыр. == Гидрографикасы == Аумағы 5,3 км<sup>2</sup>, ұзындығы 4,5 км, енді жері 1,9 км, жағалау бойының ұзындығы 11,2 км. Жайпақ жағалауларында қамыс шоғыры өскен. Көл түбіне тұнба шөккен. Негізінен еріген [[қар]] және [[Жер асты суы|грунт сулары]]мен толысады. Мал суаруға жарамсыз. Алабы толығымен дерлік жыртылған. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мағжан Жұмабаев ауданы көлдері]] {{Lake-stub}} 9644jmxdopm1eyp0t0f87dvrld1cf50 Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар 10 58856 3686431 3684096 2026-10-26T03:20:34Z Nurtenge 93712 3686431 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[24 қазан]] — [[Армения|Армян]] әншісі [[Наре Керобян|Наре]] '''[[Junior Eurovision ән байқауы 2026|Junior Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «BOO!» әнімен жеңіске жетті. * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[Бәкір Яхиянұлы Баяхунов|Бәкір Баяхунов]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> nzhffz9jm2ouwdo9p8wxe362z74pt0h 3686523 3686431 2026-10-26T08:25:47Z Nurken 111493 3686523 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[25 қазан]] — 2012 жылдан биліктегі [[Серб озық партиясы]] '''[[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)|Сербиядағы парламент сайлауы]]нда''' жеңілді. * [[25 қазан]] — '''[[Бразилиядағы жалпы сайлау (2026)|Бразилиядағы жалпы сайлау]]дың''' 2-айналымы нәтижесінде [[Луис Инасиу Лула да Силва]] президент болып қайта сайланды. * [[24 қазан]] — [[Армения|Армян]] әншісі [[Наре Керобян|Наре]] '''[[Junior Eurovision ән байқауы 2026|Junior Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «BOO!» әнімен жеңіске жетті. * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[Бәкір Яхиянұлы Баяхунов|Бәкір Баяхунов]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> ojtcbrufu8y730zj4yojpgshb83eu8a 3686525 3686523 2026-10-26T08:31:04Z Nurken 111493 3686525 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:25.10.2026 - Lula é reeleito Presidente do Brasil - 55611275197.jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[25 қазан]] — 2012 жылдан биліктегі [[Серб озық партиясы]] '''[[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)|Сербиядағы парламент сайлауы]]нда''' жеңілді. * [[25 қазан]] — '''[[Бразилиядағы жалпы сайлау (2026)|Бразилиядағы жалпы сайлау]]дың''' 2-айналымы нәтижесінде [[Луис Инасиу Лула да Силва]] (''суретте'') президент болып қайта сайланды. * [[24 қазан]] — [[Армения|Армян]] әншісі [[Наре Керобян|Наре]] '''[[Junior Eurovision ән байқауы 2026|Junior Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «BOO!» әнімен жеңіске жетті. * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[Бәкір Яхиянұлы Баяхунов|Бәкір Баяхунов]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 28foewkxh6av1lu4k2rcfcv42yrqou6 3686526 3686525 2026-10-26T08:32:37Z Nurken 111493 3686526 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:19.06.2023 - Conversa com o Presidente (52986677728).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[25 қазан]] — 2012 жылдан биліктегі [[Серб озық партиясы]] '''[[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)|Сербиядағы парламент сайлауы]]нда''' жеңілді. * [[25 қазан]] — '''[[Бразилиядағы жалпы сайлау (2026)|Бразилиядағы жалпы сайлау]]дың''' 2-айналымы нәтижесінде [[Луис Инасиу Лула да Силва]] (''суретте'') президент болып қайта сайланды. * [[24 қазан]] — [[Армения|Армян]] әншісі [[Наре Керобян|Наре]] '''[[Junior Eurovision ән байқауы 2026|Junior Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «BOO!» әнімен жеңіске жетті. * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Ар Джей Митт]]{{*}}[[Бәкір Яхиянұлы Баяхунов|Бәкір Баяхунов]]{{*}}[[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> qwm3dhzcpkap7h58ps4ua3l0w1pbohj Шибан 0 68755 3686357 3518033 2026-10-25T18:37:06Z Қатысушы Апельсин 121973 «[[Санат:Жошы әулеті|Жошы әулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686357 wikitext text/x-wiki '''Сибан (Шибан)''' ([[моңғол тілі|моңғ.]] ''Шибан'') - [[Шыңғыс хан|Шыңғыс ханның]] немересі, [[Жошы хан|Жошының]] бесінші ұлы. Оның нақты өмірі мен қоғамдық қызметі туралы дерек жоқ. Сибан жөнінде [[Абай]] "Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы»деген тарихи еңбегінде: ''«Жошының Сибан яки Шибан деген баласының тұқымынан бір белгілі Шайбақ деген хан»'' шыққандығы жайлы дерек келтіреді. Ақын '''Сибанның''' кім болғанын жазбаған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:Абай энциклопедиясы]] [[Санат:Жошы әулеті]] {{stub}} ecdeg81unjpnmo63hwmdqfcux1xasrr Михаил Михайлович Коцюбинский 0 76057 3686270 2256137 2026-10-25T16:58:51Z Nurken 111493 Nurken [[Михаил Михайлович Коцобински]] бетін [[Михаил Михайлович Коцюбинский]] бетіне жылжытты 2256137 wikitext text/x-wiki '''Михаил Михайлович Коцобински''' (1864¬1913), [[украин]] [[жазушы]]сы, қоғам қайраткері, революционер-демократ. Шығармаларында жұмысшылар мен шаруалардың жасампаз еңбегі, украин халқының тұрмыс тауқыметі шынайы бейнеленген. [[Әуезов]] «КСРО халықтары әдебиеттерінің өркендеуі» атты мақаласында Коцобинскидің «Күлкі» (1906), «Fata morgana» (1908), «Аттар жазалы емес» (1912) әңгімелері мен повесі [[сыншыл]] [[реализм]] тұрғысында жазылып, [[буржуазия]]лық [[либерализм]]ді әшкерелеуін атап көрсетеді.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Украина саясаткерлері]] {{Stub }} slscs3ulfshe4b2y7yow06nnhcf4q5q Гелиоэлектрлік бекет 0 84466 3686474 2143890 2026-10-26T07:09:27Z 1nter pares 146705 3686474 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Solar two.jpg|thumb]] '''Гелиоэлектрлік бекет''' - [[күн сәулесі]]нің қуатын электр қуатына айналдыратын [[қондырғы]].<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref> ==Әлемдегi ең iрi электрстанциялар== {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center" |+ '''Әлемдегi ең iрi фотовольтикалық қондырғы''' |- ! style="background:#efefef; border-bottom:3px solid grey;" | Шектік қуат ! style="background:#efefef; border-bottom:3px solid grey;" | тұрған орны ! style="background:#efefef; border-bottom:3px solid grey;" | сипаттама ! style="background:#efefef; border-bottom:3px solid grey;" | МВтч * жылына |- | 97 МВт || [[Сарния]], [[Канада]] ||1 000 000 аса күн модулі || 120 000 |- | 84.2 МВт || [[Монтальто-ди-Кастро]], [[Италия]] || || |- | 80.7 МВт || [[Финстервальде]], [[Германия]] || || |- | 46.4 МВт || [[Амарележа]], [[Португалия]] || 262 000 аса күн модулі || |- | 11 МВт || [[Серпа]], [[Португалия]] || 52 000 күн модулі || |- | 6.3 МВт || [[Мюльхаузен (Тюрингия)|Мюльхаузен]], [[Германия]] || 57 600 күн модулі || 6 750 |- | 5 МВт || [[Бюрштадт]], [[Германия]] || 30 000 күн модулі [[BP]]|| 4 200 |- | 5 МВт || [[Эспенхайн]], [[Германия]] || 33 500 күн модулі [[Shell plc]] || 5 000 |- | 4.59 МВт || Springerville, [[АҚШ]] || 34 980 күн модулі [[BP]] || 7 750 |- | 4 МВт || Geiseltalsee, [[Мерзебург]], [[Германия]] || 25 000 күн модулі [[BP]] || 3 400 |- | 4 МВт || Gottelborn, [[Германия]] || 50 000 күн модулі || 8 200 |- | 4 МВт || [[Хемау]], [[Германия]] || 32 740 күн модулі || 3 900 |- | 3.9 МВт || Rancho Seco, [[АҚШ]] ([[АЭС]] жанында)|| || |- | 3.3 МВт || [[Дингольфинг]], [[Германия]] || Күн модулдері [[Solara]], [[Sharp]] и [[Kyocera]] || 3 050 |- | 3.3 МВт || [[Серре]], [[Италия]] || 60 000 күн модулі || |} ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Медицина]] {{Stub}} g1k8cmmn9ndu326l1vyjrsdufmdmmow Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев 0 99518 3686308 3685125 2026-10-25T17:42:09Z Kasymov 10777 3686308 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мейрамбек Бесбаев |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев |Туған күні = 07.11.1976 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}}, [[актер]] |Дауыс түрі = |Аспабы = Домбыра |Жанры = лирика |Лақап аттары = |Ұжымы = [[МузАРТ]] |Қызметтес болған =[[Тоқтар Серіков]] [[Қайрат Нұртас]] [[Төреғали Төреəліұлы|Төреғали Төреәлі]] [[Алтынбек Қоразбайұлы Қоразбаев|Алтынбек Қоразбаев]] [[Мөлдір Әуелбекова]] |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}{{Мәдениет қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев''' ([[7 қараша]] [[1976 жыл]]ы, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]]нда туған) — қазақстандық әнші, термеші, [[МузАРТ]] тобының мүшесі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы]]ның лауреаты. == Өмірбаяны == Мейрамбек Бесбаев [[Жамбыл облысы]], Талас ауданында дүниеге келген. Тараз қаласындағы «Глинка» атындағы музыкалық мектептің Қобыз сыныбын оқып бітірген. 1989 жылы [[Алматы]] қаласындағы К.Байсейітова атындағы музыкалық мектебіне ауысады. 1994-98 жж. Т.Жүргенов атындағы театр академиясының «Актер, драма, кино» факультетінен білім алады. Алғаш кәсіби жолын «Сүйінбай» атындағы филармонияда әнші (солист) қызметін атқаруымен бастайды. 1997 ж. қазіргі Қазақ ұлттық өнер академиясының актерлік бөлімін бітірген. Жастайынан ән салып, халыққа танымал болды. Оның репертуарында [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаев]]тың, [[Алтынбек Қоразбайұлы Қоразбаев|Алтынбек Қоразбаевтің]] ("Бозторғай", "Кеш жарық", "Шаш-баулым", т.б.), Нұрғиса Тілендиевтің "Өз елім", т.б. қазақ композиторларының әндері бар. Қазір "Қазақконцерттің" әншісі, сондай-ақ, танымал [[МузАРТ]] тобының мүшесі. Гастрольдік сапармен шет елдерде, Қазақстанның барлық қалаларында болып өнер көрсеткен.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 2002-2007 жж. Қазақконцертте әнші (солист) болып жұмыс істеген. 2010 жылы [[Баян Мақсатқызы Алагөзова|Баян Есентаеваның]] продюсерлігімен әрі барлық өнер адамдарының қатысуымен түсірілген «Ғашық жүрек» атты кинода өз-өзін сомдайды. == Дискография == * Ән-Термелер * Аяулыма == Фильмография == * 1991 — «Қоштасқым келмейді» ''(Нұрсейіт)'' * 2010 — «[[Ғашық жүрек]]» ''(Мейрамбек Бесбаев)'' * 2011 — «[[Ғашық жүрек 2]]» ''(Мейрамбек Бесбаев)'' == Марапаттары == * 2006 жылы ҚР Үкіметінің «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының («Эстрада» номинациясы) лауреаты<ref name="dec06">{{Cite web|url=https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P060001218_|title=О присуждении Государственной молодежной премии «Дарын» Правительства Республики Казахстан в 2006 году|website=zakon.uchet.kz|date=2006-12-15|access-date=2026-10-23}}</ref>; * 2010 жылы "Мәдениет қайраткері" медалімен марапатталды; * 2012 жылғы Президент жарлығы бойынша [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды; * 2016 жылы "ҚР тәуелсіздігіне - 25 жыл" медалімен марапатталды; * 2026 жылғы мамырда «Парасат» орденімен марапатталды (мәдениет саласындағы елеулі жетістіктері үшін)<ref name="zk-bes">{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6518907-meyrambek-bespaev-nagrazhden-ordenom-parasat.html|title=Мейрамбек Беспаев награжден орденом «Парасат»|website=Zakon.kz|date=2026-05-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] dcqnxfr5ggusoneihgp9rqqoim0bvry Құмай тазы 0 110255 3686446 3685187 2026-10-26T06:27:44Z ~2026-46472-89 184991 /* Құмай тазыларға қатысты наным-сенім */ 3686446 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{wikify}} {{Ит тұқымы |name = Құмай тазы |image = Тазы040.jpg |image_caption = Құмай тазы |height = 20см - 1м |weight = 600гр - 70кг |country = Қазақстан |year = |fcigroup = |fcisection = |fcinum = |fcistd = |category = |commons = Tazi (dog) |wikisource = }} '''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар. == Иттің таралуы мен түрі == Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым. Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді. Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті. Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне "туысқаны" деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды. [[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]], [[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға пайдалану кеңінен етек алған. Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]] діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи кезеңіне қарай бұл тұқымды "турік-татар тазысы" деп атауға болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының пайда болуына негіз етті... Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді. [[Махмұд Қашқари]]дің "Диуани лұғат ат-түрік" сөздігінде (ХІғ.) "тайған" сөзін келтіріп, оған "тазы, алғыр ит" деген анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны "тайған" деп атайды, ал, өзге түркілерде тазыны "тазы", "тази" деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық, бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді =="Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік== "Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, "италақаз" дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек. Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі, италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. "Қазалы, Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан "құмай" деген лақап атқа ие болатын тазы ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды."[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]] Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: "Сары ала қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді". Бұл аңыздардан ит пен қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді. [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың кемерінде "құмай ұясы" деген, орны күркенің орнындай құстың ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан салынған ұя әлі тұр. "Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы қандай болды екен?" - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты. Қазақта "құмай тазы" деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды "нағыз құмай тазы", - деп жатады. ==Құмай тазылардың тұқымы, түрі== Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген. Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара түсті тазы бейнесінде бейнеленген. "Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді",— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге ұқсайды. [[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]] Аң қағатын итін қазақтар "тазы" атауының мәні парсының "таза, алғыр, жүйрік" деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған, ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы [[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды. Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет еткен тұқым деп есептейді. Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене, қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда болуына септігін тигізген. Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады. Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ тәрізді болады. Ал бұған қоса "дүрек" (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың аяқ тарамысын қиып жібереді.) Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ, иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады. Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл, жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады. Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын шығару деген кінаратқа ұрынбайды. Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы; таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, "ұтылап" аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз, сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы, құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді. ==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар== Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]] бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған. [[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да таралған. Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс, түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см аралығында. Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады. Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ. екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған) тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады. Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі: күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес. Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. "Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті",- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты. Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады. Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір [[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты... [[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]] Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған. Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж. басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі. ==Тазы иттің бітімі туралы== Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны, ал құрсағы жіңішке болып қазақтар "қаншырдай" қатқан деп атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды құтқармайтын алғыр келеді. Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының, сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген. Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады. Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары қарай томпайып кетеді. Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық омыртқаларынан басталады. Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан, пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан кішілеу және жалпақ болып келеді. Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған, құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген, ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады, бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің) ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші және шеткі бақайларға бекиді. Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады. Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28, ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады. Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі кішілеу тісті "ит тіс" дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан 1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер бір-бірімен беттесіп келеді. Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның ұрғашысының құрсағына теңеп, "қаншырдай қатқан" құрсақ деп есептейді. Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға аралығында жантая орналасқан. [[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]] Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын "қақпақ" тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген, ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы, үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді. Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды. Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға төзімді келетін себебі сондықтан. Қазақтар "есті жануар" деп қасиет тұтатын иттің миы мен сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу, сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш адамда 5x5 см. Иттер "танауымен" ұйықтайды, яғни ұйықтап жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда иіс пен із "сезу" үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар. Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді). Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті қабылдап, ажырата алады екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын арттыра түседі. Танауындағы "мұрты" мен "сақалы" түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады. [[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]] Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы, соның ішінде тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық тетікке, яки аспалы көпірге ұқсайды. Мұндағы көпірдің екі жағындағы таянышы - алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның арасындағы параболалық торланған құрылмасының (конструкциясының) орнында қаңқаның қозғалмайтын (статикалық) бөлігі жүреді. Ал бас, мойын, құйрық пен құйымшақ - көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберіс рөлінде. Жотадағы еттер мен сіңірлер, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері - барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді. Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан, жүгірген кезде артқы аяғы денесінің "жалғасы" тәрізді үйлесе қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы "алып жүреді", ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының дұрыс бітпеуі мен олардың өзара сәйкестігі (пропорциясы), сәйкес келмеген мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да тазы денесінің сипаты мен өлшемдері ''<u>стандарт</u>'' іспетті қабылданады. Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлық нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің артында «тұрған» (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни, көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық нүктесі түседі де, тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам қозғалуға әрі ұзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3 бөлігі алдыңғы аяққа түседі. Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді, жүгірген кезде аяқтарын «кісе басып» алады, яки артқы аяғы алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді «қайшылай» қимылдайды. Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе - ол тазыға тән емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады. [[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]] Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшықетті ит, артқы аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді; жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы ұзын сан, сәл ғана дөңес серіппе тәрізді созылған арқа мен құйымшақ - барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле жүгіруіне (ұшуына) жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар, құрсақтың бұлшық еттері, тізе және артқы аяқтың секіретін еттері араласады. Қартайған немесе болдырған иттер «жорғалайды», яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады. Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады. Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда, ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен, ал ортан жілігі қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса, бұл түзу бітіс деп санайды (жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес). Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ, талтақ немесе шалыс басса, аяғының басы екі жаққа ақсиып тұрса немесе маймақ болса, ол жақсылықтың нышаны емес. Ал құйрық түбінің төменгі тұсы, артқы аяқтың жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің қозғалысы, аяқ алысын «жақсы» деп жатады қазақтар. Артқы аяқ дұрыс бітпесе, ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа жүгіре алмайды. Жайшылықта тұрған иттің бұлшықеттері барлығы жұмыс жасайтындықтан, ол оңай шаршайды да, жерге бір қырынан жата кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшықеттеріне күш түспейді, ал жанбасымен шоқиып отырған иттің бұлшықеттері жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйреткен, баулыған кезде оны шоқитып отырғызуға немесе қырынан жатқызуға көп көңіл бөледі.<ref name="ReferenceA">Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Құмай тазыларға қатысты наным-сенім== Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы сияқты, иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп алатын ырым бар. ''"Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айналдырған дәуірден бастау алады"'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні - қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол. Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі итжейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана емес, көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз, өзбек және татарларда сақталып қалған "итжейде", "иткөйлек", "эт кулмәк" ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда кигізеді. Иткөйлекті (итжейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып, шетін бүкпей, жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқынан шыққан соң иткөйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя берген. Балалар итті қуып, тәттілерді алып мәз-мейрам болады, итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып "ит қуу" деп аталады, мәні сәбидің пәле қаласын қырық жаны бар хайуан - ит өзімен бірге алып кетеді-мыс деп сенген. Ал керісінше балаға иттің жүйрік, ақылы озық алғыр қасиеттері дариды, сәби күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік "итжанды" (иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың, ит көйлегін сақтап, жолға, сапарға шыққанда өзімен бірге алып жүрсе пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, "баланың періштесі қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан" деп сенген. Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке "кет" деп айтуға тыйым салынған. Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп, көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]] [[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң, үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады. Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге "ит ырылдатар" салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас. Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде "Онгонды (аруақты) көкке ертіп шығады" деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей, қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан болуы ықтимал. Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' "тырнақалды"''' құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып, қуанышқа кішігірім той жасайды. Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі, өлең-жырмен өткізеді. Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе, мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса, аңшы құралына "акрпык," деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса, аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен шайып жібереді де "''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт"'' деп "серттескен" соң шоқпен сырықтап тазалайды. Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы "Байлансын-ақ" дейді. Ал: Байлансын-ақ", - деп ол бқрын айтса, сендер: "Майлы шұжық айлансын-ақ",- деп тілектестік білдіреді. Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан да аңшы басқа сөзбен емес, "Байлансын-ақ" деп айқай салып амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды да буып, шырмап тастауды ойласа керек. ''"Соңғы түйенің жугі ауыр..."'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: "Ит жеті ырыстың біреуі", ''"Итті тепкен ырысты тебеді"'' деп шаңырақтың құт-берекесі, ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне сан қайталанатын, мәтелге айналған "соңғы түйенің жүгі ауыр" тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған. Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп, ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып, түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның "итаяғы" да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. "Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк әбден тиеліп болған соң "соңғы түйенің жүгі ауыр" дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]] пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі. Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып, әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға "итаяқтан" су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады. "Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес" деп тойып тұрса да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт. Өйткені, "аш ит үреген де өреген" деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген. Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген [[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады. Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. "Ит тию" (мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан айығады дейді. Ал "ит ауруына" ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан айығады дейді халық медицинасында" Аталған "ит тию" және "ит ауру" сырқаттарын бойында "ит жыны бар" (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды. Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды, немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген. Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан "ит жыны" барлары иттің қылығын көрсетіп "бақсылық" ойнаған. Сонымен бірге олар дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып жібереді деп нанған." Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай "кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған", - дейді көзқарақты ақсақалдар. Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''"Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес",''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық. Итті атып өлтірген адам "иттің қарғысына" қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың қаріне ұшырайды деп сенген.<ref name="ReferenceA"/> '''"Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы"''' деген атам [[қазақ]] тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда [[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке әйгілі тұқымның және тазының "қарғыбауы" да қымбатқа түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі "итше ырылдасып", "араз болып кетеді" деп сақтандырады. "Иттің шені - қарғыбау" дейтін қазақтар иелі күшіктің мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны "арғы", ал оған байланғанын "бау" дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді. Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын 5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді. Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат, алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит "сыбағасына" қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып "ауыздандырып" баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға қосады. Алғаш аң алған кезінде "тырнақ алды" деп аталатын той жасайды. 1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған болыс: ''"Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді"'',- деген заңға қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын тазыға айырбастап алады. Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген. Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен. Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''"[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады. Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: "Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар".'' Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8 қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.) солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды ашаршылықтан құтқарған тазыны халық: <poem>'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''</poem> - деп ілтипатпен еске алып отырады. [[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Ит тұқымдары]] ehdrkhycy6fczbb21unayfvhsqc9iig 3686473 3686446 2026-10-26T07:08:57Z ~2026-46472-89 184991 /* Құмай тазыларға қатысты наным-сенім */ 3686473 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{wikify}} {{Ит тұқымы |name = Құмай тазы |image = Тазы040.jpg |image_caption = Құмай тазы |height = 20см - 1м |weight = 600гр - 70кг |country = Қазақстан |year = |fcigroup = |fcisection = |fcinum = |fcistd = |category = |commons = Tazi (dog) |wikisource = }} '''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар. == Иттің таралуы мен түрі == Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым. Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді. Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті. Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне "туысқаны" деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды. [[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]], [[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға пайдалану кеңінен етек алған. Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]] діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи кезеңіне қарай бұл тұқымды "турік-татар тазысы" деп атауға болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының пайда болуына негіз етті... Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді. [[Махмұд Қашқари]]дің "Диуани лұғат ат-түрік" сөздігінде (ХІғ.) "тайған" сөзін келтіріп, оған "тазы, алғыр ит" деген анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны "тайған" деп атайды, ал, өзге түркілерде тазыны "тазы", "тази" деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық, бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді =="Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік== "Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, "италақаз" дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек. Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі, италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. "Қазалы, Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан "құмай" деген лақап атқа ие болатын тазы ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды."[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]] Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: "Сары ала қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді". Бұл аңыздардан ит пен қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді. [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың кемерінде "құмай ұясы" деген, орны күркенің орнындай құстың ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан салынған ұя әлі тұр. "Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы қандай болды екен?" - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты. Қазақта "құмай тазы" деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды "нағыз құмай тазы", - деп жатады. ==Құмай тазылардың тұқымы, түрі== Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген. Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара түсті тазы бейнесінде бейнеленген. "Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді",— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге ұқсайды. [[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]] Аң қағатын итін қазақтар "тазы" атауының мәні парсының "таза, алғыр, жүйрік" деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған, ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы [[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды. Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет еткен тұқым деп есептейді. Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене, қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда болуына септігін тигізген. Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады. Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ тәрізді болады. Ал бұған қоса "дүрек" (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың аяқ тарамысын қиып жібереді.) Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ, иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады. Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл, жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады. Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын шығару деген кінаратқа ұрынбайды. Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы; таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, "ұтылап" аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз, сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы, құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді. ==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар== Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]] бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған. [[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да таралған. Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс, түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см аралығында. Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады. Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ. екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған) тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады. Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі: күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес. Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. "Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті",- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты. Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады. Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір [[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты... [[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]] Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған. Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж. басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі. ==Тазы иттің бітімі туралы== Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны, ал құрсағы жіңішке болып қазақтар "қаншырдай" қатқан деп атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды құтқармайтын алғыр келеді. Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының, сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген. Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады. Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары қарай томпайып кетеді. Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық омыртқаларынан басталады. Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан, пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан кішілеу және жалпақ болып келеді. Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған, құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген, ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады, бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің) ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші және шеткі бақайларға бекиді. Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады. Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28, ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады. Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі кішілеу тісті "ит тіс" дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан 1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер бір-бірімен беттесіп келеді. Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның ұрғашысының құрсағына теңеп, "қаншырдай қатқан" құрсақ деп есептейді. Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға аралығында жантая орналасқан. [[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]] Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын "қақпақ" тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген, ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы, үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді. Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды. Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға төзімді келетін себебі сондықтан. Қазақтар "есті жануар" деп қасиет тұтатын иттің миы мен сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу, сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш адамда 5x5 см. Иттер "танауымен" ұйықтайды, яғни ұйықтап жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда иіс пен із "сезу" үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар. Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді). Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті қабылдап, ажырата алады екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын арттыра түседі. Танауындағы "мұрты" мен "сақалы" түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады. [[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]] Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы, соның ішінде тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық тетікке, яки аспалы көпірге ұқсайды. Мұндағы көпірдің екі жағындағы таянышы - алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның арасындағы параболалық торланған құрылмасының (конструкциясының) орнында қаңқаның қозғалмайтын (статикалық) бөлігі жүреді. Ал бас, мойын, құйрық пен құйымшақ - көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберіс рөлінде. Жотадағы еттер мен сіңірлер, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері - барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді. Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан, жүгірген кезде артқы аяғы денесінің "жалғасы" тәрізді үйлесе қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы "алып жүреді", ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының дұрыс бітпеуі мен олардың өзара сәйкестігі (пропорциясы), сәйкес келмеген мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да тазы денесінің сипаты мен өлшемдері ''<u>стандарт</u>'' іспетті қабылданады. Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлық нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің артында «тұрған» (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни, көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық нүктесі түседі де, тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам қозғалуға әрі ұзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3 бөлігі алдыңғы аяққа түседі. Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді, жүгірген кезде аяқтарын «кісе басып» алады, яки артқы аяғы алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді «қайшылай» қимылдайды. Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе - ол тазыға тән емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады. [[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]] Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшықетті ит, артқы аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді; жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы ұзын сан, сәл ғана дөңес серіппе тәрізді созылған арқа мен құйымшақ - барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле жүгіруіне (ұшуына) жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар, құрсақтың бұлшық еттері, тізе және артқы аяқтың секіретін еттері араласады. Қартайған немесе болдырған иттер «жорғалайды», яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады. Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады. Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда, ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен, ал ортан жілігі қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса, бұл түзу бітіс деп санайды (жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес). Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ, талтақ немесе шалыс басса, аяғының басы екі жаққа ақсиып тұрса немесе маймақ болса, ол жақсылықтың нышаны емес. Ал құйрық түбінің төменгі тұсы, артқы аяқтың жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің қозғалысы, аяқ алысын «жақсы» деп жатады қазақтар. Артқы аяқ дұрыс бітпесе, ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа жүгіре алмайды. Жайшылықта тұрған иттің бұлшықеттері барлығы жұмыс жасайтындықтан, ол оңай шаршайды да, жерге бір қырынан жата кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшықеттеріне күш түспейді, ал жанбасымен шоқиып отырған иттің бұлшықеттері жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйреткен, баулыған кезде оны шоқитып отырғызуға немесе қырынан жатқызуға көп көңіл бөледі.<ref name="ReferenceA">Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Құмай тазыларға қатысты наным-сенім== Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы сияқты, иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп алатын ырым бар. ''"Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айналдырған дәуірден бастау алады"'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні - қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол. Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі итжейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана емес, көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз, өзбек және татарларда сақталып қалған «итжейде», «иткөйлек», «эт кулмәк» ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда кигізеді. Иткөйлекті (итжейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып, шетін бүкпей, жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқынан шыққан соң иткөйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя берген. Балалар итті қуып, тәттілерді алып, мәз-мейрам болады, итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып «ит қуу» деп аталады, мәні - сәбидің пәле-жаласын қырық жаны бар хайуан - ит өзімен бірге алып кетеді деп сенген. Ал керісінше, балаға иттің жүйрік, ақылы озық, алғыр қасиеттері дариды, сәби күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік, «итжанды» (иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың иткөйлегін сақтап, жолға немесе сапарға шыққанда өзімен бірге алып жүрсе - пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, «баланың періштесі қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан» деп сенген. Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке "кет" деп айтуға тыйым салынған. Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп, көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]] [[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң, үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады. Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге "ит ырылдатар" салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас. Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде "Онгонды (аруақты) көкке ертіп шығады" деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей, қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан болуы ықтимал. Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' "тырнақалды"''' құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып, қуанышқа кішігірім той жасайды. Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі, өлең-жырмен өткізеді. Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе, мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса, аңшы құралына "акрпык," деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса, аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен шайып жібереді де "''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт"'' деп "серттескен" соң шоқпен сырықтап тазалайды. Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы "Байлансын-ақ" дейді. Ал: Байлансын-ақ", - деп ол бқрын айтса, сендер: "Майлы шұжық айлансын-ақ",- деп тілектестік білдіреді. Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан да аңшы басқа сөзбен емес, "Байлансын-ақ" деп айқай салып амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды да буып, шырмап тастауды ойласа керек. ''"Соңғы түйенің жугі ауыр..."'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: "Ит жеті ырыстың біреуі", ''"Итті тепкен ырысты тебеді"'' деп шаңырақтың құт-берекесі, ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне сан қайталанатын, мәтелге айналған "соңғы түйенің жүгі ауыр" тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған. Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп, ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып, түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның "итаяғы" да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. "Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк әбден тиеліп болған соң "соңғы түйенің жүгі ауыр" дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]] пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі. Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып, әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға "итаяқтан" су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады. "Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес" деп тойып тұрса да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт. Өйткені, "аш ит үреген де өреген" деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген. Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген [[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады. Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. "Ит тию" (мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан айығады дейді. Ал "ит ауруына" ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан айығады дейді халық медицинасында" Аталған "ит тию" және "ит ауру" сырқаттарын бойында "ит жыны бар" (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды. Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды, немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген. Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан "ит жыны" барлары иттің қылығын көрсетіп "бақсылық" ойнаған. Сонымен бірге олар дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып жібереді деп нанған." Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай "кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған", - дейді көзқарақты ақсақалдар. Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''"Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес",''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық. Итті атып өлтірген адам "иттің қарғысына" қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың қаріне ұшырайды деп сенген.<ref name="ReferenceA"/> '''"Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы"''' деген атам [[қазақ]] тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда [[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке әйгілі тұқымның және тазының "қарғыбауы" да қымбатқа түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі "итше ырылдасып", "араз болып кетеді" деп сақтандырады. "Иттің шені - қарғыбау" дейтін қазақтар иелі күшіктің мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны "арғы", ал оған байланғанын "бау" дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді. Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын 5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді. Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат, алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит "сыбағасына" қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып "ауыздандырып" баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға қосады. Алғаш аң алған кезінде "тырнақ алды" деп аталатын той жасайды. 1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған болыс: ''"Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді"'',- деген заңға қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын тазыға айырбастап алады. Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген. Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен. Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''"[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады. Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: "Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар".'' Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8 қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.) солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды ашаршылықтан құтқарған тазыны халық: <poem>'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''</poem> - деп ілтипатпен еске алып отырады. [[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Ит тұқымдары]] p5m95u7kewccmky35ug0lyqv2dh5kh2 3686576 3686473 2026-10-26T10:25:30Z ~2026-46472-89 184991 /* Құмай тазыларға қатысты наным-сенім */ 3686576 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{wikify}} {{Ит тұқымы |name = Құмай тазы |image = Тазы040.jpg |image_caption = Құмай тазы |height = 20см - 1м |weight = 600гр - 70кг |country = Қазақстан |year = |fcigroup = |fcisection = |fcinum = |fcistd = |category = |commons = Tazi (dog) |wikisource = }} '''Құмай тазы''' — қазақтың дәстүрлі ит түрі, ұлттық, жеті қазынаға жататын жануар. == Иттің таралуы мен түрі == Мезолит дәуірінде қолға үйретілген ит екі түрлі жабайы тұқымнан: оңтүстікте шиебөріден, солтүстікте қасқырдан шығып, жер бетіне тегіс тараған хайуан дейді қазіргі ғылым. Иттің шығу тегі туралы бір ғана ортақ ит тұқымынан бастау алған және түрлі тұқымдар ұзақ эволюциялық тарихи дамудың нәтижесі деп қарайтын монофилетикалық және көп негізден шықты дейтін полифилетикалық теориялар бар. Жартас бетіне салынған суреттерді есептемегенде тазыға ұқсас кейіптегі бейнелер Мысыр перғауындарының [[ескерткіш]]терінде бейнеленген. Осыдан 3400 жыл бұрынғы деректерде ұзын сирақты тұрықты, тұмсығы үшкіл, құлақтары тік, құйрықтары иректеліп дөңгеленген иттер бейнеленген. Қысқасы олардың сұлбасы тазыға көбірек келіңкірейді (ат пен иттің басқа тұқымдары бұдан көп кейін бейнеленген, яғни кешірек қолға үйретілген). Тазының шыққан жері, мекені туралы мәселе аса тартысты болғанымен қазір адамзаттың көбі [[Солтүстік Африка]] мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп түсінеді. Қазіргі кезде тазының таралған аймағында оған жақын тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол Абиссиния иті (бірақ оның 6 азу тісі бар, әрі шиебөріге жақын. Күллі ит тұқымдасының азу тісі 8) және үнділердің дол (колсун) иті. Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі түлкіге ұқсас. Бірақ олар ну орманды мекендейді, қимылы баяу, аяқтары шомбал. Мысыр перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне "туысқаны" деп долбарланады. Бірақ [[Ніл]] дариясы аңғары қолға үйретілген тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб түбегіне, ары қарай [[Кіші Азия]] мен Парсы жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай таралған иттер бірнеше ондаған ғасырлар барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа райына үйлесіп, түрленіп сұрыпталып отырды. [[Еуропа]]ға қарай арийлермен келген тазы тұқымды иттер кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалауына таралды. Ал тазылар бұлардан кейінірек батыс [[Африка]]дан көне [[Испания]] (Иберия) жері арқылы кельттерге, Галлиялықтарға жетіп, солардың атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі [[Ирландия]], [[Шотландия]]ға дейін таралған. Соның айғағы қазіргі әлемдегі көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң аулау, тазыны тарту ету еуропалықтарда үлкен қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға пайдалану кеңінен етек алған. Ал араб бәдеуилерінің ермегі болған тазылар арабтардың дін тарату жорығы кезеңінде [[Азия]]ға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да бірге келді деуінің себебі [[ислам]] діні таралған аумақта, дәлірек айтқанда [[Алтай]], [[Гималай]] тауларына дейінгі аралықта (батыста [[Испания]] жерінедейін) арабы тазыға ұқсас иттер ұшырасады. [[Орта Азия]]ның қатал табиғатына үйлесу үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң құлақ тазысы дүниеге келді. Оның құйрығы мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді иттер еді және оның пайда болған және таралған аймағы тарихи кезеңіне қарай бұл тұқымды "турік-татар тазысы" деп атауға болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен бірге салпаң құлақ тазысын ала келіп, оңтүстік орыс даласы мен күңгей шығыс [[Еуропа]]да тазыға ұқсас жаңа ит тұқымдарының пайда болуына негіз етті... Ал [[мұсылман]] емес халықтарда тазы мүлде беймәлім деуге келеді. Атақты [[Марко Поло]] моңғол императорларында аушы құстар мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана жазады. [[Монах Иакинф]] қытайлар [[Шығыс Түркістан]]ды иеленгеннен соң ғана тазымен етене таныса бастаған дейді. [[Махмұд Қашқари]]дің "Диуани лұғат ат-түрік" сөздігінде (ХІғ.) "тайған" сөзін келтіріп, оған "тазы, алғыр ит" деген анықтама берді (Қашғари М., Түрік сөздігі, А., 1998, 3-том, 238-бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны "тайған" деп атайды, ал, өзге түркілерде тазыны "тазы", "тази" деп атау қалыптасқан. Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - қаншық, бірге туғаны - ұялас, кішкенесін күшік дейді =="Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік== "Ит жақсысы - тазы" туралы түсінік. Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит-құмайды иттен емес, "италақаз" дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты мыс, - дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді. Құмай тазы туралы аңыз-әфсаналарға зер салатын болсақ, иттің тотемдік табынуы (культі) және күнделікті өмірдегі таза практикалық пайдасынан болса керек. Ит табынуы (культі) аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол халықтарының арасына ителгі, италақаз, құмай тазы туралы аңыздар (мифтер) кеңінен таралған. Құмай ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. "Қазалы, Перовск, [[Шымкент]] уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты бойынша бірегей құс - италақаз жөнінде біздің әлденеше рет естуімізге тура келді. Италақаз жұмыртқасын елсіз және биік төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол жерден әр түрлі аң және басқалар тастап кеткен інді пайдаланады. Жұмыртқадан "құмай" деген лақап атқа ие болатын тазы ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық және ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды. Кейбір қазақтардың нық сенімі бойынша, италақаздың етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды."[[Сурет:Тазы050.jpg|left|thumb|300px]] Осыған ұқсас аңызды [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллин]] да жазады: "Сары ала қаздың жүмыртқасынан кейде күшік туады екен. Сол құмай болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары алақ аздың ай сайын әйелше айызы келеді". Бұл аңыздардан ит пен қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді. [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Зайсан ауданы]], Кендірлік өзенінің Сайхан және Сауыр тауларын жарып өтетін тік жартастың кемерінде "құмай ұясы" деген, орны күркенің орнындай құстың ұясы бар. Ағаш бұтақтарынан, сарғайған шөп қалдықтарынан салынған ұя әлі тұр. "Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы қандай болды екен?" - деп таңғалысады. Тазы ит осы ұяны мекендеген алып құс - құмайдың жұмыртқасынан шығыпты. Қазақта "құмай тазы" деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды "нағыз құмай тазы", - деп жатады. ==Құмай тазылардың тұқымы, түрі== Тазы қазақ даласына сақ заманында келген деп шамалауға болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы иттерінің бейнесіне қарап, бұдан да ертерек замандарда да болған ба деп болжам жасауға да болады. Дегенмен тақыр тазылар осыдан бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген. Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал құдайы Анубис - қара түсті тазы бейнесінде бейнеленген. "Қазақ тазысының түп атасы арабтың салюкиі, ол қазақ даласына [[ислам]] дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді",— деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, салюки [[Орталық Азия]] мен [[Кавказ]]ға, Таяу Шығыс пен [[Иран]] арқылы таралған. Қазіргі салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын, тек тұрқы сәл ұзын, бойы сәл сұңғақ, бірақ пошымы мен сымбаты өте жақын келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған Арабтың Салюк қаласының атымен байланысты туған атау. Дегенмен ол тұста шумерлерге, ассириялықтарға да таралып үлгергенге ұқсайды. [[Сурет:Тазы030.jpg|left|thumb|300px]] Аң қағатын итін қазақтар "тазы" атауының мәні парсының "таза, алғыр, жүйрік" деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім тазы - таза - таза қанды деген мағынадағы сөзінен туған, ықшамдалу заңдылығына байланысты тазыға ауысуы мүмкін деп жорамалдайтындар да бар. Қазақ тазысы мен ауған тазысы [[Орталық Азия]]ға парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар мен ауғандар жергілікті табиғи жағдайдың ерекшеліктеріне сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды. Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер [[Орта Азия]]да таралған тазыларды арабтың слюгги (слугги) аңшы иттерімен будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының отаны [[Қазақстан]] және [[Түркменстан]] (әредік [[Өзбекстан]] жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі ұсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз жетпес кең даласының тұрғындары арабы иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың ермегіне және малшы-бақташылардың күн көрісі үшін қызмет еткен тұқым деп есептейді. Қалай дегенмен VII-VIII ғасырларда қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы тұқымынан аңшы иттер тарихы басталады. Сонымен бірге жергілікті жерде қалыптасқан тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі түрлі көзқарас бар. Кезінде орыс отаршылдары көптеп келе бастаған замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде [[Орта Азия]] тазысының өзіндік бір тармағы көбірек таралған. Оның бойында таулық және қырымдық тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты тазыларды далалық және таулық деп бөлген: далалығы бойы сұңғақ, жазықта алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене, қия жартастарда жақсы жүгірген. Қазақ тазысына өте жақын туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр жүндісі жазық аумақта, ал үлпілдек жүндісі суықтау солтүстік аймақта таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының пайда болуына септігін тигізген. Алайда, қазақ жеріне тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың өзінің көне парсы тілінен туындауы тегін емес, оның таралуы перғауын иті - салюки - парсы тазысы, ауған тазысы және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады. Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ тазы деп екіге бөледі. Оның бірін салюкиден, екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріншісіінің құлағының жарғағы үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн өскен. Шынымен-ақ жарғақ құлақ тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні үзын, шашақ тәрізді болады. Ал бұған қоса "дүрек" (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі қалың, суыққа шыдамды, денесі кесек, қасқырды алатын батыл тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы қасқырдың аяқ тарамысын қиып жібереді.) Тазы - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты жүн басқан. Басқа аңшы иттерге қарағанда бұлар ақылдырақ, иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл әрі орасан жүйрік болады. Тазылар күшті болмайды, бірақ денелері сидам, арық, жеңіл, жүйрік әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, қашса құтылады. Қоян, түлкі сияқты ұсақ аңдарды олар құтқармайды. Айлаға икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын шығару деген кінаратқа ұрынбайды. Тазыларды тұқымына қарай қазақтар құмай, құмай тазы; таза қандылығы мен түгіне қарай құны, құны тазы; будандасқан болса дүрегей, дүрегей тазы, қайың, қайың қаптал деп бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар жалғыз-жарым да, екеулеп немесе тобымен жүріп, "ұтылап" аң алады, ал үйретілген болса, аушы құспен де тізе қосып қимылдайды. Тазы иттердің түгі салыстырмалы түрде аз, сұйықтау келеді. Ал кескін-сымбатына қарай таулы, орманды өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы, құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау келеді. ==Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар== Қазақ жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ мүше-мүшесі әсем де сүйкімді болған. Жем бойы мен [[Aтыpay]] бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен құлағындағы шашағының ұзындығымен ерекшеленеді. Ең соңында, [[Оңтүстік Сібір]] тазыларына келер болсақ, олар табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. Бұлар [[Ертіс]] бойында таралған. Ал орыс деректерінде [[Түркістан]] тазысы аталған тазылар қазақ жерінің оңтүстік пен солтүстік-батыс өңірлерінде көптеп таралған. [[Сібір]] тазылары қазақ жерінде ғана емес, батысқа дейін жеткен таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары арасында үш ай болған британ зоологы Ернст Килбурн, онан кейін [[Орал]] бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен [[Еуропа]]да таралған. Қазақ жерінде тазының құмай, қайың қаптал, ауған, орыс, түрікмен деген түрлері ұшырасқан. Қазақы тазыны тау тазысы және дала тазысы деп бөлген. Шоқтығының биіктігі 80-85 см аралығында. Ал қазақ тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы әлемдегі ең дегдар тұқымға саналады, бойы 70-74 см, мінезі қатаңдау болғанымен иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол өз олжасын көзімен торуылдап, жіті бақылау арқылы алады. Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның әлемге кеңінен таралып, үлкен қызығушылыққа ие болуы - батыс елдерінің әскери жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ. екінші жартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауған тазысын британ әскерилері алып келген, 1907 жылдан тіптен көптеп келіп тазының түрлі желілерін (линияларын) [[Еуропа]]да дүниеге әкелген. Дегенмен онан сәл бұрын 1809 ж. салынған сүрет, 1813 ж. [[Лондон]]да жарық көрген болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі Балукыстаннан апарған тазы [[Шотландия]]да, солтүстіктен апарғаны [[Англия]]да, онан әрі [[Америка]] құрлығына таралып, дербес желіні (линияны) дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған тазысы мен араб салюкиін өсіретіндер арасында 1960 жылдардан бастап Dog World кәсіби журналының бетінде басталған дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған) тазыны салюкиден шыққан дейді де ежелгі Мысыр мен [[Месопотамия]], парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға тартады. Сауда-саттық арқасында ауған жеріне әкелінген иттер жергілікті ортаға бейімделген дейді. Оған қоса салюкидің иығы мен санына, кейде басына қарай үлпілдек, мақта тәрізді жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады. Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні қалың, жүндес болып, ұзара түскен, тіптен жағы, арқа жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей сұрпы бар болғанымен климаттық негізінен екі түрге бөледі: күнгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті болса, солтүстіктегілері баран түсті, қою жүндес. Кезінде қазақ жерінде кең таралған тазы иттердің Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. Алайда Кеңес өкіметі кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын тигізіп қойған жоқ, тіптен ит пен тазының тұқымына да салқынын тигізді. "Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен араласып, будандасқан соң небір түрлі дүрегей тұқымдар пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті",- дейді итбегі (кинолог) мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған тазылар осылай дүрегейленді, мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты. Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]], [[Бәйдібек ауданы]], тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. Тазылардың түр-түсіне тоқталар болсақ, қазақ жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұр болады. Көк тазылар өте жоғары бағаланады. Егемендіктен соңғы жылдардағы кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай ермек ісіне (хоббиына) айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы тұқымын сақтап қалу, санын өсіру, асылдандыру, түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір [[Қазақстан]]да таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты... [[Сурет:Тазы020.jpg|thumb|350px]] Қасқыр мен түлкіні қатар алатын қазақ (қыпшақ) тазыларымен будандастырып, тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. француз Генрик I үйленген орыстың Мудрый Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек жазылған. Олар аң қаққыш, әрі суыққа төзімді, ұзақта суыт жүріске шыдамды, жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж. басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен бірге батысқа қарай алып жеткен ит тұқымдарын сақтап қалған Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, қарабас деп аталатын, ал мадьярларда (венгрлерде) кувас, комондор (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі. ==Тазы иттің бітімі туралы== Тазының екі аяғы дене тұрқымен салыстырғанда ұзын болуы, оның қозғалысына қолайлылық тудырады. Оған қоса артқы аяқтары мен ондағы бұлшық еттер өте жақсы дамығаны, ал құрсағы жіңішке болып қазақтар "қаншырдай" қатқан деп атайтын іші жотасына қарай жақын бітуі тазының қозғалысын өте қолайлы етеді. Биіктігі сиырдың бұзауындай, көсілгенде есік пен төрдей жерге жететін келісті қазақ тазысының адымы ұзын, қимылы ширақ, ұмтылған жерден шабан-шалағай аңды құтқармайтын алғыр келеді. Тазының жылдам, ширақ қозғалуына оның сүйек қаңқаларының берік жетілгендігі, шеміршек, жұлын-тұтасының, сүйектер мен сіңір-тарамысының бір-бірінің қимыл-қозғалысын икемдей, шапшаңдыққа келтіре алатындығымен тура байланысты. Мойын омыртқа жетеу, ауыз омыртқасы қанаты жұқа, жалпақ, артқа қарай көсіле жатқан, үстінде шүйделі төмпегі болмайды. Арқа омыртқа он үш, олардың жоталық өсінділері жуан, алдыңғы омыртқалар да иіле келген. Оған ұштасқан он үш жұп қабырғаның тоғызы дөңгеленіп, иіліп тұрады. Олардың ұшы бір-бірімен біте қайнасып кеткендіктен, төстің етегінде бар болғаны сегіз (!) өскін байқалады. Көкірек қуысының тереңдігі қабырғалардың ұзындығына тікелей байланысты. Шоқтығы денесінің артқы жағынан биіктеу келеді. Иттің бел омыртқасы жетеу, қанаттары алға сүйірлене жантайған, ұштары жуандау. Арқа жон тұсы төмен қарай ойысып, қайқы белденіп келеді де, бел тұсынан жоғары қарай томпайып кетеді. Тұрық тұтасының ең қозғалмалы бөлігі болып саналатын құйрық омыртқалар саны итте 18-22, артқа қарай кішірейе береді. Дегенмен бұлшықеттің омыртқалық басы алғашқы құйрық омыртқаларынан басталады. Төс сүйегі бір-бірімен шеміршек арқылы байланысқан, пішіні төрт қырлы сегіз буынтықтан (сегменттен) тұрады. Оның дөңгелек жиектігі, тұтқасы мен семсер тәрізді шеміршегі мөлшері жағынан кішілеу және жалпақ болып келеді. Итте жауырын қыры буын ойысына дейін созылған, құстұмсық өсіндісі шодырайып шыққан, оған сіңірлі еттер берік бекіген. Иттің ортан жілігі жіңішке, асықты жілігі иіліп келген, ал тоқпақ жілігі жіңішке, төменгі басы сәл иіліңкіреп тұрады, бас жағында тесігі көрінеді. Ит тізесінің төменгі қатарында кәрі жілік және ортаңғы сүйектер қосылып кеткен, әрі сәл ғана иіліңкі келеді (кәндек иттерде ол өте иілген). Ал жіліншік сүйектері жақсы дамыған. Олардың шеткісі қысқа, ортасындағы екеуі ұзын болғандықтан, ортадағысының (үшінші, төртіншісінің) ізі анық түседі. Бірінші башпайы (ол көп иттерде болмайды немесе екінші башпаймен ұстасып кеткен) қысқа болғандықтан ізі жерге басылмайды. Бақайдың ұзын жазғыш бұлшықеті алдыңғы асықты жілік бұлшықетін жауып жатады және екінші және шеткі бақайларға бекиді. Иттің бөксесі мен саны өте күшті әрі қуатты келеді. Олар денені алға лақтырып, тазылардың қозғалысына екпін беретін, алға қарай серпінді итермелейтін қызмет атқарады. Сонымен бірге, әсіресе тазының мойын, арқа және жамбастың жалпақ еттері, мықынды бүгетін және құйымшақ еттері, құрсақ қабырғасының айқыш-ұйқыш келген еттері мен төс бұлшықеттерінің жақсы дамуы - оның шапшаң қозғалысының бірден-бір кепілі. Бұлшық етіндегі талшықтары басқа жануарларға қарағанда салыстырмалы түрде көп. Итте өкше бұлшықеті болмайды, тек тобық сүйегінің сыртқы байламымен асықты жіліктің айдаршығынан басталады. Иттің басындағы ми сауыты мен бет көлемі бір-біріне пара-пар, яғни 1:1 шамасында. Бас сүйегі екі-үш қабат қабыршақшадан тұрады, орталары ауаға толы келеді. Итте сүт тісі 28, ересектерінде 42 тіс болады, олар қысқасауытты тістерге жатады. Тұрақты тістердің жанасу беттерінде үш-үштен өткір тісшелер болады. Сойдақ тістер конус тәрізді, бір ғана тісшесі бар, көлемі кішілеу тісті "ит тіс" дейді. Тістер қабу, қорғану, ұсату міндетін атқарады. Жақсы тазылардың астыңғы, үстіңгі тіс қатары бір-бірімен жымдасып тұрады, яғни жоғарғы маңдай тіс сыртынан 1/3 бөлігіне дейін айқасып келеді. Ондайда артқы азу тістер бір-бірімен беттесіп келеді. Аң алатын иттің жотасы, жоны кейін толық бұлшық етті нығыз болып келеді. Терең келген төс жағынан құрсағы артқа қарай дөңгеленіп келіп құйымшақтың тұсына неғұрлым жақын орналасқан. Ондай кейіпті қазақтар арыстанның ұрғашысының құрсағына теңеп, "қаншырдай қатқан" құрсақ деп есептейді. Қарын мен ішектердің сыртынан шарбы жауып тұратындықтан, құрсақты суық тиюден сақтайды. Сондықтан иттер суық сазды жерлерде бауырын төсеп жата береді. Ит бауырының салыстырмалы мөлшері басқа жануарларға қарағанда көлемді келеді. Итте жүрек 3-ші қабырға мен 7-ші қабырға аралығында жантая орналасқан. [[Сурет:Саяхатшалық010.jpg|left|thumb|450px]] Иттің еріндері жұқа және нашар қозғалады. Ауыз саңылауы ұзынынан созылып, оның езулері үшінші-төртінші азу тістерінің қатарына дейін жетеді. Төменгі ерні алға салпиып озып шығып тұрады. Иттің өңеші орасан үлкен болып кеңи алады, оның асқазанға ұласқан тұсында жауып тұратын "қақпақ" тәрізді өскіні болмайды. Сондықтан да ит өте оңай құсып тастайды. Саятта итті тамақтандырмай шығуға тырысатындығы соған байланысты. Құрсақ пен кеуде қуыстарының арасындағы көк ет тыныс алуда қосымша міндет атқарады. Итте күрек тістері жақсы жетілген, сойдақ тістері жіңішке әрі иіліп келген, ал азу тістері доғал әрі шайнауға бейімделген. Иттің астыңғы, үстіңгі тіс қатары жақсы жымдасып, үстіңгі жағы астыңғы қатарының 1/3-ін жауып тұрса жақсылықтың нышаны дейді. Tic қатары жымдаспаған, озық шыққан немесе кемиек болып жетпей тұрса, ондай иттер тазы бола алмайды. Иттің үш қабаттан тұратын терісінің арасында май шығаратын бездер терінің түгін майлап тұратындықтан, түгі жылтырап тұрады, суықта дене жылуынан айырылмай аязға төзімді келетін себебі сондықтан. Қазақтар "есті жануар" деп қасиет тұтатын иттің миы мен сезім қабілетін зерттеу нәтижелері оның миында әрбір әрекетті басқаратын (есту, көру, сезу, қимыл, тепе-теңдік, дәм сезу, сипау және т.б.) орталықтары өте күрделі байланыста екендігін айтады. Әсіресе, өте жақсы дамыған иіс сезу мүшесінің көмегімен он литр суға еріген бір шөкім тұздың иісін де сезе алады дейді. Неміс қойшы итіне жүргізілген зерттеулер оның өн бойы мен миындағы иіс сезу аумағы 1,5x1,5 метрлік (үлкен кілемдей) аумақты алатындығын анықтаған. Бұл көрсеткіш адамда 5x5 см. Иттер "танауымен" ұйықтайды, яғни ұйықтап жатқан кезде не болғандығын, иіске қатысты оқиға болса, ол дереу ажыратып, іске кіріседі екен. Иттің бұл қабілеті тазыда иіс пен із "сезу" үдерісінде маңызды міндет атқарады. Ол туабітті иісшілдігіне қоса, үйрету барысында көндіктіруге тура байланысты болады дейді бүгінгі күнгі тазы ұстаушылар. Сондай-ақ көз жанарының ойнақшып қозғалуы мен көзінің қырағылығы да ширақ қимылдауына үлкен көмек көрсетеді, көзқарасы өткір, байқампаздығы жоғары, қараңғыда да жақсы көреді, өң-түсті жақсы ажырата алатындығы белгілі болып отыр (бұрындар иттің көру қабілеті осал деп келгенді). Ал есту жағына келсек, ит өте сақ, ол секундына 30-40 мың тербелісті, тіптен 70-100 мың тербелісті қабылдап, ажырата алады екен ([[адам]]да бұл көрсеткіш 16-18 мың аралығында). Иттерді сабау немесе жекіп ұрсу олардың агрессив әрекетін, қарсыласуын арттыра түседі. Танауындағы "мұрты" мен "сақалы" түнде адастырмайтын бағдар нұсқаушы қызметін атқарады. [[Сурет:Тазы011.jpg|thumb|250px]] Иттің ерекше қимылы мен шұғыл қозғалысы, соның ішінде тазының ересен қозғалысы оның дене бітімінің сипатымен тура байланысты: атап айтсақ, өзінше бір ерекше механикалық тетікке, яки аспалы көпірге ұқсайды. Мұндағы көпірдің екі жағындағы таянышы - алдыңғы және артқы аяқтар, ал оның арасындағы параболалық торланған құрылмасының (конструкциясының) орнында қаңқаның қозғалмайтын (статикалық) бөлігі жүреді. Ал бас, мойын, құйрық пен құйымшақ - көпірдің екі жақ шетіндегі кіреберіс рөлінде. Жотадағы еттер мен сіңірлер, құрсақ, төс қуысындағы ет, шеміршек, қабырға, тері - барлығы жайшылықта және жүгірген кездегі дене массасын тең бөле отырып, омыртқалар қаңқасының бүгіліп-жазылуын, кинематикалық үйлесімді қимыл, ширақ қозғалыс жасауын қамтамасыз етеді. Иттің омыртқа қаңқасы өте қозғалмалы болғандықтан, жүгірген кезде артқы аяғы денесінің "жалғасы" тәрізді үйлесе қимылдайды. Ит жай жүрген кезде төрт аяғы қайшылай (диагональды түрде) қимылдай отырып, дененің салмағын екі аяғы "алып жүреді", ізі бір сызық бойына түседі. Сирақтарының дұрыс бітпеуі мен олардың өзара сәйкестігі (пропорциясы), сәйкес келмеген мүшелер қимылды тежейтіндігі белгілі. Сондықтан да тазы денесінің сипаты мен өлшемдері ''<u>стандарт</u>'' іспетті қабылданады. Тазы денесінің шұғыл, ширақ қозғалысы дененің ауырлық нүктесімен байланыста болады: қазан толмас шеміршегінің артында «тұрған» (басқа жануарларда алға қарай) нүкте басын көтеріп, құйрығын жазған кезде артқа жылжиды. Яғни, көсіліп жүгірген кезде тазы денесінің дәл ортасында ауырлық нүктесі түседі де, тепе-теңдігін тауып, алдыңғы және артқы аяқтарға (қол мен санға) біркелкі күш қысым түседі. Ол жылдам қозғалуға әрі ұзақ уақыт мүшелердің шаршамауын қамтамасыз етеді. Ал жайшылықта тұрғанда иттің дене салмағының 2/3 бөлігі алдыңғы аяққа түседі. Айталық, тұрқы қысқа иттің ауырлық нүктесі алға кетеді, жүгірген кезде аяқтарын «кісе басып» алады, яки артқы аяғы алдыңғы аяғын өкшесінен басып отырады. Мұндайда ит артқы аяғын баяу тастайды, көсіле алмай, аңның артынан жүгірген кезде баяулап, шабандап қалады. Бүлкілдеп желген кезде денесі селкілдеп, алдыңғы оң аяқтың қозғалысымен сол жақ артқы аяқ бірге жүрген кездегі қимылы тәрізді «қайшылай» қимылдайды. Артқы аяқтың күші алға итермелеп отырады. Тазының сымбатты келіскен бітімі желген кезде алдыңғы аяқ ізіне артқы аяқ дөп келеді. Ал денесі қиралаңдап, ізі ирелеңдей түссе - ол тазыға тән емес, дүрегей иттің қозғалысы саналады. [[Сурет:Тазы 010.jpg|thumb|250px]] Итке тән жылдам қозғалыс, секеңдеп көсіле шабу. Қозғалысқа икемді омыртқа тұтасы, мықты бұлшықетті ит, артқы аяғынан үлкен екпінмен алдыңғы аяғына қарай секіреді; жотасы домалана бүкірейіп, артқы аяғын алға қарай жазады. Жерге артқы аяғы алдыңғысынан озып жетеді. Иттің көсіле жүгіруіне жалпақ, қиғаш біткен жауырын, кең иық, бұлшық етке толы ұзын сан, сәл ғана дөңес серіппе тәрізді созылған арқа мен құйымшақ - барлығы үйлесе икемделіп үлкен мүмкіндік тудырады. Қазақтар айтатын: аса үлкен жылдамдықпен көсіле жүгіруіне (ұшуына) жоғарыдағы етпен, сүйекпен қатар, құрсақтың бұлшық еттері, тізе және артқы аяқтың секіретін еттері араласады. Қартайған немесе болдырған иттер «жорғалайды», яғни бір жағының алдыңғы, артқы аяқтары қатар қозғалады. Мұндайда ит қисалаңдап, тепе-теңдігін әрең табады. Иттің қолы немесе алдыңғы аяғына жанынан қарағанда, ені қысқа жауырыны артқа қарай сәл қисая кеткен, ал ортан жілігі қолдың бойымен алға сәл ғана еңкейген болса, бұл түзу бітіс деп санайды (жіліктік жауырын артқа кеткен болса ол дұрыс емес). Жауырын қабырғаға жымдасып, жабысып алдынан қарағанда тіп-тік жерді басып тұрса жақсы. Иттің сирағы етсіз, тарамысты, шертіп керіп тұрады. Алдыңғы аяқтың басқан ізі бір-бірінен алшақ, талтақ немесе шалыс басса, аяғының басы екі жаққа ақсиып тұрса немесе маймақ болса, ол жақсылықтың нышаны емес. Ал құйрық түбінің төменгі тұсы, артқы аяқтың жайшылықта тұрғанда маңдайына дөп келіп тұрса, ол иттің қозғалысы, аяқ алысын «жақсы» деп жатады қазақтар. Артқы аяқ дұрыс бітпесе, ит аяғын сиырша сүйреп талтаңдап немесе маймылша тойтаңдап жүреді, ондайлар аң қуған кезде алысқа жүгіре алмайды. Жайшылықта тұрған иттің бұлшықеттері барлығы жұмыс жасайтындықтан, ол оңай шаршайды да, жерге бір қырынан жата кетіп дем алады. Бұлайша қырындап жатқан иттің бұлшықеттеріне күш түспейді, ал жанбасымен шоқиып отырған иттің бұлшықеттері жақсы дем алады. Сондықтан тазыны үйреткен, баулыған кезде оны шоқитып отырғызуға немесе қырынан жатқызуға көп көңіл бөледі.<ref name="ReferenceA">Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Құмай тазыларға қатысты наным-сенім== Қазақта баланы қырқынан шығысымен [[ақын]], [[шешен]], [[батыр]] тәрізді атақты адамның (т.б.) үзеңгісінен өткізіп алу ғұрпы сияқты, иттің күшігін де белгілі адамдардың [[үзеңгі]]сінен өткізіп алатын ырым бар. ''"Бала мен күшікті [[үзеңгі]]ден өткізу ғұрпы б.з.б. II ғасырларда [[Көшпенді халықтар|көшпенділердің]] үзеңгіні ойлап тауып, салтаттылық мәдениетті жоғары сатыға көтеріп, қаһарлы күшке айналдырған дәуірден бастау алады"'', - дейді зерттеуші А.Тоқтабаев. Адамзат тарихында [[садақ]] пен жақ, дөңгелек сияқты айтулы бетбұрыс жасаған үзеңгіні - қаттылық пен беріктіктің, алысқа жорту мен шабуылдың тиянағы дегеннен осы ырым туған дейді ол. Иттің бағзы замандардағы тотем-бабаға айналғандығының белгісі итжейде салтынан байқаймыз. Ол тек қазақта ғана емес, көптеген түрік халықтарына ортақ салт: қазақ, қырғыз, өзбек және татарларда сақталып қалған «итжейде», «иткөйлек», «эт кулмәк» ғұрпының мәні ортақ. Оны нәресте туғанда кигізеді. Иткөйлекті (итжейдені) көп жасаған адамның киімінің қалдығынан жеңі мен бойын тұтас пішіп, жағасын ойып, шетін бүкпей, жас баланың [[нәзік]] етіне батпауы үшін тігісті сыртына қарата тепшіп тігеді. Сәби қырқынан шыққан соң иткөйлегін шешіп, оны әр түрлі [[қант]], [[кәмпит]], [[өрік]]-[[мейіз]] сияқты тәттілерге толтырып, иттің мойнына байлап қоя берген. Балалар итті қуып, тәттілерді алып, мәз-мейрам болады, итжейдені иесіне әкеліп тапсырады. Бұл ғұрып «ит қуу» деп аталады, мәні - сәбидің пәле-жаласын қырық жаны бар хайуан - ит өзімен бірге алып кетеді деп сенген. Ал керісінше, балаға иттің жүйрік, ақылы озық, алғыр қасиеттері дариды, сәби күшікше бауырын тез көтеріп, тәні сау, жаны берік, «итжанды» (иттің қырық жаны бар дейді қазақ) деп ырымдайды. Баланың иткөйлегін сақтап, жолға, сапарға шыққанда өзімен бірге алып жүрсе - пәле-жаладан сақтап, жолын ашады, «баланың періштесі қағып, аман апарып, есен әкеледі сапардан» деп сенген. Адамның басына қонған құт пен шаңыраққа келген ырыс кебіне ит болып келеді: сол үйге құтпан ит немесе алғыр тазы бітеді де ол адамның барлық тілеуін жүзеге асырып, мұратына жеткізеді дейді қазақ сенімінде. Жаңа үйленген жастарға үбірлі-шүбірлі, дені сау, берік болсым (итше күшіктесін) деген ырыммен (магия) жас келіннің көйлегінің етегінен итке жем бергізеді. Аяғы ауыр әйел жерігі қанғанша итке "кет" деп айтуға тыйым салынған. Қазақ қартайып, алжыған иттің аузына май тығып, басын күн батысқа (құбылаға) қаратып, малша бауыздап өлтіріп, көметін болған. Манси мен угрлерде және алтайлықтарда итті ағаш [[науа]]ларға жерлеп, бір аяғына қызыл, екінші аяғына қара таспа жіп байлап, иттің денесін әсемдеген. [[Моңғолдар]] [[қазақтар]]ға ұқсас жолмен өлтірілген иттің құйрығын кесіп басына жастайтын және түскен келінді итке тағзым еткізеді. Ол үшін жас келін қайын атасына сәлем етіп, отқа май құйған соң, үлкен үйдің итіне тәу етеді. Үйге ит енгізіледі де [[келін]] етегіне салып ет беріп, сүт жалатып, арнайы тілек айтады. Қазақта бұған ұқсас [[салт]] ұрын барған күйеуге "ит ырылдатар" салты. Қалыңдыққа келе жатқан күйеу үйге таянғанда алдынан шыққан бір әйел жүресінен отыра қап ит боп ырылдап, кәде алады. Халық [[театр]]ының бір көрінісіне айналған бұл салттың арғы тегі көне наным-сеніммен астарлас. Осы бір хайуанға қатысты өте ертеде қалыптасқан нанымның бірі бағзыда [[ғұндар]] өлікті жерлегенде "Онгонды (аруақты) көкке ертіп шығады" деген иланыммен итті де ертіп баратын болса, көне түркі тайпаларында тарихын, атауын, [[тотем]]ін барақпен (итпен) байланыстырады. Қазақта да мұндай руларды, жер-су атауларын ондап кездестіреміз. (қазақ генеологиясындағы Ителгі, Итемген, Ителі, Барақ т.с.с. атаулар). Иттің етін жайшылықта басқа халықтардағыдай (корей, қытай) жемегенімен, зәрушілікте өкпе құртына, көз шымылдықтанып, бас айналғанға, жазылмайтын жараларға қарсы ем, дәрі ретінде қолданады. Іште өлген баланы түсіруге иттің ені мен шыбығын қатар қолданған жағдайлар ел арасында ұшырасқан екен. Бұл дом шығыстық көрші жұрттардан ауысқан болуы ықтимал. Тазы иттің алғаш өз бетімен аң алуын''' "тырнақалды"''' құрметіне ауылдастары жиналып, қайырлы болсын айтып, қуанышқа кішігірім той жасайды. Аңшылармен бірге [[саят]]қа шығып аң олжасын, әсіресе түлкі байланған кісінің өзі қуанышына ауылдастарын ортақтастырып, тілек жасайтын жоралғысы бойынша бүкіл ауыл аңшы үйіне жиналып, қыстың ұзақ сары таңын ойын-күлкі, өлең-жырмен өткізеді. Аңшы [[олжа]]сының етінен аяғы ауыр әйелдер ауыз тисе, мылтық пен қақпаны қырсығып қалады. Өйткені жүкті ананың арғы әлеммен байланысы бар, [[құрсақ]]тағы ұрпақ бергі әлемге әлі үлгеріп келмеген. Бұндай сәтсіздікке душар болған аяғы ауыр әйел аңның етіне аңсары ауып, жерік болып тұрса, аңшы құралына "акрпык," деп аталатын ақ түсті матадан байлап, аңшыға кәдесін беріп барып еттен ауыз тиеді. Егер олай етпесе, аңшы құралы мен сайманы қырсығып аң алмай қалса, аңшы оны аптайды. Ол үшін сайманға ([[мылтық]], [[қақпан]]) үш дана ширатылған жіп байлап, үш мәрте жерге ұрған соң, сумен шайып жібереді де "''Ата (қақпанға қаба) алмасаң саған серт, Атылмасаң ( қаба алмасаң) маған серт, Аңның етін жеген, Жүкті әйелге қоса серт"'' деп "серттескен" соң шоқпен сырықтап тазалайды. Тазымен болсын, бүркітпен болсын саятқа шыққан кезде бөгде кісімен кездесе қалған аңшылар тобының адамы "Байлансын-ақ" дейді. Ал: Байлансын-ақ", - деп ол бқрын айтса, сендер: "Майлы шұжық айлансын-ақ",- деп тілектестік білдіреді. Саятта келе жатқанда алдынан шыққан көлденең адамның тіл-көзі тазы мен құсқа тимесін деген ниеттен туған. Сондықтан да аңшы басқа сөзбен емес, "Байлансын-ақ" деп айқай салып амандасып, қаскөй рухтарды осы құдіретті сөзбен матап, аңды да буып, шырмап тастауды ойласа керек. ''"Соңғы түйенің жугі ауыр..."'' деудің итке қатыстылығы туралы. Қазақ ұғымында: "Ит жеті ырыстың біреуі", ''"Итті тепкен ырысты тебеді"'' деп шаңырақтың құт-берекесі, ырысы итпен сабақтаса жүреді деп сенген. Ауызекі тілде күніне сан қайталанатын, мәтелге айналған "соңғы түйенің жүгі ауыр" тіркесі итке қатысты, онымен үйдің ырысы-берекесі, ырыздығы сабақтасып жүреді деген сенімнен туындаған. Далалықтар үшін көш салтанатынан асқан қызық аз. Жететін жері шалғай болғандықтан, әрі жаңа қонысқа ерте жетіп, ісін жайғап алу үшін көшуге белгіленген сәтті күн азаннан көш қамына кірісетін. Абыр-сабыр болған ауылдар үйлерін жығып, түйеге жүгін тиегенде ең соңына қарай шаңырақты және ескі жұртта қалған дүние-мүлікті тиейтіні белгілі. Олар тезек, оның жабуы, сырық, бақан, арқан, көген т.б. Әрине, үйге әсте енгізілмейтін тыстажататын ауылдың қүтына саналатын сырттанның "итаяғы" да соңында қалады. Олар жайшылықта көзге елене бермесе де көш салтанатында ерекше сый-құрметке ие болады. "Итаяқты май басқан құрым шоқпыттың біріне орайды да, жегінге, жүк артуға жаңадан үйретіліп жүрген торым, я буыршыының біріне ұсақ-түйек жүкпен бірге арта салады. Немесе ең соңғы түйенің бірінің теңіне іле салады. Осылайша жүк әбден тиеліп болған соң "соңғы түйенің жүгі ауыр" дегенді айтып, көш ескі жүрттан қозғалады. Осылайша бұл тіркес жүктің ауыр, жеңілдігіне қарай емес, ауылдың ырысына деген [[ілтипат]] пен қүрметтің үлкендігіне сай туындаған деседі. Иттің ас-су ішетін итаяғы тек ағаштың безінен ойып, әшекейлеп жасалады, темірдегі болса ырыс кетеді деп ырымдайды қазақ [[дәстүр]]інде. Әбден ескіріп тозған итаяқты отқа жақпайды, жаңғыртып жаңаламайды. Ұзаққа дейін тілі шықпаған немесе кекеш, тұтықпа, быдық болып жүрген балаға "итаяқтан" су ішкізсе кінаратынан арылады деп сенген. Сауын малының желіні ісінсе итаяқты отқа қыздырады да, онымен ауру желінді ұрып домдайды. Алайда итаяқты үйге кіргізуге оған ожаумен ас-су қүюға қатаң тыйым саланады. "Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес" деп тойып тұрса да кешкісін үйдің әйелі итаяқ бірдеңе салып беруі шарт. Өйткені, "аш ит үреген де өреген" деп аш ит табаны қышып керуенге ерсе немесе ауыл аралап жүрсе үйдің құтын өзгеге аударып жіберуі мүмкін деп қауіпсінген. Итті ем-дом жасауға да жиі пайдаланған. Өлі тиген [[жылқы]]ның екі бүйіріне бірдей [[айран]] құйып итке жалатады. Күйек кезінде туған төлдер марқая бастаған кезінде көбірек өле бастаса, көгеннің бір бұршағын алып иттің мойнына тағып қойса, төлдің шығыны caп тыйылады деп сенген. "Ит тию" (мешел-рахит) ауруына шалдыққан сәбидін; төсіне сүт тамызып, итке жалатса, ауру да иттің; тілімен бірге кетіп, аурудан айығады дейді. Ал "ит ауруына" ұшырағаң көз тиген баланы иттің қылынан алып, өртеп ауру балаға иіскетеді де, күйесін баланың беті, маңдайына жағып домдаған. Ал көз тиген балаға сол үйдің итінің құлағын кесіп, соның қанын жақса аурудан айығады дейді халық медицинасында" Аталған "ит тию" және "ит ауру" сырқаттарын бойында "ит жыны бар" (ит бейнесіндегі жын) адамның көзі жас балаға тиюден болады деп санайды. Онымен ауырған баланы иттің бас сүйегі салынған суға шомылдырады, иттің басын есіктің босаға таянышына іліп қояды, немесе ірімшіктің сары суына салады. Сондай-ақ бес [[зират]]тан бес уыс топырақ алып кесеге салып екінші кесеге баланы салып 3 немесе 7 күн қатарынан өлшеп отырған. Мүндай домнан басқа аталғаи аурудан сақтанудың жолы қасқыр мен аюдың тісін баланың киіміне тағып қою деп көрген. Қазақ [[бақсы]]ларының арасынан "ит жыны" барлары иттің қылығын көрсетіп "бақсылық" ойнаған. Сонымен бірге олар дертті иттің бас сүйегіне көшірген. Ондай бақсылар мықты болады. Өйткені итке ұқсаған жүйрік, оның үстіне қабаған болғандықтан аурудың әр түрлі иелерін иттің рухы талап, қуып жібереді деп нанған." Сонымен қатар ауылдың алжып, өздігінен жүре алмай қалған құтпаны мен сырттаны болса жұртқа тастамай "кебежеге салып, түйеге артып алып жүретін болған", - дейді көзқарақты ақсақалдар. Ит иесі, итін күшік күнінен асыраған ең жақыны, сол үшін итін өлімге қиып, қолы батпайды. ''"Ит өлтірген мұсылман қажыға баратын құқынан айырылады, Мекке топырағын басуға тиіс емес",''- деп көрілетін қағида бар. Итті қорлауды, азаптау, мазақ еткен адамның басына жаманшылық әкеледі деп көреді халық. Итті атып өлтірген адам "иттің қарғысына" қалады, ұзақ жасамайды, кедейленіп, жарлылыққа, тапшылыққа, жоқшылықтың қаріне ұшырайды деп сенген.<ref name="ReferenceA"/> '''"Ат жақсысы - бозы, ит жақсысы - тазы"''' деген атам [[қазақ]] тазыны ер жігіттің үш жолдасының бірі дейді: жүйрік ат, құмай тазы, қыран [[бүркіт]]. Ол үшеуін де біреулер алғанда үлкен көлемде сый төлемақысын беріп алады. Жақсы иттердің күшігін алғанда [[қарғыбау ақы]]сын беріп, күшікке сүт жалатып алады. Көпке әйгілі тұқымның және тазының "қарғыбауы" да қымбатқа түсері сөзсіз. Ағайын адамдар, сондай-ақ құдандалы жегжаттар арасынан күшік асырап алуға тыйым салынады. Себебі "итше ырылдасып", "араз болып кетеді" деп сақтандырады. "Иттің шені - қарғыбау" дейтін қазақтар иелі күшіктің мойнына асыл тұқымнан шыққандығы мен иесінің шені мен салтанаты, дәулет дәрежесіне қарай қарғыбауын тағады. Ол екі бөліктен тұрады: мойнына тағылатын ені 3 -4 елідей жалпақ безекті әсем бұлдан,тіпті [[Жібек|жібек матадан]] таққан таспаны "арғы", ал оған байланғанын "бау" дейді. Ішкі бетінетжұмсақ мата мен [[киіз]] салып, сыртын қайыспен құрсаулап, арасын қабыстыра тіккен қарғыбауға күмістен [[құйма]] салып, көз орнатып әшекейлейді. Бау қарғыға тағылған қысқа тұйық бау болып келеді де оған екі-үш құлаш ұзын қайыс бау, [[шылбыр]] тағылады. Оның ұшын тіліп немесе тұйықтап тобыршақ тиек салып қояды да ат үстінде жетектеген кезде оған қосымша бау жалғап, ұзындығын 5-6 [[құлаш]]тан кем етпейді. Тазы иттерді той, ас, үлкен басқосуларға жүйрік ат, алғыр қыранымен бірге алып барады. Мұндайда әлбетте тазының қарғыбауын жаңалап алмастырады. Онымен бірге ит "сыбағасына" қарық болатыны белгілі. Әйгілі тазы күшігіне ақ отаудың сол жағынан мамық төсектен орын бергені жайында әңгімелер кездеседі. Оған тіптен құлынды бие беріп алады. Оны барынша мәпелеп өсіріп, арасында кәнігі тазымен аңға қосып "ауыздандырып" баулып бір сонарда өзгелермен жарысып аңға қосады. Алғаш аң алған кезінде "тырнақ алды" деп аталатын той жасайды. 1910 жылдары [[Зайсан]] елінде Шәкен болыс деген аңшы Марқакөл жақтағы Қаратай елінің бір жылда жетпістен асқан түлкі, оннан астам қасқыр алған Сартұйғын деген тазыға қызығып жүреді екен. Шәкеннің немере інісі сол жылдары қатты боранда жылқы бағып жүріп үсіп өледі, жаңа үйленген ажарлы Бағди есімді қалыңдығы қалады. Бағдиға Қаратай елінің биінің баласының жасырын келіп жүргенін сезіп қалған болыс: ''"Жесір ерден кетсе де, елден кетпейді"'',- деген заңға қарамастан, дереу келісім жасап, өзінің келінін Сарытұйғын тазыға айырбастап алады. Тазы мәселесін алғашқылардың бірі болып зерттеген А.Слудский дерегі бойынша қазақтар Қараталда тазыны қалыңдыққа берілетін [[құн]]ға, яғни 47 [[байтал]]ға сатып алатын болған. Жақсы тазының құны аттың құнынан да кем түспеген. Таза қанды тазылар [[Бөкей Ордасы]]нда да өсірілген және құны өте қымбат сол кездегі ақшамен 50 сомға тең келген. Кейінде ел кедейленген кезде аң алатын иттің қарапайым күшігін бір құлынды [[бие]]ге сатып алған жайлар кездескен. Атақты жүйрік аттармен қоса тазы иттер де ру мен ел арасындағы мәмілеге, бітімгершілікке себеп болған. ''"[[Кенесары|Кенесары хан]] қырғыздармен алғашқы ұрыстардың бірінде Ақыртөбе деген жерде Бүрге батырдың Қалша деген ұлы бастаған 700 жігітін жеңіліске ұшыратып Қалшаны тұтқынға алады. Қырғыздың Солты, Сарбағыш, Құсшы рулары кеңесіп, Қалығұл батырды басшы қылып елші жібереді. Кенесары әрі-бері ойланып: "Мақұл, мен Қалшаларыңды босатып берейін, сендер Солты Есқожаның баласы Баястанның Көкдауыл деген тазысын беріңдер,- дейді. Сол уақытта Көкдауыл тоғыз қасқыр алып, қазақ-қырғызға аты шыққан ит екен. Тазыны көріп Кенесары сүйінгеннен хан тәжін Қалшаға кигізіп жіберген деген қырғызда әңгіме бар".'' Арыс маңында [[Байғабыл бай]] (1870-1953 жж.) [[конфискация]]ға ұшырап, қолында Ұшар, Алғыр атты қос тазысы мен 7-8 қақпаны қалғанда ашаршылық жылдарында (1929-1931 жж.) солармен аң аулап, елді асыраған. Бұл туралы бір ауылды ашаршылықтан құтқарған тазыны халық: <poem>'''Құмай тазы Ұшар-ай, Киік көрсе ұшар-ай,'''</poem> - деп ілтипатпен еске алып отырады. [[Қазан төңкерісі]]нің алдында орыс зерттеушілері қазақ даласында 10 мыңға жуық тазы бар деп жазады, қазір тазылардың саны қайта жаңғыра отырып, шамамен 500-ге жетті деседі [[Интернет]] материалдары дерегі. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Ит тұқымдары]] mttdcjmrv5zahlcrpl875gczdwtcfe4 Үлгі:Sport-bio-stub 10 111238 3686374 1936748 2026-10-25T18:47:28Z Kasymov 10777 3686374 wikitext text/x-wiki {{Stub-meta | article = [[спортсмен]] немесе [[бапкер]] туралы | category = Спортсмендер туралы | image = Sports icon.png | size = | alt = Спортсмен }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар туралы аяқталмаған мақалалар]] </noinclude> l443qk5julhcvwvv3q6eykw0kho3bv2 3686376 3686374 2026-10-25T18:47:51Z Kasymov 10777 3686376 wikitext text/x-wiki {{Stub-meta | article = [[спортшы]] немесе [[бапкер]] туралы | category = Спортшылар туралы | image = Sports icon.png | size = | alt = Спортшы }}<noinclude> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар туралы аяқталмаған мақалалар]] </noinclude> 6zshvf7by033mr6exw5g4aggkbenggu МузАРТ 0 120001 3686306 3685127 2026-10-25T17:39:33Z Kasymov 10777 3686306 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = МузАРТ |Шынайы атауы = |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = MuzART.jpg |Сурет тақырыбы = МузАРТ<br /> Солдан оңға қарай: Кенжебек Жанәбілов, Сәкен Майғазиев, Мейрамбек Бесбаев. |Сурет ені = 300px |Фон = |Жанры = эстрада |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа дейін |Мемлекет = {{KAZ}} |Қайдан = Алматы |Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Басқаша атауы = |Лейблы = |Басқа да жобалары = Меломен |Құрамы = [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев|Сәкен Майғазиев]], [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев|Мейрамбек Бесбаев]], [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов|Кенжебек Жанәбілев]] |Бұрынғы қатысушылары = [[Мақсат Базарбаев]], Болат Жолдасов |Сайты = [http://www.via-muzart.kz/ via-muzart.kz] }} '''МузАРТ''' — [[Қазақстан]]дық вокалды-аспапты ансамбль. «МузАРТ» – көне түркі тілінен шыққан, «УЗ» – сал, сері, тағы сол сияқты ер азаматқа тән қасиеттерді, ал «АРТ» - биік, шың, [[тау]] деген мағынаны білдіреді. Топ алғаш құрылғанда құрамында үш әнші өнер көрсетсе, қазіргі уақытта ВИА сегіз мүшеден тұрады: [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев|Мейрамбек Бесбаев]], [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев|Сәкен Майғазиев]], [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов|Кенжебек Жанәбілев]], Ғалымжан Артықбаев, Ерлан Құлахметов, Бексұлтан Арман, Ерік Жасақбаев. Сонымен қатар, топтың құрамында [[Мақсат Базарбаев]] және Болат Жолдасовтар өнер көрсетті. Топ құрылғалы бері топтың арт-директоры қызметін Ерлан Жүнісбай, музыкалық продюсері қызметін Бексұлтан Арман атқарып келеді. == Топтың тарихы == [[Сурет:Muzart ансамблі.jpg|thumb|250px|right|МузАРТ ансамблі]] МузАРТ тобы 2001 жылдың сәуір айында құрамында Сәкен Майғазиев, Мейрамбек Бесбаев және Мақсат Базарбаев бар [[трио]] ретінде құрылған. Топтың алғашқы орындаған әні – [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] сөзіне жазылған [[Қанат Ибраимов]]тың «Сенің көзің» атты шығармасы. Бұл әнді олар алғаш рет Алтынбек Қоразбаевтің концертіне алып шығады. Содан бері МузАРТ елге таныла бастайды. * [[2003 жыл|2003]] жылы 16-17 желтоқсан «Өз елім» атты жеке концерті өтті. * [[2003 жыл|2003]] - [[2004 жыл|2004]] [[Қытай|Қытай Халық Республикасында]] және [[Ресей]]де ән сапары өтті. * [[2005 жыл]]ы топ мүшелерінің бірі Мақсат Базарбаев жеке әншілік жолына түсіп, орнына топтың жаңа мүшесі ретінде [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов|Кенжебек Жанәбілов]] келеді. * [[2006 жыл]]ы [[Түркия]] елінде жеке концертін берді. * [[2007 жыл]]ы «МузАРТтың» құрамы кеңейтіліп, топ вокалды – аспапты ансамбль ретінде өз жұмысын бастады. * [[2008 жыл]]ы мамырда «МузАРТ» ансамблінің есеп беру концерті өтті. * [[2008 жыл]]ы 14 желтоқсан Ансамбль Ресейдің [[Санкт-Петербург]] қаласында жеке концертін берді. * [[2009 жыл]]ы [[Алматы облысы]]ндағы «Максимум» Акционерлік Қоғамы өнімдерінің біріне ансамбльдің атын беруді ұсынды. * [[2011 жыл]]ы «МузАРТ» тобына 10 жыл толуына байланысты 27 сәуір күні Астана қаласындағы «Қазақстан» орталық концерт залында мерейтойлық концертері өткізіледі. * [[2013 жыл]]ы «МузАРТ» тобына 12 жыл толуына байланысты 20 сәуір күні Алматы қаласындағы Республика Сарайында концерт берді.<ref name=Appliances>[http://www.via-muzart.kz Топтың тарихы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104065632/http://www.via-muzart.kz/ |date=2012-01-04 }}</ref> * [[2016 жыл]]ы «МузАРТ» тобына 15 жыл толуына орай 8 шілде күні Астанада "Қазақстан" орталық концерт залында үлкен концерттерін берді. * [[2021 жыл]]ы «МузАрт» тобына 20 жыл толды<ref>[https://qazradio.fm/kz/news/14810/ Мейрамбек Бесбаев: Музарт тобы 20 жасқа келеді! qazradio.fm]</ref><ref>[https://www.zakon.kz/5069694-nazarbaev-pozdravil-gruppu-muzart-s-20.html Назарбаев поздравил группу "МузАРТ" с 20-летием] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220906030327/https://www.zakon.kz/5069694-nazarbaev-pozdravil-gruppu-muzart-s-20.html |date=2022-09-06 }}</ref>. * [[2026 жыл|2026]] жылы «МузАРТ» тобына 25 жыл толды; 10 наурызда «МузАРТ-25» мерейтойлық концерті өтті<ref name="qc">{{Cite web|url=https://qazaqconcert.kz/ru/poster/muzart-25-koncerti|title="МузАРТ-25" концерті|website=«Қазақконцерт» Роза Бағланова атындағы мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы|access-date=2026-10-23}}</ref> == Шығармашылығы == «МузАРТ» вокалды-аспапты ансамблінің орындайтын әндерінің көпшілігі эстрада жанрына жататын шығармалар. Сонымен қатар, ансамбль репертуарынан халық әндері мен ретро әндерді де табуға болады. 2011 жылға дейінгі он жылдық тарихында 46 ән жазған. Олардың қатарында «Өз елім», «Шынарым», «Шашбаулым», «Қазақтай ел қайда», «Сағындым Алматымды», «Үшқоңыр», «Анаға сәлем», «Қайран көңіл» атты әндері бар. 4 альбомы жарық көрген: * «Сенің көзің» (2003) * «Әттең-ай» (2005) * «Есіңе ал» (2007) <ref name=Appliances/> *«Рахмет саған туған ел» (2014) === Жеке альбомдары === '''Мейрамбек Бесбаев''' * «Ән-термелер» * «Аяулыма» '''Сәкен Майғазиев''' * «Бал әнім» (2012) '''Кенжебек Жанәбілев''' * «Сағыныш, тамшылары» == Жетістіктері == «МузАРТ» тобының әншілері — «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығының лауреаттары және Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері<ref name="qc">{{Cite web|url=https://qazaqconcert.kz/ru/poster/muzart-25-koncerti|title="МузАРТ-25" концерті|website=«Қазақконцерт» Роза Бағланова атындағы мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы|access-date=2026-10-23}}</ref>. Алтын Самұрық «Ұлттық үздік әнші жүлдесі» жобасының он үздігінің қатарына енген. 2013 жылы қыркүйекте MUZZONE телеарнасынын ЕМА премиясында МузАРТ тобы "Үздік ұжым" номинациясын жеңіп алды. * 2006 жыл — Бесбаев, Жанәбілов және Майғазиев «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының («Эстрада» номинациясы) лауреаты атанды<ref name="dec06">{{Cite web|url=https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P060001218_|title=О присуждении Государственной молодежной премии «Дарын» Правительства Республики Казахстан в 2006 году|website=zakon.uchet.kz|date=2006-12-15|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 2026 жылғы мамырда топтың негізін қалаушы және солисі Мейрамбек Бесбаев «Парасат» орденімен марапатталды<ref name="zk-bes">{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6518907-meyrambek-bespaev-nagrazhden-ordenom-parasat.html|title=Мейрамбек Беспаев награжден орденом «Парасат»|website=Zakon.kz|date=2026-05-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 2026 жылғы маусымда Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов Сәкен Майғазиевке «Парасат» орденін, Кенжебек Жанәбіловке «Құрмет» орденін тапсырды<ref name="q365">{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/culture/21417-solisty-muzart-i-drugie-deiateli-kultury-poluchili-gosnagrady-v-almaty/|title=Солисты «МузАРТ» и другие деятели культуры получили госнаграды в Алматы|website=Qaz365.kz|date=2026-06-11|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Топ мүшелері == * '''Сәкен Майғазиев''' — 1975 жылы 1 қаңтарда [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]нда туған. * '''Мейрамбек Бесбаев''' — 1976 жылы 8 қарашада [[Жамбыл облысы]], [[Меркі ауданы]]нда туған. * '''Кенжебек Жанәбілов''' — 1982 жылы 14 шілдеде [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]нда туған. 2005 жылы топ құрамындағы Мақсат Базарбаевтің орнына келген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.via-muzart.kz/ Топтың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104065632/http://www.via-muzart.kz/ |date=2012-01-04 }} * [https://nodir.net/artist/muzart/ Песни МузАрт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808234434/https://nodir.net/artist/muzart/ |date=2018-08-08 }} * [https://bisyor.net/tags/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D1%80%D1%82+2018/ https://bisyor.net/tags/МузАрт+2018/] [[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 1rfndu608rby3bu79k1hri6x4xk3dst Сәкен Қордабайұлы Майғазиев 0 120194 3686305 3685111 2026-10-25T17:38:16Z Kasymov 10777 3686305 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Сәкен Майғазиев |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Сәкен Қордабайұлы Майғазиев |Туған күні = 01.01.1975 |Туған жері = [[Түркістан облысы|ОҚО]], {{туғанжері|Созақ ауданы|Созақ ауданында}}, Созақ селосы |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, продюсер, тележүргізуші, ұстаз |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанры = лирика |Лақап аттары = |Ұжымы = [[МузАРТ]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} |Сайты = }} '''Сәкен Қордабайұлы Майғазиаев ''' ([[1975 жыл]]ы [[1 қаңтар]]да [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]нда туған) — қазақстандық [[әнші]], [[МузАРТ]] ансамбльінің солисті. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2013). [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|«Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері]]. == Өмірбаяны == [[Қоңырат]] тайпасы [[Жиенбет]] руынан шыққан.<ref>https://m.facebook.com/story.php/?id=100022680831526&story_fbid=1553063778792968</ref> Сәкен алты ұл мен төрт қызды дүниеге әкелген Қордабай Майғазыұлы мен Ұлтай Мырзамбекқызы отбасында тоғызыншы болып туған. 1993 ж. Ж. Елебеков атындағы Республикалық эстрада – цирк колледжіне түсіп, «соқпалы аспаптар және эстрада әншісі» бөлімі бойынша К. Бектаев пен Л. Кесоглудан сабақ алды. 1997ж. Т. Жүргенов атындағы «Өнер» академиясының «эстрада әншісі» бөлімі бойынша Л. Тулешовадан білім алды. 2001 ж. бастап МузАРТ тобының мүшесі болып тағайындалды.<ref>«Өнеге» журналы, сәуір, 2011</ref> 2012 ж. бері - Ж. Елебеков атындағы Эстрада және цирк колледжінде ұстаз. == Шығармашылығы == Әнші 2009 ж. [[Екі жұлдыз]] жобасында актриса [[Әйгерім Жаңылбаева]]мен бірге қатысып, бағдарламаның келесі маусымында жүргізуші қызметін атқарған. 2014 ж. Хабар арнасындағы «Жаңа күн» ақпараттық-сазды бағдарламасының жүргізушісі. Сонымен қатар «Әйгөлек» балалар байқауында жас таланттарға қолдау көрсетіп, сахнада олармен бірге дуэт дайындауға ат салысып жүрген жұлдыздардың бірі. == Қызметі == 2018 жылғы желтоқсаннан Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының шығармашылық жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры болды<ref name="teng18">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/music/saken-maygaziev-poluchil-doljnost-v-kaznai-imeni-jurgenova-358975/|title=Сакен Майгазиев получил должность в КазНАИ имени Жургенова|website=Tengrinews.kz|date=2018-12-04|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2020 жылғы желтоқсанда Шымкент қалалық мәдениет үйінің директорының міндетін атқарушы болып тағайындалды<ref name="teng20">{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/show/saken-maygaziev-poluchil-doljnost-v-shyimkente-423940/|title=Сакен Майгазиев получил должность в Шымкенте|website=Tengrinews.kz|date=2020-12-23|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Ғылым жолы == Майғазиев Сәкен Қордабайұлы 2020 жылы Т.Қ. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында «6D041600 - Өнертану» мамандығы бойынша Философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін «Қазіргі қазақ эстрадасындағы этнофольклорлық тенденциялар (этнофольклорлық ансамбльдер шығармашылығы негізінде)» тақырыбында диссертация қорғады. == Марапаттары == * 1996 жыл — Тараздағы Ш. Қалдаяқов атындағы халықаралық фестивальдің дипломанты. * 1997 жыл — «Жас қанат» республикалық байқауының «Алтын домбыра» иегері<ref name="nur">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1637175-saken-maygaziev-biografiya-semya/|title=Сакен Майгазиев: биография и семья певца|website=nur.kz|date=2020-09-04|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 1998 жыл — «Алматы-98» фестивалінің 1-орын иегері<ref name="nur" />. * 2006 жыл — Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығы («Эстрада» номинациясы; Үкіметтің 2006 жылғы 15 желтоқсандағы № 1218 қаулысы)<ref name="darin">{{Cite web|url=https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P060001218_|title=О присуждении Государственной молодежной премии «Дарын» Правительства Республики Казахстан в 2006 году|website=zakon.uchet.kz|date=2006-12-15|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 2010 жыл — Шымкенттегі Жұлдыздар аллеясында жеке жұлдыз<ref name="nur" />. * 2012 жыл — «Д. Қонаевқа — 100 жыл» медалі<ref name="nur" />. * 2013 жыл — Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері<ref name="nur" />. * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі<ref name="nur" />. * 2026 жыл — «Парасат» ордені (мәдениет саласындағы елеулі жетістіктері және Қазақстан Республикасы алдындағы ерекше еңбегі үшін); наградаларды 11 маусымда Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов тапсырды<ref name="parasat">{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6521113-luchshie-rabotniki-sfery-obrazovaniya-i-kultury-goroda-almaty-byli-udostoeny-gosudarstvennykh-nagrad.html|title=Лучшие работники сферы образования и культуры города Алматы были удостоены государственных наград|website=Zakon.kz|date=2026-06-11|access-date=2026-10-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://optimism.kz/2026/06/12/luchshie-rabotniki-sfery-obrazovaniya-i-kultury-goroda-almaty-byli-udostoeny-gosudarstvennyh-nagrad/|title=Лучшие работники сферы образования и культуры города Алматы были удостоены государственных наград|website=Optimism.kz|date=2026-06-12|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дискография == * 2012 ж. - CD «Бал әнім», Қазақстан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері]] 3jxqx5jboq4p23f0u4tw7b7vrg86xq2 1890 жыл 0 120354 3686475 3256427 2026-10-26T07:09:48Z 1nter pares 146705 3686475 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1890}} {{Жыл үшін навигация|1890}} {{Ғасыр үшін навигация|19}} {{Басқа күнтізбелер|1890}} {{Жыл туралы|1890}} == Оқиғалар == === [[Қаңтар]]-[[наурыз]] === * [[2 қаңтар]] - [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізінде]] [[Корсика]] жағалауында "Персия" кемесі апатқа ұшырады. 130 адам қайтыс болды. * [[11 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] [[Португалия|Португалиядан]] [[Мозамбик]] пен [[Ангола|Анголаның]] португал отарлары арасындағы аумақтан өз әскерлерін шығаруды талап етеді. * [[25 қаңтар]] - Америкалық журналист Нелли Блай 72 күнде әлемді шарлап шықты. * [[8 наурыз]] – [[Фарго (Солтүстік Дакота)|Фаргода]] [[Солтүстік Дакота]] мемлекеттік университетінің негізі қаланды. * [[20 наурыз]] - Біртұтас [[Герман империясы|Германия империясының]] бірінші канцлері [[Отто фон Бисмарк]] отставкаға кетті. Бисмарк [[1888 жыл|1888]] жылы таққа отырған жас Кайзер Вильгельм II-мен қақтығысқа байланысты отставкаға кетті деген болжам бар. * [[28 наурыз]] - Пуллманда [[Вашингтон университеті|Вашингтон мемлекеттік университеті]] құрылды. === [[Сәуір]]-[[маусым]] === * [[2 сәуір]] - Кашихара храмын император [[Мэйдзи (император)|Муцухито]] ресми түрде ашты. * [[1 маусым]] - [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарының]] Санақ бюросы компьютерлік жабдық тарихындағы маңызды кезең болып табылатын перфокарта арқылы енгізу арқылы санақ нәтижелерін кестелеу үшін Герман Холлериттің кестелік машинасын пайдалана бастады. Hollerith компаниясы ақырында IBM болып өзгерді. * [[16 маусым]] - [[Нидерланд|Нидерландыда]] [[Shell plc]] компаниясының ізашары Royal Dutch Petroleum құрылды. === [[Шілде]]–[[қыркүйек]] === * [[3 шілде]] - [[Айдахо]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың 43-ші штаты болып танылды. * [[10 шілде]] - [[Вайоминг]] Америка Құрама Штаттарының 44-ші штаты ретінде танылды. * [[27 шілде]] - [[Винсент ван Гог|Ван Гог]] өзін атып және екі күннен кейін қайтыс болды. * [[6 тамыз]] - [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] Оберн түрмесінде Уильям Кеммлер электрлік орындықпен өлім жазасына кесілген алғашқы адам болды. * [[20 тамыз]] - [[Португалия]] мен [[Ұлыбритания]] [[Мозамбик]] пен [[Ангола|Анголаның]] португал отарларының шекарасын анықтады. * [[12 қыркүйек]] – Солсбери, Родезия құрылды. * [[19 қыркүйек]] - Түркияның «Эртугрул» фрегаты [[Жапония]] жағалауында суға батып кетті; 540 адам қаза тапты. === [[Қазан]]-[[желтоқсан]] === * [[4 қараша]] - [[Лондон|Лондонның]] бірінші терең деңгейлі жерасты темір жолы ([[Метрополитен (мұражай)|метрополитен]]) ресми түрде ашылды - Қала және Оңтүстік Лондон теміржолы. * [[29 қараша]] - [[Жапония|Жапонияда]] [[Мэйдзи конституциясы|Мэйдзи Конституциясы]] күшіне енді. * [[7 желтоқсан]] – [[Мажарстан|Мажар]] социал-демократиялық партиясының құрылуы. === Нақты күндері жоқ === * [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарында]] Шерман актісі қабылданды - монополияға қарсы бірінші федералды заң, онда монополия, сауданы шектеу, монополияны орнату және сауданы шектеу әрекеттері, фирмалар одағын құру және сол үшін қастандық жасау деп жарияланды. Мақсаты қылмыстық құқық бұзушылықтар болды, сондай-ақ федералды үкіметке немесе жәбірленуші тарапқа сот ісін жүргізу құқығын берді.Осындай қылмыс жасағандарға қарсы іс қозғау. * Жапонияның [[Осака (қала)|Осака]] қаласында орналасқан Kubota жапондық трактор және темір құбыр бренді құрылды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1890 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1890 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1890}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Year-stub}} {{Жыл күнтізбесі|1890}} [[Санат:1890 жыл|*]] f9ollyjfxofbe3sp3pqynt0dt2k8p1u Николай Александрович Калинин 0 123407 3686420 2046212 2026-10-25T23:57:43Z IFPNI Staff 131505 correction 3686420 wikitext text/x-wiki '''Николай Александрович Калинин''' (1911–1996, [[Ресей]]). [[Геология]]-[[минералогия]] ғылымдарының докторы (1962), Лениндік сыйлықтың лауреаты (1966). Мәскеу мұнай институтын бітірген (1934). *1934-1954 жылдары - Қазақстан мұнай саласының әр түрлі инженерлік-техникалық қызметтерінде жұмыс істеген, соның ішінде 1942-1954 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігінде бас геолог, *1954-1964 жылдары - [[КСРО]] Мемлекеттік геология комитеті мен КСРО [[Геология]] мен жер қойнауын қорғау миинстрлігі мұнай мен газ бөлімінің бастығы. *1964-1969 жылдары - БҰҰ-ның эксперті, [[Үндістан]]дағы мұнай мен газ геологиясы жөніндегі кеңесші. *1969- 1978 жылдары - [[ГДР|Герман Демократиялық республикасы]]ндағы мұнай мен газ іздеу және барлау жөніндегі кеңесші. *1978 жылдан - [[Мәскеу]] ГЗИ жұмыс істеген. Үкіметтік мадақтамалармен марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мұнайшылар]] n1dpxpn7qbyptxicjie5kiec631oydr North Caspian Operating Company 0 124248 3686476 3445736 2026-10-26T07:10:09Z 1nter pares 146705 3686476 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} '''North Caspian Operating Company (NCOC)''' — Солтүстік Каспий бойынша өнім бөлісу туралы келісімнің (СКӨБК) аясында құрылған операциялық компания. Қазақстандағы [[Атырау]]да орналасқан. Келісімге жеті компания кіреді: [[ҚазМұнайГаз]], [[Eni]], [[ExxonMobil]], [[Shell plc|Shell]], [[TotalEnergies|Total S. A.]] (әрқайсысы 16,81%), [[Қытай Ұлттық Мұнайгаз Корпорациясы|Қытай ұлттық мұнай корпорациясы]] (8,4%) және [[Inpex]] (7,56%). North Caspian Operating Company, басқалай Солтүстік Каспий жобасы — [[Каспий теңізі]]нің қазақстандық секторындағы қайрандық кенорындарды игеру жобасы. 1993 жылдың желтоқсан айында құрамына қазақстандық "Қазақстанкаспийшельф" компаниясы (оператор) және тағы да алты шет елдік компаниялар - "Аджип" (Италия), "Бритиш Газ" (Ұлыбритания),"Би-Пи/Статойл"(Ұлыбритания/Норвегия), "Мобил" (АҚШ), "Шелл" (Нидерландтар) жене "Тоталь" (Франция) - кіретін Халықаралық консорциум құру туралы Келісімге қол қойылды. Консорциумның мақсаты - Каспий теңізі қазақстандық секторындағы жер қойнауының геологиялық құрылысын зерттеу жене ондағы көмірсутектерді игеру туралы кешенді бағдарламаны жүзеге асыру. 1997 жылы Консорциумға қатысушылар өздерінің зерттеу блоктарын таңдау құқығына сәйкес 11 блокты таңдап алды. Бұл блоктардың ауқымында Қашаған, Қаламқас, Қайраң, Ақтоты және Оңтүстік-Батыс Қашаған құрылымдары болды. 1997 жылдың 18 қарашасында Солтүстік Каспий өнімін бөлісу Келісіміне (ӨБК) қол қойылды, бұл Келісім 1998 жылдың 28 сәуірінде күшіне енді. Бұл келісімнің қатысушылары - "Аджип", "Бритиш Петролеум", "Бритиш Газ", "Статойл", "Мобил", "Тоталь", "Шелл", "Қазақстанкаспийшельф". Бұл сегіздің алтауының әрбіреуі өнімнің 1/7 бөлігіне иелілік ететін болды, ал "Бритиш Петролеум" өнімнің 2/21 бөлігіне, "Стстойл" 1/21 белігіне иелік ету құқығын иеленді. Кейіннен Келісімге қатысушылар құрамында мынадай өзгерістер болды. 1998 жылы "Қазақстанкаспийшельф" жобаға қатысудан бас тартты, сөйтіп өз үлесін "Инпекс" жене "Филипс Петролеум" компанияларына 50%-дан сатты. Кейінірек, 2001 жылы "Бритиш Петролеум" жене "Статойл" компаниялары өз үлестерін Келісімнің өзге қатысушыларына сатты. 2005 жылдың басындағы жобаға қатысушылардың құрамы және олардың үлестері төмендегідей: "Аджип", "Бритиш Газ", "ЭксонМобил", "Шелл", "Тоталь-ФинаЭльф" компанияларының әрбіреуі үлестің 16,67% ал "Инпекс" және "КонокоФилипс" компанияларының әрбіреуі 8,33*-дан иеленген. [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан Республикасы Үкіметінің]] 2002 жылдың 25 ақпанындағы Қаулысына сәйкес, [[ҚазМұнайГаз|"ҚазМұнайГаз" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы]] 1997 жылдың 18 қарашасындағы Солтүстік Каспий өнімін бөлісу Келісімі бойынша Өкілетті Орган болып тағайындалды. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде төмендегі кенорындар анықталды: Қашаған - 2000 жылдың 30 маусымында; Қаламқас-теңіз - 2002 жылдың 3 қыркүйегінде; Оңтүстік-Батыс Қашаған-2003 жылдың 10 тамызында; Ақтоты - 2003 жылдың 2 қыркүйегінде; Қайраң - 2003 жылдың 10 қыркүйегінде. Қазіргі кезде Қашаған кенорынында оны қосымша бағалау және тәжірибелік-өнеркәсіптік игеру жұмыстары жүргізілуде: бағалау және игерім ұңғымалары бұрғылануда, жасанды аралдар салынуда, құрлықта да жұмыстар жүргізілуде, яғни [[Ескене|Атырау облысының Ескене кентінің]] маңында автомобиль жолдары және темір жол торабы салынуда, вахталық кент және мұнай мен газды кешенді түрде дайындау қондырғысы тұрғызылуда. Бір сөзбен айтқанда, Қашаған кенорнын толығымен игеру концепциясын іске асыру жұмыстары жүргізілуде. Солтүстік Каспий жобасының өзге кен орындарында да бағалау жұмыстары жалғасуда.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық, Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> == Сондай-ақ қараңыз == * [[Қашаған кен орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.ncoc.kz/Documents/mc_NCOC_Corporate-brochure_2021-22.pdf НКОК компаниясының 2022 жылғы брошюрасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231015013922/https://www.ncoc.kz/Documents/mc_NCOC_Corporate-brochure_2021-22.pdf |date=2023-10-15 }} (PDF) ncoc.kz {{уики}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:2009 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] j4b4oabi5264gijrz3n6jgn8kp709ys Орталық стадион (Алматы) 0 125798 3686318 3685129 2026-10-25T17:50:47Z Kasymov 10777 3686318 wikitext text/x-wiki {{Стадион |атауы = Орталық стадион |толық атауы = |шынайы атауы = |бұрынғы атаулары = |бейресми атауы = |логотипі = |логотип ені = |суреті = Орталық стадион (Алматы).jpg |ені = 250px |сурет атауы = Стадионның жоғарыдан көрінісі |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 14|lat_sec = 17.99 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 55|lon_sec = 27.66 |region = |CoordScale = |санат = [[УЕФА стадиондар рейтингі|'''4-санаттағы УЕФА стадионы''']]<br>{{Rating|4|4}} |орналасуы = [[Алматы]], Қазақстан |қаланғаны = |салынған = 1958 |жаңартылған = 1997, 2004, 2011 |иесі = Алматы муниципалитеті |басқарушы компания = |мердігер = |құрылыс құны = |жаңартылған құны = |ашылған = 1958 |жабылды = |қиратылды = |сәулетші = [[Александр Арнольдович Леппик|А. Леппик]],<br>[[Адамбек Кәдірбекұлы Қапанов|А. Қапанов]],<br>А. Косов |команда = "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат ФК]]" |сыйымдылығы = 23 804 |рекордтық келушілер саны = |габариттері = 105×68 [[метр]] |алаң беті = |жүгіретін жол ұзындығы = |материалы = |сайты = [http://centralstadium.kz/?lang=kz centralstadium.kz] |ортаққор = Almaty Central Stadium |позициялық карта = Қазақстан |карта ені = }} '''Алматы орталық стадионы''' – [[Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген сәулет өнері ескерткіші, республикадағы ең ірі кешендердің бірі. == Орналасқан жері == [[Алматы]] қаласы, Абай даңғылы, 48. == Құрылыс мерзімі және авторлары == Құрылыс мерзімі – [[1955 жыл|1955]]-[[1958 жыл|1958]] жылдар. Жоба авторлары: сәулетшілер – А.К. Қапанов, А.Я. Коссов; инженер Г.В. Константинов. == Кешен құрамы және сипаты == Стадион 24 га алаңды алып жатқан ірі кешенді ғимарат. Кешеннің құрамына кіретін нысандар – үлкен спорттық арена, футбол жаттығу алаңы, жеңіл атлетикалық манеж, Спорт сарайы, ашық және жабық жүзу бассейндері, күрес және ауыр атлетикаға арналған жабық залдар. === Үлкен спорттық арена секторлары === Үлкен спорттық арена футбол алаңы (104 м х 69 м), 8 жүгіру жолы (100 және 400 м-ге), секіруге және снаряд лақтыруға арналған жеңіл атлетикалық секторлардан тұрады. Трибуналар 30 мың адамға есептелген. Трибуна астындағы кеңістікте шешінетін жер, жаттықтырушылар, төрешілер және дәрігерлерге арналған бөлмелер, 200 орындық қонақ үй, стадион әкімшілігіне арналған бөлмелер және техникалық бөлмелер орналасқан.<br> Трибунаның салмақ түсетін конструкциясы құрастырмалы темір-бетон арқалықтарымен қатты арматуралы біртұтас қаңқадан тұрады, "Г" үлгісіндегі құрастырмалы темір-бетон плиталарымен жабылған, жылу изоляциясы және гидроизоляция жасалғаннан кейін көрермендер орындары орнатылған.<br> Ғимаратты салу кезінде оңтүстіктен солтүстікке қарай еңіс жер бедері ескерілген. Сондықтан оңтүстік трибуналар бір қабат жоғары, ал қалған трибуналар екі қабаттан тұрады.<br> Қасбеттің жалпы композициясы қарапайым да жинақы. Жазық пилондар құрылыстың барлық периметрінде бедерлі жақтаумен жүргізілген және басты (солтүстік), оңтүстік және бүйір беті дарбазаларына дейін жеткен. Дарбазалардың үстіндегі фриздерде спорттық мәндегі бедер оймышы бар бейнелер салынған.<br> Сопақша дөңгеленіп келген конфигурациясы ғимараттың өзіндік композициялық ерекшелігін керсетеді. === Жүзу бассейіндері === Орталық стадион кешенінің құрамына кіретін жүзу бассейндері кешеннің солтүстік-батыс жағында орналасқан.<br> Жүзу бассейні кешеніне: жабық жүзу бассейні 25 м х 14 м (6 жол) және суға секіруге арналған 10 м-лік тұғыры бар; ашық жүзу бассейні (50 м х 21 м, 8 жол), жүзуді үйретуге арналған балалар бассейні (3,5 м х 20 м), суға секіруге арналған 10 м-лік тұғыры (20 м х 20 м), жаздық секіру ваннасы бар.<br> Жабық жүзу бассейні ашық жүзу бассейнімен арнайы екі жүзу жолы арқылы байланысқан.<br> Барлық техникалық бөлмелер, шешінетін жер, бассейндердің әкімшілік жайы жабық жүзу бассейнінің ғимаратында орналасқан. Ол жердегі "трюмде" фильтрлер және хлоратор орналасқан.<br> Ваннаның іргелеріне су асты жүзуін бақылауға арналған жарығы бар иллюминатор орнатылған.<br> Жабық жүзу бассейні ғимаратының салмақ түсетін конструкциясы – параболалық конфигурациясы бар темір аркалар. Оларға жабын плитасы, жылу изоляциясы, гидроизоляция және мырышталған темірден жасалған қабыршақты жабын орнатылған.<br> Бассейіндердің құрылыс мерзімі – [[1963 жыл|1963]]-[[1964 жыл|1964]] жылдар. Жоба авторлары: сәулетші А.К. Қапанов; инженерлер – Г.В. Константинов, А.Ф. Дружин.<ref>Қ 18 Қазақстан архитектурасы – Архитектура Казахстана. – Алматы, «Өнер», 2013. т. 9. – 192 б. – қазақша, орысша. ISBN 978-601-209-212-7</ref> Стадионда футбол, жеңіл атлетика, шапшаң жүгіру, коньки тебу, көгалдағы және доппен ойнайтын хоккей, волейбол, бокс және т.б. спорт түрлерінің барлық тарихи бүкілодақтық және халықаралық жарыстары өткізіліп келеді. [[Сурет:Central stadium Almaty-2.jpg|thumb|left|250px|Стадион футбол алаңы]] [[Сурет:davidinalmaty.JPG|thumb|left|250 px|6 МАУСЫМ 2009. [[Дэвид Бекхэм]] [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]] — [[Англия Ұлттық футбол құрамасы|Англия]] ресми ойынында]] [[Сурет:Central stadium Almaty-1.jpg|нобай|солға|250px|Орталық стадионның кіреберісі]] Бұл орталық стадион ғана емес, сонымен қатар сол кездегі ең ірі сәулет құрылысы болып табылды. Мұнда тек аудан, қала көлеміндегі жарыстарымен қоса халықаралық, Орта Азия қарамағындағы ірі сайыстар мен жарыстар өткен, футболдан әлем чемпионаттары да осы алаңда өтеді. Ашылу уақытынан бері [[Қайрат ФК|«Қайрат»]] клубының негізгі стадионы болып келген. 2011 жылы қазан айында Алматының Орталық стадионына жүгіру жолы күрделі жөндеуден өтіп, жаңа қабат төселді. Су жаңа жүгіру жолы Орталық Азия мен ТМД елдеріндегі тұңғыш жеңіл атлетикалық манеж. Мұндай [[жеңіл атлетика]]лық жол әлемде тек Берлин мен Барселона қаласындағы футбол стадионында ғана бар. Алдағы уақытта Алматы осы жүгіру жолында жеңіл атлетикадан Азия кубогы мен ірі халықаралық турнирларды қабылдайтын болады. Орналасқан жері: Бостандық ауданындағы — Абай даңғылы, 48.<ref>https://web.archive.org/web/20170106182226/http://almatykala.info/thesaurus/centralny-stadion.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * [http://centralstadium.kz/stadion-turaly/?lang=kz Стадион туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227151406/http://centralstadium.kz/stadion-turaly/?lang=kz |date=2021-12-27 }} [[Санат:Алматы спорт кешендері]] [[Санат:Қазақстан стадиондары]] [[Санат:Стадиондар]] [[Санат:Қайрат ФК]] [[Санат:Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Алматы сәулеті]] 0ebm0xi0pb3x5vo9kbc847m3o72fdgo 2026 жыл 0 128173 3686445 3685394 2026-10-26T06:26:50Z Nurken 111493 3686445 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2026}} {{Жыл үшін навигация|2026}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2026}} {{Жыл туралы|2026}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] ** [[Болгария]] [[еуро]] валютасын қабылдап, [[еуроаймақ]]тың жаңа мүше-мемлекеті атанды.<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=2025-07-08 |publisher=[[Еуропалық кеңес]] |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/ |language=en}}</ref> ** [[Кипр]] [[Еуропалық кеңес]]тің президенті атанды.<ref>{{Cite web |last=Rigonat |first=Filippo |date=2025-12-30 |title=Cyprus EU Council Presidency kicks off: between security and competitiveness |url=https://www.leuropeista.it/en/cyprus-eu-council-presidency-security-competitiveness/ |accessdate=2025-12-31 |publisher=L'Europeista |language=en-GB}}</ref> ** [[Швейцария]], [[Кран-Монтана]] [[бар]]ындағы өрт нәтижесінде 40 адам қайтыс болды, 116 адам жарақаттанды.<ref>{{cite news |author=Michael, Chris; Giuffrida, Angela; Harding, Luke |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |language=en |work=[[The Guardian]] |place=[[Кран-Монтана]], Швейцария |accessdate=2026-01-01 |date=2026-01-01}}</ref> * [[3 қаңтар]] ** АҚШ солтүстік [[Венесуэла]]ның түрлі жерлеріне [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе соққылары]]н жасап, президенті [[Николас Мадуро]]ны қамауға алды да, АҚШ-қа әкетті.<ref>{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1240315 |title=Мадуро мен оның жұбайы сот орнына жақын абақтыға жеткізілді |language=kk |publisher=Адырна |date=2026-01-05 |accessdate=2026-01-24}}</ref> ** [[Экваторлық Гвинея]] астанасын [[Малабо]]дан [[Сьюдад-де-ла-Пас]] қаласына көшірді.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html |title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz |date=2026-01-04 |via=Le Monde |language=en}}</ref> * [[7 қаңтар]] – «Оңтүстік Найза» операциясы аясындағы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың мұнай блокадасы барысында Америка Құрама Штаттары көлеңкелі флотқа тиесілі екі танкерді, оның ішінде [[Ресей туы]] астында жүрген бір танкерді тәркіледі.<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |accessdate=2026-01-08 |publisher=The New York Times |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=US seizes Russian-flagged tanker in Atlantic as UK confirms it gave support to operation |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cwynjdqgellt |accessdate=2026-01-08 |publisher=BBC News}}</ref> * [[9 қаңтар]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]: Аумақтық шығындардан, оның ішінде астанасы [[Аден]]нен айырылғаннан кейін, [[Оңтүстік Өтпелі Кеңес]] өзінің таратылғанын жариялады.<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |language=en |accessdate=2026-01-09 |publisher=[[Әл-Жазира]] |date=2026-01-09}}</ref> * [[13 қаңтар]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]: [[Иран]] режиміне қарсы бүкіл ел бойынша наразылықтар жалғасуда, үкіметтің қатаң қысымы аясында мыңдаған адамның қаза тапқаны және тағы мыңдағанының ұсталғаны хабарланды.<ref>{{Cite news |date=2026-10-13 |title=About 2,000 killed in Iran protests, official says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/about-2000-killed-iran-protests-official-says-2026-01-13/ |accessdate=2026-01-13 |work=[[Reuters]] |language=en-GB}}</ref> * [[18 қаңтар]] – Сегіз еуропалық ел бірлескен мәлімдеме жасап, [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың [[Гренландия]]ны аннексиялау жөніндегі қоқан-лоқысы «қауіпті» екенін және «трансатлантикалық қатынастарға нұқсан келтіретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=2026-01-18 |title=Trump’s tariff threat over Greenland risks ‘dangerous downward spiral’, warn Nato members – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/18/greenland-eu-donald-trump-tariffs-keir-starmer-europe-live-latest-updates |accessdate=2026-01-18 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> * [[19 қаңтар|19]]–[[23 қаңтар]] – [[Давос]], Швейцарияда 56-[[Бүкіләлемдік экономикалық форум]] орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/ |title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow |publisher=[[Бүкіләлемдік экономикалық форум]] |language=en |date=2026-01-06 |accessdate=2026-01-24}}</ref> * [[20 қаңтар]] – Шабуыл және одан кейінгі бітімнен соң [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі|Сирияның өтпелі үкіметі]] [[Сирия демократиялық күштері]] бақылауында болған аумақтың басым бөлігін өз қолына алды.<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=[[Әл-Жазира]] |date=2026-01-20 |language=en}}</ref> * [[22 қаңтар]] ** АҚШ ресми түрде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]нан шығып кетті.<ref>{{cite web|title=United States Completes WHO Withdrawal |work=HHS.gov |date=2026-01-23 |url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html |accessdate=2026-01-23 |language=en}}</ref> ** [[Франция]] [[Жерорта теңізі]]нде Ресей туы астында жүрген көлеңкелі флотқа тиесілі бір танкерді тәркіледі.<ref>{{Cite news |date=2026-01-22 |title=French navy intercepts suspected Russian ‘shadow fleet’ tanker in Mediterranean |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/22/french-navy-intercepts-suspected-russian-shadow-fleet-tanker-mediterranean |accessdate=2026-01-22 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> * [[23 қаңтар]] – [[Румен Радев]] отставкасынан кейін [[Илияна Йотова]] Болгарияның тұңғыш әйел [[Болгария премьер-министрі|премьер-министрі]] атанды. * [[27 қаңтар]] – [[Қазақстан]] мен [[Израиль]] екіжақты визасыз режим орнату бойынша меморандумға қол қойды. * [[30 қаңтар]] – бірнеше белгілі тұлғалар бейнеленген және айтылған 3 миллион [[Эпштейн файлдары]] жарық көрді. === [[Ақпан]] === * [[6 ақпан|6]]–[[22 ақпан]] – [[Милан]] мен [[Кортина-д’Ампеццо]] қалаларында [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары|Қысқы Олимпиада ойындары]] орын алды. * [[8 ақпан]] – [[Жапониядағы парламент сайлауы (2026)|Жапониядағы парламент сайлауы]]: [[Жапония премьер-министрі|премьер-министр]] [[Санаэ Такаити]] үлкен жеңіске қол жеткізіп, [[Жапония Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]нда суперкөпшілікке ие болады. * [[13 ақпан|13]]–[[15 ақпан]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2026)|62-Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]] орын алды. * [[22 ақпан]] – 9-Ұлттық съез барысында [[Ким Чен Ын]] [[Корея еңбек партиясының бас хатшысы]] болып қайта сайланды. * [[23 ақпан]] – 2025 жылдан бергі саяси бытыраңқылықтан кейін [[Роб Йеттен]] [[Нидерланд премьер-министрі]] лауазымына тағайындалды. * [[26 ақпан]] – [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]: [[Пәкістан]] үкіметі [[Ауғанстан]]дағы [[Талибан]]ға қарсы «ашық соғыс» жариялайды. * [[28 ақпан]] – [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]: Израиль мен АҚШ Иранға қарсы соғыс ашады, нәтижесінде бірнеше ирандық басшылар, соның ішінде [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-01 |title=Аятолланың өлімі соғыстың басы ма? Ирандағы жағдай енді қалай қарай өрбуі мүмкін? |url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/37750-aiatollanyn-olimi-sogystyn-basy-ma-irandagy-zhagdai-endi-kalai-karai-orbui-mumkin/ |accessdate=2026-10-06 |work=qaz.ulysmedia.kz |last=Қызырбекұлы |first=Есдәулет |language=kk}}</ref> Иранның жаңа [[Уақытша басшылық кеңесі]] жауап ретінде Израильге қарсы соққылар жасайды, [[Ормуз бұғазы]]н жапты. === [[Наурыз]] === * [[2 наурыз]] – [[Ливандағы соғыс (2026)|Ливандағы соғыс]]: [[Хезболла]] Израильге қарсы [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи өлтірілуі|Әли Хаменеидің өлімі]] үшін жауап шабуыл жасайды. * [[6 наурыз|6]]–[[15 наурыз]] – [[Италия]]дағы [[Милан]] мен [[Кортина-д’Ампеццо]]да [[Қысқы Паралимпиада ойындары 2026]] орын алды. * [[6 наурыз|6]]–[[7 наурыз]] – [[Кения]]дағы су тасқынына кеміне 66 адам құрбан болды. * [[8 наурыз]] – [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы [[Моджтаба Хаменеи]] сайланды. * [[15 наурыз]] – [[Қазақстандағы референдум (2026)|Қазақстандағы референдум]]ның ресми нәтижесінше жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды. * [[17 наурыз]] – [[Иран ұлттық қауіпсіздігінің жоғарғы кеңесі]]нің хатшысы [[Әли Лариджани]] Израиль соққысы кезінде өлтірілді. * [[22 наурыз]] – [[Словениядағы парламент сайлауы (2026)|Словениядағы парламент сайлауы]]: [[Словения Мемлекеттік жиналысы]]нда қызметтегі премьер-министр көпшілік алды. === [[Сәуір]] === * [[1 сәуір]] – Айды айналып ұшсын деп [[НАСА]] [[Артемида II]]-ні ғарышқа жіберді. Бұл 1972 жылдан бергі адамның Айға қарай тұңғыш ұшқаны. * [[6 сәуір]] – [[Артемида II]] экипажы Жер ғаламшарынан ең алыс орналасқан адам рекордын жасады. * [[7 сәуір]] ** [[Вьетнамдағы президент сайлауы (2026)|Вьетнамдағы президент сайлауы]]: [[Вьетнам Ұлттық жиналысы]] жаңа [[Вьетнам президенті]] болып [[То Лам]]ды сайлайды. ** [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]: [[Ормуз бұғазы]] жайлы Дональд Трамптың ультиматумынан кейін Иран мен АҚШ екі апталық бітім жасайды. * [[8 сәуір]] – [[Хезболла]]ға қарсы соққыда Израиль [[Ливан]]да 300-ден астам адамның өліміне, 1100-ден астам адамның жарақатына әкелді. * [[10 сәуір]] – [[Артемида II]] экипажы [[Тынық мұхит]]та, [[Сан-Диего]], [[Калифорния]] маңында аман-сау болып қонады. * [[12 сәуір]] – [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|Мажарстандағы парламент сайлауы]]: қызметтегі премьер-министр [[Виктор Орбан]] қайта сайланамын деп жеңілді де, билікке [[Петер Мадияр]]дың [[Тиса (партия)|Тиса партиясы]] келеді. [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]] партиясының 16 жыл бойғы билігі осылайша бітеді. * [[12 сәуір]] – Израиль мен Ливан арасында АҚШ ұсынған 10 күндік бітім орнайды. === [[Мамыр]] === * [[1 мамыр]] – [[Біріккен Араб Әмірліктері]] [[Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]]нан (МЭЕҰ) шықты, ұйымның ең ірі мұнай өндірушілерінің бірі осылайша оған мүше болмай қалды. * [[12 мамыр|12]]–[[16 мамыр]] – [[Eurovision ән байқауы 2025|өткен жылғы байқау]]да жеңген Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы 2026|2026 жылғы Eurovision ән байқауы]] орын алды.<ref>{{Cite news |date=2026-05-11 |title=Венада "Евровидение-2026" халықаралық ән байқауының 70-маусымы салтанатты түрде ашылды |url=https://baq.kz/venada-evrovidenie-2026-halyqaralyq-an-bayqauynyn-70-shi-mausymy-saltanatty-turde-ashyldy-320026168/ |accessdate=2026-10-23 |work=baq.kz |last=Аманғали |first=Шолпан |language=kk}}</ref> Байқау нәтижесінде Болгария атынан [[Bangaranga]] әнін айтқан [[Дара (әнші)|Дара]] жеңді.<ref>{{Cite news |date=2026-05-18 |title=Қос стандарт, бойкот және «фрик-шоу»: Eurovision-2026 несімен есте қалды |url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/39507-kos-standart-boikot-zh-ne-frik-shou-eurovision-2026-nesimen-este-kaldy/ |accessdate=2026-10-23 |work=qaz.ulysmedia.kz |last=Лепесова |first=Айнар |language=kk}}</ref> Болгария елі байқау тарихында тұңғыш рет жеңді. * [[15 мамыр]] – [[Газадағы соғыс]]: Израиль әуе соққысы нәтижесінде Газадағы ХАМАС қолбасшысы [[Эзз ад-Дин әл-Хаддад]] қайтыс болды. === [[Маусым]] === * [[7 маусым]] – [[Армениядағы парламент сайлауы (2026)|Армениядағы парламент сайлауы]] нәтижесінде қызметтегі премьер-министр [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] басқарған [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] партиясы жеңіске жетті. * [[22 маусым]] – [[Кир Стармер]] [[Ұлыбритания премьер-министрі]] лауазымынан отставкасын жариялады, [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партия]] көшбасшылығы үшін сайлау басталды. === [[Шілде]] === === [[Тамыз]] === === [[Қыркүйек]] === === [[Қазан]] === * [[25 қазан]] ** [[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)]] нәтижесінде биліктегі [[Александр Вучич]]тің [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия]] коалиция жеңілді. Бірінші орында жаңадан құрылған [[Студент тізімі]] жайғасты. ** [[Бразилиядағы жалпы сайлау (2026)]]: дауыс берудің екінші айналымында [[Луис Инасиу Лула да Силва |Лула да Силва]] [[Бразилия президенті]] болып қайта сайланды. == Қайтыс болғандар == {{Толық мақала|2026 жылы қайтыс болғандар тізімі}} == Болжамды және жоспарланған оқиғалар == * [[16 желтоқсан]] **[[Желтоқсан көтерілісі|Желтоқсан оқиғасы]]ның 40 жылдығы. **[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Қазақстан Тәуелсіздігі]]нің 35 жылдығы. == 2026 жылғы атаулы жылдар == * БҰҰ. 2026 жыл Халықаралық еріктілер жылы (Қазақстан ұсынысымен) * [[ЮНЕСКО]]. [[Марокко]]ның [[Рабат (қала)|Рабат]] қаласы 2026 жылғы Әлемдік кітап астанасы аталды. * [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]. Денсаулық қорғау жылы * ТМД. Мегри (Армения) қаласы ТМД мәдени астанасы. * ТМД. [[Алматы]] (Қазақстан) қаласы ТМД спорт астанасы. * [[Қазақстан]]. Цифрлық технология және жасанды интеллект жылы == Тағы қараңыз == * [[2026 жылғы спорт жарыстары]] {{commonscat|2026}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Year-stub}} {{Жыл күнтізбесі|2026}} [[Санат:2026 жыл|*]] eg7eue1x3r41c5cmmfct1n2w8apcjid 3686458 3686445 2026-10-26T06:58:17Z Nurken 111493 3686458 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|2026}} {{Жыл үшін навигация|2026}} {{Ғасыр үшін навигация|21}} {{Басқа күнтізбелер|2026}} {{Жыл туралы|2026}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] ** [[Болгария]] [[еуро]] валютасын қабылдап, [[еуроаймақ]]тың жаңа мүше-мемлекеті атанды.<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=2025-07-08 |publisher=[[Еуропалық кеңес]] |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/ |language=en}}</ref> ** [[Кипр]] [[Еуропалық кеңес]]тің президенті атанды.<ref>{{Cite web |last=Rigonat |first=Filippo |date=2025-12-30 |title=Cyprus EU Council Presidency kicks off: between security and competitiveness |url=https://www.leuropeista.it/en/cyprus-eu-council-presidency-security-competitiveness/ |accessdate=2025-12-31 |publisher=L'Europeista |language=en-GB}}</ref> ** [[Швейцария]], [[Кран-Монтана]] [[бар]]ындағы өрт нәтижесінде 40 адам қайтыс болды, 116 адам жарақаттанды.<ref>{{cite news |author=Michael, Chris; Giuffrida, Angela; Harding, Luke |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |language=en |work=[[The Guardian]] |place=[[Кран-Монтана]], Швейцария |accessdate=2026-01-01 |date=2026-01-01}}</ref> * [[3 қаңтар]] ** АҚШ солтүстік [[Венесуэла]]ның түрлі жерлеріне [[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе соққылары]]н жасап, президенті [[Николас Мадуро]]ны қамауға алды да, АҚШ-қа әкетті.<ref>{{Cite web|url=https://adyrna.kz/ru/post/1240315 |title=Мадуро мен оның жұбайы сот орнына жақын абақтыға жеткізілді |language=kk |publisher=Адырна |date=2026-01-05 |accessdate=2026-01-24}}</ref> ** [[Экваторлық Гвинея]] астанасын [[Малабо]]дан [[Сьюдад-де-ла-Пас]] қаласына көшірді.<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html |title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz |date=2026-01-04 |via=Le Monde |language=en}}</ref> * [[7 қаңтар]] – «Оңтүстік Найза» операциясы аясындағы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың мұнай блокадасы барысында Америка Құрама Штаттары көлеңкелі флотқа тиесілі екі танкерді, оның ішінде [[Ресей туы]] астында жүрген бір танкерді тәркіледі.<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |accessdate=2026-01-08 |publisher=The New York Times |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=US seizes Russian-flagged tanker in Atlantic as UK confirms it gave support to operation |language=en |url=https://www.bbc.com/news/live/cwynjdqgellt |accessdate=2026-01-08 |publisher=BBC News}}</ref> * [[9 қаңтар]] – [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]]: Аумақтық шығындардан, оның ішінде астанасы [[Аден]]нен айырылғаннан кейін, [[Оңтүстік Өтпелі Кеңес]] өзінің таратылғанын жариялады.<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |language=en |accessdate=2026-01-09 |publisher=[[Әл-Жазира]] |date=2026-01-09}}</ref> * [[13 қаңтар]] – [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]]: [[Иран]] режиміне қарсы бүкіл ел бойынша наразылықтар жалғасуда, үкіметтің қатаң қысымы аясында мыңдаған адамның қаза тапқаны және тағы мыңдағанының ұсталғаны хабарланды.<ref>{{Cite news |date=2026-10-13 |title=About 2,000 killed in Iran protests, official says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/about-2000-killed-iran-protests-official-says-2026-01-13/ |accessdate=2026-01-13 |work=[[Reuters]] |language=en-GB}}</ref> * [[18 қаңтар]] – Сегіз еуропалық ел бірлескен мәлімдеме жасап, [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың [[Гренландия]]ны аннексиялау жөніндегі қоқан-лоқысы «қауіпті» екенін және «трансатлантикалық қатынастарға нұқсан келтіретінін» мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=2026-01-18 |title=Trump’s tariff threat over Greenland risks ‘dangerous downward spiral’, warn Nato members – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jan/18/greenland-eu-donald-trump-tariffs-keir-starmer-europe-live-latest-updates |accessdate=2026-01-18 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> * [[19 қаңтар|19]]–[[23 қаңтар]] – [[Давос]], Швейцарияда 56-[[Бүкіләлемдік экономикалық форум]] орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/ |title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow |publisher=[[Бүкіләлемдік экономикалық форум]] |language=en |date=2026-01-06 |accessdate=2026-01-24}}</ref> * [[20 қаңтар]] – Шабуыл және одан кейінгі бітімнен соң [[Сирияның екінші өтпелі үкіметі|Сирияның өтпелі үкіметі]] [[Сирия демократиялық күштері]] бақылауында болған аумақтың басым бөлігін өз қолына алды.<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=[[Әл-Жазира]] |date=2026-01-20 |language=en}}</ref> * [[22 қаңтар]] ** АҚШ ресми түрде [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]нан шығып кетті.<ref>{{cite web|title=United States Completes WHO Withdrawal |work=HHS.gov |date=2026-01-23 |url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html |accessdate=2026-01-23 |language=en}}</ref> ** [[Франция]] [[Жерорта теңізі]]нде Ресей туы астында жүрген көлеңкелі флотқа тиесілі бір танкерді тәркіледі.<ref>{{Cite news |date=2026-01-22 |title=French navy intercepts suspected Russian ‘shadow fleet’ tanker in Mediterranean |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/22/french-navy-intercepts-suspected-russian-shadow-fleet-tanker-mediterranean |accessdate=2026-01-22 |work=The Guardian |language=en-GB}}</ref> * [[23 қаңтар]] – [[Румен Радев]] отставкасынан кейін [[Илияна Йотова]] Болгарияның тұңғыш әйел [[Болгария премьер-министрі|премьер-министрі]] атанды. * [[27 қаңтар]] – [[Қазақстан]] мен [[Израиль]] екіжақты визасыз режим орнату бойынша меморандумға қол қойды. * [[30 қаңтар]] – бірнеше белгілі тұлғалар бейнеленген және айтылған 3 миллион [[Эпштейн файлдары]] жарық көрді. === [[Ақпан]] === * [[6 ақпан|6]]–[[22 ақпан]] – [[Милан]] мен [[Кортина-д’Ампеццо]] қалаларында [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары|Қысқы Олимпиада ойындары]] орын алды. * [[8 ақпан]] – [[Жапониядағы парламент сайлауы (2026)|Жапониядағы парламент сайлауы]]: [[Жапония премьер-министрі|премьер-министр]] [[Санаэ Такаити]] үлкен жеңіске қол жеткізіп, [[Жапония Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]нда суперкөпшілікке ие болады. * [[13 ақпан|13]]–[[15 ақпан]] – [[Мюнхен қауіпсіздік конференциясы (2026)|62-Мюнхен қауіпсіздік конференциясы]] орын алды. * [[22 ақпан]] – 9-Ұлттық съез барысында [[Ким Чен Ын]] [[Корея еңбек партиясының бас хатшысы]] болып қайта сайланды. * [[23 ақпан]] – 2025 жылдан бергі саяси бытыраңқылықтан кейін [[Роб Йеттен]] [[Нидерланд премьер-министрі]] лауазымына тағайындалды. * [[26 ақпан]] – [[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]: [[Пәкістан]] үкіметі [[Ауғанстан]]дағы [[Талибан]]ға қарсы «ашық соғыс» жариялайды. * [[28 ақпан]] – [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]: Израиль мен АҚШ Иранға қарсы соғыс ашады, нәтижесінде бірнеше ирандық басшылар, соның ішінде [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-01 |title=Аятолланың өлімі соғыстың басы ма? Ирандағы жағдай енді қалай қарай өрбуі мүмкін? |url=https://qaz.ulysmedia.kz/saraptama/37750-aiatollanyn-olimi-sogystyn-basy-ma-irandagy-zhagdai-endi-kalai-karai-orbui-mumkin/ |accessdate=2026-10-06 |work=qaz.ulysmedia.kz |last=Қызырбекұлы |first=Есдәулет |language=kk}}</ref> Иранның жаңа [[Уақытша басшылық кеңесі]] жауап ретінде Израильге қарсы соққылар жасайды, [[Ормуз бұғазы]]н жапты. === [[Наурыз]] === * [[2 наурыз]] – [[Ливандағы соғыс (2026)|Ливандағы соғыс]]: [[Хезболла]] Израильге қарсы [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи өлтірілуі|Әли Хаменеидің өлімі]] үшін жауап шабуыл жасайды. * [[6 наурыз|6]]–[[15 наурыз]] – [[Италия]]дағы [[Милан]] мен [[Кортина-д’Ампеццо]]да [[Қысқы Паралимпиада ойындары 2026]] орын алды. * [[6 наурыз|6]]–[[7 наурыз]] – [[Кения]]дағы су тасқынына кеміне 66 адам құрбан болды. * [[8 наурыз]] – [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы [[Моджтаба Хаменеи]] сайланды. * [[15 наурыз]] – [[Қазақстандағы референдум (2026)|Қазақстандағы референдум]]ның ресми нәтижесінше жаңа [[Қазақстан Конституциясы|Конституция]] қабылданды. * [[17 наурыз]] – [[Иран ұлттық қауіпсіздігінің жоғарғы кеңесі]]нің хатшысы [[Әли Лариджани]] Израиль соққысы кезінде өлтірілді. * [[22 наурыз]] – [[Словениядағы парламент сайлауы (2026)|Словениядағы парламент сайлауы]]: [[Словения Мемлекеттік жиналысы]]нда қызметтегі премьер-министр көпшілік алды. === [[Сәуір]] === * [[1 сәуір]] – Айды айналып ұшсын деп [[НАСА]] [[Артемида II]]-ні ғарышқа жіберді. Бұл 1972 жылдан бергі адамның Айға қарай тұңғыш ұшқаны. * [[6 сәуір]] – [[Артемида II]] экипажы Жер ғаламшарынан ең алыс орналасқан адам рекордын жасады. * [[7 сәуір]] ** [[Вьетнамдағы президент сайлауы (2026)|Вьетнамдағы президент сайлауы]]: [[Вьетнам Ұлттық жиналысы]] жаңа [[Вьетнам президенті]] болып [[То Лам]]ды сайлайды. ** [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]: [[Ормуз бұғазы]] жайлы Дональд Трамптың ультиматумынан кейін Иран мен АҚШ екі апталық бітім жасайды. * [[8 сәуір]] – [[Хезболла]]ға қарсы соққыда Израиль [[Ливан]]да 300-ден астам адамның өліміне, 1100-ден астам адамның жарақатына әкелді. * [[10 сәуір]] – [[Артемида II]] экипажы [[Тынық мұхит]]та, [[Сан-Диего]], [[Калифорния]] маңында аман-сау болып қонады. * [[12 сәуір]] – [[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|Мажарстандағы парламент сайлауы]]: қызметтегі премьер-министр [[Виктор Орбан]] қайта сайланамын деп жеңілді де, билікке [[Петер Мадияр]]дың [[Тиса (партия)|Тиса партиясы]] келеді. [[Фидес — Мажарстан азаматтық одағы]] партиясының 16 жыл бойғы билігі осылайша бітеді. * [[12 сәуір]] – Израиль мен Ливан арасында АҚШ ұсынған 10 күндік бітім орнайды. === [[Мамыр]] === * [[1 мамыр]] – [[Біріккен Араб Әмірліктері]] [[Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы]]нан (МЭЕҰ) шықты, ұйымның ең ірі мұнай өндірушілерінің бірі осылайша оған мүше болмай қалды. * [[12 мамыр|12]]–[[16 мамыр]] – [[Eurovision ән байқауы 2025|өткен жылғы байқау]]да жеңген Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы 2026|2026 жылғы Eurovision ән байқауы]] орын алды.<ref>{{Cite news |date=2026-05-11 |title=Венада "Евровидение-2026" халықаралық ән байқауының 70-маусымы салтанатты түрде ашылды |url=https://baq.kz/venada-evrovidenie-2026-halyqaralyq-an-bayqauynyn-70-shi-mausymy-saltanatty-turde-ashyldy-320026168/ |accessdate=2026-10-23 |work=baq.kz |last=Аманғали |first=Шолпан |language=kk}}</ref> Байқау нәтижесінде Болгария атынан [[Bangaranga]] әнін айтқан [[Дара (әнші)|Дара]] жеңді.<ref>{{Cite news |date=2026-05-18 |title=Қос стандарт, бойкот және «фрик-шоу»: Eurovision-2026 несімен есте қалды |url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/39507-kos-standart-boikot-zh-ne-frik-shou-eurovision-2026-nesimen-este-kaldy/ |accessdate=2026-10-23 |work=qaz.ulysmedia.kz |last=Лепесова |first=Айнар |language=kk}}</ref> Болгария елі байқау тарихында тұңғыш рет жеңді. * [[15 мамыр]] – [[Газадағы соғыс]]: Израиль әуе соққысы нәтижесінде Газадағы ХАМАС қолбасшысы [[Эзз ад-Дин әл-Хаддад]] қайтыс болды. === [[Маусым]] === * [[7 маусым]] – [[Армениядағы парламент сайлауы (2026)|Армениядағы парламент сайлауы]] нәтижесінде қызметтегі премьер-министр [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] басқарған [[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]] партиясы жеңіске жетті. * [[22 маусым]] – [[Кир Стармер]] [[Ұлыбритания премьер-министрі]] лауазымынан отставкасын жариялады, [[Лейбористік партия (Ұлыбритания)|Лейбористік партия]] көшбасшылығы үшін сайлау басталды. === [[Шілде]] === === [[Тамыз]] === === [[Қыркүйек]] === === [[Қазан]] === * [[25 қазан]] ** [[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)]] нәтижесінде биліктегі [[Александр Вучич]]тің [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия]] коалиция жеңілді. Бірінші орында жаңадан құрылған [[Студенттер тізімі]] жайғасты. ** [[Бразилиядағы жалпы сайлау (2026)]]: дауыс берудің екінші айналымында [[Луис Инасиу Лула да Силва |Лула да Силва]] [[Бразилия президенті]] болып қайта сайланды. == Қайтыс болғандар == {{Толық мақала|2026 жылы қайтыс болғандар тізімі}} == Болжамды және жоспарланған оқиғалар == * [[16 желтоқсан]] **[[Желтоқсан көтерілісі|Желтоқсан оқиғасы]]ның 40 жылдығы. **[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Қазақстан Тәуелсіздігі]]нің 35 жылдығы. == 2026 жылғы атаулы жылдар == * БҰҰ. 2026 жыл Халықаралық еріктілер жылы (Қазақстан ұсынысымен) * [[ЮНЕСКО]]. [[Марокко]]ның [[Рабат (қала)|Рабат]] қаласы 2026 жылғы Әлемдік кітап астанасы аталды. * [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]. Денсаулық қорғау жылы * ТМД. Мегри (Армения) қаласы ТМД мәдени астанасы. * ТМД. [[Алматы]] (Қазақстан) қаласы ТМД спорт астанасы. * [[Қазақстан]]. Цифрлық технология және жасанды интеллект жылы == Тағы қараңыз == * [[2026 жылғы спорт жарыстары]] {{commonscat|2026}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Year-stub}} {{Жыл күнтізбесі|2026}} [[Санат:2026 жыл|*]] dke7odfi90fihk3yqdv40d3pck3ai71 Марракеш 0 138285 3686341 3685420 2026-10-25T18:13:15Z Kasymov 10777 3686341 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Марракеш |шынайы атауы = {{lang-ar|مراكش}}<br>{{lang-ber|ⴰⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ}} |сурет = Marrakech montage2.png |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Марокко |елтаңба = |ту = Flag of Marrakech province.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_dir = W|lon_deg = 08|lon_min = 00|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Марокко әкімшілік бөлінісі{{!}}Облыс |аймағы = Марракеш — Сафи |кестедегі аймақ = Марракеш — Сафи |аудан түрі = Марокко әкімшілік бөлінісі{{!}}Префектура |ауданы = Марракеш |кестедегі аудан = Марракеш |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Әкімі |басшысы = Мохаммед Ларби Белкаид |құрылған уақыты = [[1062 жыл|1062 жылы]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 209 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 457 |климаты = тропикалық |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 952 000 |санақ жылы = 2018 |тығыздығы = 4441 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[Арабтар|арабтар]], [[Берберлер|берберлер]] және т.б. |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = 40000 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Marrakech |сайты = |сайт тілі = http://www.ville-marrakech.ma/ }} '''Марракеш''' ({{lang-ar|مراكش}}, {{lang-ber|ⴰⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ}}) – [[Марокко]]ның оңтүстік-батысында [[Атлас тауы]]ның етегінде орналасқан қала. == Тарихы == Көлемі бойынша елдегі үшінші қала. Халық саны 1 002 697 адам (2024 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізін [[1062 жыл]]ы [[Эль-Мурабитин]] әулетінен шыққан Жүсіп ибн Ташфин қалаған. Жүз жыл бойы [[Әлморавиттер]] мен [[Әлмохаттар]] билігі кезінде Астана болған. [[1269 жыл]]ы Марракеш Маринидтердің қоластына өткенде астана Фес қаласына көшеді. [[IX ғасыр]]да араб билігі кезінде салынған қаланың ''«Медине»'' бөлігі [[1985 жыл]]ы [[ЮНЕСКО]]НЫҢ Бүкіләлемдік мұралар қорына енгізіліп, №331 нысан болып тіркелген. Қаланың бұл бөлігін «қызыл қала» деп те атайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Марокко қалалары]] p16ph8480hn3ydhpf6ij8nb12bf04s9 Кристиан Диор 0 155701 3686422 3240899 2026-10-26T00:16:52Z Juppi lantteineen 187289 File 3686422 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Stamps_of_Romania,_2005-002.jpg|нобай|оңға|Румыния пошта маркасындағы Диор бейнесі (2005)]] [[File:Christian Dior 1954.jpg|thumb|Christian Dior (1954)]] [[Сурет:Dior Logo 2022.svg|thumb|Рәмізі]] '''Кристиан Диор''' ({{lang-fr|Christian Dior}}, [[21 қаңтар]] [[1905 жыл]], [[Гранвиль]], [[Нормандия]] - [[24 қазан]] [[1957 жыл]], [[Монтекатини Терме]], [[Тоскана]]) – француз киім модельері. ==Өмірбаяны== Кристиан Диор 1905 жылы 21 қаңтарда [[Франция]]ның солтүстік-батысындағы Ла-Манш жағалауының бұрынғы балық порты, Гранвильдегі шағын Норманд қалашығында дүниеге келеді. [[1911 жыл]]ы кішкентай Кристианның отбасы Парижге көшіп кетеді. Оның ата-анасы ауқатты адамдар болғандықтан, бес баланың екіншісі болғанына қарамастан ешнәрсеге мұқтаж болмаған. Оның әкесі химиялық тыңайтқыш саудасымен жағдайын жасаған, ал анасы ақшаны игілігіне жаратып отырады. Кристиан бастапқы білімін үйінде алады және ата-анасының талабымен дипломатиялық мансабына дайындалады. Ол Еркін саяси ғылым мектебіне түседі, алайда оның саяси қызметі осымен аяқталады. Болашақ кутюрье халықаралық қатынастар мен география сабағының орнына уақытын музейде өткізіп, музыкалық композиция және сурет өнерінде оқиды. [[1928 жыл]]ы Кристиан досы [[Жан Бонжак]]пен бірігіп арт-галереясын ашады. Ол галереяда ''Дерен, Матис, Пикассо'' жұмыстары көрсетілген. [[1931 жыл]] Кристиан үшін трагедиялық кезең болды: анасы қатерлі ісік ауруынан дүниеден өтеді, ал әкесі алаяқтардың құрбаны болып, банкротқа ұшырайды және туберкулезбен ауырады. Сол кезде Кристианың галереясы да жабылады, өйткені галереяның көп бөлігін әкесі қаржыландырған. Дәл сол уақытта ол өзінің суреттерін сата бастайды: ''Le Figaro llustre'' журналына қалпақ эскиздері мен көйлектерін басып шығарады. Оның киім үлгілеріне қарағанда қалпақ үлгілерінің үлкен жетістікпен қолданылатынына қарамастан, Кристиан тек киім үлгілерін жасауға бет бұрады. [[1938 жыл]]ы ол танымал модельер Роберт Пигенің (Robert Piguet) назарын аударады, алайда мансабының қарқынды дамуына сол жылдардағы соғыс кедергі болады. Диор армияға кетіп, Францияның оңтүстігінде әскери борышын өтейді. Алайда [[1941 жыл]]ы [[Париж]]ге қайта оралады және танымал модель үйі ''Lucien Lelong'' үшін жұмыс істейді. [[1942 жыл]]ы Кристиан, ''Christian Dior Perfume'' фирмасына айналған парфюмерлік лабораториясының негізін қалайды. [[1946 жыл]]ы соғыс аяқталғаннан кейін ''Marcel Boussac'' тоқыма фабрикантының қаржылық көмегімен өзінің жеке сән үйін ашады. [[1947 жыл]]ы Диор өзінің алғашқы коллекциясына су жаңа ''New Look'' концепциясын енгізеді. Бұл жаңа кринолин нұсқасында жасалған «романтикалық топтама» болды. Алғашқы кезде жаңа сәнгерге үреймен қарайды, дегенмен бір жылдан кейін бүкіл Еуропа мен Америка жаңа стильді қабылдайды. Диор өзінің белсенділігі және қатал түйсігінің арқасында соғыстан кейінгі Парижге әлемдік сән астанасы атағын қайтарып бергендердің бірі болды. Ол өзінің әріптесі Жак Руэмен бірге сән кәсібіндегі лицензиялық келісімді бірінші болып қолданады. [[1948 жыл]]ы Кристиан өз моделдерінің лицензиялы өнімін бүкіл әлем және Францияның барлық аймақтарына таратады. Осылайша Диордың фирмалық белгілері тез арада жер шарының барлық түпкірлерінде пайда болады. Ұлы сәнгер 1957 жылы 24 қазанда [[Монтекатини-Терме]]де (Италия, Тоскана), жүрек талмасынан 52 жасында дүниеден өтеді. Оның Гранвильдегі үйі қазір музейге айналған. Диор үйі [[XX ғасыр]]дың көрнекті сәнгерлерінің бесігі болады. Солай [[1953 жыл]]ы фирмаға жас сәнгер [[Ив Сен Лоран]] (Yves Saint Laurent) келеді. Диордың аяқ астынан дүниеден өткенінен кейін Ив Сен Лорен Dior үйінің үздік сәнгері болады. [[1960 жыл]]ы Ив Сен Лорен әскери қызметке шақырылғаннан кейін оның орнына [[Марк Боан]] (Marc Bohan) келіп, [[1989 жыл]]ы [[Джанфранко Ферре]] (Gianfranco Ferre) шығарып жібергенге дейін Dior үйін басқарады. [[1996 жыл]]ы Dior үйінің бас модельері қызметіне [[Джон Гальяно]] (John Gallifno) бекітіледі. Диор сонымен қатар hautecouture («жоғарғы сән») үздік синтезі және сценографияның пионері болады: [[1940 жыл]]ы де Матюрин театрының бірнеше қойылымдарында (Ричард Шериданның (Richard Sheridan) «ғайбат мектебі», [[1950 жыл]]дары Ролан Петтің (Rolan Petit) бірнеше қойылымдары) және кинофильмдерде (Клод Отан-Лара (Claude Autant-Lara) режиссерінен, Альфред Хичкок (Alfred Hitchcock) және т.б.) костюмдер бойынша суреткер болып қызмет атқарады. Эдит Пиаф пен Марлен Дитрих секілді эстрада және киноэкран жұлдыздары үшін сахналық әжетхана құрады. Кристиан Диор барлық кезде хош иістерге әлсіздік танытқан: «Әтір – бұл әйел тұлғасының озық ерекшелігі және бейненің соңғы реңгі». Диордың өмір сүрген кезінде шығарған ''Miss Dior, Diorama, Diorissimo, Dioressence және Diorella'' иіс сулары Диордың хош иістер классикалық қатарын құрайды. Олардың флакондары мен орауыштары Диордың өзі енгізген фирмалық стильде жасалады. ==Christian Dior парфюмериясы== [[File:Miss_Dior_Chérie_bottle.jpg|220x124px|thumb|right|alt=Парфюм Мисс Диор Черие Боттл|Мисс Диор Черие Боттл әтірі]] Christian Dior парфюмериясы әлемдегі сатылу көлемі бойынша төртінші орынды алады. Dior парфюмерлік үйіне хош иіс эссенциясы алынған көптеген ашылулар жатады, мысалы, інжугүл мен ваниль эссенциясы. [[2011 жыл]]ы "Dior" парфюмерия өнімінің авторлық құқығын орыстың танымал миллионері Дмитрий Игоревич Ильичев (Ресей, Сердобскі қаласы, Пензен облысы, №9 МОУСОШ) сатып алады. 2011 жылы мамырда "Dior Parfum"-ның 40% -ын украина миллионері, "UperenkoSA" парфюмер үйінің қожайыны Сергей Уперенско сатып алады. Christian Dior хош иістерінің шығарылуында [[Пьер Бурдон]], [[Оливер Кресп]], [[Эдмонд Рудницка]], [[Оливер Польж]], [[Тьерри Вассер]], [[Гай Роберт]] және т.б қызмет атқарған. Қазіргі кезде Dior хош иістерінің 97 түрі бар, солардың ішіндегі ең алғашқысы [[1947 жыл]]ы Christian Dior Miss Dior атауымен шығады. Қазіргі кезде Dior хош иістерінің шығарылуына [[Lady GaGa]]-ға тиесілі парфюмер компаниясы көмек көрсетуде. [[2008 жыл]]ы британ әншісі Amy Winehouse Dior компаниясының негізінде "Backtoblack" атты өзінің жеке иіс суын шығарады. "Backtoblack" иіс суы Forbеs журналының мәлімдемесіне сәйкес 300 миллион еуро табыс әкелген. Christian Dior үздік иіс сулары: *Dior Addict (әйелдер үшін) *Dior Dune (әйелдер және ерлер үшін) *Dior Dolce Vita (әйелдер үшін) *Dior Poison (әйелдер үшін) *Dior J’adore (әйелдер үшін) *Dior Miss Dior Cherie (әйелдер үшін) *Dior Fahrenheit (ерлер үшін) *Dior Homme Sport (ерлер үшін) *Dior Higher (ерлер үшін) *Dior Homme (ерлер үшін) ==Зергерлік бұйымдары== Dior зергерлік бұйымдары әр түрлі тарихи стильдерде шығарылады, бірақ ұлттық мотивтің қадағалануымен және жаңа заманғы материалдарды қолдану нәтижесі көмегімен ешқашан бір бірінің сәні қайталанбайды. Бұйымдардың жаңашыл түрлері [[1955 жыл]]ы Сваровскимен бірігіп жасаған ерекше әсерлендірген эффект болады. Қазіргі уақытта Dior зергерлік бұйымдар үйінің бас сәнгері – [[Виктория де Кастеллано]]. ==Christian Dior косметикасы== Christian Dior бренд атауы тек қана киім, аксесуарлар мен парфюмерия емес, сонымен қатар косметикалық тауарлар, сәндік косметика және тері күтіміне арналған заттар шығарады. [[2006 жыл]]ы бұл бренд ерлерге арналған Dior Homme Dermo System косметикасын шығара бастайды<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.fashiontime.ru/news/4112.html|title=Dior запускает первую линию мужской косметики|lang=ru|publisher=FashionTime.RU|accessdate=2010-02-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/61IOt66f3|archivedate=2011-08-29}}</ref>. ==Дереккөздер== <references/> {{commons|Category:Christian Dior}} [[Санат:21 қаңтарда туғандар]] [[Санат:1905 жылы туғандар]] [[Санат:Нормандияда туғандар]] [[Санат:24 қазанда қайтыс болғандар]] [[Санат:1957 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Пистоя провинциясында қайтыс болғандар]] [[Санат:Жоғарғы сән үйлерін құрушылар]] [[Санат:Франция модельерлері]] [[Санат:Кристиан Диор]] [[Санат:Франция костюмдері бойынша суретшілер]] p9ls9wkvsco3smqstp47gkjwgezbuvh Рио-де-Жанейро 0 171559 3686477 3656451 2026-10-26T07:10:36Z 1nter pares 146705 3686477 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Рио-де-Жанейро |шынайы атауы = {{lang-pt|Rio de Janeiro}} |сурет = Rio Collage.png |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = Brasão da cidade do Rio de Janeiro.gif |ту = Bandeira da cidade do Rio de Janeiro.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir =S |lat_deg=22 |lat_min=54|lat_sec=30 |lon_dir =W |lon_deg=43 |lon_min=11|lon_sec=47 |CoordAddon = |ел картасының өлшемi = 300 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Рио-де-Жанейро |кестедегі аймақ = Рио-де-Жанейро (штат){{!}}Рио-де-Жанейро |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = Эдуарду Кавальери |құрылған уақыты = 1565 жыл |алғашқы дерек = 1502 жыл |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1260 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 31 |климаты = тропикалық |ресми тілі = Португал тілі |тұрғыны = 6 476 631<ref name="IBGE_Pop_2014">{{cite web|url=ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2014/estimativa_dou_2014.pdf|title=ESTIMATIVAS DA POPULAÇÃO RESIDENTE NO BRASIL E UNIDADES DA FEDERAÇÃO COM DATA DE REFERÊNCIA EM 1º DE JULHO DE 2014|data=28 августа 2014}}{{ref-pt}}</ref> |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 4,781 |шоғырлануы = 12 620 000 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = +55 21 |пошта индекстері = 20000-000 |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.rio.rj.gov.br/ |сайт тілі = pt }} '''Рио-де-Жанейро''' ({{lang-pt|Rio de Janeiro}} — ''қаңтардағы өзен'') — [[Бразилия]]дағы қала. [[Рио-де-Жанейро (штат)|Рио-де-Жанейро штатының]] әкімшілік орталығы, [[1764]] - [[1960]] жылдары аралығында [[Бразилия]]ның астанасы. Халқы — 4,781 миллион адам, тұрғындары санынан Бразилиядағы [[Сан-Паулу]]дан кейін екінші қала (Америкадағы 6-шы, әлемдегі 26-шы). Қаланың [[лақап ат]]ауы — «''Ғажайып қала''» ({{lang-pt|Cidade Maravilhosa}}). Рио-де-Жанейро [[ЖІӨ]] бойынша Бразилиядағы екінші қала ([[2008 жыл]]ы бойынша әлемдегі 30-шы), шамамен $201 миллиард [[АҚШ доллары|АҚШ долларға]] бағаланған. Қалада көптеген университеттер мен институттар орналасқан. Бразилиядағы ірі ғылыми-зерттеу орталықтарының бірі, [[2005 жыл]]дың мәліметі бойынша, ұлттық ғылыми өндірісінің 17% құрайды. Рио-де-Жанейро — оңтүстік жарты шардағы туристер саны бойынша бірінші орында және өзінің табиғатымен, карнавал тойлануымен, [[самба]]сымен, Босса-новамен және жағажайларымен (Барра-да-Тижука, Копакабана, Ипанема және Леблон) танымал. Сондай-ақ, жағажайлардан басқа қаланың ең танымал назар аударарлық орындарының бірі, Корковадо тауында орналасқан [[Құтқарушы Христостың мүсіні|Құтқарушы Мәсіх мүсіні]] ('Cristo Redentor') [[әлемнің жаңа жеті кереметі]]нің тізіміне енгізілді. Рио [[Оңтүстік Америка]]дағы алғаш рет өтетін [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2016|2016 жылдың жазғы Олимпиада ойындарын]] өткізеді. Сонымен қатар, қаланың басты спорттық аренасы - [[Маракана]] стадионында [[Футболдан әлем чемпионаты 2014|2014 жылдың футбодан әлем чемпионатының]] финалды матчі өткізіледі. [[Маракана]] стадионы әлемдегі ең үлкен стадиондарының бірі болып табылады. == Тарихы == Гуанабара шығанағын [[1502 жыл]]дың [[1 қаңтар]]ында [[Португалия|португалдық]] теңіз саяхатшысы [[Гаспар де Лемуш]] ашты. Бірақ, португалдықтар Гуанабара шығанағын өзен сағасы деп ойлағандықтан, қаланың атауы [[португал тілі]]нен аударғанда ''қаңтарлық өзен'' деген мағынаны береді. == Географиясы == [[Сурет:Rio de Janeiro, satellite image, LandSat-5, 2011-05-09.jpg|thumb|left|340px|Рио-де-Жанейро және қала маңайы, ғарыштық сурет (9 мамыр 2011 жылы)]] Рио-де-Жанейро [[Бразилия]]ның Атлантикалық жағалауының алабында, [[Оңтүстік Тропик]] маңайында орналасқан, 22°54" О. Е. 43°14" Б. Б. Негізінде қала оңтүстікке қарай бағытталған. Қала [[Гуанабара]] айлағында қаланған. Рио-де-Жанейроның басты назар аударарлық орны — ''Pão de Açúcar'' тауы. Рио орталығы Гуанабара айлағының батыс жағалауындағы жазықтықта орналасқан. Қаланың басым бөлігі Солтүстік аймақ деп аталатын, солтүстік-батыс жазықтарда, белестерде және шағын жартасты тауларда орналасқан. Ал, Рио-де-Жанейроның оңтүстік аймағы, теңізді қоршайтын жағажайлар, қаланың орталық және солтүстік бөліктерін жағалық таулармен бөледі. Бұл таулар мен белестер Бразилияның оңтүстік-шығысындағы [[Бразилия таулы үстірті]]нің оңтүстік баурайларын құрайтын [[Серра-ду-Мар]] ежелгі таулы жүйесінің тарамдары. Қаланың жалпы аумағы 1260 км². Тұрғындардың саны 6,000,000 астам, ал шоғырлануы 11-13,5 млн адам. Рио-де-Жанейро Бразилияның астанасы ретінде [[1960 жыл]]ға дейін болған, ал қазір елдің бас қаласы - [[Бразилиа]]. Рионың ресми өлеңі "Cidade Maravilhosa", композиторы Андре Фильо. == Демографиясы == [[Сурет:Lagoa.jpg|thumb|right|Родриго де Фрейтас (''Rodrigo de Freitas'') шағын мүйісі]] [[Сурет:Christ on Corcovado mountain.JPG|right|thumb|[[Құтқарушы Христостың мүсіні]], [[Әлемнің жаңа жеті кереметі|әлемнің жаңа жеті кереметтерінің]] тізіміне енгізілді.]] [[Сурет:Crianças jogando futebol de areia.jpg|thumb|right|Жағажайда футбол ойнап жатқан балалар.]] [[2010 жыл]]дың IBGE санағы бойынша, Рио-де-Жанейро қаласында тұратын тұрғындарының саны 5,940,224 адам. Санақ келесі статистиканы көрсетті: 3,234,812 ақ адамдар (51.2%), 2,307,104 қоңыр (көп ұлтты) адамдар (36.5%), 724,197 қара терілі адамдар (11.5%), 46,484 шығыс азия ұлттары (0.7%), 6,320 американдық ұлттар (0.1%). 2010 жылы Рио-де-Жанейро қаласы халық тығыздығы жөнінен Бразилиядағы [[Сан-Паулу]]дан кейін 2-орында. 2010 жылы қалада 1,200,697 кері жынысты жұптар және 5,612 бір жынысты жұптар болған. Рио-де-Жанейро тұрғындарының жынысы бойынша статистикасы: 53.2% әйелдер және 46.8% еркектер. Рио-де-Жанейро халқының қалыптасуына түрлі этникалық топтар да әсер етті. Еуропалық отаршылдықтың алдында, шамамен, 20 тілде сөйлейтін 7 әртүрлі жергілікті халықтар болған. Отаршылдықтан кейін олардың жартысы португалдықтарға, ал екінші жартысы француздарға қосылды. Француздарға қосылғандардың барлығы португалдықтармен жойылды. ;Рио-де-Жанейро қаласының демографиялық өзгерісі <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize=width:530 height:230 PlotArea=left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat=x.y Period=from:0 till:7000000 TimeAxis=orientation:vertical AlignBars=justify ScaleMajor=gridcolor:darkgrey increment:1500000 start:0 ScaleMinor=gridcolor:lightgrey increment:50000 start:0 BackgroundColors=canvas:sfondo BarData= bar:1872 text:1872 bar:1890 text:1890 bar:1900 text:1900 bar:1920 text:1920 bar:1940 text:1940 bar:1950 text:1950 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1980 text:1980 bar:1991 text:1991 bar:2000 text:2000 bar:2007 text:2007 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1872 from:0 till: 274972 bar:1890 from:0 till: 522651 bar:1900 from:0 till: 811443 bar:1920 from:0 till: 1157873 bar:1940 from:0 till: 1764141 bar:1950 from:0 till: 2377451 bar:1960 from:0 till: 3281908 bar:1970 from:0 till: 4251918 bar:1980 from:0 till: 5090700 bar:1991 from:0 till: 5336179 bar:2000 from:0 till: 5851914 bar:2007 from:0 till: 6093472 PlotData= bar:1872 at: 274972 fontsize:S text: 274.972 shift:(-8,5) bar:1890 at: 522651 fontsize:S text: 522.651 shift:(-10,5) bar:1900 at: 811443 fontsize:S text: 811.443 shift:(-10,5) bar:1920 at: 1157873 fontsize:S text: 1.157.873 shift:(-10,5) bar:1940 at: 1764141 fontsize:S text: 1.764.141 shift:(-10,5) bar:1950 at: 2377451 fontsize:S text: 2.377.451 shift:(-10,5) bar:1960 at: 2377451 fontsize:S text: 2.377.451 shift:(-10,5) bar:1970 at: 4251918 fontsize:S text: 4.251.918 shift:(-10,5) bar:1980 at: 5090700 fontsize:S text: 5.090.700 shift:(-10,5) bar:1991 at: 5336179 fontsize:S text: 5.336.179 shift:(-10,5) bar:2000 at: 5851914 fontsize:S text: 5.851.914 shift:(-10,5) bar:2007 at: 6093472 fontsize:S text: 6.093.472 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text: </timeline> Дерекнама: Planet Barsa Ltda.<ref>{{cite web|url=http://brasil.planetasaber.com/default.asp |title=Barsa Planeta Ltda |publisher=Brasil.planetasaber.com |accessdate=April 17, 2010}}</ref> '' == Діні == {|class="wikitable" |- style="background:#87cefa; color:white;" |'''Дін''' |'''Пайыз''' |'''Саны''' |- style="text-align:center;" |Католицизм |51.09% |3,229,192 |- style="text-align:center;" |Протестантизм |23.37% |1,477,021 |- style="text-align:center;" |Дінсіздік |13.59% |858,704 |- style="text-align:center;" |Спиритизм |5.90% |372,851 |- style="text-align:center;" |Умбанда және Кандомбле |1.29% |72,946 |- style="text-align:center;" |Иудейлер |0.34% |21,800 |- |colspan="3"|''Қайнары: Бразилия география және статистика институты (IBGE) 2010.<ref>{{cite web |url=http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/protabl.asp?c=2094&z=cd&o=7&i=P |title=Sistema IBGE de Recuperação Automática&nbsp;— SIDRA |publisher=Sidra.ibge.gov.br |accessdate=11 October 2012}}</ref> '' |} == Климаты == Жыл сайынғы орташа минималды температурасы 21&nbsp;°C, жыл сайынғы орташа максималды температурасы 27&nbsp;°C және жыл сайынғы орташа температурасы 23&nbsp;°C. Жыл сайынғы орташа жауын-шашын мөлшері 1,175 мм-ді құрайды. INMET мәліметі бойынша [[1928 жыл]]ы [[маусым]] айында [[Бразилия]]лық [[саванна]]дағы Афонсос жерінде минималды температура - 4.8&nbsp;°C тіркелген, ал абсолюттық макисмум 44&nbsp;°C [[ақпан]] айында болған. 21-ші ғасырда тіркелген ең төмен температура [[2011 жыл]]дың шілде айында тіркелген (8.1&nbsp;°C). 10&nbsp;°C-тан асып түсетін температура қалада өте сирек байқалады. Теңіздің жыл сайынғы орташа температурасы 23–24&nbsp;°C-тан 22&nbsp;°C-қа дейін маусым-[[қазан]] айлары аралығында, және 26&nbsp;°C ақпан мен наурыз айларында. Жылдың ең ылғалды және ыстық айлары — желтоқсан мен тамыз. {{Қаланың ауа райы | Жер_ілік = Рио-де-Жанейро | Дерекнама = [http://climate-charts.com/Locations/b/BZ83743.php World Climate], [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=064738&refer=&cityname=Rio-De-Janeiro-Rio-De-Janeiro-Brazil Weatherbase] | Қаң_ор = 26.2 | Қаң_ор_ж-ш = 114.1 | Ақп_ор = 26.5 | Ақп_ор_ж-ш = 105.3 | Нау_ор = 26.0 | Нау_ор_ж-ш = 103.3 | Сәу_ор = 24.5 | Сәу_ор_ж-ш = 137.4 | Мам_ор = 23.0 | Мам_ор_ж-ш = 85.6 | Мау_ор = 21.5 | Мау_ор_ж-ш = 80.4 | Шіл_ор = 21.3 | Шіл_ор_ж-ш = 56.4 | Там_ор = 21.8 | Там_ор_ж-ш = 50.5 | Қыр_ор = 21.8 | Қыр_ор_ж-ш = 87.1 | Қаз_ор = 22.8 | Қаз_ор_ж-ш = 88.2 | Қар_ор = 24.2 | Қар_ор_ж-ш = 95.6 | Жел_ор = 25.2 | Жел_ор_ж-ш = 169 | Жыл_ор = 23.7 | Жыл_ор_ж-ш = 1172.9 | Қаң_ор_мин = 23.3 | Қаң_ор_макс = 29.4 | Ақп_ор_мин =23.5 | Ақп_ор_макс = 30.2 | Нау_ор_мин =23.3 | Нау_ор_макс = 29.4 | Сәу_ор_мин =21.9 | Сәу_ор_макс = 27.8 | Мам_ор_мин =20.4 | Мам_ор_макс = 26.4 | Мау_ор_мин =18.7 | Мау_ор_макс = 25.2 | Шіл_ор_мин = 18.4 | Шіл_ор_макс = 25.3 | Там_ор_мин = 18.9 | Там_ор_макс = 25.6 | Қыр_ор_мин =19.2 | Қыр_ор_макс = 25.0 | Қаз_ор_мин = 20.2 | Қаз_ор_макс = 26.0 | Қар_ор_мин = 21.4 | Қар_ор_макс = 27.4 | Жел_ор_мин = 22.4 | Жел_ор_макс = 28.6 | Жыл_ор_мин =21.0 | Жыл_ор_макс = 27.2 | Қаң_а_мин = 17 | Қаң_а_макс = 42 | Ақп_а_мин = 17 | Ақп_а_макс = 42 | Нау_а_мин = 17 | Нау_а_макс = 40 | Сәу_а_мин = 15 | Сәу_а_макс = 40 | Мам_а_мин = 10 | Мам_а_макс = 38 | Мау_а_мин = 7 | Мау_а_макс = 37 | Шіл_а_мин = 11 | Шіл_а_макс = 38 | Там_а_мин = 10 | Там_а_макс = 42 | Қыр_а_мин = 13 | Қыр_а_макс = 42 | Қаз_а_мин = 12 | Қаз_а_макс = 42 | Қар_а_мин = 13 | Қар_а_макс = 43 | Жел_а_мин = 17 | Жел_а_макс = 41 | Жыл_а_мин = 7 | Жыл_а_макс = 43 }} == Әкімшілік бөлінуі== {{Рио-де-Жанейро аудандары}} Рио-де-Жанейро [[муниципалитет]]і 34 [[әкімшілік-аумақтық бөлініс|әкімшілік ауданға]] топтасқан 160 ауданнан тұрады. Сонымен қатар [[қала]]да 19 шағын аудан бар. Қала негізінен 4 ауданға бөлінеді: тарихи [[Орталық аймақ (Рио-де-Жанейро)|Орталық аймақ]] (Centro), туристік, бай отбасылар тұратын [[Оңтүстік аймақ (Рио-де-Жанейро)|Оңтүстік аймақ]] (Zona Sul), орта дәулетті отбасылар тұратын [[Солтүстік аймақ (Рио-де-Жанейро)|Солтүстік аймақ]] (Zona Norte), шеткері аймақ - [[Батыс аймақ (Рио-де-Жанейро)|Батыс аймақ]] (Zona Oeste). Сонымен қатар Санта-Крус пен Кампо Гранде, әрі американдық стильде салынған бай Барра-да-Тижука ауданы. [[Сурет:Zoneamento da Cidade do Rio de Janeiro.svg|thumb|480px|center|Рио-де-Жанейро қаласының әкімшілік бөлінуі. {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:transparent" |- |valign="top"| {{Legenda|#00923f|Батыс аймақ}} |valign="top"| {{Legenda|#005197|Солтүстік аймақ}} |valign="top"| {{Legenda|#f8c300|Оңтүстік аймақ}} |valign="top"| {{Legenda|#da251d|Орталық аймақ}} |}]] == Негізгі назар аударарлық орындары == [[Сурет:Brasil.RioDeJaneiro.LeblonUndIpanema.jpg|thumb|left|275px|[[Ипанема]] жағажайы]] [[Сурет:Corcovado statue01 2005-03-14.jpg|thumb|right|270px|[[Құтқарушы Христостың мүсіні]]]] Жергілікті тұрғындар қаланы Ескі қала, Жаңа қала және қала түбіндегі елді мекендер деп бөледі. Ескі қалада [[кеден]], [[док]]тар, [[арсенал]], [[биржа]], Ұлттық көркемөнер академиясы, қалалық [[ратуша]] және мәдени ғимараттар, барлық театрлар және түгелге жуық мұражайлар орналасқан. Жаңа қала теңге сарайымен, түрмемен, басты вокзалымен және мүгедектер үйімен танымал. [[Ипанема]] және [[Копакабана]] жағажайлары, [[Фламенго]] саябағы, [[Корковаду (тау)|Корковаду]] тауындағы [[Құтқарушы Христостың мүсіні|Құтқарушы Христостың алып мүсіні]] , ''Pão de Açucar'' тауы, [[Маракана]] стадионы ({{lang-pt|Maracanã}}) — әлемдегі ең ірі футбол стадиондарының бірі (200 мың адам). Қаланың ең танымал және келушілер саны бойынша, сәулет ескерткішетеріне колониалдық шiркеулер, Сан-Бенто монастыры, Сан-Антонио және капуциндер ордені монастырлері және [[Кинта-да-Боа-Виста]] бұрынғы императорлық резиденциясы. Аңыз бойынша, Әулие Құдай ана келген Лампедоса Құдай анасының шіркеуі [[Жерорта теңізі]]нде орналасқан [[Лампедос]] аралының атымен аталған. Оны [[1929 жыл]]ы [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] ескірген ғимараттың орнына мексикалық сәулет мектебі ықпалымен неоклассикалық стилінде салынған. Әулие Лусия шіркеуінің негізгі назар аударарлық орны, [[1732 жыл]]ы салынған — табиғи бұрқақ. Қаласының көшелері мен жағалауларында қалың өскен тропикалық өсімдіктердің көптігіне қарамастан, Рио-де-Жанейрода [[ботаникалық бақ]] және көптеген саябақтар бар. Ең үздік ботаникалық бақтардың қатарына, шамамен, [[1808 жыл]]ы құрылған, 7000 өсімдіктердің түрі жиналған бақ та кіреді. [[Корковаду (тау)|Корковаду]] орналасқан [[Тижука ұлттық паркі]], әлемдегі ең ірі қалалық орман болып табылады. Онда маймылдар мен экзотикалық құстарды кездестіруге болады. {{Фотобағана+|align=left|ені=750 |Rio Panorama.jpg|мәтін1=Рио-де-Жанейро қаласының көрінісі |Rio de Janeiro Panoramic from Pão de Açúcar crop.jpg|мәтін2= |Panorama from Rio de Janeiro.jpg|мәтін3= [[Корковаду (тау)|Корковаду]] тауынан көрініс |Guanabara_Bay_pan.jpg|мәтін4=айлақтан қалаға қарай көрініс |Botafogo180o_M.jpg|мәтін5=[[Ботафого шығанағы]]}} {{clear}} == Экономика == Рио-де-Жанейро — Бразилияның екінші ірі қаржы орталығы. Қала сенімді және жоғары әртараптандырылған экономикаға ие. 2008 жылы қаланың ЖІӨ 201 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткіш бойынша, Рио-де-Жанейро Латын Америка қалаларының арасындағы төртінші ең бай қала ретінде атанды ([[Мехико]]дан, [[Сан-Паулу]]дан және [[Буэнос-Айрес]]тен кейін), ал әлем қаларының ЖІӨ бойынша, [[Рим]], [[Барселона]] және [[Бейжің]] сияқты ірі қалаларды озып, 30-шы орынға орналасты. Қалада Petrobras, Elektrobras және тағы басқа ірі мемлекеттік компаниялардың бас кеңселері орналасқан. Сонымен қатар, қалада [[Shell plc]], [[EBX]], [[Esso]] сияқты мұнай компаниялардың бөлімшелері орналасқан. [[Кока-Кола]], [[IBM]] және [[El Paso]] ірі халықаралық компанияларының кеңселері де Рио-де-Жанейрода жұмыс істейді. Қаланың өнеркәсіп кәсіпорындары тамақ өнімдерін, химиялық және мұнай өнімдерін, дәрі-дәрімектерді, жиһазды, металдан және тоқымадан жасалған бұйымдарды өндіреді. Бірақ экономиканың басымдық бөлігі — қызметтер көрсету аясы (банк ісін және Бразилиядағы белсенділік бойынша екінші қор нарығын қосқанда). Сонымен қатар, қала мен ел үшін туризм және ойын-сауық қызметі үлкен рөл атқарады. == Спорт == [[Сурет:Stitched 003.jpg|thumb|''Энженьян'' стадионы]] [[2009 жыл]]дың [[2 қазан]]ында [[халықаралық олимпиада комитеті]] Рио-де-Жанейроны [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2016|2016 жылдың жазғы Олимпиада ойындарының]] астанасы ретінде таңдады. Рио [[Олимпиялық ойындар|Олимпиада ойындарын]] өткізу туралы бірінші мәлімдемесін [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 1936|1936 жыл]]ы жасаған, бірақ [[Берлин]]ге ұтылып қалды. Сонымен қатар [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2004|2004]] және [[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2012|2012 жыл]]дың ойындарын өткізуге ықыласын білдірген, бірақ бұл ретте де жолы болмады. Ойындар [[Афина]] және [[Лондон]] қалаларында тиісінше өткізілген. Рио [[Бразилия]] мен [[Оңтүстік Америка]]дағы Олимпиада ойындарын өткізетін алғашқы қала. [[2007 жыл]]дың [[30 қазан]] күні Бразилия [[Футболдан әлем чемпионаты|ФИФА әлем чемпионатының]] ресми ұйымдастырушы болып таңдалды. Рио-де-Жанейро - 2014 жылғы әлем чемпионатының қала-ұйымдастырушыларының бірі болып саналады және чемпионаттың финалы [[Маракана]] стадионында өткізілетіні әбден ықтимал. Сонымен қатар Рио-де-Жанейро 2011 жылдың 15-24 шілде күндері аралығында ''Дүниежүзілік Әскери Ойындарын'' өткізген. [[2011 жыл]]дың ''Дүниежүзілік Әскери Ойындары'' Бразилияда өткізілген ең ірі әскери-спорттық жарыстарының бірі болған. Оған шамамен 108 елден келген 4,900 атлет, спорттың 20 түрінен бақ сынасқан. == Бауырлас қалалары == {|class="wikitable" style="background:#ffffef; float:left;" |- ! style="background:#811541" |&nbsp; ! style="background:#811541" |<span style="color:white;">Америка</span> ! style="background:#811541" |&nbsp; ! style="background:#811541" |<span style="color:white;">Еуропа</span> ! style="background:#811541" |&nbsp; ! style="background:#811541" |<span style="color:white;">Азия және Африка</span> |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Mexico}} |'''[[Мехико]]''', [[Мексика]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Netherlands}} |'''[[Амстердам]]''', [[Нидерланд]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Philippines}} |'''[[Батангас]]''', [[Филиппиндер]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Nicaragua}} |'''[[Манагуа]]''', [[Никарагуа]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Russia}} |'''[[Санкт-Петербург]]''', [[Ресей]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Japan}} |'''[[Кобе]]''', [[Жапония]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Venezuela}} |'''[[Каракас]]''', [[Венесуэла]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Poland}} |'''[[Варшава]]''', [[Польша]]<ref name="Warsaw">{{cite web |url=http://um.warszawa.pl/v_syrenka/new/index.php?dzial=aktualnosci&ak_id=3284&kat=11 |title=Miasta partnerskie Warszawy |work=um.warszawa.pl |publisher=Biuro Promocji Miasta |date=мамыр 4, 2005 |accessdate=August 29, 2008}}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Tunisia}} |'''[[Тунис (қала)|Тунис]]''', [[Тунис]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Chile}} |'''[[Пуэрто-Варас]]''', [[Чили]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Portugal}} |'''[[Лиссабон]]''', '''[[Санту-Тирсу]]''' және '''[[Вила-Нова-ди-Гая]]''', [[Португалия]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|South Korea}} |'''[[Сеул]]''', [[Оңтүстік Корея]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Bolivia}} |'''[[Ла-Пас]]''', [[Боливия]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Spain}} |'''[[Барселона]]''', [[Испания]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Spain}} |'''[[Санта-Крус-де-Тенерифе]]''', [[Испания]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|United States}} |'''[[Майами]]''', [[АҚШ]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|France}} |'''[[Монпелье]]''', [[Франция]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Israel}} |'''[[Иерусалим]]''', [[Израиль]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|United States}} |'''[[Оклахома (Оклахома)|Оклахома]]''', АҚШ |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|England}} |'''[[Ливерпуль]]''', [[Англия]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|India}} |'''[[Мумбай]]''', [[Үндістан]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|United States}} |'''[[Нью-Йорк]]''', АҚШ |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|France}} |'''[[Париж]]''', Франция |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|South Africa}} |'''[[Дурбан]]''', [[ОАР]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|United States}} |'''[[Атланта]]''', АҚШ |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Portugal}} |'''[[Гимарайнш]]'''<ref>Lei nº 2.643/1998. Câmara Municipal do Rio de Janeiro. Página visitada em 26 de dezembro de 2008.</ref> және '''[[Повуа-ди-Варзин]]''', [[Португалия]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Lebanon}} |'''[[Бейрут]]''', [[Ливан]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Canada}} |'''[[Ванкувер]]''', [[Канада]]<ref>{{cite web|url=http://www.rio2016.org.br/pt/Noticias/Noticia.aspx?idConteudo=1138 |title=Rio 2016 |publisher=Rio 2016 |accessdate=маусым 14, 2010}}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Spain}} |'''[[Мадрид]]''', Испания<ref>{{cite web|url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&vgnextfmt=especial1&idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |language={{Es icon}} |publisher=www.munimadrid.es |accessdate=маусым 14, 2010}}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Morocco}} |'''[[Касабланка]]''', [[Морокко]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Argentina}} |'''[[Буэнос-Айрес]]''', [[Аргентина]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Ukraine}} |'''[[Киев]]''', [[Украина]]<ref>{{cite web|url=http://pt.wikisource.org/wiki/Lei_Municipal_do_Rio_de_Janeiro_4917_de_2008 |title=Lei Municipal do Rio de Janeiro 4917 de 2008 – Wikisource |language={{pt icon}} |publisher=Pt.wikisource.org |accessdate=маусым 14, 2010}}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Nigeria}} |'''[[Лагос]]''', [[Нигерия]] |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Brazil}} |'''[[Сан-Боржа]]''', [[Бразилия]]<ref>http://spl.camara.rj.gov.br/spldocs/pl/2006/pl0980_2006_008195.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425045619/http://spl.camara.rj.gov.br/spldocs/pl/2006/pl0980_2006_008195.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Romania}} |'''[[Бухарест]]''', [[Румыния]]<ref>{{cite web|url=http://pt.wikisource.org/wiki/Lei_Municipal_do_Rio_de_Janeiro_3467_de_2002 |title=Lei Municipal do Rio de Janeiro 3467 de 2002 – Wikisource |language={{pt icon}} |publisher=Pt.wikisource.org |accessdate=маусым 14, 2010}}</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Senegal}} |'''[[Руфиске]]''', [[Сенегал]]<ref>{{cite web|url=http://pt.wikisource.org/wiki/Lei_Municipal_do_Rio_de_Janeiro_3152_de_2000 |title=Lei Municipal do Rio de Janeiro 3152 de 2000 – Wikisource |language={{pt icon}} |publisher=Pt.wikisource.org |accessdate=маусым 14, 2010}}</ref> |- |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Brazil}} |'''[[Натал]]''', [[Бразилия]]<ref>Leis sancionadas e vetos (21 de janeiro de 2008). Lei n.º 4.752/2008. Câmara Municipal do Rio de Janeiro. Página visitada em 26 de outubro de 2008.</ref> |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Turkey}} |'''[[Ыстамбұл]]''', [[Түркия]] |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|China}} |'''[[Бейжің]]''', [[Қытай]] |- | | |style="background:#ffffcf;"|{{flagicon|Georgia}} |'''[[Батуми]]''', [[Грузия]] | | |} {{-}} <big><big>Әріптес қалалары</big></big> * {{FRA}} [[Париж]] (достастық пен ынтымақтастық туралы шарт)<ref name=paris>[http://www.paris.fr/portail/politiques/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974 Париждің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718050920/http://www.paris.fr/portail/politiques/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974 |date=2010-07-18 }} {{ref-fr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Rio de Janeiro city}} * [http://www.rio.rj.gov.br Ресми сайты] * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Rio_de_Janeiro_(city) Рио-де-Жанейро / Wikivoyage] {{Жазғы ОО астаналары}} {{Жақсы мақала}} [[Санат:Рио-де-Жанейро| ]] [[Санат:Бразилия қалалары]] jv02p7ja6escbyyb8qiblojs8ybd0b8 Үлгі:Ғалым 10 196831 3686382 3685721 2026-10-25T18:50:04Z Kasymov 10777 + [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Ғылым]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3686382 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Мақала бойынша санаттар|Алфавит бойынша тұлғалар}}{{Мақала бойынша санаттар|Алфавит бойынша ғалымдар}}{{Инфобокс |дене_класс = vcard |дене_стиль = width: 23em; |үсті = {{{Есімі}}} |үсті_класс = fn |үсті_стиль = background:#eee; padding: 0.3em; |үсті2 = {{{Шынайы есімі|}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = font-style: normal |сурет = {{#if:{{{Суреті|}}} | [[Сурет:{{{Суреті}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|200px}}]]}} |сурет_стиль = |сурет_атауы = {{{Сурет тақырыбы|}}} |сурет_атауы_стиль = |тақырыпша_стиль = |белгі_стиль = min-width:8em; |мәтін_стиль = |белгі1 = Туған күні |мәтін1 = {{wikidata/p569|{{{Туған күні|}}}|{{{Қайтыс болған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі2 = Туған жері |мәтін2 = {{{Туған жері|}}} |белгі3 = Қайтыс болған күні |мәтін3 = {{wikidata/p570|{{{Қайтыс болған күні|}}}|{{{Туған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі4 = Қайтыс болған жері |мәтін4 = {{{Қайтыс болған жері|}}} |белгі5 = Азаматтығы |мәтін5 = {{#if:{{{Азаматтығы|}}}|<span class="country-name">{{{Азаматтығы}}}</span>}} |белгі6 = Жұбайы |мәтін6 = {{{Жұбайы|}}} |белгі7 = Балалары |мәтін7 = {{{Балалары|}}} |белгі8 = Мамандығы |мәтін8 = {{{Мамандығы|}}} |белгі9 = Ғылыми аясы |мәтін9 = {{{Ғылыми аясы|}}} |белгі10 = Жұмыс орны |мәтін10 = {{{Жұмыс орны|}}} |класс10 = org |белгі11 = Ғылыми дәрежесі |мәтін11 = {{{Ғылыми дәрежесі|}}} |белгі12 = Ғылыми атағы |мәтін12 = {{{Ғылыми атағы|}}} |белгі13 = Альма-матер |мәтін13 = {{{Альма-матер|}}} |белгі14 = Ғылыми жетекші |мәтін14 = {{{Ғылыми жетекші|}}} |белгі15 = Атақты шәкірттері |мәтін15 = {{{Атақты шәкірттері|}}} |белгі16 = Несімен белгілі |мәтін16 = {{{Несімен белгілі|}}} |класс16 = note |белгі17 = Марапаттары |мәтін17 = {{#if:{{{Марапаттары|}}}|<br style="line-height:0;"/> {{{Марапаттары}}}}} |белгі18 = Сайты |мәтін18 = {{{Сайты|}}} |класс18 = url |белгі19 = Қолтаңбасы |мәтін19 = {{#if:{{{Қолтаңбасы|}}}|[[Сурет:{{{Қолтаңбасы|}}}|{{#if:{{{Қолтаңба ені|}}}|{{{Қолтаңба ені}}}|180px}}|Қолтаңбасы]]}} [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Ғылым]] |мәтін20 = {{#if:{{{Уикидәйек|}}}|<span style="font-weight:normal">[[q:{{{Уикидәйек}}}|Уикидәйек]] [[Уикидәйек|Уикидәйекте]].</span>}} |мәтін21 = {{#if:{{{Уикиқайнар|}}}| {{#ifeq: {{{Уикиқайнар|}}}|болмайды|<span style="font-weight:normal">{{Unicode|©}} Бұл автордың шығармасы бос емес</span>|<span style="font-weight:normal">[[s:{{{Уикиқайнар}}}|Шығармасы]] [[Уикиқайнар|Уикиқайнарда]].</span>}}|}} |асты_стиль = background:#eee; border-top:1px solid #DDD; |асты = {{#if:{{{Commons|}}}|<div>'''[[commons:Category:{{{Commons}}}|{{{Есімі|{{{Commons|}}}}}}]]''' [[Ортаққор]]да</div>}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 2xdivd06rtwt1xtk6z1wjadktijczir 3686384 3686382 2026-10-25T18:50:56Z Kasymov 10777 [[Арнайы:Үлесі/Kasymov|Kasymov]] ([[Қатысушы талқылауы:Kasymov|талқылауы]]) істеген нөмір 3686382 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3686384 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Мақала бойынша санаттар|Алфавит бойынша тұлғалар}}{{Мақала бойынша санаттар|Алфавит бойынша ғалымдар}}{{Инфобокс |дене_класс = vcard |дене_стиль = width: 23em; |үсті = {{{Есімі}}} |үсті_класс = fn |үсті_стиль = background:#eee; padding: 0.3em; |үсті2 = {{{Шынайы есімі|}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = font-style: normal |сурет = {{#if:{{{Суреті|}}} | [[Сурет:{{{Суреті}}}|{{#if:{{{Сурет ені|}}}|{{{Сурет ені}}}|200px}}]]}} |сурет_стиль = |сурет_атауы = {{{Сурет тақырыбы|}}} |сурет_атауы_стиль = |тақырыпша_стиль = |белгі_стиль = min-width:8em; |мәтін_стиль = |белгі1 = Туған күні |мәтін1 = {{wikidata/p569|{{{Туған күні|}}}|{{{Қайтыс болған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі2 = Туған жері |мәтін2 = {{{Туған жері|}}} |белгі3 = Қайтыс болған күні |мәтін3 = {{wikidata/p570|{{{Қайтыс болған күні|}}}|{{{Туған күні|}}}|from={{{from|}}}|nocat={{{nocat|}}}}} |белгі4 = Қайтыс болған жері |мәтін4 = {{{Қайтыс болған жері|}}} |белгі5 = Азаматтығы |мәтін5 = {{#if:{{{Азаматтығы|}}}|<span class="country-name">{{{Азаматтығы}}}</span>}} |белгі6 = Жұбайы |мәтін6 = {{{Жұбайы|}}} |белгі7 = Балалары |мәтін7 = {{{Балалары|}}} |белгі8 = Мамандығы |мәтін8 = {{{Мамандығы|}}} |белгі9 = Ғылыми аясы |мәтін9 = {{{Ғылыми аясы|}}} |белгі10 = Жұмыс орны |мәтін10 = {{{Жұмыс орны|}}} |класс10 = org |белгі11 = Ғылыми дәрежесі |мәтін11 = {{{Ғылыми дәрежесі|}}} |белгі12 = Ғылыми атағы |мәтін12 = {{{Ғылыми атағы|}}} |белгі13 = Альма-матер |мәтін13 = {{{Альма-матер|}}} |белгі14 = Ғылыми жетекші |мәтін14 = {{{Ғылыми жетекші|}}} |белгі15 = Атақты шәкірттері |мәтін15 = {{{Атақты шәкірттері|}}} |белгі16 = Несімен белгілі |мәтін16 = {{{Несімен белгілі|}}} |класс16 = note |белгі17 = Марапаттары |мәтін17 = {{#if:{{{Марапаттары|}}}|<br style="line-height:0;"/> {{{Марапаттары}}}}} |белгі18 = Сайты |мәтін18 = {{{Сайты|}}} |класс18 = url |белгі19 = Қолтаңбасы |мәтін19 = {{#if:{{{Қолтаңбасы|}}}|[[Сурет:{{{Қолтаңбасы|}}}|{{#if:{{{Қолтаңба ені|}}}|{{{Қолтаңба ені}}}|180px}}|Қолтаңбасы]]}} |мәтін20 = {{#if:{{{Уикидәйек|}}}|<span style="font-weight:normal">[[q:{{{Уикидәйек}}}|Уикидәйек]] [[Уикидәйек|Уикидәйекте]].</span>}} |мәтін21 = {{#if:{{{Уикиқайнар|}}}| {{#ifeq: {{{Уикиқайнар|}}}|болмайды|<span style="font-weight:normal">{{Unicode|©}} Бұл автордың шығармасы бос емес</span>|<span style="font-weight:normal">[[s:{{{Уикиқайнар}}}|Шығармасы]] [[Уикиқайнар|Уикиқайнарда]].</span>}}|}} |асты_стиль = background:#eee; border-top:1px solid #DDD; |асты = {{#if:{{{Commons|}}}|<div>'''[[commons:Category:{{{Commons}}}|{{{Есімі|{{{Commons|}}}}}}]]''' [[Ортаққор]]да</div>}} }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> o0hdumggpoqahb5q6odg18jf40fx6mu Үлгі:Ғалым/doc 10 196833 3686385 3685722 2026-10-25T18:51:15Z Kasymov 10777 3686385 wikitext text/x-wiki == Көшіріп алу үшін == <pre> {{Ғалым |Есімі = |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Мамандығы = |Ғылыми аясы = |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} </pre> <includeonly> [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Тұлғалар|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Ғылым|{{PAGENAME}}]] </includeonly> blefd4ngq10tg3smq3gcniyzdafyomk Әлем мұнай компанияларының тізімі 0 202075 3686478 3624591 2026-10-26T07:10:56Z 1nter pares 146705 3686478 wikitext text/x-wiki Бұл '''таңдалған [[мұнай]] өндіруші компаниялардың тізімі'''. Аталған тізім мұнай өңдеуші компанияларды ескермейді. ==Африка== *{{flagicon|Algeria}} [[Sonatrach]] *{{flagicon|Angola}} [[Sonangol Group]] *{{flagicon|Congo}} [[National Petroleum Company of the Congo]] *{{flagicon|Egypt}} [[Vegas Oil and Gas]] *{{flagicon|Libya}} [[Arabian Gulf Oil Company]] *{{flagicon|Libya}} [[National Oil Corporation]] *{{flagicon|Nigeria}} [[Nigerian National Petroleum Corporation]] *{{flagicon|South Africa}} [[Sasol]] *{{flagicon|Sudan}} [[Sudapet]] *{{flagicon|Tunisia}} [[Entreprise Tunisienne d'Activites Petroliere]] *{{flagicon|Madagascar}} [[Madagascar Oil]] ==Америка== *{{flagicon|Argentina}} [[Bridas Corporation]] *{{flagicon|Argentina}} [[Enarsa]] *{{flagicon|Argentina}} [[YPF]] *{{flagicon|Bolivia}} [[YPFB]] *{{flagicon|Brazil}} [[Petrobras]] *{{flagicon|Brazil}} [[OGX]] *{{flagicon|Canada}} [[Canadian Natural Resources Limited]] *{{flagicon|Canada}} [[Encana]] *{{flagicon|Canada}} [[Husky Energy]] *{{flagicon|Canada}} [[Imperial Oil]] *{{flagicon|Canada}} [[Laricina Energy]] *{{flagicon|Canada}} [[Nexen]] *{{flagicon|Canada}} [[Pacific Rubiales Energy]] *{{flagicon|Canada}} [[PetroKazakhstan]] *{{flagicon|Canada}} [[Suncor Energy]] *{{flagicon|Canada}} [[Syncrude]] *{{flagicon|Canada}} [[Talisman Energy]] *{{flagicon|Chile}} [[Empresa Nacional del Petróleo]] *{{flagicon|Colombia}} [[Ecopetrol]] *{{flagicon|Cuba}} [[Cupet]] *{{flagicon|Ecuador}} [[Petroecuador]] *{{flagicon|Mexico}} [[Pemex|Petróleos Mexicanos]] *{{flagicon|Peru}} [[Petroperú]] *{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Petrotrin]] *{{flagicon|USA}} [[Anadarko Petroleum Corporation]] *{{flagicon|USA}} [[Apache Corporation]] *{{flagicon|USA}} [[Chevron Corporation]] *{{flagicon|USA}} [[ConocoPhillips]] *{{flagicon|USA}} [[Continental Resources]] *{{flagicon|USA}} [[Devon Energy]] *{{flagicon|USA}} [[ExxonMobil]] *{{flagicon|USA}} [[Greka Energy]] *{{flagicon|USA}} [[Hess Corporation]] *{{flagicon|USA}} [[HKN, Inc.]] *{{flagicon|USA}} [[Koch Industries]] *{{flagicon|USA}} [[Marathon Oil]] *{{flagicon|USA}} [[Murphy Oil]] *{{flagicon|USA}} [[Occidental Petroleum]] *{{flagicon|USA}} [[Plains Exploration & Production]] *{{flagicon|USA}} [[SandRidge Energy]] *{{flagicon|USA}} [[Vaalco Energy]] *{{flagicon|USA}} [[XTO Energy]] *{{flagicon|Uruguay}} [[ANCAP (Uruguay)|ANCAP]] *{{flagicon|Venezuela}} [[Petróleos de Venezuela]] ==Азия== *{{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijan International Operating Company]] *{{flagicon|Azerbaijan}} [[State Oil Company of Azerbaijan Republic]] *{{flagicon|Bahrain}} [[Bahrain Petroleum Company]] *{{flagicon|Bangladesh}} [[Petrobangla]] *{{flagicon|Burma}} [[Myanma Oil and Gas Enterprise]] *{{flagicon|China}} [[China National Offshore Oil Corporation|CNOOC]] *{{flagicon|China}} [[PetroChina]] *{{flagicon|China}} [[Sinopec]] *{{flagicon|India}} [[Gujarat State Petroleum Corporation]] *{{flagicon|India}} [[Oil and Natural Gas Corporation]] *{{flagicon|India}} [[Oil India]] *{{flagicon|India}} [[Essar Oil]] *{{flagicon|India}} [[Reliance Industries]] *{{flagicon|Indonesia}} [[MedcoEnergi]] *{{flagicon|Indonesia}} [[Pertamina]] *{{flagicon|Indonesia}} [[PT Lapindo Brantas]] *{{flagicon|Iran}} [[National Iranian Oil Company]] *{{flagicon|Iraq}} [[North Oil Company]] *{{flagicon|Iraq}} [[South Oil Company]] *{{flagicon|Iraq}} [[Missan Oil Company]] *{{flagicon|Iraq}} [[Midland Oil Company]] *{{flagicon|Israel}} [[Delek Group]] *{{flagicon|Israel}} [[Isramco]] *{{flagicon|Israel}} [[Modiin Energy]] *{{flagicon|Japan}} [[Inpex]] *{{flagicon|Japan}} [[JAPEX]] *{{flagicon|Japan}} [[Nippon Oil]] *{{flagicon|Kazakhstan}} [[ҚазМұнайГаз]] *{{flagicon|Kuwait}} [[Kuwait Oil Company]] *{{flagicon|Lebanon}} [[Consolidated Contractors Company]] *{{flagicon|Malaysia}} [[Petronas]] *{{flagicon|Oman}} [[Petroleum Development Oman]] *{{flagicon|Pakistan}} [[Oil and Gas Development Company]] *{{flagicon|Pakistan}} [[Pakistan Petroleum]] *{{flagicon|Pakistan}} [[Mari Gas Company]] *{{flagicon|Philippines}} [[Petron]] *{{flagicon|Qatar}} [[Qatar Petroleum]] *{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Saudi Aramco]] *{{flagicon|Singapore}} [[Singapore Petroleum Company]] *{{flagicon|Sri Lanka}} [[Ceylon Petroleum Corporation]] *{{flagicon|South Korea}} [[Korea National Oil Corporation]] *{{flagicon|Taiwan}} [[CPC Corporation, Taiwan]] *{{flagicon|Thailand}} [[PTT Public Company Limited]] *{{flagicon|UAE}} [[ADNOC]] *{{flagicon|UAE}} [[ENOC]] *{{flagicon|Vietnam}} [[Petrovietnam]] *{{flagicon|Vietnam}} [[Vietsovpetro]] ==Австралия және Океания== *{{flagicon|Australia}} [[BHP Billiton]] *{{flagicon|Australia}} [[Santos (company)|Santos]] *{{flagicon|Australia}} [[Woodside Petroleum]] *{{flagicon|New Zealand}} [[Todd Energy]] *{{flagicon|Australia}} [[Origin Energy]] ==Еуропа== *{{flagicon|Austria}} [[OMV]] *{{flagicon|Bulgaria}} [[Petrol AD]] *{{flagicon|Croatia}} [[INA (company)|INA – Industrija Nafte]] *{{flagicon|Czech Republic}} [[Moravské naftové doly]] *{{flagicon|Denmark}} [[DONG Energy]] *{{flagicon|Denmark}} [[Maersk Oil]] *{{flagicon|Faroe Islands}} [[Atlantic Petroleum (Faroe Islands)|Atlantic Petroleum]] *{{flagicon|France}} [[TotalEnergies]] *{{flagicon|Germany}} [[RWE Dea]] *{{flagicon|Germany}} [[Wintershall]] *{{flagicon|Greece}} [[Hellenic Petroleum]] *{{flagicon|Hungary}} [[MOL Group]] *{{flagicon|Italy}} [[Eni]] *{{flagicon|Moldova}} [[Ascom Group]] *{{flagicon|Netherlands}}/{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Shell plc]] *{{flagicon|Norway}} [[DNO International]] *{{flagicon|Norway}} [[Statoil]] *{{flagicon|Poland}} [[Grupa Lotos]] *{{flagicon|Poland}} [[PGNiG]] *{{flagicon|Poland}} [[PKN Orlen]] *{{flagicon|Portugal}} [[Galp Energia]] *{{flagicon|Romania}} [[Petrom]] *{{flagicon|Romania}} [[Rompetrol]] *{{flagicon|Russia}} [[Bashneft]] *{{flagicon|Russia}} [[Gazprom Neft]] *{{flagicon|Russia}} [[Lukoil]] *{{flagicon|Russia}} [[Rosneft]] *{{flagicon|Russia}} [[Russneft]] *{{flagicon|Russia}} [[Sibir Energy]] *{{flagicon|Russia}} [[Surgutneftegas]] *{{flagicon|Russia}} [[Tatneft]] *{{flagicon|Russia}} [[TNK-BP]] *{{flagicon|Serbia}} [[Naftna Industrija Srbije]] *{{flagicon|Spain}} [[Compañía Española de Petróleos]] *{{flagicon|Spain}} [[Repsol YPF]] *{{flagicon|Sweden}} [[Lundin Petroleum]] *{{flagicon|Turkey}} [[Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı]] *{{flagicon|Turkey}} [[Çalık Enerji]] *{{flagicon|Ukraine}} [[Ukrnafta]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[BG Group]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[British Petroleum]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Cairn Energy]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Perenco]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Premier Oil]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Salamander Energy]] *{{flagicon|Ұлыбритания}} [[Tullow Oil]] ==Тағы қараңыз== {{Portal|Мұнай}} == Әдебиет == * Silvestre, B. S., Dalcol, P. R. T. Geographical proximity and innovation: Evidences from the Campos Basin oil & gas industrial agglomeration — Brazil. Technovation (2009), doi:10.1016/j.technovation.2009.01.003 {{DEFAULTSORT:List Of Petroleum Companies}} [[Санат:Тізімдер]] 41vmh30uz9m98x30md0gc1q535g78o1 Forbes Global 2000 0 202334 3686480 3636946 2026-10-26T07:12:05Z 1nter pares 146705 3686480 wikitext text/x-wiki '''Forbes Global 2000''' [[Forbes]] журналының нұсқасы бойынша әлемнің ең ірі 2000 көпшілік компаниялар тізімі. Рейтинг төрт көрсеткіштің тіркесінде негізделген: сатылым, кіріс, активтер және нарықтық құн. Бұл тізім [[2004]] жылдан бастап жарияланады. ==2012== [[2012 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{profit}} ||align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] ||433.5 || 41.1 || 331.1 || 407.4 |-align="right" |02{{loss}} || align="left" | [[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Банк]]инг || 110.8 || 19 || 2,265.8 || 170.1 |-align="right" |03{{steady}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Конгломерат]] || 147.3 || 14.2 || 717.2 || 213.7 |-align="right" |04{{profit}} ||align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{flagicon|NED}} [[Нидерланд]]<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 470.2 || 30.9 || 340.5 || 227.6 |-align="right" |05{{profit}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 82.6 || 25.1 || 2,039.1 || 237.4 |-align="right" |06{{loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] || align="left" | Банкинг || 102 || 16.2 || 2,550 || 164.3 |-align="right" |07{{loss}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Мұнай және газ || 310.1 || 20.6 || 304.7 || 294.7 |-align="right" |08{{steady}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Конгломерат || 143.7 || 10.3 || 392.6 || 202.2 |-align="right" |09{{profit}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Банкинг || 87.6 || 15.9 || 1,313.9 || 178.7 |-align="right" |10{{loss}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{flagicon|Brazil}} [[Бразилия]] || align="left" | Мұнай және газ || 145.9 || 20.1 || 319.4 || 180 |-align="right" |11{{profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{flagicon|GBR}} [[Ұлыбритания]] || align="left" | Мұнай және газ || 375.5 || 25.7 || 292.5 || 147.4 |-align="right" |12{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Мұнай және газ || 236.3 || 26.9 || 209.5 || 218 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 68.7 || 20.5 || 1,637.8 || 201.9 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | Банкинг || 102.6 || 11.1 || 1,873.9 || 107.5 |-align="right" |15{{steady}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{flagicon|Russia}} [[Ресей]] || align="left" | Мұнай және газ || 117.6 || 31.7 || 302.6 || 159.8 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{flagicon|USA}} [[АҚШ]] || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 447 || 15.7 || 193.4 || 208.4 |-align="right" |17{{profit}} || align="left" | [[Volkswagen Group]] || align="left" | {{Flagicon|FRG}} [[Германия]] || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 221.9 || 21.5 || 328.7 || 79.5 |-align="right" |18{{profit}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{flagicon|France}} [[Франция]] || align="left" | Мұнай және газ || 216.2 || 15.9 || 213 || 132.4 |-align="right" |19{{profit}} || align="left" | [[Agricultural Bank of China]] || align="left" | {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || align="left" | Банкинг || 62.4 || 14.4 || 1,563.9 || 154.8 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{flagicon|France}} [[Франция]] || align="left" | Банкинг || 119 || 7.9 || 2,539.1 || 61.5 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/global2000/list/ осында ] көре аласыз. ==2011== [[2011 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі.. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{steady}} ||align="left" |[[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Банк]]инг ||115.5 || 17.4 || 2,117.6 || 182.2 |-align="right" |02{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 103.3 || 13.3 || 2,467.9 || 186.5 |-align="right" |03{{loss}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] ||156.2 || 11.6 || 751.2 || 216.2 |-align="right" |04{{steady}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 341.6 || 30.5 || 302.5 || 407.2 |-align="right" |05{{profit}} ||align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{NED}} <!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 369.1 || 20.1 || 317.2 || 212.9 |-align="right" |06{{Profit}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 222.3 || 21.2 || 251.3 || 320.8 |-align="right" |07{{loss}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг ||69.2 || 18.8 || 1,723.5 || 239.5 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 136.2 || 13 || 372.2 || 211 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{BRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 121.3 || 21.2 || 313.2 || 238.8 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 111.5 || 10.6 || 1,913.9 || 132.8 |-align="right" |11{{steady}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 130.4 || 10.5 || 2,680.7 || 88 |-align="right" |11{{loss}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 93.2 || 12.4 || 1,258.1 || 170.6 |-align="right" |13{{loss}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 109.7 || 12.8 || 1,570.6 || 94.7 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 124.3 || 19.9 || 268.5 || 168.2 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 98.7 || 25.7 || 275.9 || 172.9 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 189.6 || 19 || 184.8 || 200.6 |-align="right" |17{{steady}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 58.2 || 15.6 || 1,408 || 224.8 |-align="right" |18{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 421.8 || 16.4 || 180.7 || 187.3 |-align="right" |19{{steady}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 188.1 || 14.2 || 192.8 || 138 |-align="right" |20{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | [[Сақтандыру]] || 142.9 || 6.7 || 838.4 || 62.7 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2012/18/global2000_2011.html осында] көре аласыз. ==2010== [[2010 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{Profit}} ||align="left" | [[JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Банк]]инг ||115.63 || 11.65 || 2,031.99 || 166.19 |-align="right" |02{{loss}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] ||156.78 || 11.03 || 781.82 || 169.65 |-align="right" |03{{Profit}} ||align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг ||150.45 || 6.28 || 2,223.30 || 167.63 |-align="right" |04{{steady}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 275.56 || 19.28 || 233.32 || 308.77 |-align="right" |05{{Profit}} || align="left" | [[ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг ||71.86 || 16.27 || 1,428.46 || 242.23 |-align="right" |06{{Profit}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 109.57 || 12.34 || 1,438.68 || 107.12 |-align="right" |07{{Profit}} || align="left" | [[Wells Fargo]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 98.64 ||12.28 || 1,243.65 || 141.69 |-align="right" |08{{loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 103.74 || 5.83 || 2,355.83 || 178.27 |-align="right" |08{{loss}} ||align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 278.19 || 12.52 || 287.64 || 168.63 |-align="right" |10{{loss}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 239.27 || 16.58 || 235.45 || 167.13 |-align="right" |11{{Profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 101.06 || 8.37 || 2,952.22 || 86.67 |-align="right" |12{{Profit}} || align="left" | [[Petro China]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 157.22 || 16.80 || 174.95 || 333.84 |-align="right" |13{{loss}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 123.02 || 12.54 || 268.75 || 147.55 |-align="right" |14{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 408.21 || 14.34 || 170.71 || 205.37 |-align="right" |15{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 112.49 || 8.06 || 297.12 || 190.86 |-align="right" |16{{loss}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 115.25 || 24.33 || 234.77 || 132.58 |-align="right" |17{{Profit}} || align="left" | [[China Construction Bank]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 59.16 || 13.59 || 1,106.20 || 184.32 |-align="right" |18{{Profit}} || align="left" | [[Petrobras]] || align="left" | {{BRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 104.81 || 16.63 || 198.26 || 190.34 |-align="right" |19{{loss}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 160.68 || 12.10 || 183.29 || 131.80 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 159.29 || 10.48 || 164.62 || 146.23 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2010/18/global-2000-10_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2009== [[2009 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{Profit}} ||align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 182.52 || 17.41 || 797.77 || 88.77 |-align="right" |02{{Profit}} ||align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 458.36 || 26.28 || 278.44 || 135.10 |-align="right" |03{{Profit}} ||align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 263.42 || 17.21 || 324.98 || 102.35 |-align="right" |04{{Profit}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 425.70 || 45.22 || 228.05 || 335.54 |-align="right" |05{{Profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 361.14 || 21.16 || 228.24 || 119.70 |-align="right" |06{{Loss}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | [[Банкинг]] || 142.05 || 5.73 || 2,570.45 || 85.04 |-align="right" |07{{Profit}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 124.03 || 12.87 || 265.25 || 140.08 |-align="right" |08{{Profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 405.61 || 13.40 || 163.43 || 193.15 |-align="right" |09{{Profit}} || align="left" | [[Banco Santander]] || align="left" | {{ESP}} || align="left" | Банкинг || 96.23 || 13.25 || 1,318.86 || 49.75 |-align="right" |09{{Profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 255.11 || 23.93 || 161.17 || 121.70 |-align="right" |11{{Profit}} || align="left" | [[Total S.A.|Total]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 223.15 || 14.74 || 164.66 || 112.90 |-align="right" |12{{Profit}} || align="left" | [[Industrial and Commercial Bank of China|ICBC]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Банкинг || 53.60 || 11.16 || 1,188.08 || 170.83 |-align="right" |13{{Profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 97.29 || 26.78 || 276.81 || 74.55 |-align="right" |14{{Profit}} || align="left" | [[PetroChina]] || align="left" | {{CHN}} || align="left" | Мұнай және газ || 114.32 || 19.94 || 145.14 || 270.56 |-align="right" |15{{Profit}} || align="left" | [[Volkswagen Group]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Автомобиль жасау || 158.40 || 6.52 || 244.05 || 75.18 |-align="right" |16{{Loss}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.|JPMorgan Chase]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 101.49 || 3.70 || 2,175.05 || 85.87 |-align="right" |17{{Profit}} || align="left" | [[GDF Suez]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | [[Коммуналдық шаруашылық|Коммуналдық қызмет көрсету]] || 115.59 || 9.05 || 232.71 || 70.46 |-align="right" |18{{Profit}} || align="left" | [[Eni]] || align="left" | {{ITA}} || align="left" | Мұнай және газ || 158.32 || 12.91 || 139.80 || 80.68 |-align="right" |19{{Profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Конгломерат || 107.79 || 4.99 || 267.40 || 122.11 |-align="right" |20{{Profit}} || align="left" | [[Vodafone]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Телекоммуникациялар || 70.39 || 13.30 || 252.08 || 93.66 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2009/18/global-09_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2008== [[2008 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |01{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | [[Банкинг]] || 146.5 || 19.1 || 2,349.0 || 180.8 |-align="right" |02{{profit}} || align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 172.7 || 22.2 || 795.3 || 330.9 |-align="right" |03{{loss}} || align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 119.2 || 15.0 || 1,715.8 || 176.5 |-align="right" |04{{profit}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 116.4 || 15.4 || 1,562.2 || 136.9 |-align="right" |05{{profit}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 358.6 || 40.6 || 242.1 || 465.5 |-align="right" |06{{profit}} || align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | Мұнай және газ || 355.8 || 31.3 || 266.2 || 221.1 |-align="right" |07{{profit}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 281.0 || 20.6 || 236.1 || 204.9 |-align="right" |08{{profit}} || align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 203.8 || 14.0 || 276.4 || 175.1 |-align="right" |09{{profit}} || align="left" | [[ING Group]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | [[Сақтандыру]]/ [[банкинг]] || 197.9 || 12.7 || 1,932.2 || 75.8 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 118.3 || 13.2 || 273.2 || 216.7 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[Royal Bank of Scotland]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 108.5 || 14.6 || 3,807.5 || 76.6 |-align="right" |12{{profit}} || align="left" | [[AT&T]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Телекоммуникациялар]] || 118.9 || 12.0 || 275.6 || 210.2 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 116.2 || 10.7 || 2,494.4 || 81.9 |-align="right" |14{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Сақтандыру || 139.1 || 10.9 || 1,547.5 || 80.3 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Total S.A.]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 199.7 || 19.2 || 165.8 || 181.8 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 378.8 || 12.7 || 163.4 || 198.6 |-align="right" |17{{profit}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 204.0 || 18.7 || 148.8 || 180.0 |-align="right" |18{{loss}} || align="left" | [[American International Group]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Сақтандыру || 110.1 || 6.2 || 1,060.5 || 118.2 |-align="right" |19{{profit}} || align="left" | [[Gazprom]] || align="left" | {{RUS}} || align="left" | Мұнай және газ || 81.8 || 23.3 || 201.7 || 306.8 |-align="right" |20{{profit}} || align="left" | [[AXA]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Сақтандыру || 151.7 || 7.8 || 1,064.7 || 70.3 <!-- |-align="right" |1{{steady}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" |[[Банкинг]] || 146.56 || 21.54 || 1,884.32 || 247.42 |-align="right" |9{{profit}} || align="left" | [[UBS]] || align="left" | {{CHE}} || align="left" | Банкинг || 105.59 || 9.78 || 1,776.89 || 116.84 --> |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html осында] көре аласыз. ==2007== [[2007 жыл]]дың ең ірі 20 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |-align="right" |1{{steady}} || align="left" | [[Citigroup]] || align="left" | {{USA}} || align="left" |[[Банкинг]] || 146.56 || 21.54 || 1,884.32 || 247.42 |-align="right" |2{{profit}} || align="left" | [[Bank of America]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 116.57 || 21.13 || 1,459.74 || 226.61 |-align="right" |3{{profit}} || align="left" | [[HSBC]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 121.51 || 16.63 || 1,860.76 || 202.29 |-align="right" |4{{loss}} || align="left" | [[General Electric]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Конгломерат]] || 163.39 || 20.83 || 697.24 || 358.98 |-align="right" |5{{profit}} || align="left" | [[JPMorgan Chase & Co.]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 99.30 || 14.44 || 1,351.52 || 170.97 |-align="right" |6{{loss}} || align="left" | [[American International Group]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Сақтандыру]] || 113.19 || 14.01 || 979.41 || 174.47 |-align="right" |7{{loss}} || align="left" | [[ExxonMobil]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Мұнай]] және [[газ]] || 335.09 || 39.50 || 223.95 || 410.65 |-align="right" |8{{loss}} || align="left" | [[Shell plc]] || align="left" | {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || align="left" | Мұнай және газ || 318.85 || 25.44 || 232.31 || 208.25 |-align="right" |9{{profit}} || align="left" | [[UBS]] || align="left" | {{CHE}} || align="left" | Банкинг || 105.59 || 9.78 || 1,776.89 || 116.84 |-align="right" |10{{profit}} || align="left" | [[ING Group]] || align="left" | {{NED}} || align="left" | Банкинг || 153.44 || 9.65 || 1,615.05 || 93.99 |-align="right" |11{{loss}} || align="left" | [[BP]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Мұнай және газ || 265.91 || 22.29 || 217.60 || 198.14 |-align="right" |12{{steady}} || align="left" | [[Toyota]] || align="left" | {{JPN}} || align="left" | [[Автомобиль жасау]] || 179.02 || 11.68 || 243.60 || 217.69 |-align="right" |13{{profit}} || align="left" | [[Royal Bank of Scotland]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 77.41 || 12.51 || 1,705.35 || 124.13 |-align="right" |14{{profit}} || align="left" | [[BNP Paribas]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Банкинг || 89.16 || 9.64 || 1,898.19 || 97.03 |-align="right" |15{{profit}} || align="left" | [[Allianz]] || align="left" | {{GER}} || align="left" | Сақтандыру || 125.33 || 8.81 || 1,380.88 || 87.22 |-align="right" |16{{profit}} || align="left" | [[Berkshire Hathaway]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Банкинг || 98.54 || 11.02 || 248.44 || 163.79 |-align="right" |17{{loss}} || align="left" | [[Wal-Mart]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | [[Бөлшек сауда]] || 348.65 || 11.29 || 151.19 || 201.36 |-align="right" |18{{profit}} || align="left" | [[Barclays]] || align="left" | {{GBR}} || align="left" | Банкинг || 67.71 || 8.95 || 1,949.17 || 94.79 |-align="right" |19{{loss}} || align="left" | [[Chevron Corporation|Chevron]] || align="left" | {{USA}} || align="left" | Мұнай және газ || 195.34 || 17.14 || 132.63 || 149.37 |-align="right" |20{{loss}} || align="left" | [[Total S.A.]] || align="left" | {{FRA}} || align="left" | Мұнай және газ || 175.05 || 15.53 || 138.82 || 152.62 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html осында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419044928/http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html |date=2015-04-19 }} көре аласыз. <!-- ===2007 breakdown by region=== ===2007 breakdown by country=== Many other countries have between 1 and 9 companies on the list. --> ==2006== [[2006 жыл]]дың ең ірі 10 компаниялар тізімі. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- | 1.{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 120.32 || 24.64 || 1,494.04 || 230.93 |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 149.70 || 16.35 || 673.30 || 348.45 |- | 3.{{profit}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг || 85.39 || 16.47 || 1,291.80 || 184.17 |- | 4.{{loss}} || [[American International Group]] || {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 106.98 || 11.90 || 843.40 || 172.24 |- | 5.{{steady}} || [[HSBC Group]] || {{GBR}} || Банкинг || 76.38 || 12.36 || 1,274.22 || 193.32 |- | 6.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] || 328.21 || 36.13 || 208.34 || 362.53 |- | 7.{{steady}} || [[Royal Dutch/Shell]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || Мұнай және газ || 306.73 || 25.31 || 216.95 || 203.52 |- | 8.{{steady}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 249.47 || 22.63 || 206.91 || 225.93 |- | 9.{{profit}} || [[JPMorgan Chase]] || {{USA}} || Банкинг || 79.90 || 8.48 || 1,198.94 || 144.13 |- | 10.{{profit}} || [[UBS]] || {{CHE}} || [[Банкинг]] || 78.25 || 10.65 || 1,519.40 || 105.69 |} The complete list is available [http://www.forbes.com/lists/2006/18/06f2000_The-Forbes-2000_Rank.html here]. ==2005== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- |1{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 108.28 || 17.05 || 1,4.10 || 247.66 |- |2{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 152.36|| 16.59 || 750.33 || 372.14 |- |3{{steady}} || [[American International Group]] || {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 95.04 || 10.91 || 776.42 || 173.99 |- |4{{profit}} || [[Bank of America]]|| {{USA}} || Банкинг || 65.45 || 14.14 || 1,110.46 || 188.77 |- |5{{profit}} || [[HSBC]]|| {{GBR}} || Банкинг || 62.97 || 9.52 || 1,031.29 || 186.74 |- |6{{loss}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] ||263.99||25.33||195.26||405.25 |- |7{{profit}} || [[Shell plc|Royal Dutch/Shell]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list --> || Мұнай және газ || 265.19 || 18.54 || 193.83 || 221.49 |- |8{{loss}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 285.06 || 15.73 || 191.11 || 231.88 |- |9{{profit}} || [[ING Group]] || {{NED}} || [[Банкинг]] || 92.01 || 8.10 || 1,175.16 || 68.04 |- |10{{loss}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] || 165.68 || 11.13 || 211.15 || 140.89 |} Толық тізімді [https://web.archive.org/web/20080919152327/http://www.forbes.com/lists/2005/03/30/05f2000land.html осында] көре аласыз. ==2004== {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп !! Кіріс <br /> (млрд $) !! Табыс <br /> (млрд $) !! Активтер <br /> (млрд $) !! Нарықтық құн <br /> (млрд $) |- | 1.{{steady}} || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 94.71 || 17.85 || 1,264.03 || 255.30 |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] || 134.19 || 15.59 || 626.93 || 328.54 |- | 3.{{steady}} || [[American International Group]]|| {{USA}} || [[Сақтандыру]] || 76.66 || 6.46 || 647.66 || 194.87 |- | 4.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] || 222.88 || 20.96 || 166.99 || 277.02 |- | 5.{{profit}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ || 232.57 || 10.27 || 177.57 || 173.54 |- | 6.{{loss}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг || 49.01 || 10.81 || 736.45 || 117.55 |- | 7.{{profit}} || [[HSBC Group]] || {{GBR}} || Банкинг || 44.33 || 6.66 || 757.60 || 177.96 |- | 8.{{profit}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] || 135.82 || 7.99 || 171.71 || 115.40 |- | 9.{{loss}} || [[Fannie Mae]] || {{USA}} || [[Банкинг]] || 53.13 || 6.48 || 1,019.17 || 76.84 |- | 10.{{profit}} || [[Wal-Mart]] || {{USA}} || [[Бөлшек сауда]] || 256.33 || 9.05 || 104.91 || 243.74 |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/2004/03/24/04f2000land.html осында] көре аласыз. ==2003== [[2003 жыл]]дың тізімі бейресми болып саналады. {| class="wikitable sortable" |- style="background-color:#efefef;" !Рейтингі !! Компания !! Штаб-пәтері !! Өнеркәсіп |- | 1. || [[Citigroup]] || {{USA}} || [[Банкинг]] |- | 2.{{steady}} || [[General Electric]] || {{USA}} || [[Конгломерат]] |- | 3.{{loss}} || [[American International Group]]|| {{USA}} || [[Сақтандыру]] |- | 4.{{steady}} || [[ExxonMobil]] || {{USA}} || [[Мұнай]] және [[газ]] |- | 5.{{profit}} || [[Bank of America]] || {{USA}} || Банкинг |- | 6.{{loss}} || [[Shell plc]] || {{NED}}<!-- do not add GB, as only NL in source list -->|| Мұнай және газ |- | 7.{{steady}} || [[BP]] || {{GBR}} || Мұнай және газ |- | 8. || [[Fannie Mae]] || {{USA}} || Банкинг |- | 9.{{steady}} || [[HSBC]] || {{GBR}} || Банкинг |- |10. {{profit}} || [[Toyota Motor]] || {{JPN}} || [[Автомобиль жасау]] |- |} Толық тізімді [http://www.forbes.com/2003/07/02/internationaland.html осында] көре аласыз. == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.forbes.com/global2000/list The 2012 list of Global 2000] - Current list *[http://www.forbes.com/lists/2012/18/global2000_2011.html The 2011 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2010/18/global-2000-10_The-Global-2000_Rank.html The 2010 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2009/18/global-09_The-Global-2000_Rank.html The 2009 list of Global 2000] *[http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html The 2008 list of Global 2000] - [http://www.forbes.com/2008/04/02/forbes-global-2000-biz-2000global08-cz_sd_bz_0402global.html Report] - [https://web.archive.org/web/20120809061812/http://www.forbes.com/2008/04/02/worlds-largest-companies-biz-2000global08-cx_sd_0402global_land.html Sort Page] *[http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html The 2007 list of Global 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419044928/http://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000_Rank.html |date=2015-04-19 }} *[http://www.forbes.com/lists/2006/18/06f2000_The-Forbes-2000_Rank.html The 2006 list of Global 2000] - [https://web.archive.org/web/20121107182610/http://www.forbes.com/2006/03/30/largest-public-companies_06f2k_cz_sk_0331forbes2000intro.html Report] - [http://www.forbes.com/2006/03/29/06f2k_worlds-largest-public-companies_land.html Sort Page] *[https://web.archive.org/web/20080919152327/http://www.forbes.com/lists/2005/03/30/05f2000land.html The 2005 list of Global 2000] - [http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0418/066.html Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220053021/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0418/066.html |date=2012-02-20 }} - does not lead to list *[http://www.forbes.com/2004/03/24/04f2000land.html The 2004 list of Global 2000] - does not lead to list *[http://www.forbes.com/2003/07/02/internationaland.html The 2003 list of Global 2000] - does not lead to list [[Санат:Компаниялар тізімі]] [[Санат:Forbes]] o86ozlv9t2ib97061o6wtq3foncvs5b ExxonMobil 0 202358 3686394 3624593 2026-10-25T18:56:30Z 1nter pares 146705 3686394 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Exxon Mobil Corporation |логотипі = Exxon Mobil Logo.svg |түрі = [[қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Nyse|XOM}} |қызметі = |ұраны = |құрылды = 30 қараша 1999 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = {{байрақ|АҚШ}}: [[Ирвинг (Техас)|Ирвинг]], [[Техас]] штаты |басты адамдары = Рекс В. Тиллерсон (директорлар кеңесінің төрағасы және бас меңгерушісі) |саласы = [[Мұнай]] шығару және өңдеу |өнімі = |айналым = {{құлдырау}} $310 млрд (2009) |операциялық кіріс = {{өсім}} $84,1 млрд (2008) |таза табысы = {{өсім}} $41,06 млрд (2011) |қызметкерлер саны = 79,9 мың адам (наурыз 2009) |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = [http://www.exxonmobil.com exxonmobil.com] }} '''Exxon Mobil Corporation''' ({{Nyse|XOM}}) — америкалық компания, әлемдегі ең ірі жеке [[Әлем мұнай компанияларының тізімі|мұнай компаниясы]], нарықтық капитализациясы (2007 жылдың 13 шілдесіне қарай $508,85 млрд<ref name="per">[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2007/07/16/129286 ''Михаил Оверченко, Татьяна Бочкарева''. Полтриллиона за нефть] // Ведомости, № 129 (1903), 16 шілде 2007</ref>, 2009 жылдың мамыр айына қарай FT 500 нарықтық капитализациясының рейтінгі бойынша $336,5 млрд<ref>{{cite web|date=1 маусым 2009 ж.|url=http://lenta.ru/news/2009/06/01/ft500/|title=Российские компании выбыли из числа крупнейших в мире|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2010-08-12|archiveurl=http://www.webcitation.org/686orqz12|archivedate=2012-06-02}}</ref>) бойынша әлемдегі ең ірі [[корпорация]]ларының бірі. [[Сурет:ExxonMobilDowntownHoustonTX.JPG|нобай|солға|[[Хьюстон]]дағы ғимараты]] 2007 жылы американдық көпшілік компаниялардың [[Fortune 1000]] және әлемдік ірі корпорациялардың [[Fortune Global 500]] тізімінде 2-ші орынға иемденді (тізімдер 2006 жылғы табыстың мөлшері бойынша құрастырылған). Компанияның штаб-пәтері [[Техас]] штатындағы [[Ирвинг (Техас)|Ирвинг]] қаласында орналасқан. == Тарихы == Қазіргі компания, [[1999 жыл]]ы американдық ''Exxon'' және ''Mobil'' екі ең ірі мұнай компаниялардың бірігіуі нәтижесінде пайда болды. Екі компания [[Джон Дэвисон Рокфеллер|Джон Рокфеллердің]] [[Standard Oil]] трестінің мұрагерлері болған. 1998 жылы Exxon және Mobil $73,7&nbsp;млрд құрған бірігу туралы келісім шартқа қол қойып, әлемдегі ең ірі жаңа ExxonMobil Corporation компанияның пайда болуы туралы жариялады. Компаниялардың бірігуі 1999 жылдың 30 қарашасында аяқталды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat|ExxonMobil}} * [http://www.exxonmobil.com/corporate/ Компанияның ресми сайты] * [http://moneycentral.msn.com/ownership?Symbol=XOM List of largest shareholders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506120358/http://moneycentral.msn.com/ownership?Symbol=XOM |date=2008-05-06 }} * [http://www.livebiznews.com/fortune-global-companies/petroleum-refining/exxon-mobil-corporation/exxon-mobil-company-overview/ Company Overview of Exxon Mobil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517000209/http://www.livebiznews.com/fortune-global-companies/petroleum-refining/exxon-mobil-corporation/exxon-mobil-company-overview/ |date=2013-05-17 }} *[http://www.exxonmobil.com/Corporate/news_publications_lamp.aspx The Lamp] company public information journal 00iq8mjmrfmh5tgoeugdogp4g9w6524 Fortune Global 500 0 202359 3686481 3614771 2026-10-26T07:12:53Z 1nter pares 146705 3686481 wikitext text/x-wiki '''Fortune Global 500''' — әлемнің ең ірі 500 компаниялар рейтингі. Тізім жыл сайын ''[[Fortune (журнал)|Fortune]]'' журналымен жарияланады. <!-- Until 1989 it listed only non-US ''industrial'' corporations under the title "International 500", while the [[Fortune 500]] contained and still contains exclusively US corporations. In 1990, US companies were added to compile a truly global list of top ''industrial'' corporations as ranked by sales. Since 1995, the list has its current form, listing also top financial corporations and service providers by revenue.--> == 2011 жылдың рейтингі == Астында тізімге кірген ең ірі 10 компания көрсетілген.<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/index.html|title=Global 500|work=Fortune|accessdate=July 8, 2011|archiveurl=http://www.webcitation.org/65h5QbnVn|archivedate=2012-02-24}}</ref> {| class="wikitable" border="1" |- ! № ! Компания ! Ел ! Саласы |- | 1 | [[Wal-Mart Stores]] | {{flagicon|United States}} | бөлшек сауда |- | 2 | [[Shell plc]] | {{flagicon|Netherlands}}<sup>★</sup> | мұнай және газ |- | 3 | [[Exxon Mobil]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 4 | [[BP]] | {{flagicon|United Kingdom}} | мұнай және газ |- | 5 | [[Sinopec]] | {{flagicon|China}} | мұнай және газ |- | 6 | [[China National Petroleum]] | {{flagicon|China}} | мұнай және газ |- | 7 | [[State Grid]] | {{flagicon|China}} | электроэнергетика |- | 8 | [[Toyota Motor]] | {{flagicon|Japan}} | автомобиль жасау |- | 9 | [[Japan Post Holdings]] | {{flagicon|Japan}} | пошталық байланыс |- | 10 | [[Chevron]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |} <sup>★</sup> ''Fortune'' [[Shell plc|Shell]] компаниясын [[Нидерланд]]лық деп келтіреді, бірақ компанияның өзі [[Нидерланд]]лық және [[Ұлыбритания]]лық болып табылады<ref>[http://www.shell.com/home/content2/investor-en/contact.html www.shell.com - error<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701102122/http://www.shell.com/home/content2/investor-en/contact.html |date=2011-07-01 }}</ref> == 2010 жылдың рейтингі == {| class="wikitable" border="1" |- ! № ! Компания ! Ел ! Саласы |- | 1 | [[Wal-Mart]] | {{flagicon|United States}} | бөлшек сауда |- | 2 | [[Shell plc]] <sup>★</sup> | {{flagicon|Netherlands}}/{{flag|United Kingdom}} | мұнай және газ |- | 3 | [[ExxonMobil Corporation]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 4 | [[BP]] | {{flagicon|United Kingdom}} | мұнай және газ |- | 5 | [[Toyota Motor Corporation]] | {{flagicon|Japan}} | автомобиль жасау |- | 6 | [[Japan Post Holdings]] | {{flagicon|Japan}} | пошталық байланыс |- | 7 | [[Sinopec]] | {{flagicon|China}} | мұнай және газ |- | 8 | [[State Grid]] | {{flagicon|China}} | электроэнергетика |- | 9 | [[AXA]] | {{flagicon|France}} | сақтандыру |- | 10 | [[China National Petroleum]] | {{flagicon|China}} | мұнай және газ |} == 2009 жылдың рейтингі == {| class="wikitable" border="1" |- ! № ! Компания ! Ел ! Саласы |- | 1 | [[Shell plc]] | {{flagicon|Netherlands}} | мұнай және газ |- | 2 | [[ExxonMobil Corporation]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 3 | [[Wal-Mart]] | {{flagicon|United States}} | бөлшек сауда |- | 4 | [[BP]] | {{flagicon|United Kingdom}} | мұнай және газ |- | 5 | [[Chevron Corporation]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 6 | [[TotalEnergies]] | {{flagicon|France}} | мұнай және газ |- | 7 | [[ConocoPhillips]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 8 | [[ING Group]] | {{flagicon|Netherlands}} | банктік қызмет көрсету |- | 9 | [[Sinopec]] | {{flagicon|China}} | мұнай және газ |- | 10 | [[Toyota Motor Corporation]] | {{flagicon|Japan}} | автомобиль жасау |} == 2008 жылдың рейтингі == {| class="wikitable" border="1" |- ! № ! Компания ! Ел ! Саласы |- | 1 | [[Wal-Mart]] | {{flagicon|United States}} | бөлшек сауда |- | 2 | [[ExxonMobil Corporation]] | {{flagicon|United States}} | мұнай және газ |- | 3 | [[Shell plc]] | {{flagicon|Netherlands}} | мұнай және газ |- | 4 | [[BP]] | {{flagicon|United Kingdom}} | мұнай және газ |- | 5 | [[Toyota Motor]] | {{flagicon|Japan}} | автомобиль жасау |- | 6 | [[Chevron]] | {{flagicon|USA}} | мұнай және газ |- | 7 | [[ING Group]] | {{flagicon|Netherlands}} | банктік қызмет көрсету |- | 8 | [[TotalEnergies]] | {{flagicon|France}} | мұнай және газ |- | 9 | [[General Motors]] | {{flagicon|USA}} | автомобиль жасау |- | 10 | [[ConocoPhillips]] | {{flagicon|USA}} | мұнай және газ |- | 11 | [[Daimler]] | {{flagicon|Germany}} | автомобиль жасау |- | 12 | [[General Electric]] | {{flagicon|USA}} | электротехникалық, медициналық жабдықтарды т.б. жасау |- | 13 | [[Ford Motor Company]] | {{flagicon|USA}} | автомобиль жасау |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Fortune 1000]] * [[S&P 500]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190629173859/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/ |date=2019-06-29 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/full_list/ 2011 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130104442/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2011/full_list/ |date=2012-11-30 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/ 2010 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005012317/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/ |date=2019-10-05 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ 2009 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503170536/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ |date=2021-05-03 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/full_list/ 2008 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524160203/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/full_list/ |date=2021-05-24 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/full_list/ 2007 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605224402/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/full_list/ |date=2008-06-05 }} * [http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/full_list/ 2006 жылдың рейтингі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524160203/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/full_list/ |date=2021-05-24 }} [[Санат:Компаниялар тізімі]] bhpgb7ot8fdbco2v3cb4yj7t9nh0487 Томислав Николич 0 203071 3686528 3650826 2026-10-26T08:41:14Z Nurken 111493 3686528 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс =мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Томислав Николич | Шынайы есімі = {{lang-sr|Томислав Николић}} | Суреті = Tomislav Nikolić, official portrait.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2012 | Титулы = [[Сербия президенті]] | Ту = Flag of the President of Serbia.svg | Ту2 = Coat of arms of Serbia.svg | Басқара бастады = 31 мамыр 2012 | Басқаруын аяқтады = 31 мамыр 2017 | Премьер = [[Мирко Цветкович]]<br>[[Ивица Дачич]]<br>[[Ана Брнабич]] | Ізашары = [[Борис Тадич]] | Ізбасары = [[Александр Вучич]] | Титулы_2 = [[Халықтық скупщина]] президенті | Ту_2 = Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 8 мамыр 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 мамыр 2007 | Ізашары_2 = [[Борко Вучич]] ({{м.а.}}) | Ізбасары_2 = [[Милютин Мрконич]] ({{м.а.}}) | Титулы_3 = Югославия премьер-министрінің орынбасары | Ту_3 = Emblem of SFR Yugoslavia.svg | Ту2_3 = Flag of Serbia.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = [[12 тамыз]] [[1999 жыл]] | Басқаруын аяқтады_3 = [[9 қазан]] [[2000 жыл]] | Премьер_3 =[[Момир Булатович]] | Ізашары_3 = [[Вук Драшкович]] | Ізбасары_3 = [[Миролюб Лабус]] | Титулы_4 = Сербия премьер-министрінің орынбасары | Ту_4 =Flag of Serbia.svg | Ту2_4 = Coat of arms of Serbia.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 =[[24 наурыз]] [[1998 жыл]] | Басқаруын аяқтады_4 = [[12 тамыз]] [[1999 жыл]] | Премьер_4 =[[Мирко Марьянович]] | Ізашары_4 = [[Драган Томич]] | Ізбасары_4 = [[Небойша Чович]] | Туған күні = 15.02.1952 | Туған жері =[[Сербия Социалистік Республикасы|Сербия СР]] [[Югославияның Социалистік Федералды Республикасы|Югославия]] [[Сербия]] [[Крагуевац]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Сербия православ шіркеуі]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = [[Драгица Николич]] | Балалары = Радомир, Бранислав | Партиясы = [[Серб озық партиясы]] Сербияның радикалды партиясы Тәуелсіз кандидат | Білімі = | Қолтаңбасы = Signature Tomislav Nikolic.png | Commons = Томислав Николич | Марапаттары ={{Достық ордені}} [[Сурет:Noribbon.svg|35px]] [[Сурет:By-order friendship of nations rib.png|35px]] [[Сурет:PRT Order of Prince Henry - Knight BAR.svg|30px]] [[Сурет:National Order of Merit - Athir v.1 (Algeria) - ribbon bar.gif|35px]] [[Сурет:Ribbon jose marti.png|35px]] [[Сурет:Ribbon bar of Order of Glory.png|35px]] [[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|35px]] [[Сурет:Ukraine-zaslug1.png|35px]] [[Сурет:CYP Order of Makarios III ribbon.svg|35px]] | Сайты = [http://www.tomislavnikolic.org/ Official website] }} '''То́мислав Ни́колич''' ({{lang-sr|Томислав Николић}}; [[15 ақпан]] [[1952 жыл]], [[Крагуевац]], [[Югославияның Социалистік Федералды Республикасы|Югославия]]) — [[сербия]]лық экс-саясаткер, Сербияның 2012–2017 жылдары аралығында<ref>{{Cite web|url=http://www.ria.ru/world/20120520/653998947.html|title=Тадич признал своё поражение на президентских выборах в Сербии|lang=ru|access-date=2023-01-26|publisher=РИА Новости}}</ref>. [[Сербия президенті]], [[Серб озық партиясы|Сербияның прогрессивтік партиясының]] негізін қалаушы. [[Сербиядағы президент сайлауы (2012)|2012 жылғы президенттік сайлау]]да ол екінші раундта президент ретінде бес жылдық мерзімге сайланды. [[Крагуевац]]та туған Николич ұзақ уақытқа созылған [[Сербия радикалды партиясы]]ның (SRS) мүшесі болды. 1998 жылдан бастап 1999 жылға дейін [[Сербия премьер-министрі]]нің орынбасары және 1999 жылдан 2000 жылға дейін коалициялық үкімет құрамында [[ФР Югославия]]ның вице-премьері болды. Николич [[2003 жыл]]дан бастап Радикал партиясы төрағасының орынбасары болды және ол қысқа мерзімде [[Сербия Ұлттық жиналыс]]ының төрағасы болды және [[2008 жыл]]ы ол партиялық көшбасшы [[Воислав Шешель]]ден Сербияның [[Еуропа Одағы]]мен қарым-қатынасы туралы келіспеушіліктерден кейін отставкаға кетті. Николич Сербияның ЕО-на кіруіне қол жеткізгеніне қарамастан, Шешельге және оның фракциясына қатты қарсы болды. Николич сербиялық Прогрессивтік партияны құрды<ref>{{Cite news|title=Serb opposition leader resigns|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7602499.stm|publisher=BBC News|accessdate=28 July 2008|date=7 September 2008}}</ref>, ол бірнеше СРС мүшелері қосылды. Николич [[2000 жыл]]ғы сайлауда Югославия Президентіне жүгіріп, үшінші орынға ие болды. Ол сондай-ақ Сербия президенті үшін төрт рет (2003, 2004, 2008 және 2012 жж. Сайлау). 2003 жылы ол ең көп дауыс жинады, бірақ сайлау [[2004 жыл]]-жылы және [[2008 жыл]]ы Борис Тадичтен екінші орынға шықты. 2012 жылы ол Тадичке Сербия президенті болуға дайын{{citation needed|date=April 2015}}. == Ерте өмірі == Томислав Николич Крагуйевада туды. Оның әкесі Радомир жұмысшы болды, ал оның інісі Живадинка (інокиович) үй шаруасындағы әйел болатын. Жастық шағында ол жеңіл атлетикамен айналысты. Крагуйевак орта мектебін бітірді. Оның алғашқы жұмыс орны зираттың жетекшісі болды<ref name="gj-2000"/><ref>[https://www.nytimes.com/2012/05/21/world/europe/serbian-presidential-elections.html?_r=2&ref=europe Nationalist Declares Victory in Serbian Presidential Runoff] New York Times</ref>. 1971 жылы «Жеграп» құрылыс компаниясымен жұмыс істей бастады, ал 1978 жылы Крагуйевада «22 желтоқсан» компаниясында Инвестициялық-техникалық қызмет көрсету бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді, сондай-ақ Крагуйвак қаласындағы Utility Services компаниясының техникалық директоры болды. Ол және оның әйелі Dragica (туған Нинковичтін) екі ұлы бар<ref name="gj-2000"/>.<ref name="gj-2000">{{cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/08/16/srpski/P00081509.shtm|title=Ko je ovaj čovek? Tomislav Nikolić|accessdate=4 February 2008|publisher=Glas Javnosti|author=Zorica Vulić|date=15 August 2000|language=Serbian}}</ref>. == Саяси мансап == === Радикалды партия === Николич өзінің саяси мансабын Халықтық Радикал партиясының вице-президенті ретінде бастады. Оның бастамасы бойынша Халықтық Радикал партиясы сербиялық радикалды партияны қалыптастыру үшін Воислав Шешелдің серб ұлттық жаңаруымен біріктірілді. Шешель жаңа партияның президенті және Николич вице-президент болып сайланды. [[1991 жыл]]дан бері Сербия Ұлттық Ассамблеясының депутаты, сол жылдан бері жалғыз сайланған. [[1993 жыл]]ы Воислав Шешель Николайға воевод четниковдеп атағын берді<ref>{{citation|url=http://www.b92.net/info/izbori2012/kandidati.php?yyyy=2012&mm=04&dd=20&nav_id=602360|title=Tomislav Nikolić – kandidat SNS-a|publisher=B92.net|accessdate=28 July 2012}}</ref>. Слободан Милошевич пен Сербия социалистік партиясы астында ол және Шешель үш айға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді, ол Гнйиланда қызмет етті. Алайда{{citation needed|date=May 2012}}, [[1998 жыл]]ғы наурызда Сербияның радикалды партиясы Социалистік партиямен бірге коалиция құрды, содан кейін ол Сербия Үкіметінің вице-президенті болды және [[1999 жыл]]дың соңына қарай Югославия Федеративтік Республикасы Үкіметінің вице-президенті болды{{citation needed|date=April 2015}}. [[2000 жыл]]ы ол Сербияның бірінші президенті лауазымына кірісті. [[2000 жыл]]ы [[Сербия және Черногория|Югославияда]] өткен президенттік сайлауда Воислав Коштуница мен Слободан Милошевичтің артынан үшінші орынды иеленді. Содан кейін ол [[2003 жыл]]ы Сербияда өткен президенттік сайлауда бірінші орынды иеленді (46,23%), Драголюб Мишунович алды, бірақ нәтижесі жарамсыз деп танылды 38,8%. Николич [[2004 жыл]]ғы президенттік сайлаудағы төрағалыққа тағы бір ұсыныс жасады. Бірінші турда ол 30,1% дауыс алды және Борис Тадич 27,3% алды. 27 маусымда өткен екінші турда Николич Тадичке 53,7% -дан 45,4% -ға дейін жеңіліп қалды. [[2003 жыл]]дың [[23 ақпан]]ында ол Воислав Шешель БЮБХТ-ке өз еркімен барғаннан кейін партия көшбасшысының орынбасары болды. Партияның басшылығымен Николич партияны күштеп ұлтшылдыққа емес, кедейлік пен жұмыссыздық сияқты экономикалық және әлеуметтік мәселелерге назар аударуға ынталандырды{{citation needed|date=January 2013}}. Николич [[2007 жыл]]ғы [[8 мамыр]]да Парламенттің спикері болып сайланды, Демократиялық партияның Милена Милошевичті парламенттің 244 депутатынан 142-ден 99-ға дейін жояды. Сербияның Демократиялық партиясы оны қолдады. [[Косово]]<ref>{{cite web|url=http://www.birn.eu.com/en/82/15/2826|title=Kosovo Condemns Nikolić Appointment|accessdate=9 May 2007|publisher=Balkan Investigative Reporting Network|date=9 May 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070512031214/http://www.birn.eu.com/en/82/15/2826/|archivedate=12 May 2007|df=dmy-all}}</ref>. Демократиялық Партиясының Хайрелин Кучи, Реформисттік партия ОРР-нің президенті Ильи Хохха және Косово үкіметінің мүшесі Агим Чеку Николяны «Косово үшін зиянсыз және қауіпті» деп айыптады. [[9 мамыр]]да Николич [[Ресей|Ресей Федерациясының]] елшісі Александр Алексеевпен кездесті және ол [[Сербия]]ны [[Белорусь]]-[[Ресей]] супер мемлекетінің бір бөлігіне айналдыруды қолдайтын парламентке сөз сөйледі. Олар «Америка мен Еуропалық Одақтың гегемонияларына қарсы тұру» туралы айтады<ref>{{cite web|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/5/D272D5D8-F93D-4337-A490-C1A723B00483.html|title=Serbian Parliament Speaker Calls For Closer Russia Ties|accessdate=9 May 2007|publisher=Radio Free Europe|date=9 May 2007}}</ref>. Ол Демократиялық партия мен Сербияның Демократиялық партиясы коалиция үкіметіне дайындық бойынша алдын ала одақ құрғаннан кейін [[15 мамыр]]да спикер лауазымынан босатылды. Николич Демократиялық партияларға Косовоның тәуелсіздігін «бейбіт жолмен» қабылдайтын болса, «Радикал» партиясы «тыныш және күте алмайды» деді<ref name="speaker">{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200705/08/eng20070508_372871.html|title=Nikolic elected as Serbian parliament speaker|accessdate=9 May 2007|publisher=People's Daily Online|author=Xinhua|date=8 May 2007}}</ref><ref name="resign">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/E6FC6B3F-7BAE-4024-B811-6F8A75D73295.htm |title=Serb radical quits as speaker |accessdate=13 May 2007 |publisher=Al Jazeera |date=13 May 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515050933/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/E6FC6B3F-7BAE-4024-B811-6F8A75D73295.htm |archivedate=15 May 2007 }}</ref> [[2008 жыл]]ы ол [[2008 жыл]]ы өтетін президенттік сайлауға қайта сайланды. Оның ұраны барлық жүрекпен болды ({{lang-sr|Свим свитер}}, Свим срема). [[2008 жыл]]дың [[20 қаңтар]]ында Николич 39,99 пайыз дауыспен бірінші турда жеңіске жетті. Николич пен қазіргі Борис Тадич 35,39% дауыс жинап, 3 ақпанда өтетін сайлауда бір-бірін қарсы алды. Николай жоғалып, 2,197,155 немесе 47,97% дауысқа ие болды. Николич [[2008 жыл]]дың [[6 қыркүйек|6 қыркүйегінде]] Радикал партиясы басшылығынан кенеттен отставкаға кеткен болатын. Сербиялық БАҚ Николич пен Радикал партиясы иерархиясының басқа мүшелері, әсіресе партия жетекшісі Воислав Шешилидің партиялардың Сербияға ұсынылған [[Еуропа одағы|Еуропалық одаққа]] мүшелікке қалай әрекет ету керектігі туралы айырмашылықтарды келтірді<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gSODx7lXC9y_DIgjBstHpJG7IW2w |title=Top Serbian ultra-nationalist quits posts over EU: report |publisher=AFP |date=6 September 2008 |accessdate=6 September 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520165715/http://afp.google.com/article/ALeqM5gSODx7lXC9y_DIgjBstHpJG7IW2w |archivedate=20 May 2011 |df=dmy }}</ref>. Кейінгі күндерде Николич Радикал партиясының «Forward, Serbia»<ref>{{cite news |url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=09&dd=08&nav_id=53304 |title=Nikolić forms own parliamentary club |publisher=B92 |date=8 September 2008 |accessdate=8 September 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080909234938/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=09&dd=08&nav_id=53304 |archivedate=9 September 2008 |df=dmy }}</ref>.<ref>{{cite web |url=http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=108927 |title=Da li će otcepljeni radikali skinuti bedževe? |publisher=Mtsmondo |date=10 June 2010 |accessdate=8 May 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013140920/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=108927 |archivedate=13 October 2008 |df=dmy }}</ref> (Форвард, Сербия) атты бірнеше радикалды партиясы бар парламенттік топ құрды. Николич баспасөзге «ескі Сербияның радикалды партиясы енді жоқ» деп айтты<ref>{{cite web|url=http://www.srs.org.yu/index.php?a=183 |title=Писмо др Војислава Шешеља 11.9.2008 |accessdate=2008-09-13 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913045949/http://www.srs.org.yu/index.php?a=183 |archivedate=13 September 2008 |df=dmy }}. srs.org.yu</ref>. [[2008 жыл]]ғы [[11 қыркүйек]]те Шешелж барлық радикалды партия мүшелеріне хат жолдады. Ол Николич пен оның тобын «сатқын, батыстық қуыршақтар мен агенттер» деп атады. Ол сондай-ақ барлық СҚҚ мүшелеріне «серб ұлтшылығы, анти-глобализм және ресейшіл саясат»<ref>{{cite web|url=http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109274|title=Nikolić ejected from the Radical Party|publisher=Mtsmondo.com|date=10 June 2010|accessdate=8 May 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080927035707/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109274|archivedate=27 September 2008|df=dmy-all}}</ref> идеологиясына адал болып қалуға шақырды. [[2008 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]]те Николич және оның тобы ресми түрде Радикал партиясынан шығарылды. Николич өз партиясын құратыны туралы жариялады<ref>{{cite web|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2008/09/12/nb-05|title=Nikolić states he will form his own party|publisher=Setimes.com|date=31 May 2011|accessdate=8 May 2012}}</ref>. == Прогрессивті партия == [[Сурет:Nikolić & Vučić 2008.jpg|250px|нобай|солға|Томислав Николич және Александер Вучич SNS-ның негізін қалаушы монастырында]] [[2008 жыл]]ғы [[24 қыркүйек]]те ол өзінің жаңа партиясының атауы [[Серб озық партиясы|Сербия прогрессивтік партиясы]] болатынын және бірінші конвенция 21-қазанда өткізілетінін жариялады<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=09&dd=24&nav_category=11&nav_id=320312|title=Nikolićeva Srpska napredna stranka|publisher=[[B92]]|date=24 September 2008|accessdate=8 May 2012}}</ref>. Жаңа партияның құрылтай съезі [[2008 жыл]]дың [[21 қазан]]ында өтті. [[2011 жыл]]ғы [[5 ақпан]]да Ұлттық жиналыс алдында Николич және оның саяси қайраткерлері - Миланка Карич (Сербия қозғалысының күші, Велемир Ильич (Жаңа Сербия), Александр Вулин (Социалистер қозғалысы) және Александр Вучич парламенттік сайлауды талап етті Сербия полициясының ресми мәліметіне сәйкес, 55 мыңға жуық адам бар, [[2011 жыл]]дың [[16 сәуір]]інде Николич сол өтінішпен үлкен наразылық тудырды, сол күні таңертең шөлдеп, аштық жариялады, сосын ұлттық парламентке көшті. Сербияның бұрынғы Сербия үкіметін (Борис Тадич бастаған) мәжбүрлеп парламенттік сайлау өткізуге мәжбүрлеп<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=04&dd=16&nav_id=73833 |title=B92 16 April |publisher=B92.net |accessdate=8 May 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104212138/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=04&dd=16&nav_id=73833 |archivedate=4 November 2012 |df=dmy }}</ref> , 17-ші сәуірде Тадич Николич-ке парламент палаталарына келіп, Николичқа соққысын тоқтатуды ұсынды, Николичтың жағдайы нашарлады жекеменшік ауруханаға жатқызылған.Сербияның БАҚ-ы оның жағдайы туралы жиі хабардар етті<ref name="day 2">{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=04&dd=18&nav_category=11&nav_id=506742|title=Vesti – Nikolića u bolnici obišao ministar|publisher=B92|date=18 April 2011|accessdate=8 May 2012}}</ref>, сол түнде оның артериялық шиеленісі жоғары болды (150/100 mmHg), бірақ ол ішілік емдеуге немесе дәріге барудан бас тартты. Аштық ереуілі қалаған нәтижеге әкелмейтінін түсінген кезде, Николай Пасханы тастаған болатын{{Citation needed|date=July 2012}}. Николич партияны [[2012 жыл]]ғы парламенттік сайлауда басқарып, [[2012 жыл]]ғы президенттік сайлауда президент лауазымына аттанды. Оның ұраны «Сербияның қозғалысын алайық» ({{lang-sr|Покренимо Србију}}, {{lang|sr|Pokrenimo Srbiju}})). Акция барысында оның білім алу мәселесі көтерілді, себебі оппозиция Николячтың жекеменшік мектепте күмәнді жағдайлар бойынша магистр дәрежесін алды деп мәлімдеді. Николич күнделікті «Блиц» және «Курир» газеттеріне өтемақы ретінде 4 миллион еуро төлеуді талап етіп жауап берді<ref>[http://www.kurir-info.rs/nuns-zabrinut-zbog-tuzbi-nikolica-clanak-221650 NUNS zabrinut zbog tužbi Nikolića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622125238/http://www.kurir-info.rs/nuns-zabrinut-zbog-tuzbi-nikolica-clanak-221650 |date=2012-06-22 }}, Kurir-info.rs (11 May 2012); retrieved 27 March 2013.</ref>. [[2012 жыл]]дың [[6 мамыр]]ында Николич 25.05% дауыспен бірінші турды жоғалтты. Николич пен қазіргі Борис Тадич 25,31% дауыс жинады, [[20 мамыр]]да өтетін сайлауда бір-бірімен қарсы алды. Николич сайлау учаскелерінің 70% дауыс беру кезінде 49,4% дауыс жинады. Борис Тадич, оның сайлаудағы қарсыласы, оны жеңісімен құттықтап, Сербия Николичтың қолындағы жетістіктерді жалғастыратынына үміт білдірді<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18134955|title=Tomislav Nikolić "victory" over Tadić in Serbia run-off|accessdate=20 May 2012|publisher=BBC News|date=20 May 2012}}</ref>. Николич [[2012 жыл]]дың [[24 мамыр]]ында сербиялық Прогрессивтік партияның көшбасшысы қызметінен босатылды және бір мезгілде Сербияның барлық азаматтарының президенті болуға ниет білдіре отырып, партияға мүшелігін тоқтатты<ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2012&mm=05&dd=24&nav_id=80417|title=Serbia's new president quits as party leader|publisher=B92|date=24 May 2012|accessdate=28 July 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221121000/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2012&mm=05&dd=24&nav_id=80417|archivedate=21 February 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.jura.kg.ac.rs/index.php/sr/7l3.htm|title=Inkompatibilitet funkcije predsednika Republike Srbije|journal=Glasnik prava/Herald of Law|publisher=Kragujevac Faculty of Law|last=Đorđević|first=Srđan|language=Serbian}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.politika.rs/rubrike/Politika/Sme-li-Nikolic-javno-da-navija-za-SNS.lt.html|title=Sme li Nikolić javno da navija za SNS|publisher=Politika.rs|date=31 January 2014|language=Serbian}}</ref>. [[2013 жыл]]дың қыркүйек айының соңында Сербия полициясы Сербия православ шіркеуінің оң қанатының топтары мен өтініштері бойынша күштірек қатерлерден кейінгі үшінші жыл қатарынан Белградтық гей-махаббат шеруіне тыйым салды. Шеруге шыққанға дейін Дачич гомосексуальды мінез-құлықтың «ненормальды»<ref>{{cite web|publisher=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/03/serbia-bans-gay-pride-march|title=Serbia bans gay pride march| date=3 October 2013|accessdate=4 October 2013}}</ref> екенін және Сербиядағы гомосексуалдардың «халықтың көпшілігінің тілегін құрметтеуге» мұқтаж екенін айтқан мәлімдеме жасады, егер «көпшілік тілегі шеруге қатыспайтын болса орын. «Николич кейіннен «келесі жылдың шеруін ұйымдастыру туралы жұмысты дереу бастауға» шақырды<ref>{{cite web |publisher=Tanjug |url=http://www.tanjug.rs/videodet.aspx?galID=105042&videoID=606461 |title=Dačić:S približavanjem parade bezbedonosne procene različite |date=24 September 2013 |accessdate=4 October 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001161155/http://www.tanjug.rs/videodet.aspx?galID=105042&videoID=606461 |archivedate=1 October 2013 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite web|publisher=Politika|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:456483-Nikolic-Vec-danas-poceti-pripreme-za--Paradu-ponosa-dogodine|title=Nikolić: Već danas početi pripreme za Paradu ponosa dogodine|date=30 September 2013|accessdate=4 October 2013}}</ref>. === Сербия Президенті === Сергей Николич [[2012 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Сербияның Президенті лауазымына тағайындалды. Еуроодақтың кеңею жөніндегі комиссары Штефан Фюлле қатысқан ең жоғары лауазымды тұлға болды және басқа елдердің көптеген елшілері де болды. [[Хорватия]], [[Босния және Герцеговина]], [[Словения]] және [[Македония]]ның басшылары Сребреницада геноцидті мойындамағандықтан Вуковарға наразылық білдіріп, ұлықтау рәсіміне бойкот жариялады<ref>{{cite news|title=Neighbors boycott Serb president's inauguration|url=http://www.foxnews.com/world/2012/06/11/neighbors-boycott-serb-president-inauguration|newspaper=Fox News|date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Serbian President Nikolic Inaugurated Amid Boycott|url=http://www.rferl.org/content/serbian-president-nikolic-inaugurated/24611045.html|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Balkan neighbours boycott Serbia’s presidential inauguration|url=http://www.euronews.com/2012/06/11/balkan-neighbours-boycott-serbias-presidential-inauguration/|newspaper=Euronews|date=11 June 2012}}</ref>. == Қайшылықтар == === Четник воевод === Сербияның радикалды партиясы [[1991 жыл]]ы Воислав Шешельдің президенті және Томислав Николичпен вице-президент ретінде құрылған. Бұл кейде [[Неофашизм|неофафашизмге]] бағдарланған және Сербияның аумақтық кеңеюіне ұмтылған Четник партиясы ретінде сипатталды. Четниктер Югославияда Ұлы Отан соғысы болды, ол Драга Михайловичтің басшылығымен, ол оккупациялау күштерімен және соғыс қылмыстарымен ынтымақтастықта айыпталды. [[1993 жыл]]ы Босния соғысы кезінде Николич Романья тауында салтанатты рәсімде Шешелидің «Четник войвод» деп жарияланды<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/rs/article/seselj-inspired-serbs-to-fight-in-croatia/1656/4|title=Vojislav Seselj ‘Inspired Serbs to Fight Croats’|publisher=balkaninsight.com|date=15 May 2013|accessdate=16 February 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraf.rs/vesti/politika/220790-nekad-bilo-proglasenje-tome-nikolica-za-cetnickog-vojvodu-video|title=Proglašenje Tome Nikolića za četničkog vojvodu!|publisher=telegraf.rs|date=24 May 2012|accessdate=16 February 2017}}</ref>. === Үлкен Сербия === [[1990]] және [[2008 жыл]]дар аралығында Николич бірнеше мәрте Ұлы Сербияны құруды талап етті<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/05/22/world/europe/newly-elected-serb-affirms-course-on-european-union.html|title=Newly Elected, Serb Affirms Commitment to Joining European Union|publisher=The New York Times|date=22 May 2012|accessdate=22 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/20/serbia-president-eu?newsfeed=true|title=Former extreme nationalist becomes Serbian president|publisher=The Guardian|date=22 May 2012|accessdate=22 May 2012}}</ref>. Николич [[2004 жыл]]ы Загреб газетіне Вируситика-Карловак-Карлобаг желісі бойындағы Үлкен Сербия шекарасы империалистік саясаттың бір бөлігі болмағанын<ref>{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:158897-Ne-odustajemo-od-Velike-Srbije|title=Ne odustajemo od Velike Srbije|publisher=Novosti.rs|date=16 June 2004|accessdate=24 May 2012}}</ref> He also said that he would not have diplomatic relations with Croatia because they are "occupying Serbian land".<ref>{{cite web |url=http://www.nacional.hr/clanak/10840/grobar-politickih-reformi-u-srbiji |title=Grobar političkih reformi u Srbiji |publisher=[[Nacional (weekly)|Nacional]] |date=6 January 2004 |accessdate=24 May 2012 |language=Croatian |trans-title=Gravedigger for political reforms in Serbia |author=Davor Pašalić |archivedate=1 July 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/68pYcs7Rc?url=http://www.nacional.hr/clanak/10840/grobar-politickih-reformi-u-srbiji |df=dmy }}</ref>, бірақ ол үшін және басқа да радикалды көшбасшылар үшін «арман» болып қала беретіндігін айтты. Ол сондай-ақ, Хорватиямен дипломатиялық қарым-қатынас болмайтынын айтты, өйткені олар «Сербияның жерін иеленеді». 2007 жылы Николич Сербияның радикалды партиясындағы саяси әрекеттің негізі [[Сербия]]ның, [[Черногория]]ның және [[Сербия]]ның Кражина Республикасын бір Балқан мемлекетінде біріктіруі болды деп мәлімдеді. Бірақ [[2012 жыл]]ғы сайлаудан бірнеше күн бұрын Николич Frankfurter Allgemeine Zeitung сұхбатында көршілес елдердің аумақтық тұтастығына күмән келтіре алмайтындығын және оның бұрынғы пікірлері күшінен айырылғанын айтты<ref>{{cite web|url=http://doznajemo.com/2012/05/24/tomislav-nikolic-ne-stidim-se-sto-sam-bio-cetnik|title=TOMISLAV NIKOLIĆ: Ne stidim se što sam bio četnik!|publisher=Doznajemo online magazin|date=24 May 2012|accessdate=24 May 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107215824/http://doznajemo.com/2012/05/24/tomislav-nikolic-ne-stidim-se-sto-sam-bio-cetnik|archivedate=7 January 2016|df=dmy-all}}</ref>. Бұл ұстанымның өзгертілгені туралы сұрағанда, ол француз философына: «Тек ақымақ өз пікірін өзгертпейді» дейді. === Косоволық Албандар === 90-жылдары Николич Минимакс телеарнасындағы барлық косоволық албандарды Албанияға шығаратыны туралы айтты<ref>https://www.youtube.com/watch?v=IIM0q1JSLpY</ref>. [[1999 жыл]]ы Косово соғысы кезінде Сербия полициясы мен Югославия әскерінің Косоводан 800 мыңнан астам Косово албандары Сербияның вице-премьері болған Николич болған. === Джинджич және Журювия === Сербияның премьер-министрі Зоран Джинджич жарақат алған аясындағы ескертуде Николич [[2003 жыл]]дың [[28 ақпан]]ында былай деп жазды: «Егер сендерден кім, келесі айда немесе екеуінде Зоран інгенчті бір жерде көретін болса<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=05&dd=08&nav_category=418&nav_id=245466|title=Vesti – Biografija Tomislava Nikolića|publisher=B92|date=8 May 2007|accessdate=8 May 2012}}</ref> , оның алдында Титода да аяғы бар өлім «. Екі аптадан аз уақыт бұрын Джинджич Белградта өлтірілді. Николич кейінірек оның өтініші үшін кешірім сұрады, ол не болатынын білмегенін ешқашан айтпайтын еді. Джинджичті айырмашылығы Николич бірнеше рет «Славко Курвиджаның өлтірілгеніне өкінбеймін» деп кешірім сұраудан бас тартты (Журналист Славко Курювия 1999 жылы 11 сәуірде ғимаратының есігінің алдында өлтірілді<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/intervju/eng/2004/nikolic.php|title=Interview with Tomislav Nikolic|publisher=B92.net|date=May 2004|accessdate=24 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?view=story&id=47954|title=Press Online :: Napredni Toma|language=Serbian|publisher=Pressonline.rs|date=27 September 2008|accessdate=8 May 2012}}</ref>.) === Білім беру === [[2012 жыл]]ы Николич Нови Сад басқару факультетінің магистр дәрежесін бір классқа немесе емтиханға қатыспастан сатып алуға айыптады. Бұл айыптаулар оның дипломының мөрі жоқ екеніне және басқа оқушылар сабақтарға немесе емтихандарға қатыспағанын еске салғанына негізделген<ref>[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/250851/Nikolic-ipak-na-sudu-zbog-diplome "Nikolić ipak na sudu zbog diplome"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201083336/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/250851/Nikolic-ipak-na-sudu-zbog-diplome |date=2017-02-01 }}, [[Vesti online]]; accessed 31 August 2012.</ref><ref>[http://www.kurir-info.rs/istina-o-diplomi-tome-nikolica-clanak-220818 "Istina o diplomi Tome Nikolića!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423170203/http://www.kurir-info.rs/istina-o-diplomi-tome-nikolica-clanak-220818 |date=2014-04-23 }}, Kurir-info.rs; accessed 11 May 2012.</ref>. === Вуковардың мәлімдемелері === [[2012 жыл]]дың мамыр айындағы сұхбатында Николич Frankfurter Allgemeine Zeitung сөзін «Вуковар Сербия болды, ал Хорваттар Хорваттарға ешқашан оралмайды» деп айтқан<ref>[http://www.jutarnji.hr/novi-srbijanski-predsjednik-tomislav-nikolic--vukovar-je-bio-srpski-grad-i-hrvati-se-nemaju-zasto-vracati-u-njega/1030326 "Novi srbijanski predsjednik Tomislav Nikolić: Vukovar je bio srpski grad i Hrvati se nemaju zašto vraćati u njega"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107215824/http://www.jutarnji.hr/novi-srbijanski-predsjednik-tomislav-nikolic--vukovar-je-bio-srpski-grad-i-hrvati-se-nemaju-zasto-vracati-u-njega/1030326 |date=2016-01-07 }}, Jutarnji.hr, 24 May 2012; retrieved 27 March 2013.</ref>. Хорватия президенті Иво Йосипович Николичті осы мәлімдемеге сынға алды және Николичтың өтінішті алып тастау жөніндегі болашақтағы ынтымақтастығына байланысты болды<ref>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/222509/Josipovi%C4%87%3A+Saradnja+mogu%C4%87a+ako+Nikoli%C4%87+promeni+stavove.html "Josipović: 'Saradnja moguća ako Nikolić promeni stavove'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116063134/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/222509/Josipovi%C4%87%3A+Saradnja+mogu%C4%87a+ako+Nikoli%C4%87+promeni+stavove.html |date=2018-11-16 }}, Pressonline.rs, 26 May 2012; retrieved 27 March 2013.</ref>. Келесі күні Николичтың кеңсесі Николич ешқашан осындай мәлімдеме жасамаған және оны «қасақана өтірік деп атаған» деген мәлімдеме жасады. Дегенмен, Frankfurter Allgemeine Zeitung журналисті Майкл Мартенс кейін Николичтың бұл мәлімдемені жасағанын көрсететін дыбыстық жазбаны жариялады. === Сребреница қырғыны туралы пікірлер === 2012 жылғы 2 маусымда Николич Черногория теледидарында «Сребреницада ешқандай геноцид болмады: Сребреницада ауыр соққылар жасалды, кейбір сербдер табылды, оларды іздестірді және жазаланды» [...] біреуі сот ісін дәлелдеп, оқиға ретінде геноцид ретінде таниды »деп мәлімдеді. Николич Сребреницадағы қаскүнемдіктерді еске түсіруге қатыспайды деп мәлімдеді: «Сербия президенті әрқашан Сребреницаға бара жатқанын сұрамаңыз, менің бұрынғы президентім сол жерде болған және құрметті марапатқа ие болды, неге әрбiр президент осылай жасайды?»<ref name=Guardian>{{cite news|title=Serbian president denies Srebrenica genocide|url=http://www.genocidewatch.org/images/Serbia_12_06_02_Serbian_president_denies_Srebrenica_genocide.pdf|newspaper=The Guardian|date=2 June 2012}}</ref>. [[Босния және Герцеговина]]дағы төрағалығының мүшесі Бәкир Изетбеговичтің айтуынша, Николиктің пікірлері аман қалғандарды қорлады. Ол «Сребреницада геноцидге жол бермеу аймақтағы ынтымақтастық пен татуласу жолын ашпайды, керісінше, жаңа түсініспеушіліктер мен шиеленістерді тудыруы мүмкін» деді. Еуропалық Одақтың сыртқы саясат бөлімінің басшысы Кэтрин Эштон «ЕО тарихты қайта жазу туралы кез келген ниетінен мүлдем бас тартады» деп мәлімдеді<ref name="TWP">{{cite news|title=Serbia’s new president revives Balkan tensions by denying Srebrenica massacre was genocide|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/serbias-new-president-revives-balkan-tensions-by-denying-srebrenica-massacre-was-genocide/2012/06/04/gJQAtstIDV_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120613052832/http://www.washingtonpost.com/world/europe/serbias-new-president-revives-balkan-tensions-by-denying-srebrenica-massacre-was-genocide/2012/06/04/gJQAtstIDV_story.html|dead-url=yes|archive-date=13 June 2012|newspaper=The Washington Post|date=4 June 2012}}</ref>. [[АҚШ мемлекеттік департаменті|Америка Құрама Штаттарының Мемлекеттік департаменті]] Николичтың мәлімдемесіне наразылық білдірді және оларды негізсіз және жемқорлық деп санады<ref>{{cite news|last=Toner|first=Mark C.|title=Serbian President Nikolic Denies Srebrenica Genocide|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/06/191831.htm?goMobile=0|newspaper=U.S. State Department|date=5 June 2012}}</ref>. [[2013 жыл]]ғы [[25 сәуір]]де Николич Сербия атынан кез-келген жеке адам жасаған қылмыстар үшін кешірім сұрады, атап айтқанда, Сребреницада жасалған қылмыстар үшін<ref name="BBC apology">[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22297089 Serbian president apologises for Srebrenica 'crime'], ''[[BBC News]]'', 25 April 2013.</ref><ref name="Al Jazeera apology">[http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/04/2013425102523848273.html Serbia president 'apologises' for massacre], ''[[Al Jazeera]]'', 25 April 2013.</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-04-26/serbia-president-apologises-for-srebrenica-massacre/4652032 Serbian president apologises for Srebrenica massacre], ''[[ABC News (Australia)|ABC News]]'', 26 April 2013.</ref>. Кешірім Николай [[2012 жыл]]ы өткен президенттік сайлауда «Сребреницада ешқандай геноцид болмады» деп сынға түскеннен кейін келді, дегенмен бұл оның предшественникі Тадичпен мойындады. Алайда, [[Босния және Герцеговина]]дағы БАҚ-да жаңалықтар толық түсініксіз және Николичқа Сребреницаны өлтіруді геноцид деп таныған жоқ{{clarify|date=April 2015}}. === Пайғамбарлық туралы және Қытай халқына «сары адамдар» === [[2015 жыл]]дың [[18 желтоқсан]]ында Николич Белградта, Қытай Халық Республикасының Премьер-Министрі Ли Кэцянмен кездесті. Ол былай деді: «200 жыл бұрын елімізде бір адам болған және ол пайғамбар болған және Қытай туралы ешқашан естімеген, бірақ ол:» Адамдар шығыстан шығады - сары адамдар мен әлемді басқарады, және Морава өзенінен су ішуді талап етеді. «Бұл мәлімдеме кейбір серб газеттерінің қорлауы ретінде сипатталды және бұл сатиралық телешоудың тақырыбы болды<ref>{{cite web|url=http://www.kurir.rs/vesti/politika/nikolic-uvredio-premijera-kine-liju-kecengu-citirao-tarabice-i-nazvao-ga-zutim-clanak-1640663|title=NIKOLIĆ UVREDIO PREMIJERA KINE: Liju Kećengu citirao Tarabiće i nazvao ga žutim!|publisher=Kurir|date=19 December 2014|accessdate=11 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y3maXpJO0zI|title=24 minuta sa Zoranom Kesićem - 40. epizoda (21. decembar 2014.)|publisher=24 minuta sa Zoranom Kesićem - Official YouTube channel|date=27 December 2014|accessdate=11 February 2017}}</ref>. === «Серб гендерінің» қорғау туралы пікірлері === [[2016 жыл]]дың 25-ші қаңтарында Николай өзінің туған қаласы Крагуйвац Университетінің «Педагогикалық шеберлік орталығы» үшін іргетас қаланды. мекемеде бағаналы жасуша зерттеу бөлімі болады. Никольич «Stem Cell Bank» «серб халқының ең маңызды және ең әдемі сипаттамаларын сақтауға» және «Сербияның генетикалық материалы, Сербия кодексі, сербтің өткендігі және Сербиялық болашағы бар жерде осында туылуы керек» деп мәлімдеді. Бұл маған қолдау көрсетуге бағыттады »<ref name="Nikolic criticized">{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2016&mm=01&dd=26&nav_id=96814|title=Nikolic criticized for statement at research center ceremony|publisher=B92|date=25 January 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.balkaneu.com/nikolic-urges-protection-serbian-genes/|title=Nikolic urges protection of “Serbian genes”|publisher=balkaneu.com|date=27 January 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>. Сербияның [[омбудсмен]]і Саша Джанкович осыған байланысты Twitter-де« бұл мәлімдемеге өкінген »деп жауап берді және Конституцияның бірінші бабында« Сербия Республикасы - Сербия тұрғындары мен онда тұратын барлық азаматтар. «Войводина социал-демократтар лигасы (ВСДЛ) президентке» Конституцияны бұзған «нацистік мәлімдеме жасады деп мәлімдеді және оны отставкаға кетуге шақырды. === Омар әл-Баширді құрметтеу === Николай мемлекеттік және шетел азаматтарының көпшілігін Мемлекеттік күніне орай безендірді. [[2016 жыл]]ы ол Суданның президенті Омар ал-Баширді құрметтеді, себебі бұл ел [[Косово]]ның тәуелсіздігін танудан бас тартты. Халықаралық қылмыстық сотқа арналған [[Нью-Йорк]]тегі Коалиция Николичке Судан президентін берген Медияны қайтарып алуға шақырды, себебі Баширді Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) тарапынан іздестірілуде және адамзатқа қарсы қылмыстардың бесеуі<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2016&mm=04&dd=06&nav_category=11&nav_id=1116853|title=Zašto je Nikolić odlikovao optuženog za genocid|publisher=B92|date=6 April 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>, екі соғыс есебі бар қылмыстар мен геноцидтің үш есебі Дарфурда жасалған<ref>{{cite web|url=http://www.balkaninsight.com/mk/article/world-ngos-slam-nikolic-for-honoring-sudan-dictator-04-06-2016/1431/48|title=Serbia President Criticised for Honouring Wanted Sudan Leader|publisher=balkaninsight.com|date=6 April 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>. === Гинекология және әйелдер туралы пікірлер === [[2016 жыл]]дың қыркүйек айында Сербия, Черногория және Сербия республикаларының гинекологтар мен акушерлік ассоциацияларының симпозиумының ашылуында Николич: «Гинекология әйел туралы білім, егер кімде бар болса, сол білім бар деп айтуға мәжбүрлеу керек» деді<ref>{{cite web|url=http://www.blic.rs/vesti/politika/predsednik-nikolic-ginekologija-je-znanje-o-zeni-ako-iko-sme-da-se-usudi-da-kaze-da/f0qcz5f|title=Predsednik Nikolić: Ginekologija je znanje o ženi, ako iko sme da se usudi da kaže da ga poseduje|publisher=Blic|date=18 September 2015|accessdate=11 February 2017}}</ref>. Войводина (ВСДЛ) социал-демократтар лигасының мүшесі Майя Седляревич Николич әйелдерді ренжіткенін, сондай-ақ ол білмейтін, оқымайтын және үстірт екенін айтты<ref>{{cite web|url=http://www.informer.rs/vesti/politika/32435/LSV-Tomislav-Nikolic-je-uvredio-zene|title=LSV: Tomislav Nikolić je uvredio žene!|publisher=Informer|date=18 September 2015|accessdate=11 February 2017}}</ref>. == Библиографиясы == Николай он үш кітап шығарған: *''Ни победа ни пораз – Жеңіс те, жеңіліс те емес'' *''Све за Косово и Метохију – Косово мен Метохия үшін барлығын'' *''Отета победа – Ұрланған жеңіс'' *''Шешеља за председника – Шешель президент болсын'' *''Кроз медијски мрак – БАҚ қараңғылығы'' *''Писмо са адресом – Адресі бар хат'' *''У канџама мржње – Ашудың құрсауында'' *''Говорио сам – Өзім айттым'' *''Скупштински ход по мукама – Азаптау үстіндегі парламенттік серуен'' *''Неокомунистички парламент – Нео-коммунистік парламент'' *''Од почетка – Басынан бастап'' *''Кад падне влада Милошевић пада – Үкімет құлағанда, Милошевич те құлайды'' *''Ровови у Народној скупштини – Ұлттық жиналыстағы траншеялар'' ==Құрмет және марапаттар== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 | Сыйлық немесе декорация !! Ел !! Күні !! Орны |- | [[Сурет:CYP Order of Makarios III ribbon.svg|80px]] || Макариос III бұйрығы<ref>{{cite news|title=Serbian, Cypriot leaders exchange state decorations |url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2013&mm=01&dd=30&nav_id=84416 |newspaper=b92 |date=11 October 2014 |accessdate=28 February 2015}}</ref> || {{CYP}} || 13 Қаңтар 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:Ukraine-zaslug1.png]] || Құрмет ордені<ref>{{cite news|title=KONAČNO! I Toma Nikolić dobio orden! |url=http://www.pressonline.rs/info/politika/275603/konacno-i-toma-nikolic-dobio-orden.html |newspaper=pressonline |date=6 June 2013 |accessdate=6 June 2013}}</ref> || {{UKR}} || 6 Маусым 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|80px]] || Құтқарушы ордені<ref>{{cite news|title=Predsednik Nikolić ponovo odlikovan!|url=http://www.pressonline.rs/info/politika/276840/predsednik-nikolic-ponovo-odlikovan.html |newspaper=pressonline |date=18 June 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> || {{GRC}} || 18 Маусым 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:Ribbon bar of Order of Glory.png|80px]] || Даңқ ордені<ref>{{cite news|title=President Serzh Sargsyan Meets Serbian President Tomislav Nikolic |url=http://armenpress.am/eng/news/779743/president-serzh-sargsyan-meets-serbian-president-tomislav-nikolic.html |newspaper=Armenpress |date=11 October 2014 |accessdate=28 February 2015}}</ref> || {{ARM}} || 11 Қазан 2014 || [[Ереван]] |- | [[Сурет:Ribbon jose marti.png|80px]] || Хосе Мартидің ордені<ref>{{cite news|title=Nikolić dobio najviše odlikovanje na Kubi |url=http://rs.n1info.com/a61682/Vesti/Nikolic-dobio-najvise-odlikovanje-na-Kubi.html |newspaper=N1 |date=19 May 2015 |accessdate=19 May 2015}}</ref> || {{CUB}} || 19 Мамыр 2015 || [[Гавана]] |- | [[Сурет:National Order of Merit - Athir v.1 (Algeria) - ribbon bar.gif|80px]] || Құрмет Ұлттық ордені<ref>{{cite web|url=http://www.algerianembassy.org/press/Bouteflika-decorated-Order-Republic-Serbia.html |title=Embassy of Algerie in the United-States of America &#124; Algerian Consular Affairs, Economic Affairs, Foreign Affairs, Algeria Us relations |website=Algerianembassy.org |date=2016-05-17 |accessdate=2016-09-15}}</ref> || {{DZA}} || 17 Мамыр 2016 || [[Алжир]] |- | [[Сурет:Order Dostik 1kl rib.png|80px]] || [[Достық ордені]]<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/predsednikrs/photos/pcb.1152118924834817/1152118634834846/?type=3&theater |title=Tomislav Nikolić - Timeline |publisher=[[Facebook]] |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || {{KAZ}} || 24 Тамыз 2016 || [[Белград]] |- | [[Сурет:PRT Order of Prince Henry - Knight BAR.svg|80px]] || Князь Генридің ордені<ref>{{cite news|title=Serbian and Portuguese presidents exchange decorations |url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2017&mm=01&dd=25&nav_id=100336 |newspaper=B92 |date=25 Қаңтар 2017|accessdate=28 Қаңтар 2017}}</ref> || {{PRT}} || 25 Қаңтар 2017 || [[Лиссабон]] |- | [[Сурет:By-order friendship of nations rib.png|80px]] || Халықтар достығы ордені<ref>{{cite news|title=Devetnaesto odlikovanje za Tomislava Nikolića |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/380818/Devetnaesto-odlikovanje-za-Tomislava-Nikolica |newspaper=Politika |date=20 May 2017|accessdate=28 Қаңтар 2017}}</ref> || {{BEL}} || 20 Мамыр 2017 || [[Минск]] |- | [[Сурет:Noribbon.svg|80px]] || Сербия Республикасының ордені<ref>{{cite news|title=Milorad Dodik uručio Orden Tomislavu Nikoliću |url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/11/region/2996799/dan-republike-srpske.html |date=9 January 2018|accessdate=9 January 2018}}</ref> || {{BIH}} {{SRB}} || 9 Қаңтар 2018 || [[Баня-Лука]] |} === Құрметті азаматтық === {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- !| Ел !! Қала !! Жыл |- |{{SRB}} || Құрметті азаматы [[Чачак]]<ref>{{cite web|author= |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/428192/Nikolic-pocasni-gradjanin-Cacka-protest-Dveri |title=Nikolić počasni građanin Čačka, protest Dveri |website=Blic.rs |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || 2013 |- |[[Сурет:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] [[Сурет:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] [[Босния және Герцеговина]] ([[Сербия Республикасы]]) || Құрметті азаматы [[Требине]]<ref>{{cite web |url=http://mojahercegovina.com/tomislav-nikolic-pocasni-gradanin-trebinja/ |title=Archived copy |accessdate=2015-07-27 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914093536/http://mojahercegovina.com/tomislav-nikolic-pocasni-gradanin-trebinja/ |archivedate=14 September 2013 |df=dmy }}</ref> || 2013 |- |{{MNE}} || Құрметті азаматы [[Беране]]<ref>{{cite web|author=Srna, Blic |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/576715/Nikolic-od-danas-pocasni-gradjanin-Berana |title=Nikolić od danas počasni građanin Berana |website=Blic.rs |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || 2015 |- |{{CHL}} || Құрметті азаматы [[Бейжің]]<ref>{{cite web|author=Srna, Blic |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/576715/Nikolic-od-danas-pocasni-gradjanin-Berana |title=Nikolić od danas počasni građanin Pekinga |website=Blic.rs |date= |accessdate=2017-03-30}}</ref> || 2017 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Tomislav Nikolić}} *[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=05&dd=08&nav_category=418&nav_id=245466 Biography by B92/BETA, 8 May 2007] *{{YouTube|N2Z3G0D3x4E|Зоран Джинджич туралы мәлімдеме, 23 Ақпан 2003}} *{{YouTube|8mG_ycqKtps|Борис Тадичке қатысты мәлімдеме}} *{{YouTube|eNZEclITgpw|Үлкен Сербия туралы мәлімдеме}} *[http://www.balkaninsight.com/en/article/tomislav-nikolic-wins-serbian-presidency/ Tomislav Nikolic: New President of Serbia] by [[Balkan Insight]] *[https://gadebate.un.org/67/serbia Statement by Tomislav Nikolić, President of Serbia] to the [[Sixty-seventh session of the United Nations General Assembly]], 25 September 2012 *[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=04&dd=17&nav_category=11&nav_id=506658] [[Санат:Сербия президенттері]] [[Санат:Крагуевацеде туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша туғандар]] ste34mpzx4jgzodlspsrgxl40ie6h82 3686529 3686528 2026-10-26T08:41:46Z Nurken 111493 3686529 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс =мемлекет басшысы | Қазақша есімі = Томислав Николич | Шынайы есімі = {{lang-sr|Томислав Николић}} | Суреті = Tomislav Nikolić, official portrait.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2012 | Титулы = [[Сербия президенті]] | Ту = Flag of the President of Serbia.svg | Ту2 = Coat of arms of Serbia.svg | Басқара бастады = 31 мамыр 2012 | Басқаруын аяқтады = 31 мамыр 2017 | Премьер = [[Мирко Цветкович]]<br>[[Ивица Дачич]]<br>[[Ана Брнабич]] | Ізашары = [[Борис Тадич]] | Ізбасары = [[Александр Вучич]] | Титулы_2 = [[Халықтық скупщина]] президенті | Ту_2 = Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = 8 мамыр 2007 | Басқаруын аяқтады_2 = 13 мамыр 2007 | Ізашары_2 = [[Борко Вучич]] ({{м.а.}}) | Ізбасары_2 = [[Милютин Мрконич]] ({{м.а.}}) | Титулы_3 = Югославия премьер-министрінің орынбасары | Ту_3 = Emblem of SFR Yugoslavia.svg | Ту2_3 = Flag of Serbia.svg | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = 12 тамыз 1999 | Басқаруын аяқтады_3 = 9 қазан 2000 | Премьер_3 =[[Момир Булатович]] | Ізашары_3 = [[Вук Драшкович]] | Ізбасары_3 = [[Миролюб Лабус]] | Титулы_4 = Сербия премьер-министрінің орынбасары | Ту_4 =Flag of Serbia.svg | Ту2_4 = Coat of arms of Serbia.svg | Реті_4 = | Басқара бастады_4 =24 наурыз 1998 | Басқаруын аяқтады_4 = 12 тамыз 1999 | Премьер_4 =[[Мирко Марьянович]] | Ізашары_4 = [[Драган Томич]] | Ізбасары_4 = [[Небойша Чович]] | Туған күні = 15.02.1952 | Туған жері =[[Сербия Социалистік Республикасы|Сербия СР]] [[Югославияның Социалистік Федералды Республикасы|Югославия]] [[Сербия]] [[Крагуевац]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Сербия православие шіркеуі]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = [[Драгица Николич]] | Балалары = 2 | Партиясы = [[Серб озық партиясы]] Сербияның радикалды партиясы Тәуелсіз кандидат | Білімі = | Қолтаңбасы = Signature Tomislav Nikolic.png | Commons = Томислав Николич | Марапаттары ={{Достық ордені}} [[Сурет:Noribbon.svg|35px]] [[Сурет:By-order friendship of nations rib.png|35px]] [[Сурет:PRT Order of Prince Henry - Knight BAR.svg|30px]] [[Сурет:National Order of Merit - Athir v.1 (Algeria) - ribbon bar.gif|35px]] [[Сурет:Ribbon jose marti.png|35px]] [[Сурет:Ribbon bar of Order of Glory.png|35px]] [[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|35px]] [[Сурет:Ukraine-zaslug1.png|35px]] [[Сурет:CYP Order of Makarios III ribbon.svg|35px]] | Сайты = [http://www.tomislavnikolic.org/ Official website] }} '''То́мислав Ни́колич''' ({{lang-sr|Томислав Николић}}; [[15 ақпан]] [[1952 жыл]], [[Крагуевац]], [[Югославияның Социалистік Федералды Республикасы|Югославия]]) — [[сербия]]лық экс-саясаткер, Сербияның 2012–2017 жылдары аралығында<ref>{{Cite web|url=http://www.ria.ru/world/20120520/653998947.html|title=Тадич признал своё поражение на президентских выборах в Сербии|lang=ru|access-date=2023-01-26|publisher=РИА Новости}}</ref>. [[Сербия президенті]], [[Серб озық партиясы|Сербияның прогрессивтік партиясының]] негізін қалаушы. [[Сербиядағы президент сайлауы (2012)|2012 жылғы президенттік сайлау]]да ол екінші раундта президент ретінде бес жылдық мерзімге сайланды. [[Крагуевац]]та туған Николич ұзақ уақытқа созылған [[Сербия радикалды партиясы]]ның (SRS) мүшесі болды. 1998 жылдан бастап 1999 жылға дейін [[Сербия премьер-министрі]]нің орынбасары және 1999 жылдан 2000 жылға дейін коалициялық үкімет құрамында [[ФР Югославия]]ның вице-премьері болды. Николич [[2003 жыл]]дан бастап Радикал партиясы төрағасының орынбасары болды және ол қысқа мерзімде [[Сербия Ұлттық жиналыс]]ының төрағасы болды және [[2008 жыл]]ы ол партиялық көшбасшы [[Воислав Шешель]]ден Сербияның [[Еуропа Одағы]]мен қарым-қатынасы туралы келіспеушіліктерден кейін отставкаға кетті. Николич Сербияның ЕО-на кіруіне қол жеткізгеніне қарамастан, Шешельге және оның фракциясына қатты қарсы болды. Николич сербиялық Прогрессивтік партияны құрды<ref>{{Cite news|title=Serb opposition leader resigns|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7602499.stm|publisher=BBC News|accessdate=28 July 2008|date=7 September 2008}}</ref>, ол бірнеше СРС мүшелері қосылды. Николич [[2000 жыл]]ғы сайлауда Югославия Президентіне жүгіріп, үшінші орынға ие болды. Ол сондай-ақ Сербия президенті үшін төрт рет (2003, 2004, 2008 және 2012 жж. Сайлау). 2003 жылы ол ең көп дауыс жинады, бірақ сайлау [[2004 жыл]]-жылы және [[2008 жыл]]ы Борис Тадичтен екінші орынға шықты. 2012 жылы ол Тадичке Сербия президенті болуға дайын{{citation needed|date=April 2015}}. == Ерте өмірі == Томислав Николич Крагуйевада туды. Оның әкесі Радомир жұмысшы болды, ал оның інісі Живадинка (інокиович) үй шаруасындағы әйел болатын. Жастық шағында ол жеңіл атлетикамен айналысты. Крагуйевак орта мектебін бітірді. Оның алғашқы жұмыс орны зираттың жетекшісі болды<ref name="gj-2000"/><ref>[https://www.nytimes.com/2012/05/21/world/europe/serbian-presidential-elections.html?_r=2&ref=europe Nationalist Declares Victory in Serbian Presidential Runoff] New York Times</ref>. 1971 жылы «Жеграп» құрылыс компаниясымен жұмыс істей бастады, ал 1978 жылы Крагуйевада «22 желтоқсан» компаниясында Инвестициялық-техникалық қызмет көрсету бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді, сондай-ақ Крагуйвак қаласындағы Utility Services компаниясының техникалық директоры болды. Ол және оның әйелі Dragica (туған Нинковичтін) екі ұлы бар<ref name="gj-2000"/>.<ref name="gj-2000">{{cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/08/16/srpski/P00081509.shtm|title=Ko je ovaj čovek? Tomislav Nikolić|accessdate=4 February 2008|publisher=Glas Javnosti|author=Zorica Vulić|date=15 August 2000|language=Serbian}}</ref>. == Саяси мансап == === Радикалды партия === Николич өзінің саяси мансабын Халықтық Радикал партиясының вице-президенті ретінде бастады. Оның бастамасы бойынша Халықтық Радикал партиясы сербиялық радикалды партияны қалыптастыру үшін Воислав Шешелдің серб ұлттық жаңаруымен біріктірілді. Шешель жаңа партияның президенті және Николич вице-президент болып сайланды. [[1991 жыл]]дан бері Сербия Ұлттық Ассамблеясының депутаты, сол жылдан бері жалғыз сайланған. [[1993 жыл]]ы Воислав Шешель Николайға воевод четниковдеп атағын берді<ref>{{citation|url=http://www.b92.net/info/izbori2012/kandidati.php?yyyy=2012&mm=04&dd=20&nav_id=602360|title=Tomislav Nikolić – kandidat SNS-a|publisher=B92.net|accessdate=28 July 2012}}</ref>. Слободан Милошевич пен Сербия социалистік партиясы астында ол және Шешель үш айға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді, ол Гнйиланда қызмет етті. Алайда{{citation needed|date=May 2012}}, [[1998 жыл]]ғы наурызда Сербияның радикалды партиясы Социалистік партиямен бірге коалиция құрды, содан кейін ол Сербия Үкіметінің вице-президенті болды және [[1999 жыл]]дың соңына қарай Югославия Федеративтік Республикасы Үкіметінің вице-президенті болды{{citation needed|date=April 2015}}. [[2000 жыл]]ы ол Сербияның бірінші президенті лауазымына кірісті. [[2000 жыл]]ы [[Сербия және Черногория|Югославияда]] өткен президенттік сайлауда Воислав Коштуница мен Слободан Милошевичтің артынан үшінші орынды иеленді. Содан кейін ол [[2003 жыл]]ы Сербияда өткен президенттік сайлауда бірінші орынды иеленді (46,23%), Драголюб Мишунович алды, бірақ нәтижесі жарамсыз деп танылды 38,8%. Николич [[2004 жыл]]ғы президенттік сайлаудағы төрағалыққа тағы бір ұсыныс жасады. Бірінші турда ол 30,1% дауыс алды және Борис Тадич 27,3% алды. 27 маусымда өткен екінші турда Николич Тадичке 53,7% -дан 45,4% -ға дейін жеңіліп қалды. [[2003 жыл]]дың [[23 ақпан]]ында ол Воислав Шешель БЮБХТ-ке өз еркімен барғаннан кейін партия көшбасшысының орынбасары болды. Партияның басшылығымен Николич партияны күштеп ұлтшылдыққа емес, кедейлік пен жұмыссыздық сияқты экономикалық және әлеуметтік мәселелерге назар аударуға ынталандырды{{citation needed|date=January 2013}}. Николич [[2007 жыл]]ғы [[8 мамыр]]да Парламенттің спикері болып сайланды, Демократиялық партияның Милена Милошевичті парламенттің 244 депутатынан 142-ден 99-ға дейін жояды. Сербияның Демократиялық партиясы оны қолдады. [[Косово]]<ref>{{cite web|url=http://www.birn.eu.com/en/82/15/2826|title=Kosovo Condemns Nikolić Appointment|accessdate=9 May 2007|publisher=Balkan Investigative Reporting Network|date=9 May 2007|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070512031214/http://www.birn.eu.com/en/82/15/2826/|archivedate=12 May 2007|df=dmy-all}}</ref>. Демократиялық Партиясының Хайрелин Кучи, Реформисттік партия ОРР-нің президенті Ильи Хохха және Косово үкіметінің мүшесі Агим Чеку Николяны «Косово үшін зиянсыз және қауіпті» деп айыптады. [[9 мамыр]]да Николич [[Ресей|Ресей Федерациясының]] елшісі Александр Алексеевпен кездесті және ол [[Сербия]]ны [[Белорусь]]-[[Ресей]] супер мемлекетінің бір бөлігіне айналдыруды қолдайтын парламентке сөз сөйледі. Олар «Америка мен Еуропалық Одақтың гегемонияларына қарсы тұру» туралы айтады<ref>{{cite web|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/5/D272D5D8-F93D-4337-A490-C1A723B00483.html|title=Serbian Parliament Speaker Calls For Closer Russia Ties|accessdate=9 May 2007|publisher=Radio Free Europe|date=9 May 2007}}</ref>. Ол Демократиялық партия мен Сербияның Демократиялық партиясы коалиция үкіметіне дайындық бойынша алдын ала одақ құрғаннан кейін [[15 мамыр]]да спикер лауазымынан босатылды. Николич Демократиялық партияларға Косовоның тәуелсіздігін «бейбіт жолмен» қабылдайтын болса, «Радикал» партиясы «тыныш және күте алмайды» деді<ref name="speaker">{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200705/08/eng20070508_372871.html|title=Nikolic elected as Serbian parliament speaker|accessdate=9 May 2007|publisher=People's Daily Online|author=Xinhua|date=8 May 2007}}</ref><ref name="resign">{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/E6FC6B3F-7BAE-4024-B811-6F8A75D73295.htm |title=Serb radical quits as speaker |accessdate=13 May 2007 |publisher=Al Jazeera |date=13 May 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070515050933/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/E6FC6B3F-7BAE-4024-B811-6F8A75D73295.htm |archivedate=15 May 2007 }}</ref> [[2008 жыл]]ы ол [[2008 жыл]]ы өтетін президенттік сайлауға қайта сайланды. Оның ұраны барлық жүрекпен болды ({{lang-sr|Свим свитер}}, Свим срема). [[2008 жыл]]дың [[20 қаңтар]]ында Николич 39,99 пайыз дауыспен бірінші турда жеңіске жетті. Николич пен қазіргі Борис Тадич 35,39% дауыс жинап, 3 ақпанда өтетін сайлауда бір-бірін қарсы алды. Николай жоғалып, 2,197,155 немесе 47,97% дауысқа ие болды. Николич [[2008 жыл]]дың [[6 қыркүйек|6 қыркүйегінде]] Радикал партиясы басшылығынан кенеттен отставкаға кеткен болатын. Сербиялық БАҚ Николич пен Радикал партиясы иерархиясының басқа мүшелері, әсіресе партия жетекшісі Воислав Шешилидің партиялардың Сербияға ұсынылған [[Еуропа одағы|Еуропалық одаққа]] мүшелікке қалай әрекет ету керектігі туралы айырмашылықтарды келтірді<ref>{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gSODx7lXC9y_DIgjBstHpJG7IW2w |title=Top Serbian ultra-nationalist quits posts over EU: report |publisher=AFP |date=6 September 2008 |accessdate=6 September 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520165715/http://afp.google.com/article/ALeqM5gSODx7lXC9y_DIgjBstHpJG7IW2w |archivedate=20 May 2011 |df=dmy }}</ref>. Кейінгі күндерде Николич Радикал партиясының «Forward, Serbia»<ref>{{cite news |url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=09&dd=08&nav_id=53304 |title=Nikolić forms own parliamentary club |publisher=B92 |date=8 September 2008 |accessdate=8 September 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080909234938/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=09&dd=08&nav_id=53304 |archivedate=9 September 2008 |df=dmy }}</ref>.<ref>{{cite web |url=http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=108927 |title=Da li će otcepljeni radikali skinuti bedževe? |publisher=Mtsmondo |date=10 June 2010 |accessdate=8 May 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013140920/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=108927 |archivedate=13 October 2008 |df=dmy }}</ref> (Форвард, Сербия) атты бірнеше радикалды партиясы бар парламенттік топ құрды. Николич баспасөзге «ескі Сербияның радикалды партиясы енді жоқ» деп айтты<ref>{{cite web|url=http://www.srs.org.yu/index.php?a=183 |title=Писмо др Војислава Шешеља 11.9.2008 |accessdate=2008-09-13 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913045949/http://www.srs.org.yu/index.php?a=183 |archivedate=13 September 2008 |df=dmy }}. srs.org.yu</ref>. [[2008 жыл]]ғы [[11 қыркүйек]]те Шешелж барлық радикалды партия мүшелеріне хат жолдады. Ол Николич пен оның тобын «сатқын, батыстық қуыршақтар мен агенттер» деп атады. Ол сондай-ақ барлық СҚҚ мүшелеріне «серб ұлтшылығы, анти-глобализм және ресейшіл саясат»<ref>{{cite web|url=http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109274|title=Nikolić ejected from the Radical Party|publisher=Mtsmondo.com|date=10 June 2010|accessdate=8 May 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080927035707/http://www.mtsmondo.com/news/vesti/text.php?vest=109274|archivedate=27 September 2008|df=dmy-all}}</ref> идеологиясына адал болып қалуға шақырды. [[2008 жыл]]ғы [[12 қыркүйек]]те Николич және оның тобы ресми түрде Радикал партиясынан шығарылды. Николич өз партиясын құратыны туралы жариялады<ref>{{cite web|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2008/09/12/nb-05|title=Nikolić states he will form his own party|publisher=Setimes.com|date=31 May 2011|accessdate=8 May 2012}}</ref>. == Прогрессивті партия == [[Сурет:Nikolić & Vučić 2008.jpg|250px|нобай|солға|Томислав Николич және Александер Вучич SNS-ның негізін қалаушы монастырында]] [[2008 жыл]]ғы [[24 қыркүйек]]те ол өзінің жаңа партиясының атауы [[Серб озық партиясы|Сербия прогрессивтік партиясы]] болатынын және бірінші конвенция 21-қазанда өткізілетінін жариялады<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=09&dd=24&nav_category=11&nav_id=320312|title=Nikolićeva Srpska napredna stranka|publisher=[[B92]]|date=24 September 2008|accessdate=8 May 2012}}</ref>. Жаңа партияның құрылтай съезі [[2008 жыл]]дың [[21 қазан]]ында өтті. [[2011 жыл]]ғы [[5 ақпан]]да Ұлттық жиналыс алдында Николич және оның саяси қайраткерлері - Миланка Карич (Сербия қозғалысының күші, Велемир Ильич (Жаңа Сербия), Александр Вулин (Социалистер қозғалысы) және Александр Вучич парламенттік сайлауды талап етті Сербия полициясының ресми мәліметіне сәйкес, 55 мыңға жуық адам бар, [[2011 жыл]]дың [[16 сәуір]]інде Николич сол өтінішпен үлкен наразылық тудырды, сол күні таңертең шөлдеп, аштық жариялады, сосын ұлттық парламентке көшті. Сербияның бұрынғы Сербия үкіметін (Борис Тадич бастаған) мәжбүрлеп парламенттік сайлау өткізуге мәжбүрлеп<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=04&dd=16&nav_id=73833 |title=B92 16 April |publisher=B92.net |accessdate=8 May 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104212138/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2011&mm=04&dd=16&nav_id=73833 |archivedate=4 November 2012 |df=dmy }}</ref> , 17-ші сәуірде Тадич Николич-ке парламент палаталарына келіп, Николичқа соққысын тоқтатуды ұсынды, Николичтың жағдайы нашарлады жекеменшік ауруханаға жатқызылған.Сербияның БАҚ-ы оның жағдайы туралы жиі хабардар етті<ref name="day 2">{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=04&dd=18&nav_category=11&nav_id=506742|title=Vesti – Nikolića u bolnici obišao ministar|publisher=B92|date=18 April 2011|accessdate=8 May 2012}}</ref>, сол түнде оның артериялық шиеленісі жоғары болды (150/100 mmHg), бірақ ол ішілік емдеуге немесе дәріге барудан бас тартты. Аштық ереуілі қалаған нәтижеге әкелмейтінін түсінген кезде, Николай Пасханы тастаған болатын{{Citation needed|date=July 2012}}. Николич партияны [[2012 жыл]]ғы парламенттік сайлауда басқарып, [[2012 жыл]]ғы президенттік сайлауда президент лауазымына аттанды. Оның ұраны «Сербияның қозғалысын алайық» ({{lang-sr|Покренимо Србију}}, {{lang|sr|Pokrenimo Srbiju}})). Акция барысында оның білім алу мәселесі көтерілді, себебі оппозиция Николячтың жекеменшік мектепте күмәнді жағдайлар бойынша магистр дәрежесін алды деп мәлімдеді. Николич күнделікті «Блиц» және «Курир» газеттеріне өтемақы ретінде 4 миллион еуро төлеуді талап етіп жауап берді<ref>[http://www.kurir-info.rs/nuns-zabrinut-zbog-tuzbi-nikolica-clanak-221650 NUNS zabrinut zbog tužbi Nikolića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622125238/http://www.kurir-info.rs/nuns-zabrinut-zbog-tuzbi-nikolica-clanak-221650 |date=2012-06-22 }}, Kurir-info.rs (11 May 2012); retrieved 27 March 2013.</ref>. [[2012 жыл]]дың [[6 мамыр]]ында Николич 25.05% дауыспен бірінші турды жоғалтты. Николич пен қазіргі Борис Тадич 25,31% дауыс жинады, [[20 мамыр]]да өтетін сайлауда бір-бірімен қарсы алды. Николич сайлау учаскелерінің 70% дауыс беру кезінде 49,4% дауыс жинады. Борис Тадич, оның сайлаудағы қарсыласы, оны жеңісімен құттықтап, Сербия Николичтың қолындағы жетістіктерді жалғастыратынына үміт білдірді<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18134955|title=Tomislav Nikolić "victory" over Tadić in Serbia run-off|accessdate=20 May 2012|publisher=BBC News|date=20 May 2012}}</ref>. Николич [[2012 жыл]]дың [[24 мамыр]]ында сербиялық Прогрессивтік партияның көшбасшысы қызметінен босатылды және бір мезгілде Сербияның барлық азаматтарының президенті болуға ниет білдіре отырып, партияға мүшелігін тоқтатты<ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2012&mm=05&dd=24&nav_id=80417|title=Serbia's new president quits as party leader|publisher=B92|date=24 May 2012|accessdate=28 July 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221121000/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2012&mm=05&dd=24&nav_id=80417|archivedate=21 February 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.jura.kg.ac.rs/index.php/sr/7l3.htm|title=Inkompatibilitet funkcije predsednika Republike Srbije|journal=Glasnik prava/Herald of Law|publisher=Kragujevac Faculty of Law|last=Đorđević|first=Srđan|language=Serbian}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.politika.rs/rubrike/Politika/Sme-li-Nikolic-javno-da-navija-za-SNS.lt.html|title=Sme li Nikolić javno da navija za SNS|publisher=Politika.rs|date=31 January 2014|language=Serbian}}</ref>. [[2013 жыл]]дың қыркүйек айының соңында Сербия полициясы Сербия православ шіркеуінің оң қанатының топтары мен өтініштері бойынша күштірек қатерлерден кейінгі үшінші жыл қатарынан Белградтық гей-махаббат шеруіне тыйым салды. Шеруге шыққанға дейін Дачич гомосексуальды мінез-құлықтың «ненормальды»<ref>{{cite web|publisher=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/03/serbia-bans-gay-pride-march|title=Serbia bans gay pride march| date=3 October 2013|accessdate=4 October 2013}}</ref> екенін және Сербиядағы гомосексуалдардың «халықтың көпшілігінің тілегін құрметтеуге» мұқтаж екенін айтқан мәлімдеме жасады, егер «көпшілік тілегі шеруге қатыспайтын болса орын. «Николич кейіннен «келесі жылдың шеруін ұйымдастыру туралы жұмысты дереу бастауға» шақырды<ref>{{cite web |publisher=Tanjug |url=http://www.tanjug.rs/videodet.aspx?galID=105042&videoID=606461 |title=Dačić:S približavanjem parade bezbedonosne procene različite |date=24 September 2013 |accessdate=4 October 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001161155/http://www.tanjug.rs/videodet.aspx?galID=105042&videoID=606461 |archivedate=1 October 2013 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite web|publisher=Politika|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:456483-Nikolic-Vec-danas-poceti-pripreme-za--Paradu-ponosa-dogodine|title=Nikolić: Već danas početi pripreme za Paradu ponosa dogodine|date=30 September 2013|accessdate=4 October 2013}}</ref>. === Сербия Президенті === Сергей Николич [[2012 жыл]]ғы [[11 маусым]]да Сербияның Президенті лауазымына тағайындалды. Еуроодақтың кеңею жөніндегі комиссары Штефан Фюлле қатысқан ең жоғары лауазымды тұлға болды және басқа елдердің көптеген елшілері де болды. [[Хорватия]], [[Босния және Герцеговина]], [[Словения]] және [[Македония]]ның басшылары Сребреницада геноцидті мойындамағандықтан Вуковарға наразылық білдіріп, ұлықтау рәсіміне бойкот жариялады<ref>{{cite news|title=Neighbors boycott Serb president's inauguration|url=http://www.foxnews.com/world/2012/06/11/neighbors-boycott-serb-president-inauguration|newspaper=Fox News|date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Serbian President Nikolic Inaugurated Amid Boycott|url=http://www.rferl.org/content/serbian-president-nikolic-inaugurated/24611045.html|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=11 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Balkan neighbours boycott Serbia’s presidential inauguration|url=http://www.euronews.com/2012/06/11/balkan-neighbours-boycott-serbias-presidential-inauguration/|newspaper=Euronews|date=11 June 2012}}</ref>. == Қайшылықтар == === Четник воевод === Сербияның радикалды партиясы [[1991 жыл]]ы Воислав Шешельдің президенті және Томислав Николичпен вице-президент ретінде құрылған. Бұл кейде [[Неофашизм|неофафашизмге]] бағдарланған және Сербияның аумақтық кеңеюіне ұмтылған Четник партиясы ретінде сипатталды. Четниктер Югославияда Ұлы Отан соғысы болды, ол Драга Михайловичтің басшылығымен, ол оккупациялау күштерімен және соғыс қылмыстарымен ынтымақтастықта айыпталды. [[1993 жыл]]ы Босния соғысы кезінде Николич Романья тауында салтанатты рәсімде Шешелидің «Четник войвод» деп жарияланды<ref>{{cite news|url=http://www.balkaninsight.com/rs/article/seselj-inspired-serbs-to-fight-in-croatia/1656/4|title=Vojislav Seselj ‘Inspired Serbs to Fight Croats’|publisher=balkaninsight.com|date=15 May 2013|accessdate=16 February 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraf.rs/vesti/politika/220790-nekad-bilo-proglasenje-tome-nikolica-za-cetnickog-vojvodu-video|title=Proglašenje Tome Nikolića za četničkog vojvodu!|publisher=telegraf.rs|date=24 May 2012|accessdate=16 February 2017}}</ref>. === Үлкен Сербия === [[1990]] және [[2008 жыл]]дар аралығында Николич бірнеше мәрте Ұлы Сербияны құруды талап етті<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/05/22/world/europe/newly-elected-serb-affirms-course-on-european-union.html|title=Newly Elected, Serb Affirms Commitment to Joining European Union|publisher=The New York Times|date=22 May 2012|accessdate=22 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/20/serbia-president-eu?newsfeed=true|title=Former extreme nationalist becomes Serbian president|publisher=The Guardian|date=22 May 2012|accessdate=22 May 2012}}</ref>. Николич [[2004 жыл]]ы Загреб газетіне Вируситика-Карловак-Карлобаг желісі бойындағы Үлкен Сербия шекарасы империалистік саясаттың бір бөлігі болмағанын<ref>{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:158897-Ne-odustajemo-od-Velike-Srbije|title=Ne odustajemo od Velike Srbije|publisher=Novosti.rs|date=16 June 2004|accessdate=24 May 2012}}</ref> He also said that he would not have diplomatic relations with Croatia because they are "occupying Serbian land".<ref>{{cite web |url=http://www.nacional.hr/clanak/10840/grobar-politickih-reformi-u-srbiji |title=Grobar političkih reformi u Srbiji |publisher=[[Nacional (weekly)|Nacional]] |date=6 January 2004 |accessdate=24 May 2012 |language=Croatian |trans-title=Gravedigger for political reforms in Serbia |author=Davor Pašalić |archivedate=1 July 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/68pYcs7Rc?url=http://www.nacional.hr/clanak/10840/grobar-politickih-reformi-u-srbiji |df=dmy }}</ref>, бірақ ол үшін және басқа да радикалды көшбасшылар үшін «арман» болып қала беретіндігін айтты. Ол сондай-ақ, Хорватиямен дипломатиялық қарым-қатынас болмайтынын айтты, өйткені олар «Сербияның жерін иеленеді». 2007 жылы Николич Сербияның радикалды партиясындағы саяси әрекеттің негізі [[Сербия]]ның, [[Черногория]]ның және [[Сербия]]ның Кражина Республикасын бір Балқан мемлекетінде біріктіруі болды деп мәлімдеді. Бірақ [[2012 жыл]]ғы сайлаудан бірнеше күн бұрын Николич Frankfurter Allgemeine Zeitung сұхбатында көршілес елдердің аумақтық тұтастығына күмән келтіре алмайтындығын және оның бұрынғы пікірлері күшінен айырылғанын айтты<ref>{{cite web|url=http://doznajemo.com/2012/05/24/tomislav-nikolic-ne-stidim-se-sto-sam-bio-cetnik|title=TOMISLAV NIKOLIĆ: Ne stidim se što sam bio četnik!|publisher=Doznajemo online magazin|date=24 May 2012|accessdate=24 May 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107215824/http://doznajemo.com/2012/05/24/tomislav-nikolic-ne-stidim-se-sto-sam-bio-cetnik|archivedate=7 January 2016|df=dmy-all}}</ref>. Бұл ұстанымның өзгертілгені туралы сұрағанда, ол француз философына: «Тек ақымақ өз пікірін өзгертпейді» дейді. === Косоволық Албандар === 90-жылдары Николич Минимакс телеарнасындағы барлық косоволық албандарды Албанияға шығаратыны туралы айтты<ref>https://www.youtube.com/watch?v=IIM0q1JSLpY</ref>. [[1999 жыл]]ы Косово соғысы кезінде Сербия полициясы мен Югославия әскерінің Косоводан 800 мыңнан астам Косово албандары Сербияның вице-премьері болған Николич болған. === Джинджич және Журювия === Сербияның премьер-министрі Зоран Джинджич жарақат алған аясындағы ескертуде Николич [[2003 жыл]]дың [[28 ақпан]]ында былай деп жазды: «Егер сендерден кім, келесі айда немесе екеуінде Зоран інгенчті бір жерде көретін болса<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=05&dd=08&nav_category=418&nav_id=245466|title=Vesti – Biografija Tomislava Nikolića|publisher=B92|date=8 May 2007|accessdate=8 May 2012}}</ref> , оның алдында Титода да аяғы бар өлім «. Екі аптадан аз уақыт бұрын Джинджич Белградта өлтірілді. Николич кейінірек оның өтініші үшін кешірім сұрады, ол не болатынын білмегенін ешқашан айтпайтын еді. Джинджичті айырмашылығы Николич бірнеше рет «Славко Курвиджаның өлтірілгеніне өкінбеймін» деп кешірім сұраудан бас тартты (Журналист Славко Курювия 1999 жылы 11 сәуірде ғимаратының есігінің алдында өлтірілді<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/intervju/eng/2004/nikolic.php|title=Interview with Tomislav Nikolic|publisher=B92.net|date=May 2004|accessdate=24 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pressonline.rs/page/stories/sr.html?view=story&id=47954|title=Press Online :: Napredni Toma|language=Serbian|publisher=Pressonline.rs|date=27 September 2008|accessdate=8 May 2012}}</ref>.) === Білім беру === [[2012 жыл]]ы Николич Нови Сад басқару факультетінің магистр дәрежесін бір классқа немесе емтиханға қатыспастан сатып алуға айыптады. Бұл айыптаулар оның дипломының мөрі жоқ екеніне және басқа оқушылар сабақтарға немесе емтихандарға қатыспағанын еске салғанына негізделген<ref>[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/250851/Nikolic-ipak-na-sudu-zbog-diplome "Nikolić ipak na sudu zbog diplome"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201083336/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/250851/Nikolic-ipak-na-sudu-zbog-diplome |date=2017-02-01 }}, [[Vesti online]]; accessed 31 August 2012.</ref><ref>[http://www.kurir-info.rs/istina-o-diplomi-tome-nikolica-clanak-220818 "Istina o diplomi Tome Nikolića!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423170203/http://www.kurir-info.rs/istina-o-diplomi-tome-nikolica-clanak-220818 |date=2014-04-23 }}, Kurir-info.rs; accessed 11 May 2012.</ref>. === Вуковардың мәлімдемелері === [[2012 жыл]]дың мамыр айындағы сұхбатында Николич Frankfurter Allgemeine Zeitung сөзін «Вуковар Сербия болды, ал Хорваттар Хорваттарға ешқашан оралмайды» деп айтқан<ref>[http://www.jutarnji.hr/novi-srbijanski-predsjednik-tomislav-nikolic--vukovar-je-bio-srpski-grad-i-hrvati-se-nemaju-zasto-vracati-u-njega/1030326 "Novi srbijanski predsjednik Tomislav Nikolić: Vukovar je bio srpski grad i Hrvati se nemaju zašto vraćati u njega"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107215824/http://www.jutarnji.hr/novi-srbijanski-predsjednik-tomislav-nikolic--vukovar-je-bio-srpski-grad-i-hrvati-se-nemaju-zasto-vracati-u-njega/1030326 |date=2016-01-07 }}, Jutarnji.hr, 24 May 2012; retrieved 27 March 2013.</ref>. Хорватия президенті Иво Йосипович Николичті осы мәлімдемеге сынға алды және Николичтың өтінішті алып тастау жөніндегі болашақтағы ынтымақтастығына байланысты болды<ref>[http://www.pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/222509/Josipovi%C4%87%3A+Saradnja+mogu%C4%87a+ako+Nikoli%C4%87+promeni+stavove.html "Josipović: 'Saradnja moguća ako Nikolić promeni stavove'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116063134/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/222509/Josipovi%C4%87%3A+Saradnja+mogu%C4%87a+ako+Nikoli%C4%87+promeni+stavove.html |date=2018-11-16 }}, Pressonline.rs, 26 May 2012; retrieved 27 March 2013.</ref>. Келесі күні Николичтың кеңсесі Николич ешқашан осындай мәлімдеме жасамаған және оны «қасақана өтірік деп атаған» деген мәлімдеме жасады. Дегенмен, Frankfurter Allgemeine Zeitung журналисті Майкл Мартенс кейін Николичтың бұл мәлімдемені жасағанын көрсететін дыбыстық жазбаны жариялады. === Сребреница қырғыны туралы пікірлер === 2012 жылғы 2 маусымда Николич Черногория теледидарында «Сребреницада ешқандай геноцид болмады: Сребреницада ауыр соққылар жасалды, кейбір сербдер табылды, оларды іздестірді және жазаланды» [...] біреуі сот ісін дәлелдеп, оқиға ретінде геноцид ретінде таниды »деп мәлімдеді. Николич Сребреницадағы қаскүнемдіктерді еске түсіруге қатыспайды деп мәлімдеді: «Сербия президенті әрқашан Сребреницаға бара жатқанын сұрамаңыз, менің бұрынғы президентім сол жерде болған және құрметті марапатқа ие болды, неге әрбiр президент осылай жасайды?»<ref name=Guardian>{{cite news|title=Serbian president denies Srebrenica genocide|url=http://www.genocidewatch.org/images/Serbia_12_06_02_Serbian_president_denies_Srebrenica_genocide.pdf|newspaper=The Guardian|date=2 June 2012}}</ref>. [[Босния және Герцеговина]]дағы төрағалығының мүшесі Бәкир Изетбеговичтің айтуынша, Николиктің пікірлері аман қалғандарды қорлады. Ол «Сребреницада геноцидге жол бермеу аймақтағы ынтымақтастық пен татуласу жолын ашпайды, керісінше, жаңа түсініспеушіліктер мен шиеленістерді тудыруы мүмкін» деді. Еуропалық Одақтың сыртқы саясат бөлімінің басшысы Кэтрин Эштон «ЕО тарихты қайта жазу туралы кез келген ниетінен мүлдем бас тартады» деп мәлімдеді<ref name="TWP">{{cite news|title=Serbia’s new president revives Balkan tensions by denying Srebrenica massacre was genocide|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/serbias-new-president-revives-balkan-tensions-by-denying-srebrenica-massacre-was-genocide/2012/06/04/gJQAtstIDV_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120613052832/http://www.washingtonpost.com/world/europe/serbias-new-president-revives-balkan-tensions-by-denying-srebrenica-massacre-was-genocide/2012/06/04/gJQAtstIDV_story.html|dead-url=yes|archive-date=13 June 2012|newspaper=The Washington Post|date=4 June 2012}}</ref>. [[АҚШ мемлекеттік департаменті|Америка Құрама Штаттарының Мемлекеттік департаменті]] Николичтың мәлімдемесіне наразылық білдірді және оларды негізсіз және жемқорлық деп санады<ref>{{cite news|last=Toner|first=Mark C.|title=Serbian President Nikolic Denies Srebrenica Genocide|url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/06/191831.htm?goMobile=0|newspaper=U.S. State Department|date=5 June 2012}}</ref>. [[2013 жыл]]ғы [[25 сәуір]]де Николич Сербия атынан кез-келген жеке адам жасаған қылмыстар үшін кешірім сұрады, атап айтқанда, Сребреницада жасалған қылмыстар үшін<ref name="BBC apology">[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22297089 Serbian president apologises for Srebrenica 'crime'], ''[[BBC News]]'', 25 April 2013.</ref><ref name="Al Jazeera apology">[http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/04/2013425102523848273.html Serbia president 'apologises' for massacre], ''[[Al Jazeera]]'', 25 April 2013.</ref><ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-04-26/serbia-president-apologises-for-srebrenica-massacre/4652032 Serbian president apologises for Srebrenica massacre], ''[[ABC News (Australia)|ABC News]]'', 26 April 2013.</ref>. Кешірім Николай [[2012 жыл]]ы өткен президенттік сайлауда «Сребреницада ешқандай геноцид болмады» деп сынға түскеннен кейін келді, дегенмен бұл оның предшественникі Тадичпен мойындады. Алайда, [[Босния және Герцеговина]]дағы БАҚ-да жаңалықтар толық түсініксіз және Николичқа Сребреницаны өлтіруді геноцид деп таныған жоқ{{clarify|date=April 2015}}. === Пайғамбарлық туралы және Қытай халқына «сары адамдар» === [[2015 жыл]]дың [[18 желтоқсан]]ында Николич Белградта, Қытай Халық Республикасының Премьер-Министрі Ли Кэцянмен кездесті. Ол былай деді: «200 жыл бұрын елімізде бір адам болған және ол пайғамбар болған және Қытай туралы ешқашан естімеген, бірақ ол:» Адамдар шығыстан шығады - сары адамдар мен әлемді басқарады, және Морава өзенінен су ішуді талап етеді. «Бұл мәлімдеме кейбір серб газеттерінің қорлауы ретінде сипатталды және бұл сатиралық телешоудың тақырыбы болды<ref>{{cite web|url=http://www.kurir.rs/vesti/politika/nikolic-uvredio-premijera-kine-liju-kecengu-citirao-tarabice-i-nazvao-ga-zutim-clanak-1640663|title=NIKOLIĆ UVREDIO PREMIJERA KINE: Liju Kećengu citirao Tarabiće i nazvao ga žutim!|publisher=Kurir|date=19 December 2014|accessdate=11 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y3maXpJO0zI|title=24 minuta sa Zoranom Kesićem - 40. epizoda (21. decembar 2014.)|publisher=24 minuta sa Zoranom Kesićem - Official YouTube channel|date=27 December 2014|accessdate=11 February 2017}}</ref>. === «Серб гендерінің» қорғау туралы пікірлері === [[2016 жыл]]дың 25-ші қаңтарында Николай өзінің туған қаласы Крагуйвац Университетінің «Педагогикалық шеберлік орталығы» үшін іргетас қаланды. мекемеде бағаналы жасуша зерттеу бөлімі болады. Никольич «Stem Cell Bank» «серб халқының ең маңызды және ең әдемі сипаттамаларын сақтауға» және «Сербияның генетикалық материалы, Сербия кодексі, сербтің өткендігі және Сербиялық болашағы бар жерде осында туылуы керек» деп мәлімдеді. Бұл маған қолдау көрсетуге бағыттады »<ref name="Nikolic criticized">{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2016&mm=01&dd=26&nav_id=96814|title=Nikolic criticized for statement at research center ceremony|publisher=B92|date=25 January 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.balkaneu.com/nikolic-urges-protection-serbian-genes/|title=Nikolic urges protection of “Serbian genes”|publisher=balkaneu.com|date=27 January 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>. Сербияның [[омбудсмен]]і Саша Джанкович осыған байланысты Twitter-де« бұл мәлімдемеге өкінген »деп жауап берді және Конституцияның бірінші бабында« Сербия Республикасы - Сербия тұрғындары мен онда тұратын барлық азаматтар. «Войводина социал-демократтар лигасы (ВСДЛ) президентке» Конституцияны бұзған «нацистік мәлімдеме жасады деп мәлімдеді және оны отставкаға кетуге шақырды. === Омар әл-Баширді құрметтеу === Николай мемлекеттік және шетел азаматтарының көпшілігін Мемлекеттік күніне орай безендірді. [[2016 жыл]]ы ол Суданның президенті Омар ал-Баширді құрметтеді, себебі бұл ел [[Косово]]ның тәуелсіздігін танудан бас тартты. Халықаралық қылмыстық сотқа арналған [[Нью-Йорк]]тегі Коалиция Николичке Судан президентін берген Медияны қайтарып алуға шақырды, себебі Баширді Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) тарапынан іздестірілуде және адамзатқа қарсы қылмыстардың бесеуі<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2016&mm=04&dd=06&nav_category=11&nav_id=1116853|title=Zašto je Nikolić odlikovao optuženog za genocid|publisher=B92|date=6 April 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>, екі соғыс есебі бар қылмыстар мен геноцидтің үш есебі Дарфурда жасалған<ref>{{cite web|url=http://www.balkaninsight.com/mk/article/world-ngos-slam-nikolic-for-honoring-sudan-dictator-04-06-2016/1431/48|title=Serbia President Criticised for Honouring Wanted Sudan Leader|publisher=balkaninsight.com|date=6 April 2016|accessdate=9 February 2017}}</ref>. === Гинекология және әйелдер туралы пікірлер === [[2016 жыл]]дың қыркүйек айында Сербия, Черногория және Сербия республикаларының гинекологтар мен акушерлік ассоциацияларының симпозиумының ашылуында Николич: «Гинекология әйел туралы білім, егер кімде бар болса, сол білім бар деп айтуға мәжбүрлеу керек» деді<ref>{{cite web|url=http://www.blic.rs/vesti/politika/predsednik-nikolic-ginekologija-je-znanje-o-zeni-ako-iko-sme-da-se-usudi-da-kaze-da/f0qcz5f|title=Predsednik Nikolić: Ginekologija je znanje o ženi, ako iko sme da se usudi da kaže da ga poseduje|publisher=Blic|date=18 September 2015|accessdate=11 February 2017}}</ref>. Войводина (ВСДЛ) социал-демократтар лигасының мүшесі Майя Седляревич Николич әйелдерді ренжіткенін, сондай-ақ ол білмейтін, оқымайтын және үстірт екенін айтты<ref>{{cite web|url=http://www.informer.rs/vesti/politika/32435/LSV-Tomislav-Nikolic-je-uvredio-zene|title=LSV: Tomislav Nikolić je uvredio žene!|publisher=Informer|date=18 September 2015|accessdate=11 February 2017}}</ref>. == Библиографиясы == Николай он үш кітап шығарған: *''Ни победа ни пораз – Жеңіс те, жеңіліс те емес'' *''Све за Косово и Метохију – Косово мен Метохия үшін барлығын'' *''Отета победа – Ұрланған жеңіс'' *''Шешеља за председника – Шешель президент болсын'' *''Кроз медијски мрак – БАҚ қараңғылығы'' *''Писмо са адресом – Адресі бар хат'' *''У канџама мржње – Ашудың құрсауында'' *''Говорио сам – Өзім айттым'' *''Скупштински ход по мукама – Азаптау үстіндегі парламенттік серуен'' *''Неокомунистички парламент – Нео-коммунистік парламент'' *''Од почетка – Басынан бастап'' *''Кад падне влада Милошевић пада – Үкімет құлағанда, Милошевич те құлайды'' *''Ровови у Народној скупштини – Ұлттық жиналыстағы траншеялар'' ==Құрмет және марапаттар== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 | Сыйлық немесе декорация !! Ел !! Күні !! Орны |- | [[Сурет:CYP Order of Makarios III ribbon.svg|80px]] || Макариос III бұйрығы<ref>{{cite news|title=Serbian, Cypriot leaders exchange state decorations |url=http://www.b92.net/eng/news/society.php?yyyy=2013&mm=01&dd=30&nav_id=84416 |newspaper=b92 |date=11 October 2014 |accessdate=28 February 2015}}</ref> || {{CYP}} || 13 Қаңтар 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:Ukraine-zaslug1.png]] || Құрмет ордені<ref>{{cite news|title=KONAČNO! I Toma Nikolić dobio orden! |url=http://www.pressonline.rs/info/politika/275603/konacno-i-toma-nikolic-dobio-orden.html |newspaper=pressonline |date=6 June 2013 |accessdate=6 June 2013}}</ref> || {{UKR}} || 6 Маусым 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:GRE Order Redeemer 1Class.png|80px]] || Құтқарушы ордені<ref>{{cite news|title=Predsednik Nikolić ponovo odlikovan!|url=http://www.pressonline.rs/info/politika/276840/predsednik-nikolic-ponovo-odlikovan.html |newspaper=pressonline |date=18 June 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> || {{GRC}} || 18 Маусым 2013 || [[Белград]] |- | [[Сурет:Ribbon bar of Order of Glory.png|80px]] || Даңқ ордені<ref>{{cite news|title=President Serzh Sargsyan Meets Serbian President Tomislav Nikolic |url=http://armenpress.am/eng/news/779743/president-serzh-sargsyan-meets-serbian-president-tomislav-nikolic.html |newspaper=Armenpress |date=11 October 2014 |accessdate=28 February 2015}}</ref> || {{ARM}} || 11 Қазан 2014 || [[Ереван]] |- | [[Сурет:Ribbon jose marti.png|80px]] || Хосе Мартидің ордені<ref>{{cite news|title=Nikolić dobio najviše odlikovanje na Kubi |url=http://rs.n1info.com/a61682/Vesti/Nikolic-dobio-najvise-odlikovanje-na-Kubi.html |newspaper=N1 |date=19 May 2015 |accessdate=19 May 2015}}</ref> || {{CUB}} || 19 Мамыр 2015 || [[Гавана]] |- | [[Сурет:National Order of Merit - Athir v.1 (Algeria) - ribbon bar.gif|80px]] || Құрмет Ұлттық ордені<ref>{{cite web|url=http://www.algerianembassy.org/press/Bouteflika-decorated-Order-Republic-Serbia.html |title=Embassy of Algerie in the United-States of America &#124; Algerian Consular Affairs, Economic Affairs, Foreign Affairs, Algeria Us relations |website=Algerianembassy.org |date=2016-05-17 |accessdate=2016-09-15}}</ref> || {{DZA}} || 17 Мамыр 2016 || [[Алжир]] |- | [[Сурет:Order Dostik 1kl rib.png|80px]] || [[Достық ордені]]<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/predsednikrs/photos/pcb.1152118924834817/1152118634834846/?type=3&theater |title=Tomislav Nikolić - Timeline |publisher=[[Facebook]] |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || {{KAZ}} || 24 Тамыз 2016 || [[Белград]] |- | [[Сурет:PRT Order of Prince Henry - Knight BAR.svg|80px]] || Князь Генридің ордені<ref>{{cite news|title=Serbian and Portuguese presidents exchange decorations |url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2017&mm=01&dd=25&nav_id=100336 |newspaper=B92 |date=25 Қаңтар 2017|accessdate=28 Қаңтар 2017}}</ref> || {{PRT}} || 25 Қаңтар 2017 || [[Лиссабон]] |- | [[Сурет:By-order friendship of nations rib.png|80px]] || Халықтар достығы ордені<ref>{{cite news|title=Devetnaesto odlikovanje za Tomislava Nikolića |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/380818/Devetnaesto-odlikovanje-za-Tomislava-Nikolica |newspaper=Politika |date=20 May 2017|accessdate=28 Қаңтар 2017}}</ref> || {{BEL}} || 20 Мамыр 2017 || [[Минск]] |- | [[Сурет:Noribbon.svg|80px]] || Сербия Республикасының ордені<ref>{{cite news|title=Milorad Dodik uručio Orden Tomislavu Nikoliću |url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/11/region/2996799/dan-republike-srpske.html |date=9 January 2018|accessdate=9 January 2018}}</ref> || {{BIH}} {{SRB}} || 9 Қаңтар 2018 || [[Баня-Лука]] |} === Құрметті азаматтық === {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- !| Ел !! Қала !! Жыл |- |{{SRB}} || Құрметті азаматы [[Чачак]]<ref>{{cite web|author= |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/428192/Nikolic-pocasni-gradjanin-Cacka-protest-Dveri |title=Nikolić počasni građanin Čačka, protest Dveri |website=Blic.rs |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || 2013 |- |[[Сурет:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] [[Сурет:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] [[Босния және Герцеговина]] ([[Сербия Республикасы]]) || Құрметті азаматы [[Требине]]<ref>{{cite web |url=http://mojahercegovina.com/tomislav-nikolic-pocasni-gradanin-trebinja/ |title=Archived copy |accessdate=2015-07-27 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914093536/http://mojahercegovina.com/tomislav-nikolic-pocasni-gradanin-trebinja/ |archivedate=14 September 2013 |df=dmy }}</ref> || 2013 |- |{{MNE}} || Құрметті азаматы [[Беране]]<ref>{{cite web|author=Srna, Blic |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/576715/Nikolic-od-danas-pocasni-gradjanin-Berana |title=Nikolić od danas počasni građanin Berana |website=Blic.rs |date= |accessdate=2016-09-15}}</ref> || 2015 |- |{{CHL}} || Құрметті азаматы [[Бейжің]]<ref>{{cite web|author=Srna, Blic |url=http://www.blic.rs/Vesti/Politika/576715/Nikolic-od-danas-pocasni-gradjanin-Berana |title=Nikolić od danas počasni građanin Pekinga |website=Blic.rs |date= |accessdate=2017-03-30}}</ref> || 2017 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Tomislav Nikolić}} *[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=05&dd=08&nav_category=418&nav_id=245466 Biography by B92/BETA, 8 May 2007] *{{YouTube|N2Z3G0D3x4E|Зоран Джинджич туралы мәлімдеме, 23 Ақпан 2003}} *{{YouTube|8mG_ycqKtps|Борис Тадичке қатысты мәлімдеме}} *{{YouTube|eNZEclITgpw|Үлкен Сербия туралы мәлімдеме}} *[http://www.balkaninsight.com/en/article/tomislav-nikolic-wins-serbian-presidency/ Tomislav Nikolic: New President of Serbia] by [[Balkan Insight]] *[https://gadebate.un.org/67/serbia Statement by Tomislav Nikolić, President of Serbia] to the [[Sixty-seventh session of the United Nations General Assembly]], 25 September 2012 *[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&mm=04&dd=17&nav_category=11&nav_id=506658] [[Санат:Сербия президенттері]] [[Санат:Крагуевацеде туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша туғандар]] kzn83b4p4yxc2koxu9xi6gzbtloyc60 Малайзия университеттерi 0 203243 3686144 3678998 2026-10-25T13:17:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686144 wikitext text/x-wiki Бұл '''Малайзия университеттерiнiң тiзiмi'''. Малайзия университеттерi негiзiнен [[ұлттық университет|ұлттық]] және [[жекеменшік университет|жекеменшiк]] [[университет]]тер болып бөлiнедi. Жеке меншiк университеттердiң құрамына жергiлiктi ашылған немесе бөтен елдiң университеттерi мен кампустары кiредi. == Ұлттық университеттер және университет колледждерi == Малайзия ұлттық университеттерi Мемлекет тарапынан құрылған және өзiн өзi басқарады. Бұдан бөлек [[Парламент бұйрығы]]мен құрылған [[Малайя Университеті]] (University of Malaya) және [[МАРА Технологиялық Университетi]] (MARA University of Technology).<ref>Attorney General's Chambers: [http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%208/Act%20379.pdf Degrees and Diploma Acts 1962] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029023547/http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%208/Act%20379.pdf |date=2008-10-29 }}</ref><ref>ibid.: [http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%204/Act%20173.pdf Universiti Teknologi MARA Act 1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029023540/http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%204/Act%20173.pdf |date=2008-10-29 }}</ref> {|class="wikitable sortable" width="100%" ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Малайзия Технология университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi Malaysia<ref>[http://web.utm.my/aboututm/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=106 Originally established as the Treacher Technical School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722234443/http://web.utm.my/aboututm/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=106 |date=2011-07-22 }}</ref> |width="10%" align="center"|UTM |width="10%" align="center"|1972 |width="15%" align="center"|[[Скудай]], [[Джохор]] |width="5%" align="center"|[http://www.utm.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Тун Хуссейн Онн Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Tun Hussein Onn Malaysia<ref>Originally established as Pusat Latihan Staf Politeknik (Polytechnic Staff Training Centre) [http://www.uthm.edu.my/v2/content/view/55/63/lang,en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105112343/http://www.uthm.edu.my/v2/content/view/55/63/lang,en/ |date=2009-11-05 }}</ref> |width="10%" align="center"|UTHM |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Бату Пахат]], [[Джохор]] |width="5%" align="center"|[http://www.uthm.edu.my] |- |width="30%"|[[Солтүстiк Малайзия университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Utara Malaysia |width="10%" align="center"|UUM |width="10%" align="center"|1984 |width="15%" align="center"|[[Синток]], [[Кедах]] |width="5%" align="center"|[https://web.archive.org/web/20210506092343/http://www.uum.edu.my/] |- |width="30%"|[[Малайзия Университетi, Келантан]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Kelantan |width="10%" align="center"|UMK |width="10%" align="center"|2006 |width="15%" align="center"|[[Пеңкалан чепа]], [[Келантан]] |width="5%" align="center"|[http://www.umk.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Ұлттық Қорғаныс университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Pertahanan Nasional Malaysia<ref>Originally established as Akademi Tentera Malaysia (Military Academy of Malaysia) [http://www.upnm.edu.my/media/v3/index.php?option=com_content&task=view&id=34&Itemid=27]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (in Malay)</ref> |width="10%" align="center"|UPNM |width="10%" align="center"|2006 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.upnm.edu.my/] |- |width="30%"|[[Малайя Университеті]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaya<ref>Originally established as the Straits and Federated Malay States Government Medical School [http://medic.usm.my/~telehealth/Articles2005/MalayDocs/Search%2051-100/SEARCH%2064.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620054300/http://medic.usm.my/~telehealth/Articles2005/MalayDocs/Search%2051-100/SEARCH%2064.htm |date=2010-06-20 }} [http://www.annals.edu.sg/pdf/34VolNo6200506/V34N6p14C.pdf]</ref> |width="10%" align="center"|UM |width="10%" align="center"|1905 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.um.edu.my/] |- |width="30%"|[[Малайзия Техникалық университетi, Мелака]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknikal Malaysia Melaka<ref>Originally established as Kolej Universiti Teknikal Kebangsaan Malaysia (National Technical University College of Malaysia) [http://www.utem.edu.my/page.php?link=u_glance.php&&link2=imageabout.php&&link3=menuabout.php]</ref> |width="10%" align="center"|UTeM |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Дуриан Туңгал]], [[Малакка]] |width="5%" align="center"|[http://www.utem.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Ислами Ғылымдар университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Sains Islam Malaysia<ref>Originally established as Kolej Universiti Islam Malaysia (Islamic University College, Malaysia) [http://www.usim.edu.my/ms/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=8&id=103&Itemid=528] (in Malay)</ref> |width="10%" align="center"|USIM |width="10%" align="center"|1998 |width="15%" align="center"|[[Нилай]], [[Негери Сембилан]] |width="5%" align="center"|[http://www.usim.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия университетi, Пахаң]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Pahang<ref>Originally established as Kolej Universiti Kejuruteraan dan Teknologi Malaysia (Engineering and Technology University College of Malaysia) [http://www.ump.edu.my/ump/general2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126223738/http://www.ump.edu.my/ump/general2.html |date=2009-01-26 }} (in Malay)</ref> |width="10%" align="center"|UMP |width="10%" align="center"|2002 |width="15%" align="center"|[[Куантан]], [[Пахаң]] |width="5%" align="center"|[http://www.ump.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516061214/http://www.ump.edu.my/ |date=2021-05-16 }} |- |width="30%"|[[Малайзия Ғылым университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Sains Malaysia<ref>[http://www.usm.my/en/profil.asp Originally established as the University of Penang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090607072902/http://www.usm.my/en/profil.asp |date=2009-06-07 }}</ref> |width="10%" align="center"|USM |width="10%" align="center"|1969 |width="15%" align="center"|[[Гелугор]], [[Пенаң]] |width="5%" align="center"|[http://www.usm.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525023545/http://www.usm.my/ |date=2021-05-25 }} |- |width="30%"|[[Сұлтан Идрис университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Pendidikan Sultan Idris<ref>[http://web.upsi.edu.my/v1/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=30 Originally established as the Sultan Idris Training College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412213210/http://web.upsi.edu.my/v1/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=30 |date=2008-04-12 }}</ref> |width="10%" align="center"|UPSI |width="10%" align="center"|1997 |width="15%" align="center"|[[Танджуң Малим]], [[Перак]] |width="5%" align="center"|[http://www.upsi.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия университетi, Перлис]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Perlis<ref>Originally established as Kolej Universiti Kejuruteraan Utara Malaysia (Northern Malaysia University College of Engineering) [http://www.unimap.edu.my/eng/template02.asp?tt=22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722233047/http://www.unimap.edu.my/eng/template02.asp?tt=22 |date=2011-07-22 }}</ref> |width="10%" align="center"|UniMAP |width="10%" align="center"|2001 |width="15%" align="center"|[[Арау]], [[Перлис]] |width="5%" align="center"|[http://www.unimap.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия университетi, Сабах]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Sabah |width="10%" align="center"|UMS |width="10%" align="center"|1994 |width="15%" align="center"|[[Кота Кинабалу]], [[Сабах]] |width="5%" align="center"|[http://www.ums.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия университетi, Сарауак]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Sarawak |width="10%" align="center"|UNIMAS |width="10%" align="center"|1992 |width="15%" align="center"|[[Кота Самарахан]], [[Сарауак]] |width="5%" align="center"|[http://www.unimas.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Ислам университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Islam Antarabangsa Malaysia |width="10%" align="center"|IIUM |width="10%" align="center"|1983 |width="15%" align="center"|[[Гомбак]], [[Селангор]] |width="5%" align="center"|[http://www.iium.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Ұлттық Университеті]] |width="30%" align="center"|Universiti Kebangsaan Malaysia |width="10%" align="center"|UKM |width="10%" align="center"|1970 |width="15%" align="center"|[[Банги]], [[Селангор]] |width="5%" align="center"|[http://www.ukm.my] |- |width="30%"|[[МАРА Технология университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi MARA<ref>[http://www.uitm.edu.my/uitm/index.php?option=com_content&task=view&id=70&Itemid=143 Originally established as Dewan Latehan RIDA (RIDA Training Centre)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924171655/http://www.uitm.edu.my/uitm/index.php?option=com_content&task=view&id=70&Itemid=143 |date=2008-09-24 }}</ref> |width="10%" align="center"|UiTM |width="10%" align="center"|1999 |width="15%" align="center"|[[Шах Алам]], [[Селангор]] |width="5%" align="center"|[http://www.uitm.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия Путра университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Putra Malaysia<ref>[http://www.upm.edu.my/?aktvt=content&kat=D&kod=20060424114103210172165493 Originally established the School of Agriculture]</ref> |width="10%" align="center"|UPM |width="10%" align="center"|1971 |width="15%" align="center"|[[Сердаң]], [[Селангор]] |width="5%" align="center"|[http://www.upm.edu.my] |- |width="30%"|[[Сұлтан Зайнал Абидин университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Sultan Zainal Abidin<ref>Originally established as Kolej Ugama Sultan Zainal Abidin (Sultan Zainal Abidin Religious College) [http://www.kusza.edu.my/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221003854/http://www.kusza.edu.my/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1 |date=2008-12-21 }} (in Malay)</ref> |width="10%" align="center"|UNISZA |width="10%" align="center"|2005 |width="15%" align="center"|[[Куала Тереңгану]], [[Тереңгану]] |width="5%" align="center"|[http://www.unisza.edu.my] |- |width="30%"|[[Малайзия университетi, Тереңгану]] |width="30%" align="center"|Universiti Malaysia Terengganu<ref>Originally established as the Fishery and Marine Science Centre of Universiti Pertanian Malaysia [http://www.umt.edu.my/v7/history.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203061356/http://www.umt.edu.my/v7/history.php |date=2009-02-03 }}</ref> |width="10%" align="center"|UMT |width="10%" align="center"|1999 |width="15%" align="center"|[[Куала Тереңгану]], [[Тереңгану]] |width="5%" align="center"|[http://www.umt.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525143025/http://www.umt.edu.my/ |date=2021-05-25 }} |} ==Жеке меншiк университеттерi== <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Кедах</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[AIMST Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti AIMST<ref>Originally established as the Asian Institute of Medicine, Science & Technology [http://www.aimst.edu.my/other_pages/introduction.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219032326/http://www.aimst.edu.my/other_pages/introduction.htm |date=2008-12-19 }}</ref> |width="10%" align="center"|AIMST |width="10%" align="center"|2001 |width="15%" align="center"|[[Бедоң]] |width="5%" align="center"|[http://www.aimst.edu.my] |- |width="30%"|[http://www.albukhary.edu.my Халқаралық Әл-Бухари Университетi]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |width="30%" align="center"|University Antarabangsa Albukhary<ref>The Albukhary International University (AIU) located in the city of Alor Setar, Kedah, Malaysia is fully funded through the Albukhary Foundation, a Malaysian based organization with an international presence started in 1996 by Malaysian corporate entrepreneur and philanthropist Tan Sri Syed Mokhtar Albukhary [http://www.aiu.edu.my/about.html]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |width="10%" align="center"|AIU |width="10%" align="center"|2010 |width="15%" align="center"|[[Алор Сетар]] |width="5%" align="center"|[http://www.aiu.edu.my]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |width="30%"|[http://www.kuin.edu.my Инсания Университетi Колледжi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906042923/http://www.kuin.edu.my/ |date=2020-09-06 }} |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Insaniah<ref>Originally established as the Institut Agama Islam Negeri Kedah (Kedah State Islamic Institute) [http://alumni.kuin.edu.my/pengenalan.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220233840/http://alumni.kuin.edu.my/pengenalan.htm |date=2008-12-20 }}</ref> |width="10%" align="center"|KUIN |width="10%" align="center"|1995 |width="15%" align="center"|[[Алор Сетар]] |width="5%" align="center"|[http://www.kuin.edu.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906042923/http://www.kuin.edu.my/ |date=2020-09-06 }} |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Куала-Лумпур</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Азия е Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Asia e |width="10%" align="center"|AeU |width="10%" align="center"|2007 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.aeu.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711092408/http://www.aeu.edu.my/ |date=2022-07-11 }} |- |width="30%"|[[Азия Тынық Технология және Инновация Университет Колледжi]] |width="30%" align="center" valign="top"|Kolej Universiti Teknologi dan Inovasi Asia Pasifik |width="10%" align="center" valign="top"|UCTI |width="10%" align="center" valign="top"|2004 |width="15%" align="center" valign="top"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center" valign="top"|[http://www.ucti.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030185446/http://www.ucti.edu.my/ |date=2005-10-30 }} |- |width="30%"|[[Бержая Медицина Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Hospitaliti BERJAYA |width="10%" align="center"|BERJAYA UCH |width="10%" align="center"|2008 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.berjaya.edu.my/] |- |- |width="30%"|[[HELP Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti HELP |width="10%" align="center"|HELP<ref>[http://www.help.edu.my/abouthelp/index.php Originally established as HELP College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725131407/http://www.help.edu.my/abouthelp/index.php |date=2008-07-25 }}</ref> |width="10%" align="center"|1986 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.help.edu.my/] |- |width="30%"|[[Халқаралық Медицина Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Perubatan Antarabangsa<ref>[http://imu.edu.my/about_profile_history.html Originally established as the International Medical College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220081521/http://imu.edu.my/about_profile_history.html |date=2008-12-20 }}</ref> |width="10%" align="center"|IMU |width="10%" align="center"|1992 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.imu.edu.my/] |- |width="30%"|[[Халқаралық Twintech Технологиясы Университет Колледжi]] |width="30%" valign="top" align="center"|Kolej Universiti Teknologi Antarabangsa Twintech<ref>Originally established as the L&G Twintech Institute Of Technology [http://www.studyonair.com/indonesia/profiles/profile_lg.shtml] (in Indonesian)</ref> |width="10%" align="center" valign="top"|IUCTT |width="10%" align="center" valign="top"|1994 |width="15%" align="center" valign="top"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center" valign="top"|[http://www.iuctt.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413212747/http://www.iuctt.edu.my/ |date=2014-04-13 }} |- |width="30%"|[[Куала-Лумпур астаналық Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Metropolitan Куала-Лумпур |width="10%" align="center"|KLMU |width="10%" align="center"|1991 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.klmu.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614071352/http://www.klmu.edu.my/ |date=2012-06-14 }} |- |width="30%"|[[Малайзия Ашық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Terbuka Malaysia |width="10%" align="center"|OUM |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.oum.edu.my] |- |width="30%"|[[Тунку Абдул Рахман Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Tunku Abdul Rahman<ref>Originally established as Kolej Tunku Abdul Rahman (Tunku Abdul Rahman College) [http://www.utar.edu.my/contentPage1.jsp?contentid=47&catid=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716222319/http://www.utar.edu.my/contentPage1.jsp?contentid=47&catid=1 |date=2014-07-16 }}</ref> |width="10%" align="center"|UTAR |width="10%" align="center"|1972 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.utar.edu.my/] |- |width="30%"|[[UCSI Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti UCSI<ref>[http://www.ucsi.edu.my/uni_history_ucsi.asp Originally established as the Canadian Institute of Computer Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612073919/http://www.ucsi.edu.my/uni_history_ucsi.asp |date=2008-06-12 }}</ref> |width="10%" align="center"|UCSI |width="10%" align="center"|1986 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.ucsi.edu.my/] |- |width="30%"|[[Куала-Лумпур Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Куала-Лумпур<ref>The earliest constituent institute is the Malaysian Institute of Information Technology, first established in 1982 as Institut Infotech MARA (MARA Infotech Institute) [http://www.unikl.edu.my/index.php?option=com_content&task=view&id=66&Itemid=107]</ref> |width="10%" align="center"|UniKL |width="10%" align="center"|2002 |width="15%" align="center"|[[Куала-Лумпур]] |width="5%" align="center"|[http://www.unikl.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Малакка</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Мультимедиа Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Multimedia |width="10%" align="center"|MMU |width="10%" align="center"|1996 |width="15%" align="center"|[[Мелака]] |width="5%" align="center"|[http://www.mmu.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Негери Сембилан</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[INTI Халқаралық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti INTI<ref>[http://www.intimal.edu.my/intinew/content-aboutus.aspx?LID=history Originally established as INTI College Malaysia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232516/http://www.intimal.edu.my/intinew/content-aboutus.aspx?LID=history |date=2011-07-22 }}</ref> |width="10%" align="center"|INTI-IU |width="10%" align="center"|1998 |width="15%" align="center"|[[Нилай]] |width="5%" align="center"|[http://www.newinti.edu.my/] |- |width="30%"|[[Нилай Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Nilai |width="10%" align="center"|NUC |width="10%" align="center"|1997 |width="15%" align="center"|[[Нилай]] |width="5%" align="center"|[http://www.nilai.edu.my/] |- |width="30%"|[[Linton Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Linton |width="10%" align="center"|UCL |width="10%" align="center"|1995 |width="15%" align="center"|[[Мантин]] |width="5%" align="center"|[http://www.linton.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211220000/http://www.linton.edu.my/ |date=2018-12-11 }} |- |width="30%"|[[Малайзия Теологиялық Семинариясы]] |width="30%" align="center"|Seminari Theoloji Malaysia |width="10%" align="center"|STM |width="10%" align="center"|1979 |width="15%" align="center"|[[Серембан]] |width="5%" align="center"|[http://www.stm.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Путражая</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Tenaga Ұлттық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Tenaga Nasional |width="10%" align="center"|UNITEN |width="10%" align="center"|1976 |width="15%" align="center"|[[Путражая]] |width="5%" align="center"|[http://www.uniten.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Пенаң</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Уауасан Ашық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Terbuka Wawasan |width="10%" align="center"|WOU |width="10%" align="center"|2006 |width="15%" align="center"|[[Пенаң]] |width="5%" align="center"|[http://www.wou.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Перак</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Петронас Тезнологиялық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi Petronas |width="10%" align="center"|UTP |width="10%" align="center"|1995<ref>[http://www.utp.edu.my/theUniversity/ Originally established as the Institute of Technology PETRONAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919144314/http://www.utp.edu.my/theUniversity/ |date=2009-09-19 }}</ref> |width="15%" align="center"|[[Тронох]] |width="5%" align="center"|[http://www.utp.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121195826/http://www.utp.edu.my/ |date=2018-11-21 }} |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Сабах</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Сарауак</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[Curtin Технология Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi Curtin |width="10%" align="center"|Curtin |width="10%" align="center"|1999 |width="15%" align="center"|[[Мири]] |width="5%" align="center"|[http://www.curtin.edu.my/] |- |width="30%"|[[Swinburne Технология Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi Swinburne |width="10%" align="center"|Swinburne |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Кучиң]] |width="5%" align="center"|[http://www.swinburne.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Селангор</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[ALFA Халқаралық Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej ALFA |width="10%" align="center"|ALFA |width="10%" align="center"|1998 |width="15%" align="center"|[[Субаң Жая]] |width="5%" align="center"|[http://www.alfa.edu.my] |- |width="30%"|[[әл-Мәдина Халқаралық Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Antarabangsa Al-Madinah |width="10%" align="center"|MEDIU |width="10%" align="center"|2006 |width="15%" align="center"|[[Шах Алам]] |width="5%" align="center"|[http://www.mediu.edu.my/] |- |width="30%"|[http://www.binary.edu.my/ Екеулiк Менеджмент және Кәсiпкерлiк Университет Колледжi] |width="30%" align="center" valign="top"|Kolej Universiti Pengurusan dan Keusahawanan |width="10%" align="center" valign="top"|BUCME |width="10%" align="center" valign="top"|1984 |width="15%" align="center" valign="top"|[[Пучоң]] |width="5%" align="center"|[http://www.binary.edu.my/] |- |width="30%"|[http://www.city.edu.my CITY Ғылым және Технология Университет Колледжi] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Sains dan Teknologi CITY |width="10%" align="center"|CITY UC |width="10%" align="center"|1984 |width="15%" align="center"|[[Петалиң Жая]] |width="5%" align="center"|[http://www.city.edu.my/] |- |width="30%"|[[Кибержая Медицина Ғылымы Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Sains Perubatan Cyberjaya |width="10%" align="center"|CUCMS |width="10%" align="center"|2005 |width="15%" align="center"|[[Кибержая]] |width="5%" align="center"|[http://www.cybermed.edu.my/cucms-web/index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091118221900/http://www.cybermed.edu.my/cucms-web/index.jsp |date=2009-11-18 }} |- |width="30%"|[[Селангор Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Selangor |width="10%" align="center"|UNISEL |width="10%" align="center"|1999 |width="15%" align="center"|[[Бестари жая]] |width="5%" align="center"|[http://www.unisel.edu.my/] |- |width="30%"|[http://iucn.edu.my/ Халқаралық Медбикелiк Университет Колледжi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524042029/http://www.iucn.edu.my/ |date=2010-05-24 }} |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Antarabangsa Kejurawatan |width="10%" align="center"|IUCN |width="10%" align="center"|2009 |width="15%" align="center"|[[Кота Дамансара]] |width="5%" align="center"|[http://www.iucn.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524042029/http://www.iucn.edu.my/ |date=2010-05-24 }} |- |width="30%"|[[Халқаралық Twintech Технологиясы Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Antarabangsa Teknologi Twintech |width="10%" align="center"|TWINTECH |width="10%" align="center"|1994 |width="15%" align="center"|[[Банги]] |width="5%" align="center"|[http://www.twintech.edu.my/] |- |width="30%"|[[KDU College|KDU Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti KDU |width="10%" align="center"|KDU |width="10%" align="center"|1983 |width="15%" align="center"|[[Петалиң Жая]] |width="5%" align="center"|[http://www.kdu.edu.my/] |- |width="30%"|[[Куала-Лумпур Инфрақұрылым Университет Колледжi]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Infrastruktur Куала-Лумпур<ref>[http://portal1.infotree.net.my/i/business/technology/i/news/i/corporate/h.html Originally established as the Public Works Department Training Centre]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |width="10%" align="center"|KLIUC |width="10%" align="center"|1973 |width="15%" align="center"|[[Каджаң]] |width="5%" align="center"|[http://www.kliuc.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207043349/http://www.kliuc.edu.my/ |date=2012-12-07 }} |- |width="30%"|[[Limkokwing Шығармашылық Технология Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Teknologi Kreatif Limkokwing<ref>Originally established as the Limkokwing Institute of Creative Technology [http://www.etawau.com/edu/KolejUniversiti/Private/Limkokwing.htm]</ref> |width="10%" align="center"|LUCT |width="10%" align="center"|1992 |width="15%" align="center"|[[Кибержая]] |width="5%" align="center"|[http://www.limkokwing.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200429182442/http://www.limkokwing.edu.my/ |date=2020-04-29 }} |- |width="30%"|[[Малайзия Ғылым және Технология Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Sains dan Teknologi Malaysia |width="10%" align="center"|MUST |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Петалиң Жая]] |width="5%" align="center"|[http://www.must.edu.my/] |- |width="30%"|[[Менеджмент және Ғылым Университетi]]<ref>Originally established as Kolej Universiti Teknologi dan Pengurusan Malaysia (University College of Technology and Management, Malaysia) [http://www.msu.edu.my/v6/university_msg.php]</ref> |width="30%" align="center"|Universiti Sains Dan Pengurusan |width="10%" align="center"|MSU |width="10%" align="center"|2002 |width="15%" align="center"|[[Шах Алам]] |width="5%" align="center"|[http://www.msu.edu.my/v6/] |- |width="30%"|[[Монаш Университетi]] |width="30%" align="center"|Universiti Monash |width="10%" align="center"|MONASH |width="10%" align="center"|1998 |width="15%" align="center"|[[Subang Jaya]] |width="5%" align="center"|[http://www.monash.edu.my/] |- |width="30%"|[http://www.masterskill.edu.my/ Masterskill University College of Health Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624010816/http://www.masterskill.edu.my/ |date=2013-06-24 }} |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Masterskill Sains Kesihatan |width="10%" align="center"|MASTERSKILL |width="10%" align="center"|1997 |width="15%" align="center"|[[Cheras, Куала-Лумпур|Cheras]] |width="5%" align="center"|[http://www.must.edu.my/] |- |width="30%"|[[Multimedia University]]<ref>Originally established as the Institute of Telecommunication and Information Technology [http://www.mmu.edu.my/TheUniversity_brief_history_1996melaka.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108083438/http://www.mmu.edu.my/TheUniversity_brief_history_1996melaka.htm |date=2009-01-08 }}</ref> |width="30%" align="center"|Universiti Multimedia |width="10%" align="center"|MMU |width="10%" align="center"|1994 |width="15%" align="center"|[[Cyberjaya]] |width="5%" align="center"|[http://www.mmu.edu.my/] |- |width="30%"|[[University of Nottingham Malaysia Campus|University of Nottingham]] |width="30%" align="center"|Universiti Nottingham |width="10%" align="center"|UNiM |width="10%" align="center"|2000 |width="15%" align="center"|[[Semenyih]] |width="5%" align="center"|[http://www.nottingham.edu.my/] |- |width="30%"|[[SEGi University College]]<ref>[http://www.segi.edu.my/corp/profile.htm Originally established as Systematic College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817071202/http://www.segi.edu.my/corp/profile.htm |date=2011-08-17 }}</ref> |width="30%" align="center"|Kolej Universiti SEGi |width="10%" align="center"|SEGi |width="10%" align="center"|1977 |width="15%" align="center"|[[Kota Damansara]] |width="5%" align="center"|[http://www.segi.edu.my/] |- |width="30%"|[[Selangor International Islamic University College]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti Islam Antarabangsa Selangor<ref>Originally established as Kolej Islam Selangor Darul Ehsan (Selangor Darul Ehsan Islamic College) [http://web5.bernama.com/client/kuis/index.php?sid=aboutkuis]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |width="10%" align="center"|KUIS |width="10%" align="center"|1995 |width="15%" align="center"|[[Bangi, Malaysia|Bangi]] |width="5%" align="center"|[http://www.kuis.edu.my/] |- |width="30%"|[[Sunway University]]<ref>[http://www.sunway.edu.my/index.php?option=com_content&task=view&id=538&Itemid=907 Originally established as Sunway College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232855/http://www.sunway.edu.my/index.php?option=com_content&task=view&id=538&Itemid=907 |date=2011-07-22 }}</ref> |width="30%" align="center"|Universiti Sunway |width="10%" align="center"|SYUC |width="10%" align="center"|1987 |width="15%" align="center"|[[Subang Jaya]] |width="5%" align="center"|[http://www.sunway.edu.my/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516080038/http://www.sunway.edu.my/ |date=2021-05-16 }} |- |width="30%"|[[Taylor's University]] |width="30%" align="center"|Universiti Taylor<ref>[http://www.taylors.edu.my/about/about_landing.php?id=61 Originally established as Taylor's College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229065112/http://www.taylors.edu.my/about/about_landing.php?id=61 |date=2007-12-29 }}</ref> |width="10%" align="center"|TAYLOR |width="10%" align="center"|1969 |width="15%" align="center"|[[Subang Jaya]] |width="5%" align="center"|[http://www.taylors.edu.my/] |- |width="30%"|[[Tenaga Nasional University]] |width="30%" align="center"|Universiti Tenaga Nasional<ref>Originally established as Institut Latihan Sultan Ahmad Shah (Sultan Ahmad Shah Training Institute) [http://www.uniten.edu.my/newhome/content_list.asp?ContentID=2482] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722232900/http://www.uniten.edu.my/newhome/content_list.asp?ContentID=2482 |date=2011-07-22 }}</ref> |width="10%" align="center"|UNITEN |width="10%" align="center"|1976 |width="15%" align="center"|[[Kajang]] |width="5%" align="center"|[http://www.uniten.edu.my/] |- |width="30%"|[[Tun Abdul Razak University]] |width="30%" align="center"|Universiti Tun Abdul Razak |width="10%" align="center"|UNIRAZAK |width="10%" align="center"|1998 |width="15%" align="center"|[[Petaling Jaya]] |width="5%" align="center"|[http://www.unirazak.edu.my/] |} </div> </div> <div class="NavFrame"> <div class="NavHead" style="background-color:#ccccff;border:none;padding: 0px 0px 0px 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0px;color:#330000">'''<font color="black" style="font-size:16px;">Тереңгану</font>'''</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0px 1px;border:none;text-weight:bold;display:none;"> {|class="wikitable sortable" width="100%" |- ![[Қазақ тiлi]]ндегi аты ![[Малай тiлi]]ндегi ресми аты !Акроним !Ашылған жылы !Орналасуы !class="unsortable"|Сiлтемесi |- |width="30%"|[[TATI University College]] |width="30%" align="center"|Kolej Universiti TATI<ref>[http://202.75.48.40/~username/tatiuc.net/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=4&Itemid=58 Originally established as the Terengganu Advanced Technical Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724042916/http://202.75.48.40/~username/tatiuc.net/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=4&Itemid=58 |date=2009-07-24 }}</ref> |width="10%" align="center"|TATiUC |width="10%" align="center"|1993 |width="15%" align="center"|[[Kemaman]] |width="5%" align="center"|[http://www.tatiuc.edu.my/] |} </div> </div> == Дереккөздер == {{Reflist|2}} [[Санат:Малайзия]] [[Санат:Малайзия жоғарғы оқу орындары]] pvpkbviultjcejfhhav5siga9eol6oy Небра (Унструт) 0 205811 3686636 2903837 2026-10-26T11:45:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686636 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Небра (Унструт) |шынайы атауы = Nebra (Unstrut) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen nebra.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=17 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=34 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бургенланд |кестедегі аудан = Бургенланд (аудан){{!}}Бургенланд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Герхард Хильдебрандт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 150 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3505 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034461 |пошта индексі = 6642 |пошта индекстері = |автомобиль коды = BLK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 84 360 |ортаққордағы санаты = Nebra (Unstrut) |сайты = http://www.stadt-nebra.de |сайт тілі = de }} '''Небра (Унструт)''' ({{lang-de|Nebra (Unstrut)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Бургенланд (аудан)|Бургенланд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 3505 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл).<ref>[http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf Statistisches Landesamt Sachsen-Anhalt – Bevölkerung der Gemeinden nach Landkreisen; Stand: 31. Dez. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118091232/http://www.statistik.sachsen-anhalt.de/download/stat_berichte/6A102_hj_2010_02.pdf |date=2012-01-18 }} (PDF; 231 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 84 360''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Хильдебрандт. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20120904123333/http://www.stadt-nebra.de/ Ресми сайты] {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Бургенланд ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] pm4iv1oigl5jgjrxduvyh0d00ekvzbt Роттенбург-на-Лабере 0 206960 3686640 3041850 2026-10-26T11:48:52Z Kontributor 2K 135972 3686640 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Роттенбург-на-Лабере |шынайы атауы = Rottenburg an der Laaber |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Rottenburg a.d.Laaber COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=42 |lat_sec=7 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=1 |lon_sec=38 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ландсхут |кестедегі аудан = Ландсхут (аудан){{!}}Ландсхут |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Альфред Хольцнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 90,15 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 453 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7617 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 08781 |пошта индексі = 84056 |пошта индекстері = |автомобиль коды = LA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 2 74 176 |ортаққордағы санаты = DEU Rottenburg COA.svg |сайты = http://www.rottenburg-laaber.de/ |сайт тілі = de }} '''Роттенбург-на-Лабере''' ({{lang-de|Rottenburg an der Laaber}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Ландсхут (аудан)|Ландсхут]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7617 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 90,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 2 74 176''. Қаланың басшысы — Альфред Хольцнер. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.rottenburg-laaber.de/ Ресми сайты] {{Германия:Ландсхут ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] kok8h5mybyjqurengpu3i81h7f1k55v Иффельдорф 0 210401 3686352 3685565 2026-10-25T18:32:30Z Kasymov 10777 3686352 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Иффельдорф |шынайы атауы = Iffeldorf |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Iffeldorf COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=46 |lat_sec=16 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=19 |lon_sec=10 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вайльхайм-Шонгау |кестедегі аудан = Вайльхайм-Шонгау (аудан){{!}}Вайльхайм-Шонгау |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хуберт Кройс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27.61 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 603 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2529 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 08856, teilweise 08801 |пошта индексі = 82393 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 1 90 132 |ортаққордағы санаты = Iffeldorf |сайты = http://www.iffeldorf.de |сайт тілі = de }} '''Иффельдорф''' ({{lang-de|Iffeldorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Жоғарғы Бавария (округ)|Жоғарғы Бавария]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Вайльхайм-Шонгау (аудан)|Вайльхайм-Шонгау]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2529 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 |date=2021-04-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 27.61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 1 90 132''. Муниципалитеттің басшысы — Хуберт Кройс. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.iffeldorf.de Ресми сайты] {{Германия:Вайльхайм-Шонгау ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] 8pjwel7qjdcs9eabfixrpi5v0q3ayt1 Штайнталебен 0 211829 3686172 3594389 2026-10-25T14:33:21Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Steinthaleben.png]] → [[File:DEU Steinthaleben (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 3686172 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штайнталебен |шынайы атауы = Steinthaleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Steinthaleben (Kyffhäuserland) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=23 |lat_sec=41 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=1 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Бернд Навродт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,88 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 170 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 477 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034671 |пошта индексі = 6567 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 068 |ортаққордағы санаты = Steinthaleben |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штайнталебен''' ({{lang-de|Steinthaleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 477 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 068''. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Навродт. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 7t385jdmzfbghb0gks9h95e89j4tdka 3686353 3686172 2026-10-25T18:32:58Z Kasymov 10777 3686353 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штайнталебен |шынайы атауы = Steinthaleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Steinthaleben (Kyffhäuserland) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=23 |lat_sec=41 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=1 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Бернд Навродт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,88 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 170 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 477 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 034671 |пошта индексі = 6567 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 068 |ортаққордағы санаты = Steinthaleben |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штайнталебен''' ({{lang-de|Steinthaleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 477 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 30,88 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 068''. Муниципалитеттің басшысы — Бернд Навродт. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] t5cjls8o8pdqpk82jpgrtw5bfxukar3 Вестгройсен 0 211939 3686350 3685149 2026-10-25T18:32:14Z Kasymov 10777 3686350 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вестгройсен |шынайы атауы = Westgreußen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Westgreußen COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=14 |lat_sec=20 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=55 |lon_sec=5 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Гизела Мозебах |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,45 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 175 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 393 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03636 |пошта индексі = +49 3636 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 079 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Вестгройсен''' ({{lang-de|Westgreußen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 393 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 8,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 079''. Муниципалитеттің басшысы — Гизела Мозебах. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 6p8ya1utkbllf5lx428856vxu6f3ir4 Негенборн 0 212813 3686613 3622354 2026-10-26T11:09:27Z SteveK 38655 ([[c:GR|GR]]) [[File:DEU Negenborn COA.png]] → [[File:DEU Negenborn COA.svg]] use SVG 3686613 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Негенборн |шынайы атауы = Negenborn |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Negenborn COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=55 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=34 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Төменгі Саксония |кестедегі аймақ = Төменгі Саксония |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хольцминден |кестедегі аудан = Хольцминден (аудан){{!}}Хольцминден |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Херман Харлинг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,87 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 190 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 691 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 05532 |пошта индексі = 37643 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HOL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 03 2 55 030 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.gemeinde-negenborn.de/ |сайт тілі = de }} '''Негенборн''' ({{lang-de|Negenborn}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Төменгі Саксония]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хольцминден (аудан)|Хольцминден]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 691 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung Landesbetrieb für Statistik und Kommunikationstechnologie Niedersachsen – Bevölkerungsfortschreibung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206072230/http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/html/parametereingabe.asp?DT=K1000014&CM=Bev%F6lkerungsfortschreibung |date=2016-02-06 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,87 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''03 2 55 030''. Муниципалитеттің басшысы — Херман Харлинг. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-negenborn.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929230123/http://www.gemeinde-negenborn.de/ |date=2007-09-29 }} {{Төменгі Саксония аудандары}} {{Германия:Хольцминден ауданы:Қалалар}} {{LowerSaxony-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Саксония елді мекендері]] rdm3mxztv2f9s4lffo3z4q5n69b19rz Ноли 0 233829 3686122 1837312 2026-10-25T12:46:04Z Carsten Steger 111606 Aerial image of Noli inserted. 3686122 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Ноли |шынайы атауы = Noli |сурет = Aerial image of Noli (view from the east).jpg |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=12 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=25 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Лигурия |кестедегі аймақ = Лигурия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Савона (провинция){{!}}Савона |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Ambrogio Repetto |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 2 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2918 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 303 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 19 |пошта индексі = 17026 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 9042 |ортаққордағы санаты = Noli |сайты = http://www.comune.noli.sv.it |сайт тілі = it }} '''Ноли''' ({{lang-it|Noli}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Лигурия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Савона (провинция)|Савона]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2918 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 303 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 10 км² шамасында. Пошта индексі — 17026. Елді мекеннің қамқоршысы — Sant’Eugenio.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 19 748 903 * Электронды поштасы: tributi@comunedinoli.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.noli.sv.it Ресми сайты] {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Савона провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Лигурия елді мекендері]] 7lu9snhn9w7auilp4473ecqazxoa1s0 Трансұлттық корпорациялар тізімі 0 326069 3686484 3345234 2026-10-26T07:13:59Z 1nter pares 146705 3686484 wikitext text/x-wiki Трансұлттық компаниялар тізімі. # [[24/7 Customer]] # [[ABB Asea Brown Boveri|ABB]] # [[ABN-Amro]] # [[Accenture]] # [[Accor]] # [[Activision Blizzard]] # [[Aditya Birla Group]] # [[Advanced Micro Devices]] # [[Affiliated Computer Services]] # [[Airbus]] # [[Air France-KLM]] # [[Aitken Spence]] # [[Akzo Nobel]] # [[Alcatel-Lucent]] # [[Allianz]] # [[Alstom]] # [[Altria Group]] # [[Kelsey Motors]] # [[Australia and New Zealand Banking Group|Australia and New Zealand Banking Group (ANZ)]] # [[Apple Inc.]] # [[Aquent llc]] # [[Aéropostale (aviation)|Aéropostale]] # [[Arcelor Mittal]] # [[Grupo Arcor|Arcor]] # [[Asian Paints]] # [[Assicurazioni Generali]] # [[Atari]] # [[Activision]] # [[AXA]] # [[Bacardi]] # [[Banco Santander]] # [[Bank of Montreal]] # [[Barrick Gold Corporation]] # [[Barilla Group]] # [[BASF]] # [[Baskin-Robbins]] # [[Bayer]] # [[BBVA]] # [[Société Bic|Bic]] # [[Bank for Investment and Development of Vietnam|BIDV]] # [[Billabong (clothing)|Billabong]] # [[Black & Decker]] # [[BMW]] # [[BNP Paribas]] # [[Boeing]] # [[Bombardier Inc.]] # [[Bouygues]] # [[Bridgestone]] # [[British Petroleum|BP (British Petroleum)]] # [[Cadbury Schweppes]] # [[Canon (company)|Canon Inc]] # [[Capital One]] # [[Caterpillar Inc.]] # [[Celestica]] # [[Chevron Corporation|Chevron]] # [[Cisco Systems]] # [[Citigroup]] # [[Cognizant Technology Solutions]] # [[ConocoPhillips]] # [[The Coca-Cola Company|Coca-Cola]] # [[Costco]] # [[Creative Labs]] # [[Credit Suisse]] # [[Crédit Agricole]] # [[Cummins]] # [[Dabur]] # [[Daimler AG]] # [[Danone]] # [[Dell]] # [[Deutsche Bank]] # [[Deutsche Telekom]] # [[DHL]] # [[Dilmah]] # [[Dow Chemical]] # [[Dunkin' Donuts]] # [[Électricité de France|EDF]] # [[Electronic Arts]] # [[Electronic Data Systems]] # [[Electrolux]] # [[Emerson Electric]] # [[Eni]] # [[Enel (energy)|Enel]] # [[Embraer]] # [[Epson]] # [[Ericsson]] # [[Ernst & Young]] # [[Etisalat]] # [[ExxonMobil]] # [[Faber-Castell]] # [[Facebook]] # [[FedEx Express]] # [[France Télécom]] # [[Ferrero SpA|Ferrero]] # [[Fiat]] # [[Ficosa]] # [[Finmeccanica]] # [[Ford Motor Company]] # [[FPT Group]] # [[Gazprom]] # [[General Electric]] # [[General Motors Corporation|General Motors]] # [[Generali]] # [[Gerdau]] # [[Global Gillette|Gillette]] # [[Glaxo Smith Kline]] # [[Goodyear Tire and Rubber Company]] # [[Google]] # [[Halliburton]] # [[Hearst Corporation]] # [[Heineken]] # [[Hewlett Packard]] # [[Hilti]] # [[Hindustan Computers Limited]] # [[Hitachi, Ltd.]] # [[Honda]] # [[Honeywell]] # [[HSBC]] # [[Huawei]] # [[Hutchison Whampoa Limited]] # [[IBM]] # [[ICICI]] # [[Indesit]] # [[Infosys]] # [[Ingersoll Rand]] # [[ING Group]] # [[Intel Corporation]] # [[Intesa Sanpaolo]] # [[Isuzu]] # [[Jardine Matheson]] # [[Johnson & Johnson]] # [[JPMorgan Chase & Co.]] # [[Konami]] # [[Kingston Technology]] # [[Kenya Airways]] # [[Knorr (brand)]] # [[KPMG]] # [[Krispy Kreme]] # [[Lagardère Group|Lagardère]] # [[Lactalis]] # [[Lear Corporation|Lear]] # [[Leoni AG]] # [[Lexmark]] # [[LG Group|LG]] # [[LiuGong]] # [[Lockheed Martin]] # [[L'Oréal]] # [[Lukoil]] # [[Luxottica]] # [[McDonald's]] # [[Maggi]] # [[Malaysia Airlines]] # [[Marriott]] # [[Martini & Rossi]] # [[Masterfoods]] # [[Mattel]] # [[Mercedes-AMG]] # [[Mercedes-Benz]] # [[Michelin]] # [[Microsoft]] # [[Mobil]] # [[Motorola]] # [[Millipore Corporation]] # [[Monsanto Company]] # [[Namco Bandai Games]] # [[Namco Bandai Holdings]] # [[Nestlé]] # [[NetApp Inc.]] # [[News Corporation]] # [[Nike, Inc.]] # [[Nintendo]] # [[Nissan]] # [[Novartis]] # [[Oracle Corporation]] # [[Panasonic Corporation]] # [[Parmalat]] # [[Pepper Lunch]] # [[PepsiCo]] # [[Petronas]] # [[Petrovietnam]] # [[Pfizer]] # [[Philips]] # [[Procter & Gamble]] # [[Proton (carmaker)]] # [[PSA Peugeot Citroën]] # [[Ranbaxy]] # [[Red Bull]] # [[Regus]] # [[Renault]] # [[Repsol]] # [[Rockstar Energy]] # [[Shell plc]] # [[Royal Bank of Canada]] # [[Rusal]] # [[SABMiller|SABMiller plc]] # [[Samsung]] # [[SanDisk]] # [[Sanofi Aventis]] # [[SAP AG]] # [[SAS]] # [[Sasken Communication Technologies Limited]] # [[Sasol]] # [[Schlumberger Limited|Schlumberger]] # [[Bank of Nova Scotia|Scotiabank]] # [[Sega Sammy Holdings]] # [[Servcorp]] # [[Siemens AG|Siemens]] # [[Société Générale]] # [[Sony]] # [[Sony Computer Entertainment]] # [[Sony Music Entertainment]] # [[Sony Pictures Entertainment]] # [[Southwest Airlines]] # [[Square Enix]] # [[Starbucks]] # [[Tata Consultancy Services|TCS]] # [[Telefonica]] # [[Tejas Networks]] # [[Total S.A.]] # [[Toyota]] # [[TRW Automotive]] # [[Unilever]] # [[Viettel Mobile]] # [[Vietnam Posts and Telecommunications Group|VNPT]] # [[Vodafone]] # [[Wal-Mart]] # [[Wipro]] [[Санат:Трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Компаниялар тізімі]] [[Санат:Компаниялар]] [[Санат:Тізімдер]] slju85ue2h15zi8957bclrmowc1tmzl Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов 0 332108 3686344 3685797 2026-10-25T18:15:21Z Kasymov 10777 3686344 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = 300px |Сурет атауы = |Туған күні = 03.04.1971 |Туған жері = [[Түймекент|Будённовка]] ауылы, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = Полиция капитаны |Азаматтығы = Қазақстан |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 12.11.2011 |Қайтыс болған жері = [[Тараз]], [[Жамбыл облысы]], Қазақстан |Әкесі = Әбдібек Байтасов |Анасы = Гүлзат Байтасова |Жұбайы = Гүлжамал Тәжиева |Балалары = Арманжан (2000 ж. т.), Әділжан (2008 ж. т.) |Марапаттары = {{Халық қаһарманы}} {{Отан ордені}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов''' ([[3 сәуір]] [[1971 жыл]], [[Түймекент|Будённовка]] ауылы, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ КСР]]&nbsp;— [[12 қараша]] [[2011 жыл]], [[Тараз]], Қазақстан)&nbsp;— Қазақстан Республикасының полиция [[Капитан|капитаны]], Жамбыл облысы Ішкі істер департаменті жол полициясы жеке батальонының 1-взводының командирі. Қазақстанның [[Халық қаһарманы]] (2011, қайтыс болғаннан кейін), осы атаққа ие болған тұңғыш полиция қызметкері. 2011 жылғы 12 қарашада Ғазиз Байтасов Таразда қару дүкеніне шабуыл жасап, көлік айдап кеткен және бірнеше күштік құрылым қызметкерін өлтірген лаңкес Мақсат Кариевті ұстау операциясына қатысты. Қуғын барысында Байтасов лаңкеске Қазыбек би көшесінде жетіп, оны жерге құлатты: біраз уақыттан кейін Кариев гранатаны жарып, өзін де, Байтасовты да өлтірді. Сол жылғы 5 желтоқсанда Байтасовқа қайтыс болғаннан кейін Қазақстанның Халық қаһарманы атағы берілді. == Өмірбаяны == [[Түймекент]] ауылында туып-өскен. Ол мектеп оқушысы болып жүргенде әкесі Әбдібек қайтыс болып, әкесіз өсті. Сондай-ақ оның Бахытбек есімді бауыры болған.<ref name="inform1">{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/gaziz-vsegda-byl-v-forme-my-pochti-ne-videli-ego-v-shtatskom-druz-ya-o-pogibshem-v-taraze-kapitane-policii_a2420694|title=«Газиз всегда был в форме, мы почти не видели его в штатском», — друзья о погибшем в Таразе капитане полиции|author=Галина Скрипник|publisher=Казинформ|date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728015141/http://www.inform.kz/ru/gaziz-vsegda-byl-v-forme-my-pochti-ne-videli-ego-v-shtatskom-druz-ya-o-pogibshem-v-taraze-kapitane-policii_a2420694|archive-date=2017-07-28|lang=ru}}</ref> Мектепте жақсы оқыды, көшбасшы болды, оны сынып старостасы етіп сайлайтын.<ref>{{cite web|url=http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/11/16/14819|title=Семерых сотрудников ДВД Жамбылской области представили к государственным наградам|author=Флора Алиева|publisher=КТК|date=2011-11-16|access-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129041519/https://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/11/16/14819/|archive-date=2011-11-29|lang=ru}}</ref> <blockquote>…бастауыш сыныптарда көбіміз ғарышкер болуды армандадық. Тек Ғазиз ғана милиционер болғысы келді. Тіпті мектептегі мерекелік шараларға да анасынан милиционер костюмін тіктіріп беруді сұрайтын. Оған форма қатты ұнайтын. Кем дегенде, біз сол кезде солай ойладық. Қазір бұл тек формада емес, офицерлік ар-намыста екенін барған сайын жақсы түсініп келемін.<ref name="khabar1">{{cite web|url=http://www.khabar.kz/rus/socium/Policejskij_Gaziz_Bajtasov_posmertno_udostoen_zvanija_Halik_kaharmani.html|title=Полицейский Газиз Байтасов посмертно удостоен звания «Халық қаһарманы»|publisher=Агентство «Хабар»|lang=ru|date=2011-12-19|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6AUo9m2ui?url=http://www.khabar.kz/rus/socium/Policejskij_Gaziz_Bajtasov_posmertno_udostoen_zvanija_Halik_kaharmani.html|archive-date=2012-09-07}}</ref> <br />— ''Шайзат Алипбаев, Ғазиз Байтасовтың сыныптасы''</blockquote> Ғазиз Байтасов мектепті үздік бітіріп, одан кейін жоғары заң білімін алды.<ref name="inform1" /> 1997 жылы [[Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]], 2002 жылы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін]] бітірді. Ішкі істер органдарындағы қызметін 1992 жылғы 11 мамырда Жезқазған облыстық атқару комитеті ІІБ-нің МАИ жол-патрульдік қызметінің инспекторы лауазымынан бастады.<ref name="newskaz1">{{cite web|url=http://www.newskaz.ru/society/20111214/2284811.html|title=Капитан Байтасов, погибший при задержании террориста, удостоен звания «Халык Кахарманы»|publisher=ИА Новости-Казахстан|date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122230450/http://www.newskaz.ru/society/20111214/2284811.html|archive-date=2015-11-22|lang=ru}}</ref> Офицер болып жүргенде жұбайы Гүлжамалмен танысты. <blockquote>Біз Ғазизбен 15 жыл бірге өмір сүрдік. Мен үшін бұл ең бақытты, ең тамаша жылдар болды. Біз ешқашан ұрыспадық. Оған уақыт та болмаған шығар. Ол өте көп жұмыс істеді. «Сендер үшін, қымбаттыларым, жұмыс істеп жүрмін» деп жиі айтатын. «Зейнетке шығамын да, өмірімнің соңына дейін сендермен бірге боламын. Әр минут, әр сәт…»<ref name="khabar1" /> <br />— ''Гүлжамал Тәжиева, Ғазиз Байтасовтың жұбайы''</blockquote> Құқық қорғау органдарында шамамен 20 жыл қызмет етіп, капитан атағына дейін көтерілді, 25 көтермелеу алды, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, грамоталармен марапатталды.<ref name="inform1" /><ref name="newskaz1" /> Жамбыл облысы ІІД Жол полициясы басқармасы бастығының орынбасары Мәмбет Исмаиловтың айтуынша, ол әрдайым қағидатшыл әрі адал болып, қызметтік міндеттерін жауапкершілікпен атқарған.<ref name="inform1" /> <blockquote>Ол жай ғана жақсы жұмыс істеген жоқ. Ол нәтижелі жұмыс істеді. Әрбір жол оқиғасын қалай қиналып, жеке қайғыдай қабылдайтынын көріп, сезіп жүрдім. Қызметтік борышым бойынша жолдардағы апаттылық жағдайын талдап, мониторинг жүргіземін. Ғазиз күн сайын таңертең апаттардың қайда және қандай себептермен болатынын сұрап, қауіпті учаскелерді анықтайтын. Тек осы жағдайларды ескере отырып қана инспекторларын бекеттерге қоятын. Ол лайықты взвод командирі болды, онымен бірге жұмыс істегеніме мақтанамын.<ref name="khabar1" /> <br />— ''Дулат Курманалиев, Жамбыл облысы ІІД Жол полициясы басқармасы штабының бастығы''</blockquote> 2011 жылғы 11 қарашада Ғазиз майор атағын беру үшін құжаттарын жинаған болатын.<ref name="inform1" /> == Ерлігі == [[12 қараша]] [[2011 жыл]]ы [[Тараз]] қаласында лаңкестік әрекет болды. Оны 34 жастағы Мақсат Кариев жасады — Қазақстан Бас прокуратурасының мәліметінше, ол джихадизмнің жақтаушысы болған.<ref name="zonakz">{{cite web|url=http://zonakz.net/articles/42323?mode=reply|title=В деле о теракте в Таразе выявляются новые обстоятельства|date=2011-11-26|publisher=zonakz.net|access-date=2011-12-27|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628204946/https://zonakz.net/2011/12/27/v-dele-o-terakte-v-taraze-vyyavlyayutsya-no/|lang=ru}}</ref> Лаңкес қару дүкеніне шабуыл жасап, күзетші мен келушіні өлтірді,<ref>{{cite web|url=https://petrovka-38.com/item/den-pamyati|title=День памяти|work=Петровка, 38, № 48 (9354), 5—11 желтоқсан 2012|lang=ru}}</ref> дүкеннен карабиндер («Сайга» және «CZ») ұрлап, ВАЗ-21099 автокөлігін айдап кетті. Тұрғылықты жеріне соғып өткен кезде қылмыскер өзін бақылап жүрген Жамбыл облысы ҰҚК департаментінің екі қызметкерін байқап, өлтірді. Қуғын кезінде қылмыскер Жылдам әрекет ету тобының мамандандырылған күзет бөлімінің «Беркут-3» полиция экипажының полиция сержанттары Полат Аянкулов пен Жақсыбек Байсеитовті атып тастады, олар алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Сондай-ақ ол «РПГ-26» гранатометінен және АКС-74У автоматынан облыстық ҰҚК департаментінің ғимаратын атқылап, оқиға орнынан жасырынып бара жатып екі атты полицейді жарақаттады.<ref name="zonakz" /> Polites News жариялаған хронология бойынша, Кариев сол күні таңертең «Қазақтелеком» қызметкерінің киімін киген — кейін Бас прокуратура анықтағандай, бұл бүркемелеу болған. Сағат 11:20-да ол «Маке и К» аңшылық дүкеніне кіріп, күзетші мен кездейсоқ келушіні өлтірді. 11:49-да вокзал маңындағы дүкен жанынан көлік айдап кетті. 12:05-те Лукманов көшесінде өзін бақылап жүрген ҰҚК-нің екі қызметкерін атып өлтірді. 12:10-да Лукманов пен Грэсовская көшелерінің қиылысында оны ұстауға шыққан полиция нарядына оқ жаудырды: екі полицей қаза тапты, Кариев олардың тапаншасы мен автоматын алып кетті. 12:32-де «РПГ-26» гранатометінен Жамбыл облысы ҰҚК департаментінің ғимаратына ату жасап, оны автоматтан да атқылады. Одан кейін көлікті тастап, саябақ арқылы жаяу кетті, жолда екі атты патрульді жарақаттады. Оны жол полициясы қызметкерлері қуды, ату адамдар көп жүретін көшеге ауысты.<ref name="polites2026">{{cite web|url=https://polites.news/6445.html|title=Его именем будут награждать полицейских Казахстана: первую медаль Газиза Байтасова получила вдова героя|author=Руслан Яковлев|publisher=Polites News|date=2026-10-24|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Жамбыл облысы Ішкі істер департаменті жол полициясы жеке батальонының 1-взвод командирі, полиция капитаны Ғазиз Байтасов қылмыскерді ұстауға тырысты. Ол қашып бара жатқан Кариевті қуған жол полициясының арнайы көлігін басқарды. Орталық көшелердің бірінде Кариев тоқтап, айналасындағының бәрін беталды атқылай бастады. Байтасов көлікті тоқтатып, жүгіріп шығып, жауап оқ жаудырды. Тоқтап тұрған джиптің артына тығылған Кариев Байтасовты кеудесінен жарақаттады; ол NUR.KZ дерегі бойынша, шабуылдаушыны екі рет жарақаттап үлгерген.<ref name="polites2026" /> Қылмыскерде қол гранатасы бар екенін біле тұра, Байтасов лаңкеске ұмтылып, оны жерге құлатты да, екі қолымен қылмыскерді құшақтап алды. Жарылыс болды,<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/akmolinskie-policeyskie-pochtili-pamyat-geroicheski-pogibshego-kollegi-gaziza-baytasova_a3718057|title=Акмолинские полицейские почтили память героически погибшего коллеги Газиза Байтасова|date=2020-11-12|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604192438/https://www.inform.kz/ru/akmolinskie-policeyskie-pochtili-pamyat-geroicheski-pogibshego-kollegi-gaziza-baytasova_a3718057|archive-date=2024-06-04}}</ref> бірақ Кариев өзін-өзі жарған сәтте Байтасов гранатаны өз денесімен жауып қалды. РГД-5 гранатасының жарылысы 12:52-де болды.<ref name="polites2026" /> Жарылыс ондаған адамның көзінше болды: Polites News жазуынша, Қазинформ кейін Байтасов болмаған жағдайда құрбандар саны көбірек болуы мүмкін еді деп жазған.<ref name="polites2026" /> Лаңкесті залалсыздандыру операциясы барысында барлығы 7 адам қаза тапты, оның ішінде үш полицей және Қазақстан Республикасы ҰҚК-нің екі қызметкері,<ref name="zonakz" /> яғни бес күштік құрылым қызметкері мен екі бейбіт тұрғын; тағы үш полицей жарақат алды.<ref name="polites2026" /> Қараша айының соңына қарай Кариев тобының алты мүшесі, соның ішінде оның «рухани көшбасшысы» ұсталды. Прокуратураның нұсқасы бойынша, ол діни ұрандар астында серіктеріне күштік құрылым қызметкерлерін өлтіру идеясын сіңірген.<ref name="polites2026" /> Ғазизден жұбайы Гүлжамал<ref name="khabar1" /> және екі ұл қалды: үлкені Арманжан әкесі қайтыс болғанда 11 жаста, ал кішісі Әділжан үш жаста еді.<ref name="inform1" /> Марқұммен қоштасу 14 қарашада Ғазиз Байтасов қаза тапқан Қазыбек би көшесінің жанындағы қалалық «Динамо» спорт кешенінде өтті, оған мыңдаған адам келді.<ref>{{cite web|url=http://vesti.kz/society/95125/|title=Проститься с погибшими в Таразе полицейскими пришли тысячи человек|publisher=Vesti.kz|date=2011-11-14|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6AUoBlOyK?url=http://vesti.kz/society/95125/|archive-date=2012-09-07|lang=ru}}</ref> Тараздағы Тектұрмас зиратына жерленді.<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-taraze-ustanovili-nadgrobnyy-pamyatnik-narodnomu-geroyu-gazizu-baytasovu_a2452663|title=В Таразе установили надгробный памятник Народному герою Газизу Байтасову|publisher=Казинформ|lang=ru}}</ref> == Есімін мәңгі есте қалдыру == 2011 жылғы 14 желтоқсанда Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] жол полициясы қызметкерінің жесірі Гүлжамал Тәжиеваға «Халық қаһарманы» атағының «Алтын жұлдыз» белгісін және «[[Отан ордені|Отан]]» орденін тапсырды.<ref name="newskaz1" /><ref>{{cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/gaziz-baytasov-posmertno-udostoen-zvaniya-halyik-kaharmanyi-203841/|title=Газиз Байтасов посмертно удостоен звания «Халық Қаhарманы»|publisher=Tengrinews.kz|date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617164625/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/gaziz-baytasov-posmertno-udostoen-zvaniya-halyik-kaharmanyi-203841/|archive-date=2021-06-17|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/12/14/15185|title=Капитану полиции Газизу Байтасову посмертно присвоено звание «Халык Кахарманы»|author=Адиля Норузова|publisher=КТК|date=2011-12-14|access-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113005155/http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/12/14/15185|archive-date=2012-01-13|lang=ru}}</ref> Ғазиз Әбдібекұлы Байтасовқа Қазақстанның Халық қаһарманы атағы «Отан алдындағы ерекше еңбегі, қызметтік борышын атқару кезінде көрсеткен ерлігі мен жанқиярлығы үшін» деген тұжырыммен берілді.<ref name="50лет">{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-taraze-otkryli-pamyatnik-halyk-kaharmany-gazizu-baytasovu_a3771874|title=В Таразе открыли памятник Халық Қаһарманы Газизу Байтасову|date=2021-04-03|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-05-01|archive-date=2024-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501191342/https://www.inform.kz/ru/v-taraze-otkryli-pamyatnik-halyk-kaharmany-gazizu-baytasovu_a3771874}}</ref> Байтасов сондай-ақ осы атаққа ие болған тұңғыш полицей болды.<ref name="polisia">{{cite web|url=https://polisia.kz/ru/pamyat-geroya-politsejskogo-pochtili-v-taraze/|title=Память героя-полицейского почтили в Таразе|publisher=Polisia.kz|lang=ru|date=2020-04-03|access-date=2024-06-01|archive-date=2020-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414121219/https://polisia.kz/ru/pamyat-geroya-politsejskogo-pochtili-v-taraze/}}</ref> 2012 жылғы сәуірде жерлеу орнында бейнесі қашалған, қаһарманға арналған өлеңдері бар, сондай-ақ жоғары мемлекеттік награда — Халық қаһарманы белгісі бейнеленген 5 метрлік ескерткіш орнатылды. 2012 жылғы 30 қазанда [[Сарыкемер]] ауылындағы ([[Байзақ ауданы]]) батырлар аллеясына Ғазиз Байтасовтың есімі қосылды. Қаза тапқаннан кейін көп ұзамай Таразда ІІД аллеясында оның бюсті орнатылды. 2013 жылдан бастап Қазақстан ІІМ жыл сайын 12 қарашада оның есіне «Қазіргі заман қаһарманы» акциясын өткізеді; министрліктің тапсырысымен «Ғазиз» кітабы шығарылды.<ref name="polites2026" /> Өңірлерде оның есіне арналған спорттық жарыстар өтеді.<ref name="polites2026" /> Таразда өтетін волейбол турнирі мен Ғазиз Байтасов оқыған Байзақ ауданы Түймекент ауылындағы мектеп полицейдің есімін алып жүр.<ref name="50лет" /> Байтасов қаза тапқан жерге жыл сайын гүл қойылады.<ref name="polisia" /> 2021 жылғы 3 сәуірде, Ғазиз Байтасовтың туғанына 50 жыл толған күні, Таразда «Жеңіс» саябағында полицейге ескерткіш ашылды.<ref name="50лет" /><ref>{{cite web|url=https://time.kz/articles/reporter/2021/04/05/pamyati-narodnogo-geroya|title=Памяти народного героя|author=Айжан Ауелбекова|publisher=Общественно-политическая газета Казахстана «Время»|lang=ru|date=2021-04-05|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601202959/https://time.kz/articles/reporter/2021/04/05/pamyati-narodnogo-geroya}}</ref> Сол жылы Жайлау шағын ауданындағы №3 үйде қаһарманның портреті бейнеленген мурал пайда болды.<ref name="polites2026" /> 2021 жылғы 12 қарашада Ұлттық ұланның барлық әскери бөлімдерінде полиция департаменттерімен бірлесіп еске алу іс-шаралары өтті.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/284309?lang=ru|title=Подвиг Героя – капитана полиции Газиза Байтасова|date=2021-11-12|publisher=Gov.kz|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601201040/https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/284309?lang=ru}}</ref> Атап айтқанда, Қостанай ауданында қазақстандық полицияның 8 командасының қатысуымен мини-футбол турнирі өткізілді.<ref>{{cite web|url=https://kstnews.kz/news/society/item-71056|title=Костанайские полицейские почтили память погибшего сослуживца|date=2021-11-12|publisher=Костанайские новости|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601202553/https://kstnews.kz/news/society/item-71056}}</ref> 2022 жылғы 11 қарашада [[Петропавл]] қалалық полиция басқармасының ғимаратына Ғазиз Байтасовтың есімі жазылған ескерткіш тақта ашылды. Ашылу рәсіміне қызметтегі полиция қызметкерлері, күштік құрылымдардың ардагерлері, қоғам өкілдері және әкім Руслан Анбаев қатысты.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=82ug53060DY 11 лет подвигу казахстанского полицейского Газиза Байтасова — Телеканал МТРК] на YouTube</ref> 2024 жылдың көктемінде [[Алматы]]да қаһармандың ерлігі туралы «Капитан Байтасов» көркем фильмінің түсірілімі жүрді.<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/vedutsya-semki-filma-politsiya-predupredila-almatintsev-o-strelbe-0d9f75|title=Ведутся съемки фильма: полиция предупредила алматинцев о стрельбе|date=2024-05-17|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-06-28|archive-date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517133847/https://www.inform.kz/ru/vedutsya-semki-filma-politsiya-predupredila-almatintsev-o-strelbe-0d9f75}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.kz/articles/reporter/2024/06/03/u-kazahstana-est-svoj-kapitan|title=У Казахстана есть свой Капитан|date=2024-06-03|author=Ксения Евдокименко|publisher=Общественно-политическая газета «Время»|lang=ru|access-date=2024-06-28|archive-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604070321/https://time.kz/articles/reporter/2024/06/03/u-kazahstana-est-svoj-kapitan}}</ref> «[[Қазақфильм]]» түсірген фильм (режиссері Дәурен Камшыбаев, басты рөлдерде Азамат Сатыбалды, Еркебұлан Дайыров және Асан Мәжит) 2025 жылғы 23 қазанда прокатқа шықты.<ref name="polites2026" /> 2026 жылғы 6 мамырда Отан қорғаушылар күніне орай мемлекеттік наградаларды табыстау кезінде Президент [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] қаза тапқан қаһармандардың құрметіне арналған алғашқы ведомстволық наградалардың бірі полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың есімімен аталатын медаль болатынын жариялады.<ref name="polites2026" /><ref name="inbusiness2026">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/news/v-kazahstane-poyavilis-novye-gosudarstvennye-medali|title=В Казахстане появились новые государственные медали|publisher=Inbusiness.kz|date=2026-08-04|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Президент қоғам өткен мен бүгінгі нағыз қаһармандарды ғана құрметтеуі тиіс екенін атап өтіп, қаза тапқан әскерилердің, полицейлердің және құтқарушылардың есімдері көшелер мен мекемелерге берілетінін, келесі қадам — ведомстволық наградалар екенін айтты.<ref name="polites2026" /> 2026 жылғы 27 шілдедегі №1381 Президент Жарлығымен ІІМ-нің «Халық қаһарманы Ғазиз Байтасов» ведомстволық медалі тағайындалды. Бұл медальмен ішкі істер органдарының қызметкерлері ерекше ерлігі, жанқиярлығы, жоғары кәсібилігі және қызметтегі төзімділігі үшін марапатталады.<ref name="inbusiness2026" /><ref name="polites2026" /> Сондай-ақ азаматтардың өмірі мен қоғамдық тәртіпті қорғау, қылмыстардың жолын кесу, төтенше жағдайлар кезінде және мемлекет мүддесін қорғауда көрсетілген ерлік те марапаттауға негіз болады; дискредитациялайтын негіздер бойынша қызметтен босатылған немесе айыптау үкімі шыққан жағдайда медальдан айыруға болады.<ref name="polites2026" /> Алғашқы медальді 2026 жылғы 24 қазанда, Республика күні қарсаңында, қаһарманның жесірі Гүлжамал Тәжиеваға «құрмет пен алғыс белгісі ретінде» тапсырды.<ref name="polites2026" /><ref name="tengri2026">{{cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/vdove-gaziza-baytasova-peredali-pervuyu-medal-nazvannuyu-ego-611593/|title=Вдове Газиза Байтасова передали первую медаль, названную в его честь|author=Эльдар Нуруллин|publisher=Tengrinews.kz|date=2026-10-24|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Рәсімнің қай жерде өткенін және медальді кім табыс еткенін ведомство нақтыламады.<ref name="polites2026" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20221112/khroniki-terrora-v-kazakhstane-podvigu-politseyskogo-gaziza-baytasova---11-let-29260781.html|title=Хроники террора в Казахстане: подвигу полицейского Газиза Байтасова - 11 лет|date=2022-11-12|publisher=Sputnik Казахстан|lang=ru|access-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112223413/https://ru.sputnik.kz/20221112/khroniki-terrora-v-kazakhstane-podvigu-politseyskogo-gaziza-baytasova---11-let-29260781.html|archive-date=2022-11-12}} * {{cite web|url=https://qyzyljartv.kz/ru/news/39244|title=В память о герое|work=РТРК «Казахстан»|publisher=Казахстан-Петропавловск|date=2022-11-14|lang=ru|access-date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517202719/https://qyzyljartv.kz/ru/news/39244|archive-date=2024-05-17}} * {{cite web|url=https://liter.kz/3602-istoriya-geroya-kapitan-politsii-gaziz-baytasov-pogertoval-svoey-giznyu-radi-spaseniya-desyatkov-gizney-mirnyh-gragdan/|title=История героя: Капитан полиции Газиз Байтасов пожертовал собой ради спасения десятков жизней мирных граждан|author=Гульвира Сатыбалдиева|date=2019-06-19|publisher=Liter.kz|lang=ru|access-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529095107/https://liter.kz/3602-istoriya-geroya-kapitan-politsii-gaziz-baytasov-pogertoval-svoey-giznyu-radi-spaseniya-desyatkov-gizney-mirnyh-gragdan/|archive-date=2024-05-29}} * {{cite web|url=https://dknews.kz/ru/v-strane/136823-geroy-nashego-vremeni|title=Герой нашего времени|publisher=Деловой Казахстан|date=2020-11-12|lang=ru|access-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529194950/https://dknews.kz/ru/v-strane/136823-geroy-nashego-vremeni|archive-date=2024-05-29}} * {{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/primer-muzhestva/|title=Пример мужества|author=Михаил Тё|date=2021-05-07|publisher=Казахстанская правда|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601201906/https://kazpravda.kz/n/primer-muzhestva/|archive-date=2024-06-01}} * {{cite web|url=https://forbes.kz/news/newsid_72673|title=В Таразе вспоминают трагические события ноября 2011|date=2014-11-12|publisher=Forbes Казахстан|lang=ru|access-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604192604/https://forbes.kz/news/newsid_72673|archive-date=2024-06-04}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5715Qhab9l4 Остаться в вечности - фильм о Халык Каһарманы Газизе Байтасове / теракт в Таразе в 2011 году] на YouTube [[Санат:Байзақ ауданында туғандар]] 2wl1njtii2w5mnevxu9awtfcnt33kbc 3686345 3686344 2026-10-25T18:15:33Z Kasymov 10777 «[[Санат:Таразда қайтыс болғандар|Таразда қайтыс болғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686345 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = 300px |Сурет атауы = |Туған күні = 03.04.1971 |Туған жері = [[Түймекент|Будённовка]] ауылы, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = Полиция капитаны |Азаматтығы = Қазақстан |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 12.11.2011 |Қайтыс болған жері = [[Тараз]], [[Жамбыл облысы]], Қазақстан |Әкесі = Әбдібек Байтасов |Анасы = Гүлзат Байтасова |Жұбайы = Гүлжамал Тәжиева |Балалары = Арманжан (2000 ж. т.), Әділжан (2008 ж. т.) |Марапаттары = {{Халық қаһарманы}} {{Отан ордені}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов''' ([[3 сәуір]] [[1971 жыл]], [[Түймекент|Будённовка]] ауылы, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ КСР]]&nbsp;— [[12 қараша]] [[2011 жыл]], [[Тараз]], Қазақстан)&nbsp;— Қазақстан Республикасының полиция [[Капитан|капитаны]], Жамбыл облысы Ішкі істер департаменті жол полициясы жеке батальонының 1-взводының командирі. Қазақстанның [[Халық қаһарманы]] (2011, қайтыс болғаннан кейін), осы атаққа ие болған тұңғыш полиция қызметкері. 2011 жылғы 12 қарашада Ғазиз Байтасов Таразда қару дүкеніне шабуыл жасап, көлік айдап кеткен және бірнеше күштік құрылым қызметкерін өлтірген лаңкес Мақсат Кариевті ұстау операциясына қатысты. Қуғын барысында Байтасов лаңкеске Қазыбек би көшесінде жетіп, оны жерге құлатты: біраз уақыттан кейін Кариев гранатаны жарып, өзін де, Байтасовты да өлтірді. Сол жылғы 5 желтоқсанда Байтасовқа қайтыс болғаннан кейін Қазақстанның Халық қаһарманы атағы берілді. == Өмірбаяны == [[Түймекент]] ауылында туып-өскен. Ол мектеп оқушысы болып жүргенде әкесі Әбдібек қайтыс болып, әкесіз өсті. Сондай-ақ оның Бахытбек есімді бауыры болған.<ref name="inform1">{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/gaziz-vsegda-byl-v-forme-my-pochti-ne-videli-ego-v-shtatskom-druz-ya-o-pogibshem-v-taraze-kapitane-policii_a2420694|title=«Газиз всегда был в форме, мы почти не видели его в штатском», — друзья о погибшем в Таразе капитане полиции|author=Галина Скрипник|publisher=Казинформ|date=2011-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728015141/http://www.inform.kz/ru/gaziz-vsegda-byl-v-forme-my-pochti-ne-videli-ego-v-shtatskom-druz-ya-o-pogibshem-v-taraze-kapitane-policii_a2420694|archive-date=2017-07-28|lang=ru}}</ref> Мектепте жақсы оқыды, көшбасшы болды, оны сынып старостасы етіп сайлайтын.<ref>{{cite web|url=http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/11/16/14819|title=Семерых сотрудников ДВД Жамбылской области представили к государственным наградам|author=Флора Алиева|publisher=КТК|date=2011-11-16|access-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129041519/https://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/11/16/14819/|archive-date=2011-11-29|lang=ru}}</ref> <blockquote>…бастауыш сыныптарда көбіміз ғарышкер болуды армандадық. Тек Ғазиз ғана милиционер болғысы келді. Тіпті мектептегі мерекелік шараларға да анасынан милиционер костюмін тіктіріп беруді сұрайтын. Оған форма қатты ұнайтын. Кем дегенде, біз сол кезде солай ойладық. Қазір бұл тек формада емес, офицерлік ар-намыста екенін барған сайын жақсы түсініп келемін.<ref name="khabar1">{{cite web|url=http://www.khabar.kz/rus/socium/Policejskij_Gaziz_Bajtasov_posmertno_udostoen_zvanija_Halik_kaharmani.html|title=Полицейский Газиз Байтасов посмертно удостоен звания «Халық қаһарманы»|publisher=Агентство «Хабар»|lang=ru|date=2011-12-19|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6AUo9m2ui?url=http://www.khabar.kz/rus/socium/Policejskij_Gaziz_Bajtasov_posmertno_udostoen_zvanija_Halik_kaharmani.html|archive-date=2012-09-07}}</ref> <br />— ''Шайзат Алипбаев, Ғазиз Байтасовтың сыныптасы''</blockquote> Ғазиз Байтасов мектепті үздік бітіріп, одан кейін жоғары заң білімін алды.<ref name="inform1" /> 1997 жылы [[Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]], 2002 жылы [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін]] бітірді. Ішкі істер органдарындағы қызметін 1992 жылғы 11 мамырда Жезқазған облыстық атқару комитеті ІІБ-нің МАИ жол-патрульдік қызметінің инспекторы лауазымынан бастады.<ref name="newskaz1">{{cite web|url=http://www.newskaz.ru/society/20111214/2284811.html|title=Капитан Байтасов, погибший при задержании террориста, удостоен звания «Халык Кахарманы»|publisher=ИА Новости-Казахстан|date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122230450/http://www.newskaz.ru/society/20111214/2284811.html|archive-date=2015-11-22|lang=ru}}</ref> Офицер болып жүргенде жұбайы Гүлжамалмен танысты. <blockquote>Біз Ғазизбен 15 жыл бірге өмір сүрдік. Мен үшін бұл ең бақытты, ең тамаша жылдар болды. Біз ешқашан ұрыспадық. Оған уақыт та болмаған шығар. Ол өте көп жұмыс істеді. «Сендер үшін, қымбаттыларым, жұмыс істеп жүрмін» деп жиі айтатын. «Зейнетке шығамын да, өмірімнің соңына дейін сендермен бірге боламын. Әр минут, әр сәт…»<ref name="khabar1" /> <br />— ''Гүлжамал Тәжиева, Ғазиз Байтасовтың жұбайы''</blockquote> Құқық қорғау органдарында шамамен 20 жыл қызмет етіп, капитан атағына дейін көтерілді, 25 көтермелеу алды, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, грамоталармен марапатталды.<ref name="inform1" /><ref name="newskaz1" /> Жамбыл облысы ІІД Жол полициясы басқармасы бастығының орынбасары Мәмбет Исмаиловтың айтуынша, ол әрдайым қағидатшыл әрі адал болып, қызметтік міндеттерін жауапкершілікпен атқарған.<ref name="inform1" /> <blockquote>Ол жай ғана жақсы жұмыс істеген жоқ. Ол нәтижелі жұмыс істеді. Әрбір жол оқиғасын қалай қиналып, жеке қайғыдай қабылдайтынын көріп, сезіп жүрдім. Қызметтік борышым бойынша жолдардағы апаттылық жағдайын талдап, мониторинг жүргіземін. Ғазиз күн сайын таңертең апаттардың қайда және қандай себептермен болатынын сұрап, қауіпті учаскелерді анықтайтын. Тек осы жағдайларды ескере отырып қана инспекторларын бекеттерге қоятын. Ол лайықты взвод командирі болды, онымен бірге жұмыс істегеніме мақтанамын.<ref name="khabar1" /> <br />— ''Дулат Курманалиев, Жамбыл облысы ІІД Жол полициясы басқармасы штабының бастығы''</blockquote> 2011 жылғы 11 қарашада Ғазиз майор атағын беру үшін құжаттарын жинаған болатын.<ref name="inform1" /> == Ерлігі == [[12 қараша]] [[2011 жыл]]ы [[Тараз]] қаласында лаңкестік әрекет болды. Оны 34 жастағы Мақсат Кариев жасады — Қазақстан Бас прокуратурасының мәліметінше, ол джихадизмнің жақтаушысы болған.<ref name="zonakz">{{cite web|url=http://zonakz.net/articles/42323?mode=reply|title=В деле о теракте в Таразе выявляются новые обстоятельства|date=2011-11-26|publisher=zonakz.net|access-date=2011-12-27|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628204946/https://zonakz.net/2011/12/27/v-dele-o-terakte-v-taraze-vyyavlyayutsya-no/|lang=ru}}</ref> Лаңкес қару дүкеніне шабуыл жасап, күзетші мен келушіні өлтірді,<ref>{{cite web|url=https://petrovka-38.com/item/den-pamyati|title=День памяти|work=Петровка, 38, № 48 (9354), 5—11 желтоқсан 2012|lang=ru}}</ref> дүкеннен карабиндер («Сайга» және «CZ») ұрлап, ВАЗ-21099 автокөлігін айдап кетті. Тұрғылықты жеріне соғып өткен кезде қылмыскер өзін бақылап жүрген Жамбыл облысы ҰҚК департаментінің екі қызметкерін байқап, өлтірді. Қуғын кезінде қылмыскер Жылдам әрекет ету тобының мамандандырылған күзет бөлімінің «Беркут-3» полиция экипажының полиция сержанттары Полат Аянкулов пен Жақсыбек Байсеитовті атып тастады, олар алған жарақаттарынан оқиға орнында қайтыс болды. Сондай-ақ ол «РПГ-26» гранатометінен және АКС-74У автоматынан облыстық ҰҚК департаментінің ғимаратын атқылап, оқиға орнынан жасырынып бара жатып екі атты полицейді жарақаттады.<ref name="zonakz" /> Polites News жариялаған хронология бойынша, Кариев сол күні таңертең «Қазақтелеком» қызметкерінің киімін киген — кейін Бас прокуратура анықтағандай, бұл бүркемелеу болған. Сағат 11:20-да ол «Маке и К» аңшылық дүкеніне кіріп, күзетші мен кездейсоқ келушіні өлтірді. 11:49-да вокзал маңындағы дүкен жанынан көлік айдап кетті. 12:05-те Лукманов көшесінде өзін бақылап жүрген ҰҚК-нің екі қызметкерін атып өлтірді. 12:10-да Лукманов пен Грэсовская көшелерінің қиылысында оны ұстауға шыққан полиция нарядына оқ жаудырды: екі полицей қаза тапты, Кариев олардың тапаншасы мен автоматын алып кетті. 12:32-де «РПГ-26» гранатометінен Жамбыл облысы ҰҚК департаментінің ғимаратына ату жасап, оны автоматтан да атқылады. Одан кейін көлікті тастап, саябақ арқылы жаяу кетті, жолда екі атты патрульді жарақаттады. Оны жол полициясы қызметкерлері қуды, ату адамдар көп жүретін көшеге ауысты.<ref name="polites2026">{{cite web|url=https://polites.news/6445.html|title=Его именем будут награждать полицейских Казахстана: первую медаль Газиза Байтасова получила вдова героя|author=Руслан Яковлев|publisher=Polites News|date=2026-10-24|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Жамбыл облысы Ішкі істер департаменті жол полициясы жеке батальонының 1-взвод командирі, полиция капитаны Ғазиз Байтасов қылмыскерді ұстауға тырысты. Ол қашып бара жатқан Кариевті қуған жол полициясының арнайы көлігін басқарды. Орталық көшелердің бірінде Кариев тоқтап, айналасындағының бәрін беталды атқылай бастады. Байтасов көлікті тоқтатып, жүгіріп шығып, жауап оқ жаудырды. Тоқтап тұрған джиптің артына тығылған Кариев Байтасовты кеудесінен жарақаттады; ол NUR.KZ дерегі бойынша, шабуылдаушыны екі рет жарақаттап үлгерген.<ref name="polites2026" /> Қылмыскерде қол гранатасы бар екенін біле тұра, Байтасов лаңкеске ұмтылып, оны жерге құлатты да, екі қолымен қылмыскерді құшақтап алды. Жарылыс болды,<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/akmolinskie-policeyskie-pochtili-pamyat-geroicheski-pogibshego-kollegi-gaziza-baytasova_a3718057|title=Акмолинские полицейские почтили память героически погибшего коллеги Газиза Байтасова|date=2020-11-12|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604192438/https://www.inform.kz/ru/akmolinskie-policeyskie-pochtili-pamyat-geroicheski-pogibshego-kollegi-gaziza-baytasova_a3718057|archive-date=2024-06-04}}</ref> бірақ Кариев өзін-өзі жарған сәтте Байтасов гранатаны өз денесімен жауып қалды. РГД-5 гранатасының жарылысы 12:52-де болды.<ref name="polites2026" /> Жарылыс ондаған адамның көзінше болды: Polites News жазуынша, Қазинформ кейін Байтасов болмаған жағдайда құрбандар саны көбірек болуы мүмкін еді деп жазған.<ref name="polites2026" /> Лаңкесті залалсыздандыру операциясы барысында барлығы 7 адам қаза тапты, оның ішінде үш полицей және Қазақстан Республикасы ҰҚК-нің екі қызметкері,<ref name="zonakz" /> яғни бес күштік құрылым қызметкері мен екі бейбіт тұрғын; тағы үш полицей жарақат алды.<ref name="polites2026" /> Қараша айының соңына қарай Кариев тобының алты мүшесі, соның ішінде оның «рухани көшбасшысы» ұсталды. Прокуратураның нұсқасы бойынша, ол діни ұрандар астында серіктеріне күштік құрылым қызметкерлерін өлтіру идеясын сіңірген.<ref name="polites2026" /> Ғазизден жұбайы Гүлжамал<ref name="khabar1" /> және екі ұл қалды: үлкені Арманжан әкесі қайтыс болғанда 11 жаста, ал кішісі Әділжан үш жаста еді.<ref name="inform1" /> Марқұммен қоштасу 14 қарашада Ғазиз Байтасов қаза тапқан Қазыбек би көшесінің жанындағы қалалық «Динамо» спорт кешенінде өтті, оған мыңдаған адам келді.<ref>{{cite web|url=http://vesti.kz/society/95125/|title=Проститься с погибшими в Таразе полицейскими пришли тысячи человек|publisher=Vesti.kz|date=2011-11-14|access-date=2011-12-27|archive-url=https://www.webcitation.org/6AUoBlOyK?url=http://vesti.kz/society/95125/|archive-date=2012-09-07|lang=ru}}</ref> Тараздағы Тектұрмас зиратына жерленді.<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-taraze-ustanovili-nadgrobnyy-pamyatnik-narodnomu-geroyu-gazizu-baytasovu_a2452663|title=В Таразе установили надгробный памятник Народному герою Газизу Байтасову|publisher=Казинформ|lang=ru}}</ref> == Есімін мәңгі есте қалдыру == 2011 жылғы 14 желтоқсанда Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]] жол полициясы қызметкерінің жесірі Гүлжамал Тәжиеваға «Халық қаһарманы» атағының «Алтын жұлдыз» белгісін және «[[Отан ордені|Отан]]» орденін тапсырды.<ref name="newskaz1" /><ref>{{cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/gaziz-baytasov-posmertno-udostoen-zvaniya-halyik-kaharmanyi-203841/|title=Газиз Байтасов посмертно удостоен звания «Халық Қаhарманы»|publisher=Tengrinews.kz|date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617164625/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/gaziz-baytasov-posmertno-udostoen-zvaniya-halyik-kaharmanyi-203841/|archive-date=2021-06-17|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/12/14/15185|title=Капитану полиции Газизу Байтасову посмертно присвоено звание «Халык Кахарманы»|author=Адиля Норузова|publisher=КТК|date=2011-12-14|access-date=2011-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113005155/http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/12/14/15185|archive-date=2012-01-13|lang=ru}}</ref> Ғазиз Әбдібекұлы Байтасовқа Қазақстанның Халық қаһарманы атағы «Отан алдындағы ерекше еңбегі, қызметтік борышын атқару кезінде көрсеткен ерлігі мен жанқиярлығы үшін» деген тұжырыммен берілді.<ref name="50лет">{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/v-taraze-otkryli-pamyatnik-halyk-kaharmany-gazizu-baytasovu_a3771874|title=В Таразе открыли памятник Халық Қаһарманы Газизу Байтасову|date=2021-04-03|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-05-01|archive-date=2024-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501191342/https://www.inform.kz/ru/v-taraze-otkryli-pamyatnik-halyk-kaharmany-gazizu-baytasovu_a3771874}}</ref> Байтасов сондай-ақ осы атаққа ие болған тұңғыш полицей болды.<ref name="polisia">{{cite web|url=https://polisia.kz/ru/pamyat-geroya-politsejskogo-pochtili-v-taraze/|title=Память героя-полицейского почтили в Таразе|publisher=Polisia.kz|lang=ru|date=2020-04-03|access-date=2024-06-01|archive-date=2020-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414121219/https://polisia.kz/ru/pamyat-geroya-politsejskogo-pochtili-v-taraze/}}</ref> 2012 жылғы сәуірде жерлеу орнында бейнесі қашалған, қаһарманға арналған өлеңдері бар, сондай-ақ жоғары мемлекеттік награда — Халық қаһарманы белгісі бейнеленген 5 метрлік ескерткіш орнатылды. 2012 жылғы 30 қазанда [[Сарыкемер]] ауылындағы ([[Байзақ ауданы]]) батырлар аллеясына Ғазиз Байтасовтың есімі қосылды. Қаза тапқаннан кейін көп ұзамай Таразда ІІД аллеясында оның бюсті орнатылды. 2013 жылдан бастап Қазақстан ІІМ жыл сайын 12 қарашада оның есіне «Қазіргі заман қаһарманы» акциясын өткізеді; министрліктің тапсырысымен «Ғазиз» кітабы шығарылды.<ref name="polites2026" /> Өңірлерде оның есіне арналған спорттық жарыстар өтеді.<ref name="polites2026" /> Таразда өтетін волейбол турнирі мен Ғазиз Байтасов оқыған Байзақ ауданы Түймекент ауылындағы мектеп полицейдің есімін алып жүр.<ref name="50лет" /> Байтасов қаза тапқан жерге жыл сайын гүл қойылады.<ref name="polisia" /> 2021 жылғы 3 сәуірде, Ғазиз Байтасовтың туғанына 50 жыл толған күні, Таразда «Жеңіс» саябағында полицейге ескерткіш ашылды.<ref name="50лет" /><ref>{{cite web|url=https://time.kz/articles/reporter/2021/04/05/pamyati-narodnogo-geroya|title=Памяти народного героя|author=Айжан Ауелбекова|publisher=Общественно-политическая газета Казахстана «Время»|lang=ru|date=2021-04-05|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601202959/https://time.kz/articles/reporter/2021/04/05/pamyati-narodnogo-geroya}}</ref> Сол жылы Жайлау шағын ауданындағы №3 үйде қаһарманның портреті бейнеленген мурал пайда болды.<ref name="polites2026" /> 2021 жылғы 12 қарашада Ұлттық ұланның барлық әскери бөлімдерінде полиция департаменттерімен бірлесіп еске алу іс-шаралары өтті.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/284309?lang=ru|title=Подвиг Героя – капитана полиции Газиза Байтасова|date=2021-11-12|publisher=Gov.kz|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601201040/https://www.gov.kz/memleket/entities/kvv/press/news/details/284309?lang=ru}}</ref> Атап айтқанда, Қостанай ауданында қазақстандық полицияның 8 командасының қатысуымен мини-футбол турнирі өткізілді.<ref>{{cite web|url=https://kstnews.kz/news/society/item-71056|title=Костанайские полицейские почтили память погибшего сослуживца|date=2021-11-12|publisher=Костанайские новости|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601202553/https://kstnews.kz/news/society/item-71056}}</ref> 2022 жылғы 11 қарашада [[Петропавл]] қалалық полиция басқармасының ғимаратына Ғазиз Байтасовтың есімі жазылған ескерткіш тақта ашылды. Ашылу рәсіміне қызметтегі полиция қызметкерлері, күштік құрылымдардың ардагерлері, қоғам өкілдері және әкім Руслан Анбаев қатысты.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=82ug53060DY 11 лет подвигу казахстанского полицейского Газиза Байтасова — Телеканал МТРК] на YouTube</ref> 2024 жылдың көктемінде [[Алматы]]да қаһармандың ерлігі туралы «Капитан Байтасов» көркем фильмінің түсірілімі жүрді.<ref>{{cite web|url=https://www.inform.kz/ru/vedutsya-semki-filma-politsiya-predupredila-almatintsev-o-strelbe-0d9f75|title=Ведутся съемки фильма: полиция предупредила алматинцев о стрельбе|date=2024-05-17|publisher=Казинформ|lang=ru|access-date=2024-06-28|archive-date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517133847/https://www.inform.kz/ru/vedutsya-semki-filma-politsiya-predupredila-almatintsev-o-strelbe-0d9f75}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.kz/articles/reporter/2024/06/03/u-kazahstana-est-svoj-kapitan|title=У Казахстана есть свой Капитан|date=2024-06-03|author=Ксения Евдокименко|publisher=Общественно-политическая газета «Время»|lang=ru|access-date=2024-06-28|archive-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604070321/https://time.kz/articles/reporter/2024/06/03/u-kazahstana-est-svoj-kapitan}}</ref> «[[Қазақфильм]]» түсірген фильм (режиссері Дәурен Камшыбаев, басты рөлдерде Азамат Сатыбалды, Еркебұлан Дайыров және Асан Мәжит) 2025 жылғы 23 қазанда прокатқа шықты.<ref name="polites2026" /> 2026 жылғы 6 мамырда Отан қорғаушылар күніне орай мемлекеттік наградаларды табыстау кезінде Президент [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] қаза тапқан қаһармандардың құрметіне арналған алғашқы ведомстволық наградалардың бірі полиция капитаны Ғазиз Байтасовтың есімімен аталатын медаль болатынын жариялады.<ref name="polites2026" /><ref name="inbusiness2026">{{cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/news/v-kazahstane-poyavilis-novye-gosudarstvennye-medali|title=В Казахстане появились новые государственные медали|publisher=Inbusiness.kz|date=2026-08-04|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Президент қоғам өткен мен бүгінгі нағыз қаһармандарды ғана құрметтеуі тиіс екенін атап өтіп, қаза тапқан әскерилердің, полицейлердің және құтқарушылардың есімдері көшелер мен мекемелерге берілетінін, келесі қадам — ведомстволық наградалар екенін айтты.<ref name="polites2026" /> 2026 жылғы 27 шілдедегі №1381 Президент Жарлығымен ІІМ-нің «Халық қаһарманы Ғазиз Байтасов» ведомстволық медалі тағайындалды. Бұл медальмен ішкі істер органдарының қызметкерлері ерекше ерлігі, жанқиярлығы, жоғары кәсібилігі және қызметтегі төзімділігі үшін марапатталады.<ref name="inbusiness2026" /><ref name="polites2026" /> Сондай-ақ азаматтардың өмірі мен қоғамдық тәртіпті қорғау, қылмыстардың жолын кесу, төтенше жағдайлар кезінде және мемлекет мүддесін қорғауда көрсетілген ерлік те марапаттауға негіз болады; дискредитациялайтын негіздер бойынша қызметтен босатылған немесе айыптау үкімі шыққан жағдайда медальдан айыруға болады.<ref name="polites2026" /> Алғашқы медальді 2026 жылғы 24 қазанда, Республика күні қарсаңында, қаһарманның жесірі Гүлжамал Тәжиеваға «құрмет пен алғыс белгісі ретінде» тапсырды.<ref name="polites2026" /><ref name="tengri2026">{{cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/vdove-gaziza-baytasova-peredali-pervuyu-medal-nazvannuyu-ego-611593/|title=Вдове Газиза Байтасова передали первую медаль, названную в его честь|author=Эльдар Нуруллин|publisher=Tengrinews.kz|date=2026-10-24|lang=ru|access-date=2026-10-24}}</ref> Рәсімнің қай жерде өткенін және медальді кім табыс еткенін ведомство нақтыламады.<ref name="polites2026" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20221112/khroniki-terrora-v-kazakhstane-podvigu-politseyskogo-gaziza-baytasova---11-let-29260781.html|title=Хроники террора в Казахстане: подвигу полицейского Газиза Байтасова - 11 лет|date=2022-11-12|publisher=Sputnik Казахстан|lang=ru|access-date=2022-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112223413/https://ru.sputnik.kz/20221112/khroniki-terrora-v-kazakhstane-podvigu-politseyskogo-gaziza-baytasova---11-let-29260781.html|archive-date=2022-11-12}} * {{cite web|url=https://qyzyljartv.kz/ru/news/39244|title=В память о герое|work=РТРК «Казахстан»|publisher=Казахстан-Петропавловск|date=2022-11-14|lang=ru|access-date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240517202719/https://qyzyljartv.kz/ru/news/39244|archive-date=2024-05-17}} * {{cite web|url=https://liter.kz/3602-istoriya-geroya-kapitan-politsii-gaziz-baytasov-pogertoval-svoey-giznyu-radi-spaseniya-desyatkov-gizney-mirnyh-gragdan/|title=История героя: Капитан полиции Газиз Байтасов пожертовал собой ради спасения десятков жизней мирных граждан|author=Гульвира Сатыбалдиева|date=2019-06-19|publisher=Liter.kz|lang=ru|access-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529095107/https://liter.kz/3602-istoriya-geroya-kapitan-politsii-gaziz-baytasov-pogertoval-svoey-giznyu-radi-spaseniya-desyatkov-gizney-mirnyh-gragdan/|archive-date=2024-05-29}} * {{cite web|url=https://dknews.kz/ru/v-strane/136823-geroy-nashego-vremeni|title=Герой нашего времени|publisher=Деловой Казахстан|date=2020-11-12|lang=ru|access-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529194950/https://dknews.kz/ru/v-strane/136823-geroy-nashego-vremeni|archive-date=2024-05-29}} * {{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/primer-muzhestva/|title=Пример мужества|author=Михаил Тё|date=2021-05-07|publisher=Казахстанская правда|lang=ru|access-date=2024-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601201906/https://kazpravda.kz/n/primer-muzhestva/|archive-date=2024-06-01}} * {{cite web|url=https://forbes.kz/news/newsid_72673|title=В Таразе вспоминают трагические события ноября 2011|date=2014-11-12|publisher=Forbes Казахстан|lang=ru|access-date=2024-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240604192604/https://forbes.kz/news/newsid_72673|archive-date=2024-06-04}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5715Qhab9l4 Остаться в вечности - фильм о Халык Каһарманы Газизе Байтасове / теракт в Таразе в 2011 году] на YouTube [[Санат:Байзақ ауданында туғандар]] [[Санат:Таразда қайтыс болғандар]] 7q76g0yzzrtb4fjipholqghzetln0rp Брукейран 0 423313 3686102 2913194 2026-10-25T12:04:52Z Kontributor 2K 135972 3686102 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Брукейран |шынайы атауы = Brouqueyran |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Blason ville fr Brouqueyran (Gironde).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=44.4847222222 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-0.173888888889 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(202)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Аквитания |кестедегі аймақ = Аквитания |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Жиронда |кестедегі аудан = Жиронда (департамент){{!}}Жиронда |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Лангон (округ){{!}}Лангон |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Орос (кантон)|Орос]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Louis Saumon ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 5,66 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 30—114 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 202 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 35,69 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 33124 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 33074 |ортаққордағы санаты = Brouqueyran |сайты = |сайт тілі = }} '''Брукейран''' ({{lang-fr|Brouqueyran}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Аквитания]] аймағына қарасты [[Жиронда (департамент)|Жиронда]] департаментінде орналасқан. [[Лангон (округ)|Лангон]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 5,66 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''33074'', [[пошта индексі]] — ''33124''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 202 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 35,69 адам/км². {{Демография/FRA/Brouqueyran}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=17 | барлығы=194 | е0=13 | ә0=0 | е5=17 | ә5=13 | е10=0 | ә10=8 | е15=8 | ә15=0 | е20=4 | ә20=0 | е25=0 | ә25=0 | е30=17 | ә30=13 | е35=8 | ә35=4 | е40=8 | ә40=17 | е45=8 | ә45=8 | е50=4 | ә50=4 | е55=8 | ә55=8 | е60=0 | ә60=0 | е65=4 | ә65=0 | е70=4 | ә70=4 | е75=4 | ә75=0 | е80=0 | ә80=8 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Жиронда департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Brouqueyran|Брукейран}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=33074-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106203013/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=33074-COM |date=2012-11-06 }} * [http://www.mapquest.com/?q=44.4847222222,-0.173888888889&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Жиронда департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жиронда департаментінің коммуналары]] 800q4l3k7m9c4qm4usl2t592vw3onow Вильга (Эр) 0 432630 3686262 2952110 2026-10-25T16:47:44Z Kontributor 2K 135972 3686262 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Вильга |шынайы атауы = Villegats |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Villegats (Eure).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=49.0005555556 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=1.46305555556 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(337)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Жоғарғы Нормандия |кестедегі аймақ = Жоғарғы Нормандия |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Эр |кестедегі аудан = Эр (департамент){{!}}Эр |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Евре (округ){{!}}Евре |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Паси-сюр-Эр (кантон)|Паси-сюр-Ер]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Lysianne ELIE-PARQUET () |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 3,58 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 86—157 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 337 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 94,13 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 27120 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 27689 |ортаққордағы санаты = Villegats (Eure) |сайты = |сайт тілі = }} '''Вильга''' ({{lang-fr|Villegats}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Жоғарғы Нормандия]] аймағына қарасты [[Эр (департамент)|Эр]] департаментінде орналасқан. [[Евре (округ)|Евре]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 3,58 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''27689'', [[пошта индексі]] — ''27120''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 337 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 94,13 адам/км². {{Демография/FRA/Villegats (Eure)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=33 | барлығы=348 | е0=17 | ә0=4 | е5=8 | ә5=8 | е10=21 | ә10=17 | е15=17 | ә15=8 | е20=25 | ә20=4 | е25=12 | ә25=8 | е30=8 | ә30=4 | е35=17 | ә35=17 | е40=17 | ә40=21 | е45=25 | ә45=33 | е50=17 | ә50=4 | е55=8 | ә55=0 | е60=0 | ә60=8 | е65=0 | ә65=4 | е70=8 | ә70=4 | е75=4 | ә75=0 | е80=0 | ә80=0 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Эр департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Villegats (Eure)|Вильга}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=27689-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106061031/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=27689-COM |date=2012-11-06 }} * [http://www.mapquest.com/?q=49.0005555556,1.46305555556&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Эр департаментінің коммуналары}} [[Санат:Эр департаментінің коммуналары]] pp4ofvfnz1i24qunktcimzrvi68miwg Лабессетт 0 437778 3686265 2960541 2026-10-25T16:51:39Z Kontributor 2K 135972 3686265 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Лабессетт |шынайы атауы = Labessette |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Labessette (Puy-de-Dôme).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=45.49 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.53833333333 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(73)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Овернь |кестедегі аймақ = Овернь |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Пюи-де-Дом |кестедегі аудан = Пюи-де-Дом (департамент){{!}}Пюи-де-Дом |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Иссуар (округ){{!}}Иссуар |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Тов (кантон)|Тов]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Joël Picard ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,45 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 524—806 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 73 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 6,99 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 63690 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 63183 |ортаққордағы санаты = Labessette |сайты = |сайт тілі = }} '''Лабессетт''' ({{lang-fr|Labessette}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Овернь]] аймағына қарасты [[Пюи-де-Дом (департамент)|Пюи-де-Дом]] департаментінде орналасқан. [[Иссуар (округ)|Иссуар]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,45 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''63183'', [[пошта индексі]] — ''63690''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 73 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 6,99 адам/км². {{Демография/FRA/Labessette}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=8 | барлығы=68 | е0=0 | ә0=0 | е5=0 | ә5=0 | е10=0 | ә10=0 | е15=4 | ә15=4 | е20=0 | ә20=0 | е25=0 | ә25=4 | е30=0 | ә30=0 | е35=4 | ә35=0 | е40=4 | ә40=0 | е45=0 | ә45=4 | е50=8 | ә50=4 | е55=0 | ә55=0 | е60=4 | ә60=0 | е65=4 | ә65=0 | е70=0 | ә70=0 | е75=0 | ә75=4 | е80=4 | ә80=0 | е85=4 | ә85=12 }} == Тағы қараңыз == * [[Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Labessette|Лабессетт}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=63183-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108200617/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=63183-COM |date=2012-11-08 }} * [http://www.mapquest.com/?q=45.49,2.53833333333&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары}} [[Санат:Пюи-де-Дом департаментінің коммуналары]] heoq6oof8fum471cxdac3xy3gslyo44 Кастильйоне (Жоғарғы Корсика) 0 438387 3686266 2958496 2026-10-25T16:53:35Z Kontributor 2K 135972 3686266 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Кастильйоне |шынайы атауы = Castiglione |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Castiglione (Haute-Corse).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=42.4186111111 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=9.12916666667 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(35)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Корсика |кестедегі аймақ = Корсика |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Жоғарғы Корсика |кестедегі аудан = Жоғарғы Корсика (департамент){{!}}Жоғарғы Корсика |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Корте (округ){{!}}Корте |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Ньйолу-Омесса (кантон)|Ньйолу-Омесса]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Marcel Bertini ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 23,17 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 360—2160 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 35 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 1,51 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 20218 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 2B081 |ортаққордағы санаты = Castiglione (Haute-Corse) |сайты = |сайт тілі = }} '''Кастильйоне''' ({{lang-fr|Castiglione}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Корсика]] аймағына қарасты [[Жоғарғы Корсика (департамент)|Жоғарғы Корсика]] департаментінде орналасқан. [[Корте (округ)|Корте]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 23,17 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''2B081'', [[пошта индексі]] — ''20218''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 35 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 1,51 адам/км². {{Демография/FRA/Castiglione (Haute-Corse)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=4 | барлығы=34 | е0=0 | ә0=0 | е5=1 | ә5=0 | е10=0 | ә10=0 | е15=0 | ә15=0 | е20=0 | ә20=0 | е25=0 | ә25=1 | е30=0 | ә30=0 | е35=0 | ә35=2 | е40=0 | ә40=0 | е45=0 | ә45=0 | е50=1 | ә50=3 | е55=4 | ә55=1 | е60=3 | ә60=3 | е65=0 | ә65=1 | е70=1 | ә70=1 | е75=1 | ә75=3 | е80=1 | ә80=2 | е85=4 | ә85=1 }} == Тағы қараңыз == * [[Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Castiglione (Haute-Corse)|Кастильйоне}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=2B081-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915141329/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=2B081-COM |date=2012-09-15 }} * [http://www.mapquest.com/?q=42.4186111111,9.12916666667&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары}} [[Санат:Жоғарғы Корсика департаментінің коммуналары]] e388atpr6z1379oktccgpzhr7n9mt4b Shell plc 0 479027 3686179 3080354 2026-10-25T14:35:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3686179 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Royal Dutch Shell plc |логотипі = Shell logo.svg.png |түрі = Жеке-меншік |биржадағы листингі = {{Lse|RDSA}}, {{LseSymbol|RDSB}}<br />{{Euronext|RDSA}}, {{Euronext3|RDSB}}<br />{{New York Stock Exchange|RDS.A}}, {{NyseSymbol|RDS.B}} |қызметі = Жанармай, газ, мұнай өнімдері қызметі |ұраны = |құрылды = 1900 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = [[Гаага]], Нидерланд |басты адамдары = Питер Восер<br><small>(БАД)</small><br />Джорма Оллила<br><small>(Төраға)</small> |саласы = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}31.185&nbsp;миллиард (2011) |өнімі = Жанармай, газ |айналым = {{nowrap|{{profit}} АҚШ$ 169.517&nbsp;миллиард (2011)}} |операциялық кіріс = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}55.660&nbsp;миллиард (2011) |таза табысы = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}31.185&nbsp;миллиард (2011) |қызметкерлер саны = 90,000 (2011) |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = [http://www.shell.com Shell.com] }} '''Royal Dutch Shell plc''' — Ағылшын-нидерландтық халықаралық мұнай және газ компаниясы, штаб пәтері [[Гаага]] қаласында орналасқан.<ref>name="Shell International B.V" {{Cite web | title = Investor Centre – Investor contacts | publisher=Shell International B.V. | date = 27 маусым 2007 | url = http://www.shell.com/home/content2/investor-en/contact.html | accessdate =30 August 2007 }}</ref> 2011 жылғы кіріс мөлшері бойынша әлемнің алты мұнай және газ "супермажор" компанияларының қатарына кіреді. 1907 жылы Голландия (Royal Dutch, 60%) мен Британия (Shell Transport and Tradіng, 40%) компаниялары құрған. Қызметінің негізгі бағыттары: көмірсутектерді барлау, өндіру, оларды өңдеу, мұнай-химия және жаңа энергия көздерін игеру. Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 120-дан астам елде жұмыс жасайды және мұнай-газ өндірісінің барлық саласында істейтін 2000-нан астам фирмалардан тұрады. Бұл компаниялардың әрқайсысы едәуір дербес, ұлттық компаниялар ретінде қабылданған, негізгілері дивиденд нысанында табыс алады. Қазақстан Республикасында Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 20 ғасырдың басында (1917 жылға дейін) Шелл Ural Caspіan Oіl Corporatіon компаниясының операторы ретінде мұнай өндірді. Ол кезде корпорация қазіргі Атырау облысының Доссор және Мақат кеніштері ауданында іздестіру-барлау жұмыстарын жүргізді. 1998 жылы қарашада компания өзінің Қазақстандағы қызметін қайта бастап, Сайғақ мұнай кенішіне барлау ұңғымасын салды. Компанияның Қазақстандағы қатысу үлесі 60% және ол “Темір” бірлескен кәсіпорынның негізгі операторы. Сонымен қатар бұл корпорацияның Қазақстан қайраңы бойынша халықаралық операция компаниядағы үлесі 14,5%. Ол өнімді бөлісу шеңберінде Каспий қайраңының солтүстік-шығыс бөлігін игеру жұмысын жүргізеді. Қазақстандағы даунстрим секторына Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 1992 жылдан бастап қатысады. Каспий мұнай құбыры консорциумының белсенді мүшесі.<ref>{{cite web | url=http://ycharts.com/rankings/market_cap | title=Market Cap Rankings | publisher=Zacks Investment Research | work=Ycharts | date=сәуір 8, 2012 | accessdate=сәуір 9, 2012}} {{cite news | url= http://www.upstreamonline.com/live/article1265018.ece | title= Report: Qatar eyes largest piece of Shell | newspaper = [[Upstream (newspaper)|Upstream Online]] | publisher = [[NHST Media Group]] | date=2012-09-07 | accessdate=2012-09-08 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания мұнайгаз компаниялары]] [[Санат:Нидерланд мұнайгаз компаниялары]] [[Санат:Ұлыбритания химиялық компаниялары]] [[Санат:Нидерланд химиялық компаниялары]] [[Санат:Трансұлттық корпорациялар]] 0cw8vtukmasytbjse85ats4y27xrj9d 3686470 3686179 2026-10-26T07:07:39Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Royal Dutch Shell]] бетін [[Shell plc]] бетіне жылжытты 3686179 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Royal Dutch Shell plc |логотипі = Shell logo.svg.png |түрі = Жеке-меншік |биржадағы листингі = {{Lse|RDSA}}, {{LseSymbol|RDSB}}<br />{{Euronext|RDSA}}, {{Euronext3|RDSB}}<br />{{New York Stock Exchange|RDS.A}}, {{NyseSymbol|RDS.B}} |қызметі = Жанармай, газ, мұнай өнімдері қызметі |ұраны = |құрылды = 1900 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = [[Гаага]], Нидерланд |басты адамдары = Питер Восер<br><small>(БАД)</small><br />Джорма Оллила<br><small>(Төраға)</small> |саласы = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}31.185&nbsp;миллиард (2011) |өнімі = Жанармай, газ |айналым = {{nowrap|{{profit}} АҚШ$ 169.517&nbsp;миллиард (2011)}} |операциялық кіріс = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}55.660&nbsp;миллиард (2011) |таза табысы = {{profit}} АҚШ$ {{0|0}}31.185&nbsp;миллиард (2011) |қызметкерлер саны = 90,000 (2011) |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = [http://www.shell.com Shell.com] }} '''Royal Dutch Shell plc''' — Ағылшын-нидерландтық халықаралық мұнай және газ компаниясы, штаб пәтері [[Гаага]] қаласында орналасқан.<ref>name="Shell International B.V" {{Cite web | title = Investor Centre – Investor contacts | publisher=Shell International B.V. | date = 27 маусым 2007 | url = http://www.shell.com/home/content2/investor-en/contact.html | accessdate =30 August 2007 }}</ref> 2011 жылғы кіріс мөлшері бойынша әлемнің алты мұнай және газ "супермажор" компанияларының қатарына кіреді. 1907 жылы Голландия (Royal Dutch, 60%) мен Британия (Shell Transport and Tradіng, 40%) компаниялары құрған. Қызметінің негізгі бағыттары: көмірсутектерді барлау, өндіру, оларды өңдеу, мұнай-химия және жаңа энергия көздерін игеру. Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 120-дан астам елде жұмыс жасайды және мұнай-газ өндірісінің барлық саласында істейтін 2000-нан астам фирмалардан тұрады. Бұл компаниялардың әрқайсысы едәуір дербес, ұлттық компаниялар ретінде қабылданған, негізгілері дивиденд нысанында табыс алады. Қазақстан Республикасында Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 20 ғасырдың басында (1917 жылға дейін) Шелл Ural Caspіan Oіl Corporatіon компаниясының операторы ретінде мұнай өндірді. Ол кезде корпорация қазіргі Атырау облысының Доссор және Мақат кеніштері ауданында іздестіру-барлау жұмыстарын жүргізді. 1998 жылы қарашада компания өзінің Қазақстандағы қызметін қайта бастап, Сайғақ мұнай кенішіне барлау ұңғымасын салды. Компанияның Қазақстандағы қатысу үлесі 60% және ол “Темір” бірлескен кәсіпорынның негізгі операторы. Сонымен қатар бұл корпорацияның Қазақстан қайраңы бойынша халықаралық операция компаниядағы үлесі 14,5%. Ол өнімді бөлісу шеңберінде Каспий қайраңының солтүстік-шығыс бөлігін игеру жұмысын жүргізеді. Қазақстандағы даунстрим секторына Шелл Мұнай-Газ Корпорациясы 1992 жылдан бастап қатысады. Каспий мұнай құбыры консорциумының белсенді мүшесі.<ref>{{cite web | url=http://ycharts.com/rankings/market_cap | title=Market Cap Rankings | publisher=Zacks Investment Research | work=Ycharts | date=сәуір 8, 2012 | accessdate=сәуір 9, 2012}} {{cite news | url= http://www.upstreamonline.com/live/article1265018.ece | title= Report: Qatar eyes largest piece of Shell | newspaper = [[Upstream (newspaper)|Upstream Online]] | publisher = [[NHST Media Group]] | date=2012-09-07 | accessdate=2012-09-08 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания мұнайгаз компаниялары]] [[Санат:Нидерланд мұнайгаз компаниялары]] [[Санат:Ұлыбритания химиялық компаниялары]] [[Санат:Нидерланд химиялық компаниялары]] [[Санат:Трансұлттық корпорациялар]] 0cw8vtukmasytbjse85ats4y27xrj9d Сурет:Shell logo.svg.png 6 480433 3686487 1654776 2026-10-26T07:14:59Z 1nter pares 146705 3686487 wikitext text/x-wiki {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = [[Shell plc]] компаниясының логотипі | қайнары = Royal Dutch Shell company website | жасалған уақыты = 2012 | авторы = Royal Dutch Shell }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Royal Dutch Shell | мақсаты = Компанияның логотипін көрсету үшін, мақаланы безендіріу үшін | алмастыру = басқа алмастыратын сурет жоқ | басқа = }} jeo1olnmd8csxvoz9kdo873cyziq4yr 3686490 3686487 2026-10-26T07:16:13Z 1nter pares 146705 3686490 wikitext text/x-wiki {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = [[Shell plc]] компаниясының логотипі | қайнары = Shell plc company website | жасалған уақыты = 2012 | авторы = Shell plc }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Shell plc | мақсаты = Компанияның логотипін көрсету үшін, мақаланы безендіріу үшін | алмастыру = басқа алмастыратын сурет жоқ | басқа = }} tm174wmvvml4qni9eosh3qrq3yckjgl Дәурен Әскербекұлы Абаев 0 483148 3686429 3600403 2026-10-26T02:12:38Z Casserium 68287 /* */ 3686429 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Суреті= Däuren Abaev (2022-05-20).jpg |Атауы= Абаев, 2022 жыл |Титулы= [[Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі|Қазақстанның Ресейдегі Төтенше және Өкілетті Елшісі]] |Ту= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2= Flag of Russia.svg |Басқара бастады= [[3 шілде]] [[2023 жыл]]дан бастап |Басқаруын аяқтады= |Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары=[[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] |Ізбасары= |Титулы_2 = [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] Бас хатшысының орынбасары |Басқара бастады_2 = 8 маусым 2023 |Басқаруын аяқтады_2 = 3 шілде 2023 |Ту_2= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_2= Emblem of CIS.svg |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрі]] |Басқара бастады_3 = 11 қаңтар 2022 |Басқаруын аяқтады_3 = 4 қаңтар 2023 |Президент_3=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_3=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] |Ту_3= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_3= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ізашары_3=[[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]] |Ізбасары_3=[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] |Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі Басшысының]] бірінші орынбасары |Басқара бастады_4 = 4 мамыр 2020 |Басқаруын аяқтады_4 = 11 қаңтар 2022 |Президент_4=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ту_4= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_4= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ізашары_4=[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] |Ізбасары_4=Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] |Басқара бастады_5 = 25 ақпан 2019 |Басқаруын аяқтады_5 = 4 мамыр 2020 |Президент_5= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Премьер_5= [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] |Ту_5= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_5= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ізашары_5=[[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] |Ізбасары_5=[[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрі]] |Басқара бастады_6 = 6 мамыр 2016 |Басқаруын аяқтады_6 = 25 ақпан 2019 |Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Премьер_6=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |Ту_6= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_6= Emblem of Kazakhstan latin.svg |Ізашары_6= ''лауазым құрылды'' |Ізбасары_6= ''лауазым жойылды''; Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде өзі |Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] кеңесшісі |Басқара бастады_7 = 6 шілде 2013 |Басқаруын аяқтады_7 = 6 мамыр 2016 |Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ту_7= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_7= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ізашары_= |Ізбасары_= |Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] Баспасөз хатшысы |Басқара бастады_8 = 7 қазан 2011 |Басқаруын аяқтады_8 = 6 мамыр 2016 |Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ту_8= Flag of Kazakhstan.svg |Ту2_8= Flag of the President of Kazakhstan.svg |Ізашары_8=[[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]] |Ізбасары_8=[[Айдос Ыдырысұлы Үкібай|Айдос Үкібай]] |Туған күні=18.04.1979 |Туған жері={{туғанжері|Алматы облысы|Алматы облысында}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі= 1) [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (2001)<br>2) Лейден университеті (2006)<br>3) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2014) |Атағы= [[Дипломатиялық дәреже]]лі I класты 1-хатшы |Балалары= '''қыздары''' Адель (2002) мен Дана (2011) және '''ұлы''' Нұрдәулет (2005) Абаевтар |Жұбайы=Айнұр Рашидқызы Абаева |Әкесі=Әскербек Көкейұлы Абаев |Commons=Däuren Abaev }} '''Дәурен Әскербекұлы Абаев''' ([[18 сәуір]] [[1979 жыл]], [[Алматы облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер, 2023 жылғы 3 шілдеден бері [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Қазақстанның Ресейдегі елшісі]].<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32486598.html |title= "Үңгірдегі ұлтшылдықтың" авторы Дәурен Абаевты Тоқаев Қазақстанның Ресейдегі төтенше елшісі етті |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2023-07-03 |accessdate= 2023-07-03}}</ref> Бұрын [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрі]] (2022–2023), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] (2019–2020), [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрі]] (2016–2019), [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] Баспасөз хатшысы (2011–2016) сияқты лауазымдардың иесі болған. == Өмірбаяны == [[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>[https://www.novgaz.com/index.php/2-news/2415-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%E2%80%A6 Новая Газета Казахстан - КЛАН — КЛАНЫ ВЫБИВАЕТ]</ref><ref>[https://www.novgaz.com/index.php/2-news/2406-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B9%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%BE-%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5 Новая Газета Казахстан - Пройти по черте]</ref> 2001 жылы Әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті]]н үздік бітірген. Лейден университетін бітірген (2006). 2001 жылдың тамызы мен 2003 жылдың тамызы аралығында [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің орталық аппаратында жұмыс істеді. 2003 жылдың мамыры мен 2007 жылдың мамыры аралығында Қазақстанның Әзербайжандағы және Нидерланд Корольдігіндегі Елшіліктерінде дипломатиялық қызмет атқарды. 2007 жылдың мамыры мен 2007 жылдың желтоқсаны аралығында - Сыртқы істер министрлігінің Баспасөз қызметі бөлімінің бастығы. 2007 жылдың желтоқсаны мен 2008 жылдың желтоқсаны аралығында – Президент Протоколының бас сарапшысы, консультанты. 2008 жылдың желтоқсаны мен 2009 жылдың қазаны аралығында - Президент Баспасөз хатшысының орынбасары. 2009 жылдың қазанынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2011 жылдың қазанында Мемлекет басшысының Өкімімен Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/appointment/abaev-dauren-askerbekuly]</ref> 2013 жылғы шілдеден бастап Президент кеңесшісі қызметін қоса атқарды.<ref>[http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31064441#pos=1;-229 Абаев Даурен Аскербекович]</ref> 2016 жылғы 6 мамырдан бастап — [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрі]].<ref>[https://vlast.kz/novosti/17129-vnov-sozdannoe-ministerstvo-informacii-i-kommunikacij-vozglavil-dauren-abaev.html?utm_source=push&utm_medium=push-click&utm_campaign=article Вновь созданное министерство информации и коммуникаций возглавил Даурен Абаев]</ref> 2019 жылдың 25 ақпанында Президент Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]] болып тағайындалды. 2020 жылдың 4 мамырынан – Президент Әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары.   2022 жылдың 11 қаңтарынан 2023 жылғы 4 қаңтарға дейін — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрі]]. 2023 жылғы 7 наурыздан 3 шілдеге дейін — ТМД Бас хатшысының орынбасары. 2023 жылғы 3 шілдеден — [[Қазақстанның Ресейдегі елшілерінің тізімі|Қазақстанның Ресейдегі елшісі]]. == Отбасы == Үйленген, екі бала тәрбиелеуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} {{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] [[Санат:Қазақстанның Ресейдегі елшілері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] [[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]] 3vazrbldckjl1lpuqmpwdulrzi4i55n Шоғи Эффенді 0 484856 3686538 3679933 2026-10-26T09:11:06Z Qarakesek 7093 3686538 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Шоғи Эффенді |Шынайы есімі = |Сурет = Shoghi Effendi2.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туылған кездегі есімі = Шоғи Эффенді |Туылған күні = 1.03.1897 |Туылған жері = |Мансабы = |Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 4.11.1957 |Қайтыс болған жері = [[Лондон]], [[Ұлыбритания]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = |Туған күні=1.03.1897}} '''Шоғи Эффенді''' (1897 - 1957) — [[Абдул-Баһа]]ның үлкен немересі, [[1921]] - [[1957]] жылдар аралығындағы [[Баһаи|Баһаи Сенімі]]нің басшысы. Абдул-Баһа өзінің өсиетінде оны «Құдай Ісінің Сақтаушысы» және «Сенімнің Түсіндірушісі» ретінде тағайындаған. Шоғи Эффенді [[Баһаулла]] мен [[Абдул-Баһа]]ның негізгі еңбектерін араб және парсы тілдерінен ағылшын тіліне аударған. Сонымен қатар, [[Әлемдік Баһаи Орталығы]] және [[Баб]] кесенесі құрылысына атсалысқан. 1921 жылы [[Абдул-Баһа]] қайтыс болған кезде, Оның 24 жасар немересі, Шоғи Эффенді Оксфордта оқып жүрді. Бұл хабарды естіген ол Палестинаға оралып, Абдул-Баһа өзінің Еркі мен Өсиетхатында оны Баһаи Сенімінің Сақтаушысы, әрі әлемдік басшысы етіп тағайындағанын білді. Бұл тағайындау оған Сенімнің қасиетті жазбалары мен ілімін тәпсірлеп, түсіндіруге жеке-дара құзырет берді. Сондай-ақ, оған әлемдік Баһаи қауымдастығының өсуін алға бастыру тапсырылды, ол бұны бірнеше жылға созылған, жүре-бара күрделене түскен жоспарлар сериясы арқылы жасаған еді. Ол Баһаи институттарын ұйымдастыру, сайлау жəне жұмыс істету секілді мəселелерді пысықтады. 1897 жылы Акка қаласында дүниеге келген Шоғи Эффенді ерте жастан тығыз қарым-қатынаста болған атасының бақылауында болып, Баһаи ілімі бойынша тиянақты білім алды. [[Ағылшын тілі]]н жетік меңгерген ол біраз уақыт Абдул-Баһа хатшыларының бірі болып қызмет етті. Шоғи Эффендінің ауқымды басшылығы арқасында баһаилар өз қауымдастығын əлемдік масштаб деңгейіне кеңейте білді. 1957 жылы оның қайтыс болған шағында шамамен 400 000-ға жуық баһаи 200-ден астам ел, территория мен колонияларда тұрып жатты. Ал жергілікті жəне ұлттық Сенім институттарының құрылымы жеткілікті түрде дамып қалғаны сондай, алты жылдан кейін Сенімнің дүниежүзілік басқару органын тұңғыш сайлауға жол ашылды. [[Санат:Баһаи]] a96si7pw4mcafef7x0dkvsu8soe1ige Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3686212 3684017 2026-10-25T15:22:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686212 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35745]||624||26||18||263||28||3||34599||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3292]||313||7||6||429||8||15||2497||0||6||10||0||0||0||1 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1279]||70||0||3||6||2||1||1174||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1205]||38||0||0||12||17||0||1126||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 528]||15||0||7||55||6||1||427||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] jbrmfithg8ksblptevoyhhmhbjphjnx 3686531 3686212 2026-10-26T09:00:59Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686531 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35762]||624||26||18||263||28||3||34616||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3293]||313||7||6||429||8||15||2498||0||6||10||0||0||0||1 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1279]||70||0||3||6||2||1||1174||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1205]||38||0||0||12||17||0||1126||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 528]||15||0||7||55||6||1||427||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 3nkcf6bbv50zhm28ji0cutppo0yv9pa Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3686099 3685822 2026-10-25T12:01:00Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3686099 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3329}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:1669}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1507}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:693}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:519}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 6 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:395}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 7 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:351}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 8 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:347}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 9 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:307}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 10 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:277}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 11 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 12 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:212}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 13 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:185}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 14 || [[User:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] || [[Special:Contributions/Łukasz Winek|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|Łukasz Winek}} |- | 15 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:145}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 16 || [[User:Рақымжан Курманали|Рақымжан Курманали]] || [[Special:Contributions/Рақымжан Курманали|{{formatnum:133}}]] || {{Permissions|Рақымжан Курманали}} |- | 17 || [[User:OrtNvdke|OrtNvdke]] || [[Special:Contributions/OrtNvdke|{{formatnum:130}}]] || {{Permissions|OrtNvdke}} |- | 18 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 19 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}} |- | 20 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 21 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:76}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 22 || [[User:~2026-52058-82|~2026-52058-82]] || [[Special:Contributions/~2026-52058-82|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|~2026-52058-82}} |- | 23 || [[User:Lbbousey|Lbbousey]] || [[Special:Contributions/Lbbousey|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Lbbousey}} |- | 24 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}} |- | 25 || [[User:AlinaPolites|AlinaPolites]] || [[Special:Contributions/AlinaPolites|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|AlinaPolites}} |- | 26 || [[User:Бекбулатова Гульсара|Бекбулатова Гульсара]] || [[Special:Contributions/Бекбулатова Гульсара|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Бекбулатова Гульсара}} |- | 27 || [[User:Алтай Көкше|Алтай Көкше]] || [[Special:Contributions/Алтай Көкше|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алтай Көкше}} |- | 28 || [[User:Madeniet2026!|Madeniet2026!]] || [[Special:Contributions/Madeniet2026!|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Madeniet2026!}} |- | 29 || [[User:Akmaral090|Akmaral090]] || [[Special:Contributions/Akmaral090|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Akmaral090}} |- | 30 || [[User:Qareken Balasi|Qareken Balasi]] || [[Special:Contributions/Qareken Balasi|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Qareken Balasi}} |- | 31 || [[User:Raisa1982|Raisa1982]] || [[Special:Contributions/Raisa1982|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Raisa1982}} |- | 32 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 33 || [[User:Султабаева Гульнара|Султабаева Гульнара]] || [[Special:Contributions/Султабаева Гульнара|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Султабаева Гульнара}} |- | 34 || [[User:Талшын Ауел|Талшын Ауел]] || [[Special:Contributions/Талшын Ауел|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Талшын Ауел}} |- | 35 || [[User:Айакеш|Айакеш]] || [[Special:Contributions/Айакеш|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Айакеш}} |- | 36 || [[User:Sherniyaz boran|Sherniyaz boran]] || [[Special:Contributions/Sherniyaz boran|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Sherniyaz boran}} |- | 37 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 38 || [[User:Бану Сембиева|Бану Сембиева]] || [[Special:Contributions/Бану Сембиева|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Бану Сембиева}} |- | 39 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 40 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 41 || [[User:Алтын Адам|Алтын Адам]] || [[Special:Contributions/Алтын Адам|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Алтын Адам}} |- | 42 || [[User:KaBfect|KaBfect]] || [[Special:Contributions/KaBfect|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|KaBfect}} |- | 43 || [[User:Вмуд|Вмуд]] || [[Special:Contributions/Вмуд|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Вмуд}} |- | 44 || [[User:Еділбай Дәмелі|Еділбай Дәмелі]] || [[Special:Contributions/Еділбай Дәмелі|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Еділбай Дәмелі}} |- | 45 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}} |- | 46 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 47 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 48 || [[User:Есенгелді Інжу|Есенгелді Інжу]] || [[Special:Contributions/Есенгелді Інжу|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Есенгелді Інжу}} |- | 49 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 50 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 51 || [[User:QazaqMathEditor26|QazaqMathEditor26]] || [[Special:Contributions/QazaqMathEditor26|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|QazaqMathEditor26}} |- | 52 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 53 || [[User:Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] || [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Бекбол Мамбетов}} |- | 54 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 55 || [[User:~2026-56534-39|~2026-56534-39]] || [[Special:Contributions/~2026-56534-39|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|~2026-56534-39}} |- | 56 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 57 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 58 || [[User:Qarakesek|Qarakesek]] || [[Special:Contributions/Qarakesek|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Qarakesek}} |- | 59 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 60 || [[User:TbsloOi|TbsloOi]] || [[Special:Contributions/TbsloOi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TbsloOi}} |- | 61 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 62 || [[User:Ұлан Тұрсынбек|Ұлан Тұрсынбек]] || [[Special:Contributions/Ұлан Тұрсынбек|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Ұлан Тұрсынбек}} |- | 63 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 64 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 65 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 66 || [[User:Asildaulet|Asildaulet]] || [[Special:Contributions/Asildaulet|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Asildaulet}} |- | 67 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 68 || [[User:~2026-56298-60|~2026-56298-60]] || [[Special:Contributions/~2026-56298-60|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-56298-60}} |- | 69 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 70 || [[User:Sagyndykova Nurgul|Sagyndykova Nurgul]] || [[Special:Contributions/Sagyndykova Nurgul|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Sagyndykova Nurgul}} |- | 71 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 72 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 73 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 74 || [[User:Aidana Turkpenbaeva|Aidana Turkpenbaeva]] || [[Special:Contributions/Aidana Turkpenbaeva|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Aidana Turkpenbaeva}} {{/end}} jbc9p1wyw4i2tytku8l6ft6o0ywpz2x Қатысушы талқылауы:Arystanbek 3 492668 3686409 3625970 2026-10-25T19:12:19Z Kasymov 10777 /* Тәулік суреттері */ жаңа бөлім 3686409 wikitext text/x-wiki <!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --> <div class="scrollingtext"> <p>Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]</p> </div> <div style="position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;">[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]</div> <div align="center" class="usermessage">Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;<br /> Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.<br /> Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі қатысушыларға қатыссыз ескертпе) {{{!}} style="border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent" {{!}} style="valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;" {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}''' <inputbox> type=commenttitle page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek width=60 placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro buttonlabel=Тақырып қосу </inputbox> {{!}}} </div> {{User:box/Көмек көрсету}} <!--{{User:Box/Хат жіберу}}--> [[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]] {{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}} {{астынан}} {{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} {{User:Box/Telegram қолданушы}} {{user:box/buttons}} == Уики Браузер == <s>Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)</s> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Filter 62 == Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == секунт == Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Бұрыс өңдеме == Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Кедергі жасаудың себебі == Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) : Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) :::Білгенге маржан айдарын неге тек Админдер шығара алатындай өзгеріп кеткен? Неге автократия болып кеткен? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:42, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) ::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] сен админ болатын уақытың болды ғой өзіңді ұсынсаңшы, кейбір қатысушылар бейберекет әрекет жасағандықтан солай істедік. Басты бетке шығатын ақпарат бейберекет болғаны болмайды <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:54, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) :::::Мен техникалық тұрғыдан көп нәрсені білмеймін, әлі үйренетінім көп, жай қолданушы болып мақала қосып, өңдесем де жетеді. Негізі жаңа үлгілер қосып, жобалар (портал) жасағым келеді, бірақ жай қолданушы болу да жарайды. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:58, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] бұл айтқандарың сылтау. Ақпараттық технологияларға бейімдігі шамалы қаншама қатысушылар бізде админ болып жүр. Толық қорғалған беттерді өңдеу, бүзақы қатысушыларды бұғаттау, беттерді қорғау, қажетсіз беттерді жоюға қандай технологияны меңгеру деңгейі керек?! Ешқандай супертехнолог болудың қажеті жоқ. Ал сенің айтып тұрған технологиялық админді интерфейс админдері деп атайды. Біздің уикиде тек екі ғана интерфейс админ бар. Саған ешкім интерфейс админі бол деп жатқан жоқ қой. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:27, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] админ болсаң толық қорғалған беттерге келгенде өңдей алмай тіреліп қалмай өз бетіңше өңдей бересің. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:29, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Сурет == Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05) :Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05) ::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05) :::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05) ::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] == Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05) :@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) :: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) :: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) == Уикипедия:25 == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы == Қайырлы кеш! Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен. Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы <nowiki>[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]</nowiki> түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді. Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Бұғаттау == Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) == Rasulbek Adil == Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) ::::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] кешірім сұрағаныма қарамастан, сіздің айтқаныңызды дұрыс түсіндім: маған бүлдірілген өзгерістерді қалпына келтіру туралы бірден ойлану керек еді. Бұл менің қателігім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:33, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) :::::Барлық қателіктерді түзетемін және AWB-ны дұрыс қолдануды үйренемін. 3-4 айдан кейін қайта сұраймын, егер дайын болсам. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Танымал спортшы Айдос Ғалымов туралы == Армысыз! Инкубаторға Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы Айдос Ғалымов туралы жазған едім, тексеріп, қарап бере аласыз ба? Үлкен рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 15:37, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05) :@[[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] бармысыз? Инкубатордан мақала атау кеңістігіне ауыстырдым, біршама жақсы мақала екен, жазарыңыз көбейсін. Қазақ тілінде дұрысы <s>үлкен рақмет</s> емес <u>көп рақмет</u> деп айтады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:11, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05) == Анна Ракитина туралы == Сәлеметсіз бе? Құрметті администратор! Жаңадан жазылған мақаламды Ресейлік дирижер Анна Ракитина туралы мақаламды тексеріп, шолып шықсаңыз? == AWB == Қайырлы күн! Маған AutoWikiBrowser қосып бересің ба? Үйреніп, жасап көрейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:37, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бірінші AWB бағдарламасын жеке өзіңе сақтап алдың ба? Қарапайым алмастырулар жасаудың қиын ещтеңесі жоқ, арықарай біртіндеп күрделендіре бересің. Anydesk немесе UltraViewer, Zoom арқылы тікелей қосылып үйретіп жіберсем де болады <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Жақсы, рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:16, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен сонша көп нәрсе айтып жауап бердім. Сенің мұндай қысқа жауабың қанағаттандырмады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::::Ахахахах, жақсы) ::::Мана қызығып жазып едім, кейін қолым тимейтін шығар деп ойлап қойдым. Жаз айларында көрейін. Оған дейін жаңа ПК алатын шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:28, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақша аудару == Кеш жарық! қазуикидің біраз интерфейсі ағылшынша, соны қазақша стилистиканы сақтап аударып шықсаңыз нұр үстіне нұр болар еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:01, 2026 ж. мамырдың 27 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] телеграм топта толығырақ жауап бердім <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:06, 2026 ж. маусымның 15 (+05) == Порталдарға автоматты түрде мақалаларды қосу == [[Портал:Автомобиль/Жаңа мақалалар]] [[Портал:Білім беру/Жаңа мақалалар]] Арыстанбек, осы порталдарға автоматты түрде жаңа мақалалар қосылып отыратындай жасай аласың ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 20:27, 2026 ж. маусымның 6 (+05) :@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] олай ботпен бас қатырмай ақ санаттарды Портал бетінде көрсететін қылып жасай салсаң жеткілікті. [[Портал:Астана]] мынаның оң жақ төменгі жағына қарай жылжытсаң Астанаға қатысты санаттардың ағашын көре аласың. Сол санаттарда Астанаға қатысты мақалалар жинастырылған <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:09, 2026 ж. маусымның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:25, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (Интерфейс администраторлары) will expire on 2026-07-10 13:22:19. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. шілденің 4 (+05)</div> == Тәулік суреттері == Кеш жарық! Тәулік суреттер соңғы кездері дұрыс жұмыс жасамай жатыр, тексеріп жібересіз бе? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:12, 2026 ж. қазанның 26 (+05) 6g7q6mgjktgqao1lrofaf6czaf7we6y Қайрат Нұртас 0 517175 3686298 3685106 2026-10-25T17:32:21Z Kasymov 10777 3686298 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Қайрат Нұртасұлы Айдарбеков |Атауы = |Сурет = Kairat Nurtas.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Қайрат Нұртасұлы Айдарбеков |Толық аты = |Туған күні = 25.02.1989 |Туған жері = [[Қазақстан]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2000 - қазіргі уақытқа дейін |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, {{актер|Қазақстан}} |Дауыс түрі = [[Тенор]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Қайрат Нұртас, Легенда, Қайрош |Ұжымдары = |Қызметтес болған = [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев|Мейрамбек Бесбаев]], [[Төреғали Төреəліұлы|Төреғали Төреәлі]], [[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Бекболат Тілеухан]], [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова|Жанар Дұғалова]] |Лейблдері = Kairat Nurtas Production |Марапаттары = |Сайты = knproduction.com }} '''Қайрат Нұртас''' (25 ақпан 1989 жылы [[Түркістан облысы]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында дүниеге келген) — Қазақстанның эстрадалық [[әнші]]сі. Бүгінгі таңдағы [[қазақ тілі]]нде ән айтатын жас әншілердің ішіндегі ең танымалы. Тыңдармандар мен әріптестерінің арасында көптеген табынушылары бар. == Өмірбаяны == [[Қоңырат]] тайпасының [[Жауғашты руы|Жауғашты]] тарауынан шыққан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-nazval-svoy-ru-otvetil-vopros-karakalpak-on-330052/|title=Кайрат Нуртас назвал свой "ру" и ответил на вопрос, каракалпак ли он|author=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2017-11-02|access-date=2023-02-12}}</ref>. 1989 жылы Айдарбеков Қайрат Нұртасұлы 1989 жылы 25-ақпанда [[Түркістан облысы]] [[Түркістан]] қаласында дүниеге келген. 1996 жылы Алматы қаласындағы Мұқағали Мақатаев атындағы №140 мектеп-гимназиясында алғаш қолына қалам алады. 1997 жылы: "Махаббат мұңы" әнімен алғаш 8 жасында экранға шықты. 2005 жылы Эстрада цирк колледжінің студенті атанды. 2006 жылы "Шаншар" әзіл-ысқақ театрында "Әке" әнін орындады. Сол жылы "Арман" әні жазылды. 2007 жылы: Қайрат елге белгілі әндері "Тәтті сезім", "Еркетай қарындасым", "Жаралдың кім үшін", "Аллаға шүкір", "Көз жасың көмектеспейді" сияқты тағы да басқа әндерін тыңдарманға ұсынды. 2008 жылы 25 ақпанда Алматы қаласы Республика сарайында "Тәтті сезім" атты алғашқы шығармашылық ән кешін берді. 2009-2010 жылы белгілі [[хит]] әндер мен бейнебаяндар жарық көрді. Осы уақытта тек Қазақстанда емес, [[Қытай]], [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]] және т.б. елдерде аты мәлім болып, бірнеше шығармашылық кештерін өткізді. 2010 жыл: "Ауырмайды жүрек" әні жазылды. 2011 жылы Қазақстан ұлттық арнасы ұйымдастырған "Екі жұлдыз" байқауына қатысты. 2012 жылы 25 ақпанда "KN" журналының тұсауы кесілді. 2013 жылы [[Баян Мақсатқызы Есентаева|Баян Есентаева]] продюсерлік еткен "Саз әлемі" байқауына "Ауырмайды жүрек", "Мейлі" әндерімен қатысып, "Атмарозыг", "Жыл әншісі" және "Жыл әні" атағын жеңіп алады. 9 сәуірде [[Өкініш фильмі|"Өкініш" фильмінің]] премьерасы өтті. 2014 жылы «Муззон» ЕМА-2014 премиясында «Жылдың үздік әншісі» атанды Алматы және Астана қалаларында Қазақстанда бұрын соңды болмаған 3D шоу концертін берді. 2015 жылы Ұлттық аспаптар оркестірімен жанды дауыста «Қызыл гүлім-ай» кешіне қатысты. Тұңғыш рет Астана қаласында өткен «МузТВ» арнасының арнайы «Гравитация» премиясында халықтың дауыс беру нәтижесінде Қазақстанның үздік әншісі атанды. === 2013-2019 жылдар === 2013 жылғы 9 сәуірде Қайрат Нұртастың өмірі туралы «Өкініш» мелодрамасының премьерасы Алматыда өтті<ref name="kn-zakon">{{Cite web|url=http://www.zakon.kz/4550973-v-almaty-proshla-premera-filma-kajjrata.html|title=В Алматы прошла премьера фильма Кайрата Нуртаса «Сожаление»|website=Zakon.kz|date=2013-04-10|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303123931/http://www.zakon.kz/4550973-v-almaty-proshla-premera-filma-kajjrata.html|archive-date=2014-03-03}}</ref>. Фильм 46 көшірмемен шықты — бұл қазақстандық фильмдер үшін рекордтық тираж болып саналады<ref name="kn-kursiv">{{Cite web|url=http://www.kursiv.kz/news/details/mental_pabulum/samye_kassovye_kazakhstanskie_filmy_2014_goda/|title=Самые кассовые казахстанские фильмы 2014 года|website=Курсив.kz|date=2014-12-26|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230033551/http://www.kursiv.kz/news/details/mental_pabulum/samye_kassovye_kazakhstanskie_filmy_2014_goda/|archive-date=2014-12-30}}</ref>. 2013 жылғы 31 тамызда Алматыдағы «Прайм Плаза» сауда орталығындағы тегін концерт тәртіпсіздікпен аяқталды: әнші сахнаға шыққанда көрермендер қауіпсіздік қоршауын бұзып өтті, сондықтан Нұртас өнерін тоқтатты<ref name="kn-nk1">{{Cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|title=Кайрат Нуртас был вынужден прекратить концерт в Алматы из-за агрессии зрителей — ведущий|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|date=2013-09-01|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903033424/http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|archive-date=2013-09-03}}</ref>. Шамамен екі мың көрермендің 165-і ұсталды, ал алаңның қауіпсіздік талаптарына сай келмегендіктен сауда орталығының басшылығына қатысты қылмыстық іс қозғалды<ref name="kn-nk2">{{Cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5494041.html|title=До пяти лет грозит организаторам концерта, переросшего в беспорядки в Алматы|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|date=2013-09-01|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130904160839/http://newskaz.ru/incidents/20130901/5494041.html|archive-date=2013-09-04}}</ref>. Үш аптадан кейін Нұртас Алматы әкімі Ахметжан Есімовпен кездесіп, болған жағдай үшін кешірім сұрады<ref name="kn-teng">{{Cite web|url=http://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-vstretilsya-s-esimovyim-242001/|title=Кайрат Нуртас встретился с Есимовым|author=Касенова, Асемгуль|website=Tengrinews.kz|date=2013-09-19|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518160258/http://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-vstretilsya-s-esimovyim-242001/|archive-date=2015-05-18}}</ref>. 2013 жылдың қорытындысы бойынша Forbes Kazakhstan мен MuzZone телеарнасының нұсқасы бойынша қазақстандық шоу-бизнестің ең сұранысқа ие жұлдыздары рейтингінде бірінші орынға шықты<ref name="kn-forbes13">{{Cite web|url=http://forbes.kz/leader/20_sverhyyarkih/|title=Кто сколько получает в казахстанском шоу-бизнесе|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-12-04|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106215259/http://forbes.kz/leader/20_sverhyyarkih/|archive-date=2015-01-06}}</ref>. 2014 жылы Forbes Kazakhstan-ның «Қазақстан шоу-бизнесі мен спортының ТОП-25» рейтингінде екінші орын алды<ref name="kn-forbes14">{{Cite web|url=http://forbes.kz/process/expertise/reyting_top_25_kazahstanskogo_shou-biznesa|title=Рейтинг: ТОП 25 казахстанского шоу-бизнеса и спорта|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-12-04|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227204644/http://forbes.kz/process/expertise/reyting_top_25_kazahstanskogo_shou-biznesa|archive-date=2014-12-27}}</ref>. 2015 жылғы 3 шілдеде «Нұр Отан» партиясына мүше болды<ref name="kn-nurotan">{{Cite web|url=http://nurotan.kz/ru/news/10359|title=В преддверии Дня столицы состоялся торжественный приём в партию «Нұр Отан»|website=«Нұр Отан» партиясының сайты|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704065751/http://nurotan.kz/ru/news/10359|archive-date=2015-07-04}}</ref>. 2019 жылы Шымкент қаласының құрметті азаматы атанды<ref name="kn-sputnik">{{Cite web|url=https://ru.sputniknews.kz/regions/20190619/10598787/kayrat-nurtas-pochetnyy-grazhdanin-shymkent.html|title=Кайрат Нуртас стал почетным гражданином Шымкента|website=Sputnik Казахстан|date=2019-06-19|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621122918/https://ru.sputniknews.kz/regions/20190619/10598787/kayrat-nurtas-pochetnyy-grazhdanin-shymkent.html|archive-date=2019-06-21}}</ref>. == Бизнес == * Auz-T жылдам тамақтану желісі: 2020 жылы Шымкентте филиалдары ашылды<ref name="kn-auzt1">{{Cite web|url=https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/shymkentte-auzt-stritfud-ashyldy|title=В 2020 году — открытие филиалов в городе Шымкент|website=shymkenttv.kz|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021022002/https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/shymkentte-auzt-stritfud-ashyldy|archive-date=2020-10-21}}</ref>; Бішкектегі жаңа форматтағы фастфуд ашылуына қатысты<ref name="kn-auzt2">{{Cite web|url=https://rezonans.kg/kairat-nurtas-priehal-v-bishkek-na-otkrytie-fast-fuda-novogo-formata/|title=Кайрат Нуртас приехал в Бишкек на открытие фаст-фуда нового формата|website=Rezonans|date=2020-11-20|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112212425/https://rezonans.kg/kairat-nurtas-priehal-v-bishkek-na-otkrytie-fast-fuda-novogo-formata/|archive-date=2021-01-12}}</ref>. * Kairat Nurtas брендті киім дүкендері желісі<ref name="kn-vmv">{{Cite web|url=http://www.vmvdesign.kz/ru/catalog/428-torgovyje_pomeshhenija/1534-butik_odezhdy_kn_kajrata_nurtasa_v_tc_passazh_45kv_m/|title=Бутик одежды KN Кайрата Нуртаса в ТЦ Пассаж, 45кв.м — VMV design|website=vmvdesign.kz|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201238/http://www.vmvdesign.kz/ru/catalog/428-torgovyje_pomeshhenija/1534-butik_odezhdy_kn_kajrata_nurtasa_v_tc_passazh_45kv_m/|archive-date=2020-10-20}}</ref>. * My Universe хош иісі: 2020 жылғы қаңтарда шықты<ref name="kn-perfume">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1834723-kajrat-nurtas-vypustil-duhi-ih-cena-vozmutila-poklonnikov-foto.html|title=Кайрат Нуртас выпустил духи. Их цена возмутила фанатов (фото)|website=nur.kz|date=2020-01-05|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302021156/https://www.nur.kz/1834723-kajrat-nurtas-vypustil-duhi-ih-cena-vozmutila-poklonnikov-foto.html|archive-date=2021-03-02}}</ref>. * KN Vocal — вокал мен хореография мектебі (2019)<ref name="kn-vocal">{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/vyipolnennoe_obeschanie/|title=Kairat Nurtas открыл KN Vocal — школу по вокалу и хореографии|website=Forbes Kazakhstan|date=2019-02-14|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905114426/https://forbes.kz//process/vyipolnennoe_obeschanie/|archive-date=2019-09-05}}</ref>. == Жеке өмірі == Әкесі — Нұртас Айдарбеков, анасы — Гүлзира Айдарбекова. == Шығармашылығы == Әнші ретінде ең алғаш [[Байқоңыр]] сахнасынан он жасында көрінді. Бірінші есеп беру кешін 2008 жылы Алматы қаласында өткізді. Атақты [[Шәмші Қалдаяқов]], Әсет Бейсеуов, Ержан Серікбаев сияқты композиторлардың әндерін Қайрат Нұртастың репертуарынан көруге болады. Оның продюсері, әрі демеушісі анасы - Гүлзира Айдарбекова. == Концерттік қызметі == {| class="wikitable" ! Жылы !! Күні !! Концерт !! Қала, алаң |- | 2008 || 25 ақпан || Алғашқы жеке концерт<ref name="kn-nurbio" /> || Алматы, Республика сарайы |- | 2013 || 31 тамыз || Сауда орталығындағы тегін концерт; көрермендер арасындағы тәртіпсіздікке байланысты өнер үзілді<ref>{{cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|title=Кайрат Нуртас был вынужден прекратить концерт в Алматы из-за агрессии зрителей — ведущий|date=2013-09-01|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|lang=ru|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Прайм Плаза» СО |- | 2015 || тамыз || «Мен оралам» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZXWROyFw2vU|title=Қайрат Нұртас — Ол сен емес [Концерт «Мен оралам»] 2015|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-08-17|access-date=2026-10-23}}</ref> || Семей |- | 2015 || 27 қазан || Концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gc8AFwDiSqo|title=Қайрат Нұртас концерт 27-Қазан Шымкент «Оңтүстік цирк»|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-10-14|access-date=2026-10-23}}</ref> || Шымкент, «Оңтүстік» цирк |- | 2015 || 30 қазан || «Сен де мен де» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yF3tqkAt3ZY|title=30-Қазан Республика сарайы, 19:00 — концерт «Сен де Мен де»|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-10-06|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Республика сарайы |- | 2015 || 12 желтоқсан || Шығармашылығының 10 жылдығына арналған «Мен ғашықпын» мерейтойлық концерті; шамамен 30 мың көрермен. Шақырылған әртістер арасында Тимати, Нюша, «Рефлекс»<ref name="kn-ratel">{{Cite web|url=https://ratel.kz/pr/kak_kajrat_nurtas_provel_10_let_mezhdu_dvumja_kontsertami_na_stadione|title=Как Кайрат Нуртас провел 10 лет между двумя концертами на стадионе|website=ratel.kz|date=2025-10-30|access-date=2026-10-23}}</ref> || Астана, «Астана Арена» |- | 2016 || күз || «Күзгі әуен» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sAeg3onNQac|title=Қайрат Нұртас & Ақбота Керімбекова — Кешігіп неге жолықтың? [концерт «Күзгі әуен»] 2016|website=YouTube (ресми арна)|date=2016-10-03|access-date=2026-10-23}}</ref> || — |- | 2016—2017 || — || Мақпал Жүнісовамен «Армысың әз Наурыз» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BzYhfpsh8Zs|title=Кайрат Нуртас & Макпал Жунисова концерт «Армысың әз Наурыз» [полная версия]|website=YouTube (ресми арна)|date=2017-02-03|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2020 || 8 наурыз || «Гравитация Хитмэна» концерті<ref name="kn-ratel" /> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2020 || сәуір || 3D форматындағы онлайн-концерт «Еркелеп елге ән арнай»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1XMPq02x708|title=Кайрат Нуртас 3D концерт «Еркелеп елге ән арнай»|website=YouTube (ресми арна)|date=2020-04-24|access-date=2026-10-23}}</ref> || онлайн |- | 2024 || 4 мамыр || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.afisha.uz/ru/concerts/2024/04/30/kairat-nurtas|title=Концерт Кайрата Нуртаса|website=afisha.uz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Ташкент, Өзбекстан Ұлттық кино өнері сарайы |- | 2025 || 31 қазан || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6496404-rezultat-pochti-20-let-raboty-kayrat-nurtas-posle-kontserta-obratilsya-k-poklonnikam.html|title=Результат почти 20 лет работы: Кайрат Нуртас после концерта обратился к поклонникам|website=zakon.kz|date=2025-11-02|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Орталық стадион |- | 2026 || 15 сәуір || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://bishkek.events/event/kajrat-nurtas/|title=Кайрат Нуртас — концерт в Бишкеке 15.04.2026, Национальная филармония имени Т. Сатылганова|website=bishkek.events|access-date=2026-10-23}}</ref> || Бішкек, Т. Сатылғанов атындағы Ұлттық филармония |- | 2026 || 24 мамыр || Жеке концерт; кештің қонағы Светлана Лобода болды, бірге «Sen meni küt» бірлескен әнін орындады<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/showbiz/career/2380341-kayrat-nurtas-i-svetlana-loboda-zazhgli-publiku-v-almaty/|title=Кайрат Нуртас и Светлана Лобода зажгли публику в Алматы|website=nur.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2026 || 25 қыркүйек || Ummon, Rayhon және басқалармен бірге «United Stars 2026» концертіне қатысты<ref>{{Cite web|url=https://showgo.uz/ru/session/1199-united-stars-2026|title=UNITED STARS 2026 / KAYRAT NURTAS / UMMON / RAYHON — Humo Arena|website=showgo.uz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Ташкент, Humo Arena |- | 2026 || 27 қыркүйек || Шығармашылығының 20 жылдығына арналған «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/showbiz/career/2434275-kayrat-nurtas-sobral-stadion-v-astane-kak-proshel-yubileynyy-koncert-artista/|title=Кайрат Нуртас собрал стадион в Астане: как прошел юбилейный концерт артиста|website=nur.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Астана, Astana Arena |- | 2026 || 4 қазан || «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті<ref>{{Cite web|url=https://galaconcert.kz/event/kayrat-nurtas-sahnada-20-zhyl-v-almaty|title=Кайрат Нуртас — «Сахнада 20 жыл» в Алматы|website=galaconcert.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Орталық стадион |- | 2026 || 10 қазан || «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті; БАҚ хабарлауынша, алаңның сыйымдылығы асып кеткендіктен қысылтаяң болып, қылмыстық іс қозғалған<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6534636-zaderzhan-organizator-kontserta-kayrata-nurtasa-v-shymkente--video.html|title=Задержан организатор концерта Кайрата Нуртаса в Шымкенте|website=zakon.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Шымкент, Қажымұқан атындағы стадион |} == Фильмдері == 2013 жылы "Өкініш" атты фильмнің премьерасы болды. Фильм, әншінің мелодрамалық өмірін баяндайды. Фильмде Қайрат Нұртас басты рөлді сомдаса, оның туыстары, профессионалды әншілер мен актерлер де фильмнен қалыс қалмады. Адель (2015) Арман. Когда ангелы спят (2017) Той любой ценой<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/1112595/ Кинопоиск сайты]</ref> (2018) Айналар<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/1319233/ Кинопоиск сайты]</ref> (2019) == Дискография == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы |- | 2009 || «Кешегі»<ref name="kn-nurbio">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1769063-kajrat-nurtas-biografia-put-k-uspehu/|title=Кайрат Нуртас: как живёт и чем занимается известный казахстанский артист|website=nur.kz|date=2024-03-05|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2010 || «Өкініш» |- | 2011 || «Ауырмайды жүрек» |- | 2012 || «Шыда жүрек» |} === Жинақтар === Apple Music деректері бойынша, «Үздік әндер» жинағының он бір томы шықты<ref name="kn-apple">{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/artist/kairat-nurtas/1457898868|title=Kairat Nurtas|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Том !! Атауы !! Шыққан күні |- | 1 || «Үздік әндер» (1-том) || 14.10.2020 |- | 2 || «Үздік әндер» (2-том) || 16.10.2020 |- | 3 || «Үздік әндер» (3-том) || 16.10.2020 |- | 4 || «Үздік әндер» (4-том) || 11.10.2020 |- | 5 || «Үздік әндер» (5-том) || 01.12.2020 |- | 6 || «Үздік әндер» (6-том) || 07.10.2018 |- | 7 || «Үздік әндер» (7-том) || 07.11.2018 |- | 8 || «Үздік әндер» (8-том) || 10.07.2018 |- | 9 || «Үздік әндер» (9-том) || 08.08.2018 |- | 10 || «Үздік әндер» (10-том) || 10.10.2018 |- | 11 || «Үздік әндер» (11-том) (Сырым Исабаевтың қатысуымен) || 01.11.2023 |} === Таңдаулы синглдер === {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Ескертпе |- | 2006 || «Арман» || Бауыржан Есебаевтың әні, Нұртас 2006 жылы жазған; цифрлық платформаларда 2020 жылы шықты<ref name="kn-turk">{{Cite web|lang=kk|url=https://turkystan.kz/article/249077-tonap-ketken-kairat-nurtasty-elge-tanytkan-arman-ninin-avtory-ku-piianyn-betin-ashty|title=«Тонап кеткен»: Қайрат Нұртасты елге танытқан «Арман» әнінің авторы құпияның бетін ашты|website=turkystan.kz|date=2024-09-20|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2016 || «Алматы түні» || Нюшамен дуэт<ref name="kn-nusha">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9ZfFx5-jLCo|title=Кайрат Нуртас feat. Нюша — Алматы түні [HD] 2016|website=YouTube (ресми арна)|date=2016-06-19|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 || «Аға» || [[Ирина Кайратовна]]ның «13 шығарылым» альбомындағы ән, Нұртастың қатысуымен (2020 жылғы 30 қазан)<ref name="am-aga">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/%D0%B0%D2%93%D0%B0-feat-%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81/1533785293?i=1533785773|title=Аға (feat. Кайрат Нуртас) — «13 ВЫПУСК» (Ирина Кайратовна)|website=Apple Music|date=2020-10-30|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2021 || «Жаным» || <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nur.kz/showbiz/1911296-ne-imeet-nichego-obschego-s-lichnoy-zhiznyu-kayrat-nurtas-vypustil-novuyu-lirichnuyu-pesnyu/|title="Жалею, что мы встретились": Кайрат Нуртас выпустил грустную песню|website=nur.kz|date=2021-05-06|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2023 || «Сенде жүрек жоқ» || [[Ернар Айдар]]мен дуэт нұсқасы (премьерасы 2023 жылғы 10 қаңтар; әннің алғашқы нұсқасы 2016 жылы шыққан)<ref name="kn-sjj">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5-%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D0%B6%D0%BE%D2%9B-single/1664263507|title=Сенде жүрек жоқ — Single (Kairat Nurtas & Ernar Aidar)|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 || «Tun» || [[Ирина Кайратовна]] және Jamal & Ganja-мен бірлескен сингл (2024 жылғы 12 шілде)<ref name="am-tun">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/tun/1755224539?i=1755224547|title=Tun — Single (Jamal & Ganja, Ирина Кайратовна & Kairat Nurtas)|website=Apple Music|date=2024-07-12|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2025 || «Kaidasyn» || НАZИМА-мен дуэт<ref name="kn-kaidasyn">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/kaidasyn-single/1847356772|title=Kaidasyn — Single (Kairat Nurtas & НАZИМА)|website=Apple Music|date=2025-10-25|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2026 || «Sen meni küt» || Светлана Лободамен дуэт<ref name="kn-loboda">{{Cite web|url=https://airpres.kz/culture/kajrat-nurtas-i-loboda-predstavili-trek-v-almaty/|title=Кайрат Нуртас и Лобода представили трек в Алматы|website=airpres.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> |} == Марапаттары мен жүлделері == * Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығы («Эстрада» номинациясы, 2016)<ref name="kn-gakku">{{Cite web|url=http://gakku.kz/ru/news/4281/kto-iz-kazahstanskih-zvezd-samyj-odarennyj|title=Кто из казахстанских звёзд самый одаренный?|website=Gakku|date=2016-12-09|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011130/http://gakku.kz/ru/news/4281/kto-iz-kazahstanskih-zvezd-samyj-odarennyj|archive-date=2018-07-15}}</ref>. * «Ұлттық Ұлан қызметінің үздігі» I дәрежелі омырау белгісі (2017)<ref name="kn-semey">{{Cite web|url=http://semeyainasy.kz/в-региональном-командовании-шығыс/|title=В региональном командовании «Шығыс» Национальной гвардии прошел конкурс художественной самодеятельности|website=Semey ainasy|date=2017-12-18|access-date=2026-10-23}}</ref>. * Еуразиялық музыкалық сыйлық (ЕМА): 2013 жылы «Үздік орындаушы» номинациясына ұсынылды, жеңімпаз Әли Оқапов болды<ref name="kn-ema13">{{Cite web|url=http://total.kz/lady/events/2013/09/16/ali_okapov_priznan_luchshim_ispo|title=Али Окапов признан лучшим исполнителем 2013 года по версии ЕМА|author=Кучма, Виктория|website=Total.kz|date=2013-09-16|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610230258/http://total.kz/lady/events/2013/09/16/ali_okapov_priznan_luchshim_ispo|archive-date=2015-06-10}}</ref>; 2014 жылы сол номинацияда жеңімпаз атанды<ref name="kn-ema14">{{Cite web|url=http://forbes.kz/life/afisha/kayrat_nurtas_stal_luchshim_ispolnitelem_2014_v_kazahstane|title=Кайрат Нуртас стал лучшим исполнителем 2014 в Казахстане|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-09-22|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226202747/http://forbes.kz/life/afisha/kayrat_nurtas_stal_luchshim_ispolnitelem_2014_v_kazahstane|archive-date=2014-12-26}}</ref>. * Шымкент қаласының құрметті азаматы (2019)<ref name="kn-sputnik" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Түркістанда туғандар]] [[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Шымкенттің құрметті азаматтары]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] [[Санат:YouTube алтын батырма иелері]] ndyn69zj2gn2xn731w2ii1dh5hx2u50 3686299 3686298 2026-10-25T17:33:17Z Kasymov 10777 /* Өмірбаяны */ 3686299 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Қайрат Нұртасұлы Айдарбеков |Атауы = |Сурет = Kairat Nurtas.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Қайрат Нұртасұлы Айдарбеков |Толық аты = |Туған күні = 25.02.1989 |Туған жері = [[Қазақстан]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2000 - қазіргі уақытқа дейін |Мемлекет = {{KAZ}} |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, {{актер|Қазақстан}} |Дауыс түрі = [[Тенор]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Поп-музыка]] |Лақап аттары = Қайрат Нұртас, Легенда, Қайрош |Ұжымдары = |Қызметтес болған = [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев|Мейрамбек Бесбаев]], [[Төреғали Төреəліұлы|Төреғали Төреәлі]], [[Бекболат Қанайұлы Тілеухан|Бекболат Тілеухан]], [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова|Жанар Дұғалова]] |Лейблдері = Kairat Nurtas Production |Марапаттары = |Сайты = knproduction.com }} '''Қайрат Нұртас''' (25 ақпан 1989 жылы [[Түркістан облысы]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында дүниеге келген) — Қазақстанның эстрадалық [[әнші]]сі. Бүгінгі таңдағы [[қазақ тілі]]нде ән айтатын жас әншілердің ішіндегі ең танымалы. Тыңдармандар мен әріптестерінің арасында көптеген табынушылары бар. == Өмірбаяны == [[Қоңырат]] тайпасының [[Жауғашты руы|Жауғашты]] тарауынан шыққан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-nazval-svoy-ru-otvetil-vopros-karakalpak-on-330052/|title=Кайрат Нуртас назвал свой "ру" и ответил на вопрос, каракалпак ли он|author=tengrinews.kz|website=Главные новости Казахстана - Tengrinews.kz|date=2017-11-02|access-date=2023-02-12}}</ref>. 1989 жылы Айдарбеков Қайрат Нұртасұлы 1989 жылы 25-ақпанда [[Түркістан облысы]] [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында дүниеге келген. 1996 жылы Алматы қаласындағы Мұқағали Мақатаев атындағы №140 мектеп-гимназиясында алғаш қолына қалам алады. 1997 жылы: "Махаббат мұңы" әнімен алғаш 8 жасында экранға шықты. 2005 жылы Эстрада цирк колледжінің студенті атанды. 2006 жылы "Шаншар" әзіл-ысқақ театрында "Әке" әнін орындады. Сол жылы "Арман" әні жазылды. 2007 жылы: Қайрат елге белгілі әндері "Тәтті сезім", "Еркетай қарындасым", "Жаралдың кім үшін", "Аллаға шүкір", "Көз жасың көмектеспейді" сияқты тағы да басқа әндерін тыңдарманға ұсынды. 2008 жылы 25 ақпанда Алматы қаласы Республика сарайында "Тәтті сезім" атты алғашқы шығармашылық ән кешін берді. 2009-2010 жылы белгілі [[хит]] әндер мен бейнебаяндар жарық көрді. Осы уақытта тек Қазақстанда емес, [[Қытай]], [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]] және т.б. елдерде аты мәлім болып, бірнеше шығармашылық кештерін өткізді. 2010 жыл: "Ауырмайды жүрек" әні жазылды. 2011 жылы Қазақстан ұлттық арнасы ұйымдастырған "Екі жұлдыз" байқауына қатысты. 2012 жылы 25 ақпанда "KN" журналының тұсауы кесілді. 2013 жылы [[Баян Мақсатқызы Есентаева|Баян Есентаева]] продюсерлік еткен "Саз әлемі" байқауына "Ауырмайды жүрек", "Мейлі" әндерімен қатысып, "Атмарозыг", "Жыл әншісі" және "Жыл әні" атағын жеңіп алады. 9 сәуірде [[Өкініш фильмі|"Өкініш" фильмінің]] премьерасы өтті. 2014 жылы «Муззон» ЕМА-2014 премиясында «Жылдың үздік әншісі» атанды Алматы және Астана қалаларында Қазақстанда бұрын соңды болмаған 3D шоу концертін берді. 2015 жылы Ұлттық аспаптар оркестірімен жанды дауыста «Қызыл гүлім-ай» кешіне қатысты. Тұңғыш рет Астана қаласында өткен «МузТВ» арнасының арнайы «Гравитация» премиясында халықтың дауыс беру нәтижесінде Қазақстанның үздік әншісі атанды. === 2013-2019 жылдар === 2013 жылғы 9 сәуірде Қайрат Нұртастың өмірі туралы «Өкініш» мелодрамасының премьерасы Алматыда өтті<ref name="kn-zakon">{{Cite web|url=http://www.zakon.kz/4550973-v-almaty-proshla-premera-filma-kajjrata.html|title=В Алматы прошла премьера фильма Кайрата Нуртаса «Сожаление»|website=Zakon.kz|date=2013-04-10|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303123931/http://www.zakon.kz/4550973-v-almaty-proshla-premera-filma-kajjrata.html|archive-date=2014-03-03}}</ref>. Фильм 46 көшірмемен шықты — бұл қазақстандық фильмдер үшін рекордтық тираж болып саналады<ref name="kn-kursiv">{{Cite web|url=http://www.kursiv.kz/news/details/mental_pabulum/samye_kassovye_kazakhstanskie_filmy_2014_goda/|title=Самые кассовые казахстанские фильмы 2014 года|website=Курсив.kz|date=2014-12-26|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230033551/http://www.kursiv.kz/news/details/mental_pabulum/samye_kassovye_kazakhstanskie_filmy_2014_goda/|archive-date=2014-12-30}}</ref>. 2013 жылғы 31 тамызда Алматыдағы «Прайм Плаза» сауда орталығындағы тегін концерт тәртіпсіздікпен аяқталды: әнші сахнаға шыққанда көрермендер қауіпсіздік қоршауын бұзып өтті, сондықтан Нұртас өнерін тоқтатты<ref name="kn-nk1">{{Cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|title=Кайрат Нуртас был вынужден прекратить концерт в Алматы из-за агрессии зрителей — ведущий|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|date=2013-09-01|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903033424/http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|archive-date=2013-09-03}}</ref>. Шамамен екі мың көрермендің 165-і ұсталды, ал алаңның қауіпсіздік талаптарына сай келмегендіктен сауда орталығының басшылығына қатысты қылмыстық іс қозғалды<ref name="kn-nk2">{{Cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5494041.html|title=До пяти лет грозит организаторам концерта, переросшего в беспорядки в Алматы|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|date=2013-09-01|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130904160839/http://newskaz.ru/incidents/20130901/5494041.html|archive-date=2013-09-04}}</ref>. Үш аптадан кейін Нұртас Алматы әкімі Ахметжан Есімовпен кездесіп, болған жағдай үшін кешірім сұрады<ref name="kn-teng">{{Cite web|url=http://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-vstretilsya-s-esimovyim-242001/|title=Кайрат Нуртас встретился с Есимовым|author=Касенова, Асемгуль|website=Tengrinews.kz|date=2013-09-19|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518160258/http://tengrinews.kz/show/kayrat-nurtas-vstretilsya-s-esimovyim-242001/|archive-date=2015-05-18}}</ref>. 2013 жылдың қорытындысы бойынша Forbes Kazakhstan мен MuzZone телеарнасының нұсқасы бойынша қазақстандық шоу-бизнестің ең сұранысқа ие жұлдыздары рейтингінде бірінші орынға шықты<ref name="kn-forbes13">{{Cite web|url=http://forbes.kz/leader/20_sverhyyarkih/|title=Кто сколько получает в казахстанском шоу-бизнесе|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-12-04|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106215259/http://forbes.kz/leader/20_sverhyyarkih/|archive-date=2015-01-06}}</ref>. 2014 жылы Forbes Kazakhstan-ның «Қазақстан шоу-бизнесі мен спортының ТОП-25» рейтингінде екінші орын алды<ref name="kn-forbes14">{{Cite web|url=http://forbes.kz/process/expertise/reyting_top_25_kazahstanskogo_shou-biznesa|title=Рейтинг: ТОП 25 казахстанского шоу-бизнеса и спорта|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-12-04|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227204644/http://forbes.kz/process/expertise/reyting_top_25_kazahstanskogo_shou-biznesa|archive-date=2014-12-27}}</ref>. 2015 жылғы 3 шілдеде «Нұр Отан» партиясына мүше болды<ref name="kn-nurotan">{{Cite web|url=http://nurotan.kz/ru/news/10359|title=В преддверии Дня столицы состоялся торжественный приём в партию «Нұр Отан»|website=«Нұр Отан» партиясының сайты|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704065751/http://nurotan.kz/ru/news/10359|archive-date=2015-07-04}}</ref>. 2019 жылы Шымкент қаласының құрметті азаматы атанды<ref name="kn-sputnik">{{Cite web|url=https://ru.sputniknews.kz/regions/20190619/10598787/kayrat-nurtas-pochetnyy-grazhdanin-shymkent.html|title=Кайрат Нуртас стал почетным гражданином Шымкента|website=Sputnik Казахстан|date=2019-06-19|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621122918/https://ru.sputniknews.kz/regions/20190619/10598787/kayrat-nurtas-pochetnyy-grazhdanin-shymkent.html|archive-date=2019-06-21}}</ref>. == Бизнес == * Auz-T жылдам тамақтану желісі: 2020 жылы Шымкентте филиалдары ашылды<ref name="kn-auzt1">{{Cite web|url=https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/shymkentte-auzt-stritfud-ashyldy|title=В 2020 году — открытие филиалов в городе Шымкент|website=shymkenttv.kz|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021022002/https://shymkenttv.kz/kz/news/society_public/shymkentte-auzt-stritfud-ashyldy|archive-date=2020-10-21}}</ref>; Бішкектегі жаңа форматтағы фастфуд ашылуына қатысты<ref name="kn-auzt2">{{Cite web|url=https://rezonans.kg/kairat-nurtas-priehal-v-bishkek-na-otkrytie-fast-fuda-novogo-formata/|title=Кайрат Нуртас приехал в Бишкек на открытие фаст-фуда нового формата|website=Rezonans|date=2020-11-20|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112212425/https://rezonans.kg/kairat-nurtas-priehal-v-bishkek-na-otkrytie-fast-fuda-novogo-formata/|archive-date=2021-01-12}}</ref>. * Kairat Nurtas брендті киім дүкендері желісі<ref name="kn-vmv">{{Cite web|url=http://www.vmvdesign.kz/ru/catalog/428-torgovyje_pomeshhenija/1534-butik_odezhdy_kn_kajrata_nurtasa_v_tc_passazh_45kv_m/|title=Бутик одежды KN Кайрата Нуртаса в ТЦ Пассаж, 45кв.м — VMV design|website=vmvdesign.kz|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201238/http://www.vmvdesign.kz/ru/catalog/428-torgovyje_pomeshhenija/1534-butik_odezhdy_kn_kajrata_nurtasa_v_tc_passazh_45kv_m/|archive-date=2020-10-20}}</ref>. * My Universe хош иісі: 2020 жылғы қаңтарда шықты<ref name="kn-perfume">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1834723-kajrat-nurtas-vypustil-duhi-ih-cena-vozmutila-poklonnikov-foto.html|title=Кайрат Нуртас выпустил духи. Их цена возмутила фанатов (фото)|website=nur.kz|date=2020-01-05|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302021156/https://www.nur.kz/1834723-kajrat-nurtas-vypustil-duhi-ih-cena-vozmutila-poklonnikov-foto.html|archive-date=2021-03-02}}</ref>. * KN Vocal — вокал мен хореография мектебі (2019)<ref name="kn-vocal">{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/vyipolnennoe_obeschanie/|title=Kairat Nurtas открыл KN Vocal — школу по вокалу и хореографии|website=Forbes Kazakhstan|date=2019-02-14|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905114426/https://forbes.kz//process/vyipolnennoe_obeschanie/|archive-date=2019-09-05}}</ref>. == Жеке өмірі == Әкесі — Нұртас Айдарбеков, анасы — Гүлзира Айдарбекова. == Шығармашылығы == Әнші ретінде ең алғаш [[Байқоңыр]] сахнасынан он жасында көрінді. Бірінші есеп беру кешін 2008 жылы Алматы қаласында өткізді. Атақты [[Шәмші Қалдаяқов]], Әсет Бейсеуов, Ержан Серікбаев сияқты композиторлардың әндерін Қайрат Нұртастың репертуарынан көруге болады. Оның продюсері, әрі демеушісі анасы - Гүлзира Айдарбекова. == Концерттік қызметі == {| class="wikitable" ! Жылы !! Күні !! Концерт !! Қала, алаң |- | 2008 || 25 ақпан || Алғашқы жеке концерт<ref name="kn-nurbio" /> || Алматы, Республика сарайы |- | 2013 || 31 тамыз || Сауда орталығындағы тегін концерт; көрермендер арасындағы тәртіпсіздікке байланысты өнер үзілді<ref>{{cite news|url=http://newskaz.ru/incidents/20130901/5493104.html|title=Кайрат Нуртас был вынужден прекратить концерт в Алматы из-за агрессии зрителей — ведущий|date=2013-09-01|publisher=ИА «Новости-Казахстан»|lang=ru|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Прайм Плаза» СО |- | 2015 || тамыз || «Мен оралам» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZXWROyFw2vU|title=Қайрат Нұртас — Ол сен емес [Концерт «Мен оралам»] 2015|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-08-17|access-date=2026-10-23}}</ref> || Семей |- | 2015 || 27 қазан || Концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=gc8AFwDiSqo|title=Қайрат Нұртас концерт 27-Қазан Шымкент «Оңтүстік цирк»|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-10-14|access-date=2026-10-23}}</ref> || Шымкент, «Оңтүстік» цирк |- | 2015 || 30 қазан || «Сен де мен де» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yF3tqkAt3ZY|title=30-Қазан Республика сарайы, 19:00 — концерт «Сен де Мен де»|website=YouTube (ресми арна)|date=2015-10-06|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Республика сарайы |- | 2015 || 12 желтоқсан || Шығармашылығының 10 жылдығына арналған «Мен ғашықпын» мерейтойлық концерті; шамамен 30 мың көрермен. Шақырылған әртістер арасында Тимати, Нюша, «Рефлекс»<ref name="kn-ratel">{{Cite web|url=https://ratel.kz/pr/kak_kajrat_nurtas_provel_10_let_mezhdu_dvumja_kontsertami_na_stadione|title=Как Кайрат Нуртас провел 10 лет между двумя концертами на стадионе|website=ratel.kz|date=2025-10-30|access-date=2026-10-23}}</ref> || Астана, «Астана Арена» |- | 2016 || күз || «Күзгі әуен» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sAeg3onNQac|title=Қайрат Нұртас & Ақбота Керімбекова — Кешігіп неге жолықтың? [концерт «Күзгі әуен»] 2016|website=YouTube (ресми арна)|date=2016-10-03|access-date=2026-10-23}}</ref> || — |- | 2016—2017 || — || Мақпал Жүнісовамен «Армысың әз Наурыз» концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BzYhfpsh8Zs|title=Кайрат Нуртас & Макпал Жунисова концерт «Армысың әз Наурыз» [полная версия]|website=YouTube (ресми арна)|date=2017-02-03|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2020 || 8 наурыз || «Гравитация Хитмэна» концерті<ref name="kn-ratel" /> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2020 || сәуір || 3D форматындағы онлайн-концерт «Еркелеп елге ән арнай»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1XMPq02x708|title=Кайрат Нуртас 3D концерт «Еркелеп елге ән арнай»|website=YouTube (ресми арна)|date=2020-04-24|access-date=2026-10-23}}</ref> || онлайн |- | 2024 || 4 мамыр || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.afisha.uz/ru/concerts/2024/04/30/kairat-nurtas|title=Концерт Кайрата Нуртаса|website=afisha.uz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Ташкент, Өзбекстан Ұлттық кино өнері сарайы |- | 2025 || 31 қазан || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6496404-rezultat-pochti-20-let-raboty-kayrat-nurtas-posle-kontserta-obratilsya-k-poklonnikam.html|title=Результат почти 20 лет работы: Кайрат Нуртас после концерта обратился к поклонникам|website=zakon.kz|date=2025-11-02|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Орталық стадион |- | 2026 || 15 сәуір || Жеке концерт<ref>{{Cite web|url=https://bishkek.events/event/kajrat-nurtas/|title=Кайрат Нуртас — концерт в Бишкеке 15.04.2026, Национальная филармония имени Т. Сатылганова|website=bishkek.events|access-date=2026-10-23}}</ref> || Бішкек, Т. Сатылғанов атындағы Ұлттық филармония |- | 2026 || 24 мамыр || Жеке концерт; кештің қонағы Светлана Лобода болды, бірге «Sen meni küt» бірлескен әнін орындады<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/showbiz/career/2380341-kayrat-nurtas-i-svetlana-loboda-zazhgli-publiku-v-almaty/|title=Кайрат Нуртас и Светлана Лобода зажгли публику в Алматы|website=nur.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, «Алматы Арена» |- | 2026 || 25 қыркүйек || Ummon, Rayhon және басқалармен бірге «United Stars 2026» концертіне қатысты<ref>{{Cite web|url=https://showgo.uz/ru/session/1199-united-stars-2026|title=UNITED STARS 2026 / KAYRAT NURTAS / UMMON / RAYHON — Humo Arena|website=showgo.uz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Ташкент, Humo Arena |- | 2026 || 27 қыркүйек || Шығармашылығының 20 жылдығына арналған «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/showbiz/career/2434275-kayrat-nurtas-sobral-stadion-v-astane-kak-proshel-yubileynyy-koncert-artista/|title=Кайрат Нуртас собрал стадион в Астане: как прошел юбилейный концерт артиста|website=nur.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Астана, Astana Arena |- | 2026 || 4 қазан || «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті<ref>{{Cite web|url=https://galaconcert.kz/event/kayrat-nurtas-sahnada-20-zhyl-v-almaty|title=Кайрат Нуртас — «Сахнада 20 жыл» в Алматы|website=galaconcert.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Алматы, Орталық стадион |- | 2026 || 10 қазан || «Сахнада 20 жыл» мерейтойлық концерті; БАҚ хабарлауынша, алаңның сыйымдылығы асып кеткендіктен қысылтаяң болып, қылмыстық іс қозғалған<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/kultura-shoubiz/6534636-zaderzhan-organizator-kontserta-kayrata-nurtasa-v-shymkente--video.html|title=Задержан организатор концерта Кайрата Нуртаса в Шымкенте|website=zakon.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> || Шымкент, Қажымұқан атындағы стадион |} == Фильмдері == 2013 жылы "Өкініш" атты фильмнің премьерасы болды. Фильм, әншінің мелодрамалық өмірін баяндайды. Фильмде Қайрат Нұртас басты рөлді сомдаса, оның туыстары, профессионалды әншілер мен актерлер де фильмнен қалыс қалмады. Адель (2015) Арман. Когда ангелы спят (2017) Той любой ценой<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/1112595/ Кинопоиск сайты]</ref> (2018) Айналар<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/1319233/ Кинопоиск сайты]</ref> (2019) == Дискография == === Студиялық альбомдар === {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы |- | 2009 || «Кешегі»<ref name="kn-nurbio">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1769063-kajrat-nurtas-biografia-put-k-uspehu/|title=Кайрат Нуртас: как живёт и чем занимается известный казахстанский артист|website=nur.kz|date=2024-03-05|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2010 || «Өкініш» |- | 2011 || «Ауырмайды жүрек» |- | 2012 || «Шыда жүрек» |} === Жинақтар === Apple Music деректері бойынша, «Үздік әндер» жинағының он бір томы шықты<ref name="kn-apple">{{Cite web|url=https://music.apple.com/us/artist/kairat-nurtas/1457898868|title=Kairat Nurtas|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Том !! Атауы !! Шыққан күні |- | 1 || «Үздік әндер» (1-том) || 14.10.2020 |- | 2 || «Үздік әндер» (2-том) || 16.10.2020 |- | 3 || «Үздік әндер» (3-том) || 16.10.2020 |- | 4 || «Үздік әндер» (4-том) || 11.10.2020 |- | 5 || «Үздік әндер» (5-том) || 01.12.2020 |- | 6 || «Үздік әндер» (6-том) || 07.10.2018 |- | 7 || «Үздік әндер» (7-том) || 07.11.2018 |- | 8 || «Үздік әндер» (8-том) || 10.07.2018 |- | 9 || «Үздік әндер» (9-том) || 08.08.2018 |- | 10 || «Үздік әндер» (10-том) || 10.10.2018 |- | 11 || «Үздік әндер» (11-том) (Сырым Исабаевтың қатысуымен) || 01.11.2023 |} === Таңдаулы синглдер === {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Ескертпе |- | 2006 || «Арман» || Бауыржан Есебаевтың әні, Нұртас 2006 жылы жазған; цифрлық платформаларда 2020 жылы шықты<ref name="kn-turk">{{Cite web|lang=kk|url=https://turkystan.kz/article/249077-tonap-ketken-kairat-nurtasty-elge-tanytkan-arman-ninin-avtory-ku-piianyn-betin-ashty|title=«Тонап кеткен»: Қайрат Нұртасты елге танытқан «Арман» әнінің авторы құпияның бетін ашты|website=turkystan.kz|date=2024-09-20|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2016 || «Алматы түні» || Нюшамен дуэт<ref name="kn-nusha">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9ZfFx5-jLCo|title=Кайрат Нуртас feat. Нюша — Алматы түні [HD] 2016|website=YouTube (ресми арна)|date=2016-06-19|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 || «Аға» || [[Ирина Кайратовна]]ның «13 шығарылым» альбомындағы ән, Нұртастың қатысуымен (2020 жылғы 30 қазан)<ref name="am-aga">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/%D0%B0%D2%93%D0%B0-feat-%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81/1533785293?i=1533785773|title=Аға (feat. Кайрат Нуртас) — «13 ВЫПУСК» (Ирина Кайратовна)|website=Apple Music|date=2020-10-30|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2021 || «Жаным» || <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nur.kz/showbiz/1911296-ne-imeet-nichego-obschego-s-lichnoy-zhiznyu-kayrat-nurtas-vypustil-novuyu-lirichnuyu-pesnyu/|title="Жалею, что мы встретились": Кайрат Нуртас выпустил грустную песню|website=nur.kz|date=2021-05-06|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2023 || «Сенде жүрек жоқ» || [[Ернар Айдар]]мен дуэт нұсқасы (премьерасы 2023 жылғы 10 қаңтар; әннің алғашқы нұсқасы 2016 жылы шыққан)<ref name="kn-sjj">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5-%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D0%B6%D0%BE%D2%9B-single/1664263507|title=Сенде жүрек жоқ — Single (Kairat Nurtas & Ernar Aidar)|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 || «Tun» || [[Ирина Кайратовна]] және Jamal & Ganja-мен бірлескен сингл (2024 жылғы 12 шілде)<ref name="am-tun">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/tun/1755224539?i=1755224547|title=Tun — Single (Jamal & Ganja, Ирина Кайратовна & Kairat Nurtas)|website=Apple Music|date=2024-07-12|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2025 || «Kaidasyn» || НАZИМА-мен дуэт<ref name="kn-kaidasyn">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/kaidasyn-single/1847356772|title=Kaidasyn — Single (Kairat Nurtas & НАZИМА)|website=Apple Music|date=2025-10-25|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2026 || «Sen meni küt» || Светлана Лободамен дуэт<ref name="kn-loboda">{{Cite web|url=https://airpres.kz/culture/kajrat-nurtas-i-loboda-predstavili-trek-v-almaty/|title=Кайрат Нуртас и Лобода представили трек в Алматы|website=airpres.kz|access-date=2026-10-23}}</ref> |} == Марапаттары мен жүлделері == * Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығы («Эстрада» номинациясы, 2016)<ref name="kn-gakku">{{Cite web|url=http://gakku.kz/ru/news/4281/kto-iz-kazahstanskih-zvezd-samyj-odarennyj|title=Кто из казахстанских звёзд самый одаренный?|website=Gakku|date=2016-12-09|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715011130/http://gakku.kz/ru/news/4281/kto-iz-kazahstanskih-zvezd-samyj-odarennyj|archive-date=2018-07-15}}</ref>. * «Ұлттық Ұлан қызметінің үздігі» I дәрежелі омырау белгісі (2017)<ref name="kn-semey">{{Cite web|url=http://semeyainasy.kz/в-региональном-командовании-шығыс/|title=В региональном командовании «Шығыс» Национальной гвардии прошел конкурс художественной самодеятельности|website=Semey ainasy|date=2017-12-18|access-date=2026-10-23}}</ref>. * Еуразиялық музыкалық сыйлық (ЕМА): 2013 жылы «Үздік орындаушы» номинациясына ұсынылды, жеңімпаз Әли Оқапов болды<ref name="kn-ema13">{{Cite web|url=http://total.kz/lady/events/2013/09/16/ali_okapov_priznan_luchshim_ispo|title=Али Окапов признан лучшим исполнителем 2013 года по версии ЕМА|author=Кучма, Виктория|website=Total.kz|date=2013-09-16|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610230258/http://total.kz/lady/events/2013/09/16/ali_okapov_priznan_luchshim_ispo|archive-date=2015-06-10}}</ref>; 2014 жылы сол номинацияда жеңімпаз атанды<ref name="kn-ema14">{{Cite web|url=http://forbes.kz/life/afisha/kayrat_nurtas_stal_luchshim_ispolnitelem_2014_v_kazahstane|title=Кайрат Нуртас стал лучшим исполнителем 2014 в Казахстане|website=Forbes Kazakhstan|date=2014-09-22|access-date=2026-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226202747/http://forbes.kz/life/afisha/kayrat_nurtas_stal_luchshim_ispolnitelem_2014_v_kazahstane|archive-date=2014-12-26}}</ref>. * Шымкент қаласының құрметті азаматы (2019)<ref name="kn-sputnik" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Түркістанда туғандар]] [[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Шымкенттің құрметті азаматтары]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] [[Санат:YouTube алтын батырма иелері]] de61sl8kqxa9wp3zlxn35bawc6qkpga Тоғызтарау ауданы 0 522428 3686343 3685472 2026-10-25T18:14:18Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Steel Whiteway|Steel Whiteway]] ([[User talk:Steel Whiteway|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2756947 wikitext text/x-wiki ''' Тоғызтарау ауданы''' (қыт. 巩留县 Gongliu ) Қытай Халық Республикасы ШҰАР дағы Іле Қазақ автономиялық облысының Іле аймағына қарасты әкімшілік-аумақтық құрылым. Тянь-Шань тауының орта бөлігінде орналасқан, Іле өзенінің жоғарғы ағысында. Халық саны 196400 адам, аумағы 4528 к.к., 1931 жылы негізі қаланған. 7 ауылдық округ, 1 қалашықтан тұрады, Шығыс солтүстік бөлігінде Күнес ауданымен, солтүстік бөлігі Нылқы ауданымен Құлжа ауданы, оңтүстігі Текес ауданымен шектесіп жатыр. Аудан аумағында қазақ, хань, ұйғыр қатарлы ұлттар тұрады, байырғы халқы қазақтар. Халқы негізінен мал шаруашылығы және егін шаруашылығымен айналысады. {{stub}} [[Санат:Іле Қазақ автономиялық облысы]] e30tms2urm5w6u8jvoo6942vmwzqzs0 Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов 0 523716 3686309 3685126 2026-10-25T17:43:51Z Kasymov 10777 3686309 wikitext text/x-wiki '''Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов''' — [[1982 жыл]]ғы [[14 шілде]]де [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]ндағы Шу ауылында дүниеге келген. "[[МузАРТ|Музарт]]" тобының әншісі. Сылдырмақта (Бубин) ойнайды. Отбасындағы 18 баланың кенжесі. == Қызметі == 2005 жылы «МузАРТ» тобының құрамына Мақсат Базарбаевтің орнына келді<ref name="qc" />. Топ мүшелері — «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығының лауреаттары және Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері<ref name="qc">{{Cite web|url=https://qazaqconcert.kz/ru/poster/muzart-25-koncerti|title="МузАРТ-25" концерті|website=«Қазақконцерт» Роза Бағланова атындағы мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Марапаттары == * 2006 жыл — «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы («Эстрада» номинациясы, «Музарт» тобының құрамында)<ref name="dec06">{{Cite web|url=https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P060001218_|title=О присуждении Государственной молодежной премии «Дарын» Правительства Республики Казахстан в 2006 году|website=zakon.uchet.kz|date=2006-12-15|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 2026 жылғы маусымда «Құрмет» орденімен марапатталды (қазақ өнерін дамытуға қосқан елеулі үлесі, шығармашылық саладағы жоғары нәтижелері мен мәдениет саласындағы еңбегі үшін); наградаларды 11 маусымда Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов тапсырды<ref name="q365">{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/culture/21417-solisty-muzart-i-drugie-deiateli-kultury-poluchili-gosnagrady-v-almaty/|title=Солисты «МузАРТ» и другие деятели культуры получили госнаграды в Алматы|website=Qaz365.kz|date=2026-06-11|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{уики}} [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] kvxilc6ryevytiqbmv1xfwjefpiyq4q 3686310 3686309 2026-10-25T17:44:10Z Kasymov 10777 «[[Санат:Созақ ауданында туғандар|Созақ ауданында туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686310 wikitext text/x-wiki '''Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов''' — [[1982 жыл]]ғы [[14 шілде]]де [[Түркістан облысы]], [[Созақ ауданы]]ндағы Шу ауылында дүниеге келген. "[[МузАРТ|Музарт]]" тобының әншісі. Сылдырмақта (Бубин) ойнайды. Отбасындағы 18 баланың кенжесі. == Қызметі == 2005 жылы «МузАРТ» тобының құрамына Мақсат Базарбаевтің орнына келді<ref name="qc" />. Топ мүшелері — «Дарын» жастар мемлекеттік сыйлығының лауреаттары және Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері<ref name="qc">{{Cite web|url=https://qazaqconcert.kz/ru/poster/muzart-25-koncerti|title="МузАРТ-25" концерті|website=«Қазақконцерт» Роза Бағланова атындағы мемлекеттік академиялық концерттік ұйымы|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Марапаттары == * 2006 жыл — «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы («Эстрада» номинациясы, «Музарт» тобының құрамында)<ref name="dec06">{{Cite web|url=https://zakon.uchet.kz/rus/docs/P060001218_|title=О присуждении Государственной молодежной премии «Дарын» Правительства Республики Казахстан в 2006 году|website=zakon.uchet.kz|date=2006-12-15|access-date=2026-10-23}}</ref>. * 2026 жылғы маусымда «Құрмет» орденімен марапатталды (қазақ өнерін дамытуға қосқан елеулі үлесі, шығармашылық саладағы жоғары нәтижелері мен мәдениет саласындағы еңбегі үшін); наградаларды 11 маусымда Алматы қаласы әкімінің орынбасары Абзал Нүкенов тапсырды<ref name="q365">{{Cite web|url=https://ru.qaz365.kz/culture/21417-solisty-muzart-i-drugie-deiateli-kultury-poluchili-gosnagrady-v-almaty/|title=Солисты «МузАРТ» и другие деятели культуры получили госнаграды в Алматы|website=Qaz365.kz|date=2026-06-11|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{уики}} [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Созақ ауданында туғандар]] 3y16p3fnx66aq8hbfpzorzq2h9d3e88 Берке хан 0 528201 3686358 3661327 2026-10-25T18:37:21Z Қатысушы Апельсин 121973 «[[Санат:Жошы әулеті|Жошы әулеті]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686358 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Берке хан | Шынайы есімі = | Суреті = Golden Horde. Berke. AH 655-665 AD 1257-1267 Qrim (Crimea) mint. Struck circa AH 662-665 (AD 1263-1267).jpg | Атауы = Берке ханның теңгелері | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның 4-ші ханы | Лақап аты = | Ту = Golden_Horde_flag_1339.svg | Басқара бастады = [[1257 жыл|1257]] | Басқаруын аяқтады = [[1266 жыл|1266]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Ұлақшы хан]] | Ізбасары = [[Меңгу Темір хан]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = [[ислам]] | Туған күні = 1209 / 1221 | Туған жері = Бұрхан Халдун / Дешті Қыпшақ | Қайтыс болған күні = 1266 | Қайтыс болған жері = [[Кура (өзен)|Кура]] өзені, [[Әзербайжан]] | Жерленді = [[Сарайшық]], [[Қазақстан]] | Династия = [[Шыңғыс хан әулеті]] | Туылған кездегі есімі = | Әкесі = [[Жошы хан]] | Анасы = [[Хан Сұлтан]] хатұн | Жұбайы = Тағтағай хатұн <br />Жіжек хатұн <br />Кехар хатұн | Балалары = Ұрбай хатұн<br />Аты белгісіз ұл | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = Алтын Орда мен Елхан мемлекеті арасындағы қақтығыстар | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Берке хан''' (1266/1267 ж. қаза тапқан; көне түркі: برکه خان) — [[Алтын Орда]]ның ханы, әскербасы, [[1257 жыл]]дан [[1266 жыл]]ға дейін Көк Орда мен Ақ Орданың билігін біріктіріп, Жошы ұлысының (Алтын Орданың) қуатын нығайтқан әмірші.<ref name="Pochekaev">Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: Евразия, 2010. — 408 с.</ref> Ол ресми түрде [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошының]] перзенті болып табылады. Ол өзінің туған ағасы [[Бату хан]]ның ұлдарынан кейін таққа отырды және [[Моңғол империясы]]ның ұлыстары ішінде алғашқы болып [[Ислам]] дінін қабылдағанын ресми түрде жариялаған алғашқы хан.<ref name="Seleznev">Селезнев Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Фэн АН РТ, 2015. — 543 с.</ref> Оның бөлесі (немере ағасы) [[Құлағу хан]] [[Бағдат]] қаласын талқандап, [[Иран]]да [[Елхан мемлекеті]]н құрғаннан кейін, Берке оған қарсы мысырлық Мәмлүк сұлтанатымен одақ құрды. Сондай-ақ, Берке Төле әулетінің азамат соғысында [[Құбылай хан|Құбылайға]] қарсы [[Арықбұға хан|Арық бұғаны]] қолдады, бірақ өзі Құлағумен және Ильхандармен соғысып жатқандықтан, бұл тартысқа әскери тұрғыдан араласа алмады. == Есімінің мағынасы == «Берке» — түркі және моңғол халықтарына ортақ есім. Моңғол тілінде «бэрх» (көне түркі тіліндегі ''bärk'' сөзімен түбірлес) «қиын, қатты, берік» деген мағынаны білдіреді. == Туған жылы == Берке [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан]]ның отбасында дүниеге келген. Оның нақты қай жылы туғаны туралы тарихшылар арасында ортақ мәміле жоқ. [[Һижра]] жыл санауы бойынша 663 жылы (б.з. 1264/1265 жж.) оның ордасына келген мәмлүк елшілері ханның жасын 56-да деп сипаттаған. Бұл мәлімет оның 1207 және 1209 жылдар аралығында туғанын көрсетеді. Алайда, сол заманның парсы шежірешісі Жүзжани Берке ханды моңғолдардың [[Хорезм]]ді басып алу жорығы кезінде (1219–1221 жж.) дүниеге келген деп мәлімдейді. Соңғы дерекке сүйенген тарихшы Жан Ришар Беркенің анасы [[Мұхаммед Хорезмшах|Хорезмшах Мұхаммед II-нің]] тұтқынға түскен қызы — [[Хан Сұлтан]] (немесе Сұлтан хатұн) болған деген болжамды алға тартады. Жошы мен Хан-Сұлтанның некесі [[1220 жыл]]ы қиылғандықтан, бұл нұсқа бойынша Берке 1221 жылдан ерте тууы мүмкін емес. == Жастық шағы және жорықтары == Берке өзінің бірнеше бауырларымен бірге 1229 жылы немере ағасы [[Үгедей хан|Үгедейді]] (Өгедей) ұлы қаған етіп сайлау рәсіміне қатысты. 1236 жылы Берке өзінің бауырлары [[Орда Ежен хан|Орда Ежен]], Шинкур, [[Шибан]] және өзге де туыстарымен бірге [[Бату хан]]ның басшылығымен [[Сібір]]ден аттанған 150 мыңдық орасан зор әскердің құрамында болды. Бұл әскер мұсылман Еділ бұлғарлары мен қыпшақтардың жерін басып алып, оларды өздеріне бағындырды. Бату мен [[Сүбедей|Сүбедей ноян]] Беркені [[Кавказ]]дың солтүстігіндегі [[қыпшақтар]]ды бағындыруға аттандырды. Осыдан кейін, 1237 жылы олар Рязань мен Суздаль кінәздіктерін талқандап, Русь жеріне ішкерілей кірді. 1238–1239 жылдардың қысында Берке қыпшақтарды жеңіп, [[меркіттер]]дің көсемін тұтқынға алды. Кейіннен ол [[Каспий теңізі]]нің батысындағы Құма мен Терек өзендері бойындағы даланы толықтай бағындырды.<ref name="Trepavlov">Трепавлов В. В. История Ногайской Орды. — М.: Восточная литература, 2002. — 752 с.</ref> Сонымен қатар, Берке ағасы Батудың басшылығымен [[Еуропа]]ға жасалған жорықтарға қатысып, мажар (венгр) әскері тас-талқан болған Шайо (Мохи) өзені бойындағы шайқаста ерекше көзге түсті. Үгедей қаған қайтыс болып, жаңа ұлы қағанды сайлау үшін Шыңғыс хан ұрпақтары Моңғолияға шақырылғанда, Берке мен оның бауырлары Бату ханмен бірге жаңа билеушіні таңдайтын құрылтайға аттанды.<ref>Алтын Орда: Қазақ хандығы (I бөлім). Қазақстан балалар энциклопедиясы / Т. Жұмаханов, Б. Жұматаев, Т. Шаңбай. - Алматы: "Аруна" баспасы, 2007. - 224 бет, илл. ISBN 9965-26-042-7</ref> == Әдебиет == * Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: Евразия, 2010. — 408 с. * Селезнев Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Фэн АН РТ, 2015. — 543 с. * Трепавлов В. В. История Ногайской Орды. — М.: Восточная литература, 2002. — 752 с. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Алтын Орда хандары}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Алтын Орда хандары]] [[Санат:Тарихи тұлғалар]] [[Санат:Жошы әулеті]] bwm5hzd4og15wa0y4a9naoahw2aeuxz Церен-Дондук 0 532498 3686228 3685282 2026-10-25T15:50:08Z Unknown Alash 96268 3686228 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == 1726 ж. қазақ хандары [[Әбілқайыр хан]] мен [[Сәмеке хан]] бастаған қазақ әскері қалмақтардың Черен Дондук быстаған әскерімен шайқас жүргізді . Черен Дондуктен кейін тақ мұрагері болып [[Дондук Омбо]] жарияланды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1732 жылы қайтыс болғандар]] kmz5b70etjp2v0512thlhdh71uz19vp 3686229 3686228 2026-10-25T15:50:26Z Unknown Alash 96268 Unknown Alash [[Черен-Дондук]] бетін [[Церен-Дондук]] бетіне жылжытты 3686228 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == 1726 ж. қазақ хандары [[Әбілқайыр хан]] мен [[Сәмеке хан]] бастаған қазақ әскері қалмақтардың Черен Дондук быстаған әскерімен шайқас жүргізді . Черен Дондуктен кейін тақ мұрагері болып [[Дондук Омбо]] жарияланды. == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1732 жылы қайтыс болғандар]] kmz5b70etjp2v0512thlhdh71uz19vp 3686236 3686229 2026-10-25T15:58:33Z Unknown Alash 96268 3686236 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Церен-Дондук | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == == Әдебиет == *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1732 жылы қайтыс болғандар]] c0jlr1nbtntjranak9a7r2ri3uk8x5k 3686237 3686236 2026-10-25T16:05:31Z Unknown Alash 96268 3686237 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = Церен-Дондук | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1732 жылы қайтыс болғандар]] iw27xl9rqyng3ryv06m4kpj6pstibxm 3686242 3686237 2026-10-25T16:23:25Z Unknown Alash 96268 3686242 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] [[Санат:1732 жылы қайтыс болғандар]] pbzkx83mk31tzua9qkj4ehvcto7576z 3686553 3686242 2026-10-26T09:59:09Z Unknown Alash 96268 3686553 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] re9424c01dt5uh10s5mp9nvpkf0eurx 3686564 3686553 2026-10-26T10:12:03Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686564 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] ru6vn2ad7c1ddqggqd5fab9s0dv4sw5 3686565 3686564 2026-10-26T10:12:25Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686565 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] a4i8op4a6yyzllrzl50djm647o3115r 3686591 3686565 2026-10-26T10:42:40Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686591 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] 53zy19yby14o6nyses39eqtyw17hyub 3686592 3686591 2026-10-26T10:43:48Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686592 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] sf36g6yo8keen00qr1g604qqjmb8pst 3686593 3686592 2026-10-26T10:46:50Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686593 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] jgre0co9xrzvr9r1npq8ekrvnkj8iv8 3686598 3686593 2026-10-26T10:50:22Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686598 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] g099t8rl4wtlxzezu8atts386as3led 3686601 3686598 2026-10-26T10:53:19Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686601 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] mnw6143mxw69j0glsigdsg7u8dlbvz7 3686603 3686601 2026-10-26T10:58:13Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686603 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] cyt9luk9o08hh9t131jbfz5pjgvd4xi 3686605 3686603 2026-10-26T11:00:15Z Unknown Alash 96268 3686605 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] bcvs4l3mz4n3fjick6zmzhgqp1kzdvr 3686611 3686605 2026-10-26T11:05:53Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686611 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] 2052va90xfo85k85d6enq65g2sh5v02 3686612 3686611 2026-10-26T11:07:29Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686612 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] eg0a61495i30ioaeu8fyphcic9y7gc2 3686616 3686612 2026-10-26T11:13:16Z Unknown Alash 96268 3686616 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] glg2itgweiuc19lczyin2bf1fifcjuu 3686617 3686616 2026-10-26T11:17:03Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686617 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] hxit9xoy8qqjofrqiv91glg5nlnlvfc 3686619 3686617 2026-10-26T11:20:05Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686619 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] ifsuop78726i3jahusnuasn3k58t1ak 3686626 3686619 2026-10-26T11:29:16Z Unknown Alash 96268 3686626 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] fuzz5hrb2qkdb6x04uzmt3js2ev7c1s 3686627 3686626 2026-10-26T11:30:19Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686627 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] bdrwjb22v4o6fpq4qgny7uyas5730xs 3686629 3686627 2026-10-26T11:33:02Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686629 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] g7pvcftp19w5vyrds4in06oc3udunnm 3686634 3686629 2026-10-26T11:41:40Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686634 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] lrkfhzxgwidahoqpojzfu1pxdluslmm 3686635 3686634 2026-10-26T11:44:15Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686635 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Жаңа қалмақ билеушісі Парсы мемлекетімен және Осман империясымен дербес қарым қатынас орнатып, қол астындағы нойондардан өзіне ерекше құрмет көрсетуді талап етті. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] 8ojhl3w3skc1ipl44uh2xz1cj4z24cu 3686641 3686635 2026-10-26T11:50:32Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686641 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1724 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1724 жылдың 20 қыркүйегінде Саратов түбінде астрахан губернаторы А.П. Волынский Церен-Дондукты хан емес, билеушінің өкілі ретінде жариялады. Билеушінің өкілі атағы патша үкіметіне, қажет болған жағдайда, оны басқа үміткермен алмастыруға мүмкіндік берді. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Жаңа қалмақ билеушісі Парсы мемлекетімен және Осман империясымен дербес қарым қатынас орнатып, қол астындағы нойондардан өзіне ерекше құрмет көрсетуді талап етті. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] 6fkkudtlv1vztn8m9uleiy7eqaj5vph 3686643 3686641 2026-10-26T11:53:03Z Unknown Alash 96268 3686643 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1731 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда I Петрмен кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, Ресейге ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған Дондук-Омбо мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1724 жылдың 20 қыркүйегінде Саратов түбінде астрахан губернаторы А.П. Волынский Церен-Дондукты хан емес, билеушінің өкілі ретінде жариялады. Билеушінің өкілі атағы патша үкіметіне, қажет болған жағдайда, оны басқа үміткермен алмастыруға мүмкіндік берді. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Жаңа қалмақ билеушісі Парсы мемлекетімен және Осман империясымен дербес қарым қатынас орнатып, қол астындағы нойондардан өзіне ерекше құрмет көрсетуді талап етті. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] elj5ldqqumke5ydcav6e9kl9uf7zzhp 3686648 3686643 2026-10-26T11:55:33Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686648 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1731 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда [[I Петр|I Петрмен]] кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, [[Ресей империясы|Ресейге]] ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында Астрахан маңаындағы Берекет өенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған [[Дондук-Омбо]] мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг [[ұлыс|ұлыстарының]] басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1724 жылдың 20 қыркүйегінде [[Саратов|Саратовтан]] 42 шақырым жерде астрахан губернаторы А.П. Волынский Церен-Дондукты хан емес, билеушінің өкілі ретінде жариялады. Билеушінің өкілі атағы патша үкіметіне, қажет болған жағдайда, оны басқа үміткермен алмастыруға мүмкіндік берді. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Жаңа қалмақ билеушісі Парсы мемлекетімен және Осман империясымен дербес қарым қатынас орнатып, қол астындағы нойондардан өзіне ерекше құрмет көрсетуді талап етті. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] obftdainjuxokqwbjattthk8557y0i3 3686651 3686648 2026-10-26T11:57:58Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3686651 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = қалмақ ханы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1731 | Басқаруын аяқтады = 1735 | Ізашары = [[Аюке хан]] | Ізбасары = [[Дондук-Омбо]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1737 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні =[[буддизм|тибеттік буддизм]] | Әкесі = Аюке хан | Анасы = Дармабала | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = Ханская печать Церен-Дондука.jpg|thumb| | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Церен-Дондук''' (жазба деректерде ''Цэрэн-Дондук, Черен-Дундук, Черен-Дондук'', туған жылы белгісіз - 1737) - [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] екінші билеушісі, [[Аюке хан|Аюке ханның]] кенже ұлы әрі мирасқоры. == Өмірбаяны == [[File:Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты.jpg|thumb|left|Қалмақ ханы Церен-Дондуктың хаты]] 1722 жылдың тамызында Черный Ярда [[I Петр|I Петрмен]] кездескен Аюке хан орыс билеушісінен қалмақ тағына ұлы Церен-Дондукты отырғызуды сұраған. Алайда, I Петр П.А. Толстойға беделді нойон Доржи Назаровпен құпия келіссөздер жүргізуге бұйрық берген. Доржи Назаров хан тағына отырған соң патша үкіметінің талаптарын орындауға, [[Ресей империясы|Ресейге]] ұлын аманатқа жіберуге келісті. Осы қадам арқылы Ресей үкіметі хан билігін мұрагерлік жолмен берудің қалыптасқан тәртібін өзгертіп, оның орнына Ресей билігіне қолайлы үміткерді жоғарыдан тағайындау тәсілін енгізуді көздеді. Олар осы тағайындалған тұлғаға сүйене отырып, Қалмақ хандығын толықтай өз бақылауына алуды мақсат етті. Аюке өзінің мұрагері етіп таңдаған Церен-Дондукқа хан тағын иеленуді жеңілдету үшін оның басты қарсыласы - өз немересі Досангты әлсіретуді тырысқан. 1723 жылдың 24 қарашасында [[Астрахан]] маңындағы Берекет өзенінің бойында қалмақ ханының әскерін бастаған [[Дондук-Омбо]] мен Досангтың арасындағы шайқас өтті. Бұл шайқаста жеңіліс тапқан Досанг [[ұлыс|ұлыстарының]] басым бөлігінен айырылды. Аюке ханның өлімінен кейін қалмақ тағына басты үміткердің біріне айналды. 1724 жылдың 20 қыркүйегінде [[Саратов|Саратовтан]] 42 шақырым жерде астрахан губернаторы А.П. Волынский Церен-Дондукты хан емес, билеушінің өкілі ретінде жариялады. Билеушінің өкілі атағы патша үкіметіне, қажет болған жағдайда, оны басқа үміткермен алмастыруға мүмкіндік берді. 1731 жылы патша үкіметіне қалмақтарға қытай елшілігінің қыққаны және олардың Церен-Дондукқа Далай-ламадан «хан» атағын алып келе жатқаны туралы хабар жеткен. Қытай елшілігінен озып кету үшін патша үкіметі Церен-Дондукты қалмақ ханы етіп тағайындады. Жаңа қалмақ билеушісі Парсы мемлекетімен және [[Осман империясыОсман империясымен]] дербес қарым-қатынас орнатып, қол астындағы нойондардан өзіне ерекше құрмет көрсетуді талап етті. Церен-Дондук билік құрған кезеңі орталық биліктің әлсіздігімен және саяси тұрақсыздықпен ерекшеленді. Церен-Дондуктың хан болып жариялануы Дондук-Омбоның наразылығын күшейтіп, оның жағына нойондар мен зайсангтардың жаңа тобын тартты. Олардың наразылығы жаңа билеушінің хандықтың ішкі істеріне белсене араласуы болды. Дондук-Омбо тобымен орын алған қарама-қайшылықтар қарулы қақтығысқа алып келді. 1731 жылдың 4 қарашасында Сасыкөл түбінде Церен-Дондук әскері Дондук-Омбо күштерінен жеңіліс тапты. Церен-Дондук ұлыстарының басым бөлігінен айырылды. Патша үкіметінің қудалауынан қауіптенген Дондук-Омбо ұлыстарымен Қобанға қоныс аударды. 1735 жылдың 10 қыркүйегінде Церен-Дондук VII Далай-ламадан «Дайчин-Шаса-Бюджа-хан» лауазымын иеленді. Хан атағына ие болғанымен, Церен-Дондуктың билігі тұрақсыз еді. Орыс-түрік соғысының қарсаңында патша үкіметі Церен-Дондукты өз билігін нығайтқан Дондук-Омбомен алмастыруды ұйғарды. Халық арасындағы билігі мен беделінен айырылған Церен-Дондук 1735 жылдың 15 қарашасында Шакур-ламамен [[Волгоград|Царицинде]] тұтқындалып, алдымен, [[Мәскеу|Мәскеуге]], кейін [[Санкт-Петербург|Петербургке]] жер аударылды. Ол қалмақ ұлыстарына қайтып оралмады. == Әдебиет == *''Батмаев М. М.'' Калмыки в XVII—XVIII веках. События, люди, быт. В 2-х т. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1993. *История Калмыкии с древнейших времён до наших дней: в 3 т. — Элиста: ГУ «Издательский дом «Герел», 2009. — 848 с. *''Митиров А. Г.'' Ойраты-калмыки: века и поколения. — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1998. — 384 с. *''Цюрюмов А. В.'' Калмыцкое ханство в составе России: проблемы политических взаимоотношений. — Элиста: Джангар, 2007. *''Шовунов К. П.'' Очерки военной истории калмыков (XVII-XIX вв.) — Элиста: Калм. кн. изд-во, 1991. — 189 с. *''Эрдниев У. Э.'' Калмыки: Историко-этнографические очерки. — 3-е изд., перераб. и доп. — Элиста: Калм. кн. изд-во. 1985. — 282 с. [[Санат:Қалмақ хандары]] intgdny8zwxjxey15xg10fenvws4ps8 Сандэнс кинофестивалі 0 536171 3686602 3601111 2026-10-26T10:56:44Z Marksscheider 183882 3686602 wikitext text/x-wiki {{Кинофестиваль | атауы = Сандэнс кинофестивалі | лого = | сурет = Sundance Film Festival.jpg | сурет_ені = 300px | сурет_сипаттамасы = | негізі_қаланды = 1985 жыл | орны = [[Парк-Сити]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | басты_марапаты = Grand Jury Prize Dramatic | сайт = https://www.sundance.org }} '''Сандэнс кинофестивалі ''' ({{lang-en|Sundance Film Festival}}) — америкалық тәуелсіз фильмдердің кинофестивалі. Тәуелсіз киноның ең ірі фестивальдердін бірі.<ref>{{cite web |last=Stambro |first=Jan Elise |title=The Economic Impacts of the 2012 Sundance Film Festival Held in Utah from қаңтар 19, 2012 to қаңтар 29, 2012 |url=http://www.sundance.org/pdf/press-releases/Economic_Activity_Report_Sundance_Film_Festival_2012.pdf |format=pdf |work=Bureau of Economic and Business Research |publisher=University of Utah |accessdate=2012-11-06}}</ref> Фестивальдің ұйымдастырушысы Сандэнс институты ({{lang-en|Sundance Institute}}) болып табылады. Сандэнс институтын [[1981 жыл]]ы атақты актер [[Роберт Редфорд]] және оның достары тәуелсіз америкалық кино қалыптастыруына жағдай жасау үшін құрды. Кинофестиваль Роберт Редфордтың «[[Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид]]» фильміндегі өзінің ең сүйікті кейіпкері — [[Сандэнс Кид]]тің құрметіне аталған.<ref name=redformdmainfoudner>{{cite news|url=https://people.com/how-robert-redford-changed-movies-with-sundance-film-festival-7852395|title=How Robert Redford Changed Movies with the Sundance Film Festival: 'I've Devoted So Much of My Life to It'|first=Jack |last=Smart| publisher=People|date=September 16, 2025|accessdate=September 16, 2025}}</ref> Фестиваль америкалық және халықаралық тәуелсіз кинематографистердің жаңа туындыларына арналған алаң ретінде қызмет етеді. Ол америкалық және халықаралық драмалық және деректі фильмдердің (толықметражды және қысқаметражды) конкурстық бөлімдерінен, сондай-ақ конкурстан тыс көрсетілімдер тобынан тұрады. Фестиваль 1978 жылы [[Юта]] штатының [[Солт Лейк Сити|Солт-Лейк-Сити]] қаласында «Utah/US Film Festival» деген атаумен негізделді. 1981 жылы фестиваль көршілес Парк-Ситиге (Юта) көшіп, атауы «US Film and Video Festival» болып өзгертілді. Ал 1991 жылы оған ресми түрде «Sundance Film Festival» атауы берілді. 40 жылдан астам уақыттан кейін, 2027 жылы фестиваль [[Колорадо]] штатындағы [[Боулдер (Колорадо)|Боулдер]] қаласына көшеді. 2026 жылы ол Ютада соңғы рет өткізілді.<ref name=sundanceutahremmanents>{{cite news|url=https://www.deseret.com/utah/2026/02/02/sundance-film-festival-leaves-park-city-utah/|title=‘Thank you, Park City’: Sundance Film Festival takes its final bow in Utah|first=Ariel|last=Hammer|publisher=Desert News|date=February 2, 2026|accessdate=February 2, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sundance.org/blogs/what-to-know-about-the-2026-sundance-film-festival/|title=What to Know About the 2026 Sundance Film Festival|publisher=Sundance Institute|date=July 14, 2025|accessdate=September 17, 2025}}</ref> == Тарихы == Сандэнс кинофестивалі 1978 жылы Юта штатына кинематографистерді көбірек тарту мақсатында «Utah/US Film Festival» деген атаумен негізделді.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/films/sundance/history_of_sundance.shtml |title=Films – Sundance Film Festival – A Brief History |publisher=BBC |access-date=July 14, 2017}}</ref> Ол кездері фестиваль бағдарламасы негізінен ретроспективалық көрсетілімдер мен режиссерлерге арналған панельдік пікірталастардан тұратын, бірақ соған қарамастан Голливудтан тыс жерде түсірілген шағын туындылар да көрсетіліп тұратын. Фестивальдің елеусіз аймақтық шара деңгейінен шығып, әлемдік биікке көтерілуіне екі негізгі фактор себеп болды. Біріншісі — 1981 жылдан бастап осы аймақта тұратын танымал актер әрі режиссер [[Роберт Редфорд]]тың фестиваль төрағалығына келуі.<ref name=redformdmainfoudner /> Оның есімі мен беделі шараға зор назар аудартты. Екінші фактор — режиссер [[Сидни Поллак]]тың кеңесімен фестиваль уақытының қыркүйектен қаңтарға ауыстырылуы. Поллак қысқы тау шаңғысы курортындағы фестиваль [[Голливуд]] өкілдерін бұл жерге ағылып келуіне себеп болады деп болжаған. 1985 жылы басқару тізгіні «Sundance Institute» коммерциялық емес ұйымына өтіп, 1991 жылы фестиваль қазіргі ресми атауына ие болды. Көптеген әйгілі режиссерлер, соның ішінде [[Квентин Тарантино]], [[Роберт Родригес]], [[Кевин Смит]], [[Джеймс Ван]], [[ағайынды Коэн]]дер, [[Дэвид О. Расселл|Дэвид О. Расселл]], [[Пол Томас Андерсон]], [[Стивен Содерберг]], [[Даррен Аронофски]], [[Дэмьен Шазелл]] мен [[Джим Джармуш]] өздерінің алғашқы үлкен жеңістеріне осы жерде қол жеткізді. Сондай-ақ «[[Қоймалық иттер]]», «[[Блэр мыстаны]]», «[[Эль Мариачи]]», «[[Донни Дарко]]», «[[Жаздың 500 күні]]» және «[[Шабыт (фильм)|Шабыт]]» сияқты кино әлемінде із қалдырған туындылар алғаш рет осы Сандэнс сахнасында қалың көрерменге жол тартты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat-inline|Sundance Film Festival}} * [http://festival.sundance.org Sundance Festival сайты] {{ref-en}} * [http://www.sundance.org Sundance Institute сайты] {{ref-en}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ кинофестивальдері]] qi3431mxgjws22nksswqxdgbny9afr3 Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3686210 3684554 2026-10-25T15:21:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686210 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|edit count}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>). == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500–999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000–2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500–4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000–9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000–24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000–49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000–99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="97229" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 97 229] | data-sort-value="1124" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1124] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="89846" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 89 846] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86581" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 581] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84063" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55567" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49948" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 948] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="42024" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 42 024] | data-sort-value="66" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 66] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="26048" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 26 048] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23953" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 953] | data-sort-value="249" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 249] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="21069" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 21 069] | data-sort-value="36" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 36] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17291" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 291] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16073" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13771" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 771] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11709" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 709] | data-sort-value="62" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 62] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10239" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8399" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8399] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8362" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8259" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8259] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="8056" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8056] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7510" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7510] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5217" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5217] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4543" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4543] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4489" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4489] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3896" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3896] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3822" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3822] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3148" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3148] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="3024" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 3024] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2473" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2473] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2412" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2412] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2181" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2181] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1668" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1668] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1624" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1624] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1579" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1579] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="1425" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 1425] | data-sort-value="21" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1219" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1219] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1210" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1210] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1029" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1029] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}} | data-sort-value="943" |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 943] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 739] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="718" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 718] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="698" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="632" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 632] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="625" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 625] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="621" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 621] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="576" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 576] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Almatrkh}} | data-sort-value="512" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatrkh}} 512] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |233 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |234 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] csgh2hx2hxk600lats5xbwyjvkjw28s 3686433 3686210 2026-10-26T05:00:46Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686433 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|edit count}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>). == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500–999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000–2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500–4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000–9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000–24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000–49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000–99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="97285" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 97 285] | data-sort-value="1124" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1124] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="89875" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 89 875] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86581" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 581] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84063" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55567" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49950" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 950] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="42071" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 42 071] | data-sort-value="66" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 66] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="26048" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 26 048] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23953" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 953] | data-sort-value="249" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 249] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="21073" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 21 073] | data-sort-value="36" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 36] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17291" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 291] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16073" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13771" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 771] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11710" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 710] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10239" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8399" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8399] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8362" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8265" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8265] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="8058" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8058] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7510" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7510] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5217" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5217] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4543" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4543] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4489" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4489] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3896" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3896] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3822" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3822] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3148" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3148] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="3024" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 3024] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2473" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2473] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2431" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2431] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2181" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2181] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1668" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1668] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1624" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1624] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1579" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1579] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="1425" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 1425] | data-sort-value="21" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1219" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1219] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1210" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1210] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1029" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1029] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}} | data-sort-value="943" |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 943] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 739] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="718" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 718] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="698" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="632" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 632] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="625" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 625] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="621" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 621] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="576" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 576] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Almatrkh}} | data-sort-value="512" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatrkh}} 512] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |233 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |234 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 9uicx25rtp7k18r0hf2wrlsj1dwkylw Португалиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі 0 543188 3686421 3682981 2026-10-26T00:07:08Z Kent Wang 186645 Batalha September 2021-53.jpg 3686421 wikitext text/x-wiki [[Әлемдік мұра|ЮНЕСКО Әлемдік мұра]] тізімінде [[Португалия]]ның 15 нысаны бар (2014 жылғы мәліметі бойынша). Бұл нысан тізімге 14 нысан мәдени, 1 табиғи критерийлар бойынша іліккен<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/criteria/|title=Критерии|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BlVTLwk6|archivedate=2012-10-29}}</ref>. Бұдан басқа, 2014 жылғы жағдайына сәйкес Португалия аймағындағы Әлемдік мұра тізіміне 11 нысан үміткер ретінде тіркелген<ref name="portugal-tentative">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/state=pt|title=Tentative|publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=3 шілде 2012|lang=en|description=Португалиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізіміне үміткерлер|archiveurl=http://www.webcitation.org/69egHW5hO|archivedate=2012-08-04}}</ref>. == Тізім == Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан {| class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- bgcolor="#cccccc" ! class="unsortable" width=3%| # ! class="unsortable" width=15%|Сурет ! width=37%|Аты ! width=19%|Мекені ! class="unsortable" width=9%|Жасалған кезі ! width=5%|Тізімге кірген жылы ! class="unsortable" width=6%|№ ! class="unsortable" width=6%|Талаптар |- |- |- | '''1''' || [[Сурет:Cidade de Angra do Heroísmo, ilha Terceira, Açores.jpg|150px]] || [[Ангра-ду-Эроижму]] қаласының орталығы<br />({{lang-pt|Zona Central da Cidade de Angra faz Heroísmo}}) || Автономды аймақ: [[Азор аралдары]] <br /> [[Ангра-ду-Эроижму]] қаласы|| [[1478]] || [[1983]] || [http://whc.unesco.org/en/list/206 206] || iv, vi |- || || [[Сурет:Convento de Cristo, safe inside Tomar castle (54199027283).jpg|150px]] || Томар қаласындағы [[Конвенту-де-Кришту монастырі]]<br />({{lang-pt|Convento de Cristo em Tomar}}) || [[Алентежу (аймақ)|Алентежу]] <br /> [[Сантарен]] <br /> [[Томар]] қаласы || XII ғ. || [[1983]] || [http://whc.unesco.org/en/list/265 265] || i, vi |- || || [[Сурет:Batalha September 2021-53.jpg|150px]] || [[Баталья монастырі]]<br />({{lang-pt|Mosteiro de Batalha}}) ||[[Орталық аймақ (Португалия)]] <br /> [[Лейрия]] <br /> [[Баталья (Португалия)|Баталья]] қаласы || [[1386]]—[[1517]] || [[1983]] || [http://whc.unesco.org/en/list/264 264] || i, ii |- || || [[Сурет:Jerónimos April 2009-4.jpg|150px]]<br />[[Сурет:Torre Belém April 2009-4a.jpg|150px]] || [[Иеронимитер монастырі]] және [[Белен мұнарасы]]<br />({{lang-pt|Mosteiro do Hieronymites e Torre Belém}}) || [[Лиссабон]] қаласы || [[1450]], [[1515]]—[[1521]] || [[1983]] || [http://whc.unesco.org/en/list/263 263] || iii, vi |- || || [[Сурет:Evora-RomanTemple edit.jpg|150px]] ||[[Эвора]] қаласыныӊ тарихи орталығы<br />({{lang-pt|Centro Histórico de Évora}}) || [[Эвора]] қаласы || б.з.б. 80—72 ж. || [[1986]] || [http://whc.unesco.org/en/list/361 361] || ii, iv |- || || [[Сурет:Mosteiro de Alcobaça (Portugal) 2.jpg|150px]] || [[Алкобаса монастырі]]<br />({{lang-pt|Mosteiro de Santa Maria de Alcobaça}}) || [[Орталық аймақ (Португалия)]] <br /> [[Лейрия]]<br /> [[Алкобаса (қала)|Алкобаса]] қаласы || [[1153]] || [[1989]] || [http://whc.unesco.org/en/list/505 505] || i, iv |- || || [[Сурет:Remote views of Câmara Municipal de Sintra 93.jpg|150px]] || [[Синтра]] қаласы және оныӊ маӊы<br />({{lang-pt|Paisagem Cultural de Sintra}}) || [[Лиссабон (аймақ)|Лиссабон]] аймағы || XI ғ. || [[1995]] || [http://whc.unesco.org/en/list/723 723] || ii, iv, v |- || || [[Сурет:Porto des de Vila Nova de Gaia.JPG|150px]] || [[Порту]] қаласыныӊ тарихи орталығы<br />({{lang-pt|Centro Histórico de Porto}}) || [[Солтүстік аймақ (Португалия)]] <br /> [[Порту]] қаласы || IV ғ. || [[1996]] || [http://whc.unesco.org/en/list/755 755] || iv |- || || [[Сурет:Rock Art Foz Coa 01.jpg|150px]] || [[Коа алқабы]]ндағы жар үстіндегі суреттер<br />({{lang-pt|Sítios de Arte Rupestre do Vale do Côa}}) ||[[Солтүстік аймақ (Португалия)]] <br /> [[Гуарда (аймақ)|Гуарда]] <br />Еӊ жақын қала: [[Вила-Нова-де-Фош-Коа]] <br /> [[Испания]]мен [[Сурет:Flag of Spain.svg|20px]] бірге || б.з.б. 20 мыӊжылдық || [[1998]] || [http://whc.unesco.org/en/list/866 866] || i, iii |- || || [[Сурет:Laurazeen wood madeira hg.jpg|150px]] || [[Мадейра]] аралындағы [[Монтеверде|лавр ормандары]]<br />({{lang-pt|Laurissilva da Madeira}}) || [[Мадейра]] || — || [[1999]] || [http://whc.unesco.org/en/list/934 934] || ix, x |- || || [[Сурет:Altodourovinhateiro.JPG|150px]] || [[Алту-Дору]] шарап жасайтын аймақ<br />({{lang-pt|Região Vinhateira do Alto Douro}}) || [[Солтүстік аймақ (Португалия)]] <br />[[Браганса (аймақ)|Браганса]] || — || [[2001]] || [http://whc.unesco.org/en/list/1046 1046] || iii, iv, v |- || || [[Сурет:Paço dos Duques 1.jpg|150px]] || [[Гимарайнш]] қаласыныӊ тарихи орталығы<br />({{lang-pt|Centro Histórico de Guimarães}}) || [[Солтүстік аймақ (Португалия)]] <br /> [[Брага (аймақ)|Брага]] <br /> [[Гимарайнш]] қаласы || [[1096]] || [[2001]] || [http://whc.unesco.org/en/list/1031 1031] || ii, iii, iv |- || || [[Сурет:Landscape of the Pico Island Vineyard Culture.jpg|150px]] || [[Пику аралыныӊ шарап өнеркәсіпті ландшафты]] <br />({{lang-pt|Paisagem da Cultura da Vinha da Ilha do Pico}}) || [[Азор аралдары]] || — || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/list/1117 1117] || iii, v |- | || [[Сурет:Elvas e muralhas.jpg|160px]] || [[Элваш]] бекеті <br /> ({{lang-pt|Cidade Fronteiriça e de Guarnição de Elvas e as suas Fortificações}}) || [[Алту-Алентежу]] <br /> [[Порталегри (аймақ)|Порталегри]] || XIII ғ. || [[2012]] || [http://whc.unesco.org/en/list/1367/ 1367] || iv |- | || [[Сурет:Karinecyril coimbra universite 3.jpg|160px]] || [[Коимбра университеті]] <br /> ({{lang-pt|Universidade de Coimbra}}) || [[Орталық аймақ (Португалия)]] <br /> [[Коимбра]] қаласы || [[1290]] || [[2013]] || [http://whc.unesco.org/en/list/1387 1387] || ii, iv, vi |} == Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар == Берілген кестеде нысандар Юнеско Әлемдік мұра тізіміне қосылуының хронологиялық тәртібінде орналасқан {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- bgcolor="#cccccc" |+ '''Әлемдік мұра тізіміне үміткер нысандар''' ! width=3% scope="col"|# ! width=15% |Сурет ! width=37%|Аты ! width=19%|Орналасуы ! width=9%|Құрылған уақыты ! width=5%|Тізімге кірген уақыты ! width=6%|№ ! class="unsortable" width=6%|Талаптар |- |- bgcolor= | '''1'''|| [[Сурет:IgrejaGraça1.jpg|160px]] || [[Сантарен (Португалия)|Сантарен]] қаласының тарихи орталығы<br />({{lang-pt|Centro Histórico de Santarém}}) || [[Рибатежу]] <br /> [[Сантарен (округ)|Сантарен]] || XI ғ. || [[1996]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/562/ 562] || көрсетілмеген |- | '''2''' || [[Сурет:Algar do carvao 02.jpg|160px]] || [[Алгар-ду-Карвау]] үңгірі<br /> ({{lang-pt|Algar do Carvão}}) || [[Азор аралдары (автономды аймақ)|Азор аралдары]] <br /> Ең жақын қала: [[Ангра-ду-Эроижму]] || — || [[1996]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/565/ 565] || көрсетілмеген |- | '''3''' || [[Сурет:Furna do Enxofre, Lago interno, Santa Cruz da Graciosa, ilha Graciosa, Açores, Portugal.jpg|160px]] || [[Фурна-ду-Энсофре]] үңгірі <br /> ({{lang-pt|Furna do Enxofre}}) || [[Азор аралдары (автономды аймақ)|Азор аралдары]] <br /> Ең жақын қала: [[Луш (Санта-Круш-да-Грасиоза)|Луш]] || — || [[1996]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/566/ 566] || көрсетілмеген |- | '''4''' || [[Сурет:Marvão 27.jpg|160px]] || [[Марван (Порталегри)|Марван]] қаласы <br /> ({{lang-pt|Marvão}}) || [[Алту-Алентежу]] <br /> [[Порталегри (округ)|Порталегри]] || XIII ғ. || [[2000]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1428/ 1428] || iv, v |- | '''5''' || [[Сурет:Selvagem Pequena - 1ago04.jpg|160px]] || [[Селваженш]] аралдары <br /> ({{lang-pt|Ilhas Selvagens}}) || [[Мадейра]] || — || [[2002]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1742/ 1742] || x |- | '''6''' || [[Сурет:Map Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina.gif|160px]] || Португалияның оңтүстік-батыс жағалауы <br />({{lang-pt|Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina}}) || [[Алгарве]] <br /> [[Фару (округ)|Фару]] || — || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1979/ 1979] || viii, ix, x |- | '''7''' || [[Сурет:Rua Augusta from Arco Triunfal da Rua Augusta 08.jpg|160px]] || [[Лиссабон]]ның тарихи аймағы<br />[[Байша Помбалина]] <br /> ({{lang-pt|Baixa Pombalina}}) || [[Лиссабон]] <br /> [[Лиссабон (округ)|Лиссабон]] || XVIII ғ. || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1980/ 1980] || i, ii, iv, v, vi |- | '''8''' || [[Сурет:Palácio Nacional de Mafra.jpg|160px]] || [[Дворец Мафра сарайы]] және қорық <br /> [[Тапада Насьонал де Мафра]] <br /> ({{lang-pt|Palácio e Tapada Nacional de Mafra}}) || [[Лиссабон]] <br /> [[Лиссабон (округ)|Лиссабон]] || XVIII ғ. || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1981/ 1981] || i, ii, iv |- | '''9''' || [[Сурет:Buçaco.JPG|160px]] || Монастырь кармелитов босых <br /> и лесной массив [[Буссако]] <br /> ({{lang-pt|Mata e serra do Buçaco}}) || Регион: [[Центральный регион (Португалия)|Центральный]] <br /> Округ: [[Авейру (округ)|Авейру]] || XIII ғ. || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1984/ 1984] || көрсетілмеген |- | '''10''' || [[Сурет:Convento Arrábida.JPG|160px]] || [[Аррабида]] табиғи паркі<br /> ({{lang-pt|Parque Natural da Arrábida}}) || [[Лиссабон аймағы|Лиссабонский]] <br /> [[Сетубал (округ)|Сетубал]] <br /> Ең жақын қала: [[Сетубал]] || — || [[2004]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1985/ 1985] || vii, viii, ix, x |- | '''11''' || [[Сурет:Vista da pedreira.JPG|160px]] || Португалиядағы динозаврлар жолдары <br /> ({{lang-pt|ICNITOS de Dinossáurios}}) || [[Рибатежу]], [[Лиссабон аймағы]] <br /> [[Сантарен (округ)|Сантарен]], [[Сетубал (округ)|Сетубал]] || — || [[2008]] || [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5255/ 5255] || vii, viii |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Тағы қараңыз== * [[Әлемдік мұра]] * [[Еуропадағы Әлемдік мұра нысандары]] * [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] * [[ЮНЕСКО]] == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat-inline|World Heritage Sites in Portugal|Португалиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары}} * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 ЮНЕСКОның ресми сайты: Португалиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]{{ref-en}} * [http://www.thesalmons.org/lynn/wh-portugal.html Португалиядағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының каталогі]{{ref-en}} {{Әлемдік мұралардың тізімі}} [[Санат:Әлемдік мұра нысандары тізімі]] [[Санат:Португалия]] rzqjk40g62jcxfrljqzvlw4d3txldtw Резия (көл) 0 551845 3686192 2806370 2026-10-25T15:07:27Z Wikuiser 172895 /* */ 3686192 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Резия |Төл атауы = it/Lago di Resia |Сурет = Reschensee with Graun Church tower and boat.jpg |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 46/48/N/10/31/E |CoordScale = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 1498 |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = 6,6 |Көлемі = 0,12 |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = 28 |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Италия |Аймақ = Больцано (провинция) |Аудан = |Позициялық карта = Италия |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Reschensee }} '''Резия''' ({{lang-it|Lago di Resia}}; {{lang-de|Reschensee}}) — Италияның оңтүстік-тирольдық аумағында орналасқан қолдан жасалған көл. 1950 жылы жергілікті билік өкілдері су тоғанын салу кезінде осы жердегі бірнеше ауылдарды да су астына батыруды ойластырған. Соның нәтижесінде барлығы суға кетіп, тек ХІV ғасырда салынған қоңыраулы шіркеу ғана құламай сақталған. Шіркеудегі қоңырау алынып тасталса да, түн уағында қоңырау даусы естіледі деген аңыз бар. {{commons|Reschensee}} [[Санат:Больцано (провинция) көлдері]] {{lake-stub}} qvvkyzpicqq2iouqg3t4heg9e8a55u1 Тааль (көл) 0 551850 3686205 3596973 2026-10-25T15:18:26Z Wikuiser 172895 3686205 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Тааль |Төл атауы = |Сурет = Taal Volcano satellite image.gif |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 13/59/N/121/01/E |CoordScale = 500000 |Теңiз деңгейiнен биіктігі = 5 |Ұзындығы = 25 |Ені = 18 |Ауданы = 234,2 |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = 115 |Тереңдігі = 175 |Орташа тереңдігі = 100 |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Ел = Филиппиндер |Аймақ = |Аудан = |Позициялық карта = Филиппиндер |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Taal Lake }} '''Тааль''' — тұщы көл, [[Филиппин]] Республикасының символы. Көл ішіндегі аралда орналасқан кішкене көл мыңдаған жыл бұрын жанартау атқылауы нәтижесінде пайда болған. == Галерея == <gallery> Image:Taal lake wide.jpg Image:Taal lake.JPG Image:Taal lake.jpg 1 taal volcano crater lake 2011.jpg </gallery> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.youtube.com/watch?v=cw3NZwdz2mU&feature=youtu.be Mysteries of Taal]. Author Thomas Hargrove talks about the 1754 eruption that changed Taal Lake. * [http://www.globalnature.org/docs/02_vorlage.asp?id=21227&domid=1011&sp=E&addlastid=&m1=11089&m2=11093&m3=18849&m4=21227 Taal Lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140909072207/http://www.globalnature.org/docs/02_vorlage.asp?id=21227&domid=1011&sp=E&addlastid=&m1=11089&m2=11093&m3=18849&m4=21227 |date=2014-09-09 }} at Global Nature Fund. * [http://www.psdn.org.ph/wetlands/taal.htm Taal Lake] at the Society for the Conservation of Philippine Wetlands, Inc. * [http://www.aenet.org/treks/taaltrek.htm Trek to Taal Volcano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120004339/http://www.aenet.org/treks/taaltrek.htm |date=2018-01-20 }}. Guide to Taal Lake from Philippine Journeys. * [http://www.elbruz.org/islands/Islands%20and%20Lakes.htm Some interesting Islands and Lakes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422225110/http://www.elbruz.org/islands/Islands%20and%20Lakes.htm |date=2016-04-22 }} * [http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-58.html International Lake Environment Committee: Lake Taal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306155713/http://www.ilec.or.jp/database/asi/asi-58.html |date=2012-03-06 }} Dr Brian Cox "The Wonders of Life" BBC Series1 episode1. 2013. Discussion on L. Taal with footage. {{commons|Taal Lake}} [[Санат:Филиппиндер көлдері]] {{lake-stub}} 95icz3mxwginjfkqhqxb6lp908in816 Қазақстан сүтқоректілері тізімі 0 558567 3686572 3624578 2026-10-26T10:22:34Z ~2026-57294-25 187596 /* Жыртқыштар жасағы (лат. Carnivora) */ 3686572 wikitext text/x-wiki '''Қазақстан сүтқоректілері тізімі''' — Қазақстан Республикасы аймағында табылған сүтқоректілер тізімі. 164 биологиялық түрдің 2 жойылып кету шегінде тұр, 6 -жойылып бара жатқан түрлер, 7 осал, 10 сирек кездесетін түрлер. Қазақстанда [[нағыз аңдар]]дың ([[ұрықжолдастылар]]дың) 8 отрядына жататын 178 түрі белгілі.<ref>[http://acbk.kz/cms/uploads/files/Mammals_KZ_list.pdf Қазақстан фаунасы сүтқоректілерінің тізімі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310071907/http://acbk.kz/cms/uploads/files/Mammals_KZ_list.pdf |date=2016-03-10 }} : Список видов млекопитающих фауны Казахстана. Источник: Книга генетического фонда фауны Казахской ССР. Ч. 1. Позвоночные животные.- Алма-Ата: Наука, 1989.- 215 с.. авторы раздела «Млекопитающие» - A. Б. Бекенов, Ю. А. Грачев, В. Н. Мазин, B. И. Шубин.</ref> Олардың 40 түрі [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген. == [[Кеміргіштер]] жасағы ({{lang-la|Rodentia}})== [[Image:Bobak-drawing.jpg|thumb|[[Дала суыры]]]] [[Image:Pallas Sicista betulina 1778-79.png|thumb|[[Орман тышқаны]]]] [[Image:Chomik europejski.jpg|thumb|[[Аламан тышқаны]]]] [[Image:Phodopus sungorus 2 - Colour corrected.jpg|thumb|[[Жоңғар атжалманы]]]] [[Image:Rötelmaus I.jpg|thumb|[[Европалық орман тоқалтісі]]]] [[Image:TundraVole23.jpg|thumb|[[Су тоқалтісі]]]] * [[Hystricognathi]] суботряды **Тұқымдас: [[Жайра тұқымдасы|Жайралар]] ({{lang-la|Hystricidae}}) ***Тегі: [[Жайра]] (''Hystrix'') **** [[Үнді жайрасы]] - ''Hystrix indica'' LR/lc *Суботряд: [[Sciurognathi]] **Тұқымдас: [[Тиінтәрізділер]] (''Sciuridae'') ***Тұқымдас тармағы: [[Sciurinae]] ****Tribe: [[Sciurini]] *****Тегі: [[Sciurus]] ****** [[Тиін]] - ''Sciurus vulgaris'' ****Tribe: [[Ұшарлар]] ({{lang-la|Pteromyini}}) *****Тегі: [[Pteromys]] ****** [[Кәдімгі ұшар]] - ''Pteromys volans'' ***Тұқымдас тармағы: [[Xerinae]] ****Tribe: [[Xerini]] *****Тегі: [[Spermophilopsis]] ****** [[Тараққұйрык]] - ''Spermophilopsis leptodactylus'' LR/lc ****Tribe: [[Суырлар]] - ''Marmotini'' *****Тегі: [[Суыр]] - ''Marmota'' ****** [[Алтай суыры|Сұр cуыр]] - ''Marmota baibacina'' LR/lc ****** [[Дала суыры]] - ''Marmota bobak'' LR/cd ****** [[Мензбир суыры]] - ''Marmota menzbieri'' VU ****** [[Қызыл суыр]] - ''Marmota caudata'' ? *****Тегі: [[Сарышұнақтар]] - Spermophilus ****** [[Қызылұрт сарышұнақ]] - ''Spermophilus erythrogenys'' LR/lc ****** [[Зорман]] - ''Spermophilus fulvus'' LR/lc ****** [[Балпақ]] - ''Spermophilus major'' LR/nt ****** [[Кіші сарышұнақ]] - ''Spermophilus pygmaeus'' LR/lc ****** [[Реликт сарышұнақ]] - ''Spermophilus relictus'' LR/lc ****** [[Қызғылт жирен сарышұнақ]] - ''Spermophilus undulatus'' LR/lc *****Тегі: [[Tamias]] ****** [[Борша тышқан]] - ''Tamias sibiricus'' LR/lc **Тұқымдас: [[Қарақас тұқымдасы|Қарақастар]] Gliridae ***Тұқымдас тармағы: [[Leithiinae]] ****Тегі: [[Dryomys]] ***** [[Орман қарақасы]] - ''Dryomys nitedula'' LR/nt ****Тегі: [[Selevinia]] ***** [[Жалман]] - ''Selevinia betpakdalaensis'' EN **Тұқымдас: [[Қосаяқтар]] ''Dipodidae'' ***Тұқымдас тармағы: [[Allactaginae]] ****Тегі: [[Allactaga]] ***** [[Кіші қосаяқ]] - ''Allactaga elater'' LR/lc ***** [[Үлкен қосаяқ]] - ''Allactaga major'' LR/lc ***** [[Северцов косаяғы]] - ''Allactaga severtzovi'' LR/lc ***** [[Секіргіш қосаяқ]] - ''Allactaga sibirica'' LR/lc ***** [[Vinogradov's jerboa]] - ''Allactaga vinogradovi'' LR/lc ****Тегі: [[Pygeretmus]] ***** [[Житков қосаяғы]] - ''Pygeretmus platyurus'' LR/lc ***** [[Тікқұлақ қосаяқ]] - ''Pygeretmus pumilio'' LR/lc ***** [[Greater fat-tailed jerboa]] - ''Pygeretmus shitkovi'' LR/nt ***Тұқымдас тармағы: [[Cardiocraniinae]] ****Тегі: "Cardiocranius" ***** [[Бессаусақты ергежейлі қосаяқ]] - ''Cardiocranius paradoxus'' VU ****Тегі: [[Үш жынысты ергежейлі қосаяқ]] {{lang-la|Salpingotus}} ***** [[Үшсаусақты ергежейлі қосаяқ]] - ''Salpingotus crassicauda'' VU ***** [[Гептнер ергежейлі қосаяғы]] - ''Salpingotus heptneri'' LR/nt ***** [[Ергежейлі боз қосаяқ]] - ''Salpingotus pallidus'' LR/lc ***Тұқымдас тармағы: [[Dipodinae]] ****Тегі: [[Dipus]] ***** [[Жүндес қосаяқ]] - ''Dipus sagitta'' LR/lc ****Тегі: [[Eremodipus]] ***** [[Лихтенштейн қосаяғы]] - ''Eremodipus lichtensteini'' LR/lc ****Тегі: [[Paradipus]] ***** [[Тарақжүндес косаяқ]] - ''Paradipus ctenodactylus'' LR/lc ****Тегі: [[Stylodipus]] ***** [[Тақылдағыш қосаяқ]] - ''Stylodipus telum'' LR/lc ***Тұқымдас тармағы: [[Sicistinae]] ****Тегі: [[Sicista]] ***** [[Орман тышқаны]] - ''Sicista betulina'' LR/nt ***** [[Алтай тышқаны]] - ''Sicista napaea'' LR/lc ***** [[Сұр тышқан]] - ''Sicista pseudonapaea'' DD ***** [[Дала тышқаны]] - ''Sicista subtilis'' LR/nt ***** [[Тянь-шань тышқаны]] - ''Sicista tianschanica'' LR/lc **Тұқымдас: [[Spalacidae]] ***Тұқымдас тармағы: [[Myospalacinae]] ****Тегі: [[Myospalax]] ***** [[Бұраубас]] - ''Myospalax myospalax'' LR/lc ***Тұқымдас тармағы: [[Spalacinae]] ****Тегі: [[Spalax]] ***** [[Алып көртышқан]] - ''Spalax giganteus'' VU **Тұқымдас: [[Аламантәрізділер]] Cricetidae ***Тұқымдас тармағы: [[Cricetinae]] ****Тегі: [[Allocricetulus]] ***** [[Эверсман атжалманы]] - ''Allocricetulus eversmanni'' LR/lc ****Тегі: [[Cricetulus]] ***** [[Ұзынқұйрық атжалман]] - ''Cricetulus longicaudatus'' LR/lc ***** [[Дауыр атжалманы]] - ''Cricetulus barabensis'' ***** [[Сұр атжалман]] - ''Cricetulus migratorius'' LR/nt ****Тегі: [[Cricetus]] ***** [[Аламан тышқаны]] - ''Cricetus cricetus'' LR/lc ****Тегі: [[Phodopus]] ***** [[Роборовский атжалманы]] - ''Phodopus roborovskii'' LR/lc ***** [[Жоңғар атжалманы]] - ''Phodopus sungorus'' LR/lc ***Тұқымдас тармағы: [[Arvicolinae]] ****Тегі: [[Alticola]] ***** [[Жалпақбасты тоқалтіс]] - ''Alticola strelzowi'' LR/lc ****Тегі: [[Clethrionomys]] ***** [[Европалық орман тоқалтісі]] - ''Clethrionomys glareolus'' LR/lc ***** [[Қызыл тоқалтіс]] - ''Clethrionomys rutilus'' LR/lc ****Тегі: [[Соқыр тышқан|Соқыртышқан]] ''Ellobius'' ***** [[Кəдімгі соқыртышқан]] - ''Ellobius talpinus'' LR/lc ***** [[Шығыс соқыртышқаны]] - ''Ellobius tancrei'' LR/lc ****Тегі: [[Eolagurus]] ***** [[Сары алақоржын]] - ''Eolagurus luteus'' LR/cd ****Тегі: [[Lagurus]] ***** [[Дала алақоржыны]] - ''Lagurus lagurus'' LR/lc ****Тегі: [[Microtus]] ***** [[Шабындық тоқалтісі]] - ''Microtus agrestis'' LR/lc ***** [[Қырғыз тоқалтісі]] - ''Microtus kirgisorum'' LR/lc ***** [[Су тоқалтісі]] - ''Microtus oeconomus'' LC ***** [[Табанды тоқалтіс]] - ''Microtus socialis'' LR/lc **Тұқымдас: [[Muridae]] ***Тұқымдас тармағы: [[Gerbillinae]] ****Тегі: [[Құмтышқан]] (''Meriones'' ) ***** [[Қызылқұйрық құмтышқан]] - ''Meriones libycus'' LC ***** [[Кіші құмтышқан]] - ''Meriones meridianus'' LR/lc ***** [[Жыңғыл құмтышқаны]] - ''Meriones tamariscinus'' LR/lc ****Тегі: [[Rhombomys]] ***** [[Үлкен құмтышқан]] - ''Rhombomys opimus'' LR/lc ***Тұқымдас тармағы: [[Murinae]] ****Тегі: [[Apodemus]] ***** ''Apodemus uralensis'' LR/lc ***** [[Орман қаптесері]] - ''Apodemus sylvaticus'' ***** [[Азия орман қаптесері]] - ''Apodemus peninsulae'' ***** [[Дала қаптеcepi]] - ''Apodemus agrarius'' == [[Қоянтәрізділер]] жасағы ({{lang-la|Lagomorpha}}) == *Тұқымдас: [[Қояндар]] ({{lang-la|Leporidae}}) **Тегі: [[Қоян]] *** [[Ор қоян]] - ''Lepus europaeus'' LC *** [[Құм қоян]] - ''Lepus tolai'' LC *** [[Ақ қоян]] - ''Lepus timidus'' *Тұқымдас: [[Шақылдақтар]] ({{lang-la|Ochotonidae}}) **Тегі: [[Ochotona]] *** [[Алтай шақылдағы]] - ''Ochotona alpina'' LR/lc *** [[Қалқанқұлақты шақылдақ]] - ''Ochotona macrotis'' LR/lc *** [[Дала шақылдағы]] - ''Ochotona pusilla'' VU *** [[Қызыл шақылдақ]] - ''Ochotona rutila'' LR/lc *** [[Моңғол шақылдағы]] - ''Ochotona pallasi'' == [[Кірпітәрізділер]] жасағы ({{lang-la|Erinaceomorpha}})== [[Image:AB001 Hedgehog from Rajasthan.jpg|thumb|[[Brandt's hedgehog]]]] * Тұқымдас: [[Кірпітәрізділер]] - ''Erinaceidae'' **Тұқымдас тармағы: [[Кірпітәрізділер]] - ''Erinaceinae'' ***Тегі: [[Еуразия кірпісі]] - ''Erinaceus'' **** [[Оңтүстік кірпісі]] - ''Erinaceus roumanicus'' ***Тегі: [[Құлақты кірпі]] - Hemiechinus **** [[Құлақты кірпі]] - ''Hemiechinus auritus'' ***Тегі: [[Paraechinus]] **** [[Қара кipпi]] - ''Paraechinus hypomelas'' LR/lc == [[Жертесертәрізділер]] жасағы ({{lang-la|Soricomorpha}})== * Тұқымдас: [[Жертесерлер]] ({{lang-la|Soricidae}}) ** Тұқымдас тармағы: [[Crocidurinae]] *** Тегі: [[Crocidura]] **** ''[[Crocidura gueldenstaedtii]]'' LR/lc **** ''[[Crocidura serezkyensis]]'' LR/lc **** [[Кішi ақтісті жертесер]] - ''Crocidura suaveolens'' LR/lc ***Тегі: [[Diplomesodon]] **** [[Ала жертесер]] - ''Diplomesodon pulchellum'' LR/lc ***Тегі: [[Көптісті]] **** [[Көптісті жертесер]] - ''Suncus etruscus'' LC ** Тұқымдас тармағы: [[Soricinae]] ***Tribe: [[Nectogalini]] ****Тегі: [[Neomys]] ***** [[Су жертесері]] - ''Neomys fodiens'' LR/lc ***Tribe: [[Soricini]] ****Тегі: [[Қоңыр тістілер]] - ''Sorex'' ***** [[Тянь-шань жертесері]] - ''Sorex asper'' LR/lc ***** [[Орташа жертесер]] - ''Sorex caecutiens'' LR/lc ***** [[Кіші жертесер]] - ''Sorex minutus'' LR/lc *Тұқымдас: [[Көртышқан тәрізділер|Көртышқандар]] ({{lang-la|Talpidae}}) **Тұқымдас тармағы: [[Talpinae]] ***Tribe: [[Desmanini]] ****Тегі: [[Desmana]] ***** [[Жұпартышқан]] - ''Desmana moschata'' VU ***Tribe: [[Talpini]] ****Тегі: [[Көртышқан]] - ''Talpa'' ***** [[Алтай көртышқаны]] - ''Talpa altaica'' == [[Жарқанаттар]] жасағы ({{lang-la|Chiroptera}}) == [[Image:GreaterNoctule.JPG|thumb|[[Greater Noctule bat]]]] *Тұқымдас: [[Жалтыртұмсықтылар]] ({{lang-la|Vespertilionidae}}) **Тұқымдас тармағы: [[Myotinae]] ***Тегі: [[Myotis]] **** [[Үш құлақты жарқанат]] - ''Myotis blythii'' LR/lc **** [[Брандт жарқанаты]] - ''Myotis brandti'' LR/lc **** [[Тоған жарқанаты]] - ''Myotis dasycneme'' VU **** [[Үш түсті жарқанат]] - ''Myotis emarginatus'' VU **** [[Мұртты жарқанат]] - ''Myotis mystacinus'' **** [[Иконников жарқанаты]] - ''Myotis ikonnikovi'' **** [[Су жарқанаты]] - ''Myotis daubentoni'' **Тұқымдас тармағы: [[Vespertilioninae]] ***Тегі: [[Eptesicus]] **** [[Бобринский жарқанаты]] - ''Eptesicus bobrinskoi'' LR/lc **** [[Шөл жарқанаты]] - ''Eptesicus bottae'' LC ***Тегі: [[Hypsugo]] **** [[Жарғақты жарқанат]] - ''Hypsugo savii'' LR/lc ***Тегі: [[Nyctalus]] **** [[Greater noctule bat]] - ''Nyctalus lasiopterus'' LR/nt **** [[Түн жарқанаты]] - ''Nyctalus leisleri'' LR/nt **** [[Қызғылт жарқанат]] - ''Nyctalus noctula'' LR/lc ***Тегі: [[Pipistrellus]] **** [[Жерорта теңізі жарқанаты]] - ''Pipistrellus kuhlii'' LC **** [[Ергежейлі жарқанат]] - ''Pipistrellus pipistrellus'' LC **** [[Тоғай жарқанаты]] - ''Рipistrellus nathusii'' ***Тегі: [[Вarbastella]] **** [[Азия жалпаққұлақты жарқанаты]] - ''Вarbastella leucomelas ***Тегі: [[Құлақты жарқанат]] **** [[Қоңырқұлақты жарқанат]] - ''Plecotus auritus'' **** [[Сұрқұлақты жарқанат]] - ''Plecotus austriacus'' LR/lc *Тұқымдас: [[Тағатұмсықтылар]] ({{lang-la|Rhinolophidae}}) **Тұқымдас тармағы: [[Rhinolophinae]] ***Тегі: [[Rhinolophus]] **** [[Үлкен тағатұмсықты жарқанат]] - ''Rhinolophus ferrumequinum'' LR/nt **** [[Кіші тағатұмсықты жарқанат]] - ''Rhinolophus hipposideros'' LC **** [[Бұхар тағатұмсықты жарқанаты]] - ''Rhinolophus bocharicus'' *Тұқымдас: [[Бульдогты жарқанаттар]] ({{lang-la|Molossidae}}) **Тегі: [[Rhinolophus]] *** [[Кеңқұлақты жарқанат]] - ''Тadarida teniotis'' == [[Жыртқыштар]] жасағы ({{lang-la|Carnivora}}) == [[Image:Lightmatter snowleopard.jpg|thumb|[[Барыс (жануар)|Барыс]]]] [[Image:Vulpes vulpes sitting.jpg|thumb|[[Түлкі]]]] [[Image:Canis lupus laying in grass.jpg|thumb|[[Қасқыр]]]] [[Image:Suffolk-stoats.jpg|thumb|[[Ақкіс]]]] [[Image:Marbled polecat.jpg|thumb|[[Шұбар күзен]]]] *Суботряд: [[Мысықтәрізділер]] ({{lang-en|Feliformia}}) **Тұқымдас: [[Мысықтәрізділер]] ({{lang-la|Felidae}}) ***Тұқымдас тармағы: [[Felinae]] ****Тегі: [[Acinonyx]] ***** [[Қабылан]] - ''Acinonyx jubatus venaticus'' CR ****Тегі: [[Caracal]] ***** [[қарақал|Қарақұлақ]] - ''Caracal caracal'' LC ****Тегі: [[Мысық]] ''Felis'' ***** [[Қамыс мысығы]] - ''Felis chaus'' LC ***** [[Шағыл мысығы]] - ''Felis margarita thinobia'' NT ***** [[Мәлін]] - ''Felis silvestris ornata'' LC ***** [[Сабаншы]] - ''Felis manul'' NT ****Тегі: [[Lynx]] ***** [[Сілеусін]] - ''Lynx lynx isabellinus'' NT ***Тұымдас тармағы: [[Pantherinae]] ****Тегі: [[Пантералар]] (''Panthera'') ***** [[Жолбарыс]] - ''Panthera tigris virgata'' EX ****Тегі: [[Uncia]] ***** [[Барыс (жануар)|Барыс]] - ''Uncia uncia'' EN *Суботряд: [[Иттәрізділер]] {{lang-la|Caniformia}} **Тұқымдас: [[Ит тұқымдастар]] ({{lang-la|Canidae}}) ***Тегі: [[Vulpes]] **** [[Қарсақ]] - ''Vulpes corsac'' LC **** [[Түлкі]] - ''Vulpes vulpes'' LC ***Тегі: [[Canis]] **** [[Қасқыр]] - ''Canis lupus'' LC **** [[Шиебөрі]] - ''Canis aureus'' ***Тегі: Cuon **** [[Қызыл қасқыр]] - ''Cuon alpinus hesperius'' EN **Тұқымдас: [[Аюлар]] ({{lang-la|Ursidae}}) ***Тегі: [[Аюлар]] {{lang-la|Ursus}} **** [[Қоңыр аю]] - ''Ursus arctos'' LR/lc **Тұқымдас: [[Жанаттар]] ({{lang-la|Procyonidae}} ) ***Тегі: [[Жанаттар]] **** [[Жанат]] - ''Рrocyon lotor'' **Тұқымдас: [[Сусарлар тұқымдасы|Сусарлар]] ({{lang-la|Mustelidae}}) ***Тегі: [[Күзендер]] (''Mustela'') **** [[Сарғыш күзен]] - ''Mustela altaica'' LR/lc **** [[Ақкіс]] - ''Mustela erminea'' LR/lc **** [[Сасықкүзен]] - ''Mustela eversmannii'' LR/lc **** [[Еуропа қара күзені]] - ''Mustela lutreola'' EN **** [[Аққалақ]] - ''Mustela nivalis'' LR/lc ***Тегі: [[Шұбар күзен]] **** [[Шұбар күзен]] - ''Vormela peregusna'' LR/lc ***Тегі: [[Сусарлар]] - ''Martes'' **** [[Тас сусары]] - ''Martes foina'' LR/lc **** [[Орман сусары]] - ''Martes martes'' ***Тегі: [[Meles]] **** [[Борсық]] - ''Meles leucurus'' LR/lc ***Тегі: [[Gulo]] **** [[Құну]] - ''Gulo gulo'' ***Тегі: [[Мellivora]] **** [[Итаю]] - ''Мellivora capensis'' ***Тегі: '''Lutra''' - құндыз **** [[Құндыз]] - ''Lutra lutra'' NT **Тұқымдас: [[Нағыз итбалықтар]] (Phocidae) ***Тегі: [[Pusa]] **** [[Каспий итбалығы]] - ''Pusa caspica'' VU == [[Тақтұяқтылар]] жасағы ({{lang-la|Perissodactyla}}) == [[Image:Przewalski 26-9-2004-2.jpg|thumb|[[Керқұлан]]]] *Тұқымдас: [[Жылқылар тұқымдасы|Жылқылар]] ({{lang-la|Equidae}}) **Тегі: [[Жылқылар]] ({{lang-la|Equus}}) *** [[Керқұлан]] - ''Equus ferus przewalskii'' EN *** [[Құлан]] - ''Equus hemionus'' EN **** [[Mongolian wild ass]] - ''Equus hemionus hemionus'' EN **** [[Түрікмен құланы]] - ''Equus hemionus kulan'' EN == [[Жұптұяқтылар]] жасағы ({{lang-la|Artiodactyla}}) == [[Image:Saiga.jpg|thumb|[[Ақбөкен]]]] *Тұқымдас: [[Бұғылар]] (''Cervidae'') **Тұқымдас тармағы: [[Нағыз бұғылар]] (''Cervinae'') ***Тегі: [[Нағыз бұғылар]] **** [[Кермарал]] - ''Cervus elaphus'' LR/lc ***** [[Тоғай кермаралы]] (Бұхар бұғысы) - ''Cervus elaphus bactrianus'' **Тұқымдас тармағы: [[Capreolinae]] ***Тегі: Alces **** [[Бұлан]] - ''Alces alces'' LR/lc ***Тегі: [[Capreolus]] **** [[Елік]] - ''Capreolus pygargus'' LR/lc *Тұқымдас: [[Қуысмүйізділер]] (''Bovidae'') **Тұқымдас тармағы: [[Bovinae]] ***Тегі: [[Bos]] **** [[Жабайы өгіз]] - ''Bos primigenius'' EX **Тұқымдас тармағы: [[Бөкендер]] (''Antilopinae'') ***Тегі: [[Газел]] (''Gazella'') **** [[Қарақұйрық]] - ''Gazella subgutturosa'' VU ***Тегі: [[Procapra]] **** [[Жайран]] - ''Procapra gutturosa'' LC ***Тегі: [[Saiga]] **** [[Ақбөкен]] - ''Saiga tatarica'' CR **Тұқымдас тармағы: [[Caprinae]] ***Тегі: [[Тау текелері]] (''Capra'') **** [[Таутеке]] - ''Capra sibrica'' LR/lc ***Тегі: [[Ovis]] **** [[Арқар]] - ''Ovis ammon'' VU ***** [[Алтай арқары]] - ''Ovis ammon ammon'' ***** [[Қызылқұм арқары]] - ''Ovis ammon severtzovi'' ***** [[Қазақстан арқары]] - ''Ovis ammon collium'' ***** [[Тянь-Шань арқары]] - ''Ovis ammon karelini'' ***** [[Қаратау арқары]] - ''Ovis ammon nigrimontana'' **** [[Муфлон|Азия муфлоны]] - ''Ovis orientalis'' (''Ovis vignei'') ***** [[Үстірт арқары]] - ''Ovis orientalis arkal'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web |url=http://www.iucnredlist.org/search/search.php?kingname=ANIMALIA&phyname=CHORDATA&claname=MAMMALIA&freetext=&modifier=phrase&criteria=wholedb&taxa_species=1&redlistCategory%5B0%5D=all&redlistAssessyear%5B0%5D=all&country%5B0%5D=KZ&aquatic%5B0%5D=all&regions%5B0%5D=all&habitats%5B0%5D=all&threats%5B0%5D=all&Submit_x=34&Submit_y=9&extendedResults=0&terrestrial=0&marine=0&freshwater=0&offset=0&sortorder%5B0%5D=spcscientificname&sortorder%5B1%5D=genname&sortorder%5B2%5D=spcname&sortorder%5B3%5D=spcauthor&sortorder%5B4%5D=spcinfrarank&sortorder%5B5%5D=spcinfraepithet&sortorder%5B6%5D=spcinfrarankauthor&sortorder%5B7%5D=spcstockname&sortorder%5B8%5D=comname_comp&sortorder%5B9%5D=rlcabb&sortorder%5B10%5D=rlscriteria&sortorder%5B11%5D=poptrend_code&sortorder%5B12%5D=rlcatcrit2001&sortorder%5B13%5D=spcrecid&sortorder%5B14%5D=kingname&debug=0&taxa_subspc=0&taxa_stock=0&newsort=Genus |title=The IUCN Red List of Threatened Species: Mammals of Kazakhstan |publisher=IUCN |year=2001 |accessdate = 22 May 2007 }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}} * {{cite web |url=http://nmnhgoph.si.edu/msw/ |title=Mammal Species of the World |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |year=2005 |accessdate = 22 May 2007 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070427043030/http://nmnhgoph.si.edu/msw/ <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 27 April 2007}} * {{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/index.html |title=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology |date=1995–2006 |accessdate = 22 May 2007 }} [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат:Қазақстан фаунасы]] [[Санат:Тізімдер]] oeii6a0fm5jh7mz6ai44d4sph4f5j8e Фанк 0 558902 3686448 3317197 2026-10-26T06:31:29Z Marksscheider 183882 3686448 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр|Атауы=Фанк|Бағыт=ритм-н-блюз|Бастаулары=соул, госпел, джаз|Пайда болуы={{USA}} 1960-шы жылдар|Өркендеуі=1970-ші жылдар|Ұқсас жанрлар=Deep Funk, P-Funk, Синт-фанк|Туыстас жанрлар=Афробит, Acid jazz, G-Funk, Фанк-рок, Jazz funk, Диско, Хаус, Хип-хоп, Техно Синт-фанк, Funktronic|Туынды жанрлар=|Тағы_қараңыз=}} '''Фанк''' ({{lang-en|funk}}) – [[афроамерикандық ән]]нің негізін алатын ағымы. Термин әндік бағытты білдіреді. Соулмен қатар [[ритм-энд-блюз]] біріктірілген. Фанктың қалыптасуы 60 жылдары ритм-энд-блюз коммерциялаудің өсуіне қарама-қарсы болған кезде басталды. Стильдің негізін қалаушы [[Джеймс Браун]], [[Джордж Клитон]] және [[Слай Стоун]] болған. Фанк сөзі – [[жаргон]]дық. Ол терлегенге дейін билеу деген мағынаны білдіреді. «Фанк» сөзін («Get funk!. Get funky!») джазмэндер [[XX ғасыр]]дан бастап қолданған. Көрермендерге қараған кезде «фанк» сөзімен қатар «сканк» ({{lang-en|skunk}}) сөзін қолданған. Ақырында фанк әннің стилімен бекітілген. Ол ритм-блюздардың ішінде ең би әуені болып табылады. Фанк ең біріншіден би әуені болып табылады. Әндік артықшылық: барлық аспаптардың партиясының шекті көшірмесі (бас көшірмесі «фанкующий»), жүріп тұрған ырғақ, шаңқиған вокал, әуенді қысқа фразаларды қайта-қайта қайталау. Лари Грэмуге жиі «ударная техника игры на бас-гитаре» слэп өнертабысын тіркейді. Ол фанктың ерекше элементі болды. Фанктық топтағы гитарашылар ырғақтық стильде ойнайды. Wah-wah үнінің әсерін жиі қолданады. Соқпалы элементтерді арттыру үшін риффте «өлі» немесе бәсеңдетілген ноталар қолданылады. Джими Хендрикс фанк-роктың пионері болған. Фанктың жаңа ғасырдағы жолын қуушы funktronica стилі болды. Синт-фанктың замандас гүлденуі. == Тарихы == Фанк [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та 1960 жылдың ортасында түрі өзгерген ауырлатылған соул ретінде пайда болды. Фанктың «кіндік әкесі» және негізін қалаушы Джеймс Браун соулдың және рит-энд-блюздің әншісі болып бастаған. Фанк стиліндегі оның алғашқы әндері 1965 жылы пайда болды: «Papa’s Got a Brand New» және «Bag Funky Drummer». Алғашында фанк тек көңіл жадырататын ән болған (Уилсон Пикеттің «In the Midnight Hour» және «Funky Broadway»). Фанктың классикалық жазулары 1690 пен 1970 жылдардың межесіне жатады. Джеймс Браун мен Джордж Клинтоннан басқа Sly & the Family Stone және Earth, Wind & Fire топтары әйгілікке ие болды. Қазіргі таңда фанк өтпелі стильді тудырып, рок пен джазға әсерін тигізеді. Альтертанивтік рок-ән (Talking Heads, Minutemen) де фанктың әсерінен құтыла алмады. 1970 жылы «электрофанк» стилінің құрушы және орындаушысы Херби Хэнкок болды. Осы стильдің дамуына үлкен үлесін қосты. 90 жылдардың рок-әніне фанк әжептәуір үлесін қосуда. Көбінесе ақ музыканттар мен Red Hot Chili Peppers, Primus, Jamiroquai, Beastie Boys, Spin Doctors топтарың арқасында дамып келе жатыр. 1980 жылы Майкл Джексон мен Принс әлемдік поп-әнде мойындауды алды. 1980 жылы хип-хопта фанк-хиттердің семплы көп қолданылған. 2000 жылдарда да осы дәстүр жалғасты. The Neptunes секілді беделді продюсерлердің арқасында. == Орындаушылар == * Alexander O’Neal * Atlantic Starr * Aurra * Average White Band * The Bar-Kays * B. B. & Q. Band * Brass Construction * Bootsy Collins * Brothers Johnson * B. T. Express * Brick * James Brown * Cameo == Дәстүрлі фанктан шыққан музыкалық стильдер == * Hip-hop * G-Funk * Afrobeat * Funk Blues * R&B * Breakbeat * Jazz-Funk * Southern Rap * G-Rap * Funk rock (INXS) * Punk Funk (Rick James) * Soul Music * Blues * Latin * Salsa == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Фанк]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Танымал музыка]] ft36xhv4c959qm0zcfuqc4w24osl56k Сусарлар тұқымдасы 0 560599 3686571 2755708 2026-10-26T10:20:13Z ~2026-57294-25 187596 /* Қазақстандағы түрлері */ 3686571 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сусарлар тұқымдасы | image = Mustela nivalis -British Wildlife Centre-4.jpg | image_caption = [[Аққалақ]] | fossil_range = {{Fossil range|15|0}}<small>Early [[Миоцен]] – Recent</small> |regnum = [[Жануарлар]] |phylum = [[Хордалылар]] |classis = [[Сүтқоректілер]] |infraclassis = [[Ұрықжолдастылар]] |ordo = [[Жыртқыштар]] | subordo = [[Иттәрізділер]] | superfamilia = [[Musteloidea]] | familia = '''Mustelidae''' | familia_authority = [[Григорий Иванович Фишер фон Вальдгейм]], 1817 | type_genus = ''[[Weasel|Mustela]]'' | type_genus_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Кіші тұқымдастары | subdivision = [[Сусар]] <br /> [[Melinae]] <br /> [[Mellivorinae]] <br /> [[Taxidiinae]] <br /> [[Сусарлар тұқымдасы]] <br /> }} '''Сусарлар тұқымдасы''' ({{lang-la|Mustelidae}}) – [[Жыртқыштар|жыртқыш]] сүтқоректілер отрядының [[Сусар тәрізділер]] кіші сабының бір тұқымдасы. '''Сусар тәрізділер''' — жыртқыштар тұқымдастары. Денесі ұзын, икемді, аяқтары қысқа, бессаусақты, тырнақтары көрінбейді. Көпшілігі толық немесе жартылай өкшесінен басатындар; кейбір түрлерінің саусақтар аралығы жүзу жарғағымен байланысқан; теңіз камшатының артқы аяқтары жүзу ескегіне айналған. Жүні қалың, үлпілдек, көптеген түрлерінің жүні түбіттенген. Көпшілігі бір жылда екі рет түлейді. Жақсы жетілген анал бездері күшті иісті зат бөліп шығарады. 64 түрі, 24 туысы белгілі. Олар: сусар, құну, аққалақ, сасық күзендер, 13 түр, оның ішінде аққіс, аққалақ, сарыкүзен, Еуропалық және американдық су күзендері, сасық күзендер, борсықтар; тарбағаннын 3 түрі, кәмшат және теңіз кәмшаты бар. Австралия мен Антарктидадан басқа барлық жерде таралған. ТМД-да 8 туыстың 16 түрі кездеседі. Олар жерде, суда және ағаштарда тіршілік етеді. Көпшілігі моногамдар және жылына бір рет 1 ден 18 дейін бала табады. Ет жегіштер. Өте бағалы терілі кәсіпшілік және аң шаруашылық жануарлары.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref> ==Қазақстандағы түрлері== # [[Сарғыш күзен]] – ''Mustela altaica'' # [[Ақкіс]] – ''Mustela erminea'' # [[Сасықкүзен]] – ''Mustela eversmannii'' # [[Еуропа қара күзені]] – ''Mustela lutreola'' # [[Аққалақ]] – ''Mustela nivalis'' # [[Шұбар күзен]] – ''Vormela peregusna'' # [[Тас сусары]] – ''Martes foina'' # [[Орман сусары]] – ''Martes martes'' # [[Борсық]] – ''Meles leucurus'' # [[Итаю]] – ''Мellivora capensis'' # [[Құну]] – ''Gulo gulo'' # [[Құндыз]] – ''Lutra lutra'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сусарлар тұқымдасы| ]] [[Санат:Теңіз сүтқоректілері]] f2goz2w3z9ugfj53d1sg7ece9zj3r74 Аян Өмірәліұлы Өтепберген 0 578214 3686301 3685108 2026-10-25T17:35:41Z Kasymov 10777 3686301 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Аян Өмірәліұлы Өтепберген |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 26.04.1992 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[2011]] жылдан |бағыты = [[тарихи фильм]], [[драма]], [[мелодрама]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[көркем фильм]], [[комедия]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Аян Өмірәліұлы Өтепберген''' ([[26 сәуір]], [[1992 жыл]]ы [[Алматы]]да туған) — қазақстандық танымал кино және театр актері. [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты (2013). Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері (2012). [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актері (2016 жылдан). == Толығырақ == * Аян Өмірәліұлы 1992 жылы 26 сәуірде Алматы қаласында туған. * 2008 - 2011 жылдары Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясы жанындағы колледжге "Музыкалық драма және кино актері" мамандығы бойынша бітірген. * 2011 - 2015 жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның “Театр өнері” факультетін “Музыкалық драма театрының актері" мамандығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, доцент [[Асхат Мақсымұлы Маемиров|Асхат Маемиров]]тің шеберханасында білім алды. * 2011 жылдан [[Қазақфильм]] актері * 2016 жылдан [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == * [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]нда: М. Әуезовтің "Абайында" Айдар (реж. Е. Обаев), М. Омарованың "Ақтастағы Ахикосында" Ахиконың әкесі (реж. А. Маемиров) және т.б. == Кинофильмдері == Кинопоиск деректері бойынша 2012—2026 жылдары 18 фильм мен телесериалда түскен<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/name/2804435/|title=Аян Отепберген (Ayan Otepbergen): фильмы, биография, фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Рөлі |- | 2012 || [[Жаужүрек мың бала]] || Таймас |- | 2015 || Рэкетир 2 (Рэкетир 2) || Туча |- | 2016 || Қазақ хандығы. Алмас қылыш (телесериал) || — |- | 2017 || Тайталас (телесериал, 2017—2018) || Куаныш Нурабаев |- | 2019 || Дала қырандары (телесериал) || — |- | 2019 || Айналар (Зеркала) || — |- | 2019 || Қазақ хандығы. Алтын тақ (телесериал) || Бурындық |- | 2019 || Томирис || Тирап |- | 2019 || Захар Беркут || — |- | 2021 || Бизнесмен (телесериал) || Тәуекел |- | 2021 || Groza (телесериал) || — |- | 2023 || Бесбармақ || — |- | 2023 || Shulamah || — |- | 2023 || Qaitalanbasyn || — |- | 2025 || Туысқан || Самат |- | 2025 || Ауру || Аза |- | 2026 || Соңғы махаббат || Айдар |} == Дискографиясы == Apple Music деректері бойынша. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Түрі !! Ескертпе |- | 2020 жылғы 9 қыркүйек || At Jangyryq (Live) || EP (5 трек) || Тікелей орындау<ref name="am1">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/ayan-otepbergen/1529840137|title=Ayan Otepbergen — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 жылғы 27 қараша || Kúl || Сингл || De Lacure-мен бірге<ref name="am2">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD/1540807464|title=Аян Өтепберген — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 жылғы 16 қаңтар || Lauralar Klara Quralaylar || Сингл || |- | 2025 жылғы 5 қыркүйек || Теңіз бар арада || Сингл || Жұлдыз Өмірғалимен бірге |} == Марапаттары == * 2012 жылы Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері атанды * 2013 жылы [[Жаужүрек мың бала]] фильміндегі Таймас рөлі үшін [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты атанды. * 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 25 жыл]] медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] hx50hhek29dto1j3hhpflm3dyzg4cyt 3686302 3686301 2026-10-25T17:36:16Z Kasymov 10777 3686302 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Аян Өмірәліұлы Өтепберген |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 26.04.1992 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[2011]] жылдан |бағыты = [[тарихи фильм]], [[драма]], [[мелодрама]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[көркем фильм]], [[комедия]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Аян Өмірәліұлы Өтепберген''' ([[26 сәуір]], [[1992 жыл]]ы [[Алматы]]да туған) — қазақстандық танымал кино және театр актері. [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты (2013). Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері (2012). [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]ның актері (2016 жылдан). == Толығырақ == * Аян Өмірәліұлы 1992 жылы 26 сәуірде Алматы қаласында туған. * 2008 - 2011 жылдары Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясы жанындағы колледжге "Музыкалық драма және кино актері" мамандығы бойынша бітірген. * 2011 - 2015 жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның “Театр өнері” факультетін “Музыкалық драма театрының актері" мамандығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, доцент [[Асхат Мақсымұлы Маемиров|Асхат Маемиров]]тің шеберханасында білім алды. * 2011 жылдан [[Қазақфильм]] актері * 2016 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == * Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]да: М. Әуезовтің "Абайында" Айдар (реж. Е. Обаев), М. Омарованың "Ақтастағы Ахикосында" Ахиконың әкесі (реж. А. Маемиров) және т.б. == Кинофильмдері == Кинопоиск деректері бойынша 2012—2026 жылдары 18 фильм мен телесериалда түскен<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/name/2804435/|title=Аян Отепберген (Ayan Otepbergen): фильмы, биография, фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Рөлі |- | 2012 || [[Жаужүрек мың бала]] || Таймас |- | 2015 || Рэкетир 2 (Рэкетир 2) || Туча |- | 2016 || Қазақ хандығы. Алмас қылыш (телесериал) || — |- | 2017 || Тайталас (телесериал, 2017—2018) || Куаныш Нурабаев |- | 2019 || Дала қырандары (телесериал) || — |- | 2019 || Айналар (Зеркала) || — |- | 2019 || Қазақ хандығы. Алтын тақ (телесериал) || Бурындық |- | 2019 || Томирис || Тирап |- | 2019 || Захар Беркут || — |- | 2021 || Бизнесмен (телесериал) || Тәуекел |- | 2021 || Groza (телесериал) || — |- | 2023 || Бесбармақ || — |- | 2023 || Shulamah || — |- | 2023 || Qaitalanbasyn || — |- | 2025 || Туысқан || Самат |- | 2025 || Ауру || Аза |- | 2026 || Соңғы махаббат || Айдар |} == Дискографиясы == Apple Music деректері бойынша. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Түрі !! Ескертпе |- | 2020 жылғы 9 қыркүйек || At Jangyryq (Live) || EP (5 трек) || Тікелей орындау<ref name="am1">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/ayan-otepbergen/1529840137|title=Ayan Otepbergen — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 жылғы 27 қараша || Kúl || Сингл || De Lacure-мен бірге<ref name="am2">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD/1540807464|title=Аян Өтепберген — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 жылғы 16 қаңтар || Lauralar Klara Quralaylar || Сингл || |- | 2025 жылғы 5 қыркүйек || Теңіз бар арада || Сингл || Жұлдыз Өмірғалимен бірге |} == Марапаттары == * 2012 жылы Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері атанды * 2013 жылы [[Жаужүрек мың бала]] фильміндегі Таймас рөлі үшін [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты атанды. * 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 25 жыл]] медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] cjb1e6as1c72fhkk0nqkej03cvlz5pb 3686303 3686302 2026-10-25T17:36:49Z Kasymov 10777 /* Марапаттары */ 3686303 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Аян Өмірәліұлы Өтепберген |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 26.04.1992 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[2011]] жылдан |бағыты = [[тарихи фильм]], [[драма]], [[мелодрама]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[көркем фильм]], [[комедия]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Аян Өмірәліұлы Өтепберген''' ([[26 сәуір]], [[1992 жыл]]ы [[Алматы]]да туған) — қазақстандық танымал кино және театр актері. [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты (2013). Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері (2012). [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]ның актері (2016 жылдан). == Толығырақ == * Аян Өмірәліұлы 1992 жылы 26 сәуірде Алматы қаласында туған. * 2008 - 2011 жылдары Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясы жанындағы колледжге "Музыкалық драма және кино актері" мамандығы бойынша бітірген. * 2011 - 2015 жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның “Театр өнері” факультетін “Музыкалық драма театрының актері" мамандығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, доцент [[Асхат Мақсымұлы Маемиров|Асхат Маемиров]]тің шеберханасында білім алды. * 2011 жылдан [[Қазақфильм]] актері * 2016 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == * Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]да: М. Әуезовтің "Абайында" Айдар (реж. Е. Обаев), М. Омарованың "Ақтастағы Ахикосында" Ахиконың әкесі (реж. А. Маемиров) және т.б. == Кинофильмдері == Кинопоиск деректері бойынша 2012—2026 жылдары 18 фильм мен телесериалда түскен<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/name/2804435/|title=Аян Отепберген (Ayan Otepbergen): фильмы, биография, фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Рөлі |- | 2012 || [[Жаужүрек мың бала]] || Таймас |- | 2015 || Рэкетир 2 (Рэкетир 2) || Туча |- | 2016 || Қазақ хандығы. Алмас қылыш (телесериал) || — |- | 2017 || Тайталас (телесериал, 2017—2018) || Куаныш Нурабаев |- | 2019 || Дала қырандары (телесериал) || — |- | 2019 || Айналар (Зеркала) || — |- | 2019 || Қазақ хандығы. Алтын тақ (телесериал) || Бурындық |- | 2019 || Томирис || Тирап |- | 2019 || Захар Беркут || — |- | 2021 || Бизнесмен (телесериал) || Тәуекел |- | 2021 || Groza (телесериал) || — |- | 2023 || Бесбармақ || — |- | 2023 || Shulamah || — |- | 2023 || Qaitalanbasyn || — |- | 2025 || Туысқан || Самат |- | 2025 || Ауру || Аза |- | 2026 || Соңғы махаббат || Айдар |} == Дискографиясы == Apple Music деректері бойынша. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Түрі !! Ескертпе |- | 2020 жылғы 9 қыркүйек || At Jangyryq (Live) || EP (5 трек) || Тікелей орындау<ref name="am1">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/ayan-otepbergen/1529840137|title=Ayan Otepbergen — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 жылғы 27 қараша || Kúl || Сингл || De Lacure-мен бірге<ref name="am2">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD/1540807464|title=Аян Өтепберген — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 жылғы 16 қаңтар || Lauralar Klara Quralaylar || Сингл || |- | 2025 жылғы 5 қыркүйек || Теңіз бар арада || Сингл || Жұлдыз Өмірғалимен бірге |} == Марапаттары == * 2012 жылы Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері атанды * 2013 жылы [[Жаужүрек мың бала]] фильміндегі Таймас рөлі үшін [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты атанды. * 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] 9495k3ej9krbewtvjbuemnann8b8nwu 3686304 3686303 2026-10-25T17:37:38Z Kasymov 10777 /* Марапаттары */ 3686304 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Аян Өмірәліұлы Өтепберген |шынайы есімі = |сурет = |туған кездегі есімі = |туған күні = 26.04.1992 |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Қазақстан}} |азаматтығы = {{KAZ}} |белсенді жылдары = [[2011]] жылдан |бағыты = [[тарихи фильм]], [[драма]], [[мелодрама]], [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]], [[көркем фильм]], [[комедия]] |ұжымы = |марапаттары = {{{!}} {{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} |сайты = }} '''Аян Өмірәліұлы Өтепберген''' ([[26 сәуір]], [[1992 жыл]]ы [[Алматы]]да туған) — қазақстандық танымал кино және театр актері. [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты (2013). Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері (2012). [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]ның актері (2016 жылдан). == Толығырақ == * Аян Өмірәліұлы 1992 жылы 26 сәуірде Алматы қаласында туған. * 2008 - 2011 жылдары Т. Жүргенов атындағы Өнер академиясы жанындағы колледжге "Музыкалық драма және кино актері" мамандығы бойынша бітірген. * 2011 - 2015 жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның “Театр өнері” факультетін “Музыкалық драма театрының актері" мамандығы бойынша Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, доцент [[Асхат Мақсымұлы Маемиров|Асхат Маемиров]]тің шеберханасында білім алды. * 2011 жылдан [[Қазақфильм]] актері * 2016 жылдан Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамында. == Сахнадағы негізгі рөлдері == * Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]да: М. Әуезовтің "Абайында" Айдар (реж. Е. Обаев), М. Омарованың "Ақтастағы Ахикосында" Ахиконың әкесі (реж. А. Маемиров) және т.б. == Кинофильмдері == Кинопоиск деректері бойынша 2012—2026 жылдары 18 фильм мен телесериалда түскен<ref name="kp">{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/name/2804435/|title=Аян Отепберген (Ayan Otepbergen): фильмы, биография, фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Рөлі |- | 2012 || [[Жаужүрек мың бала]] || Таймас |- | 2015 || Рэкетир 2 (Рэкетир 2) || Туча |- | 2016 || Қазақ хандығы. Алмас қылыш (телесериал) || — |- | 2017 || Тайталас (телесериал, 2017—2018) || Куаныш Нурабаев |- | 2019 || Дала қырандары (телесериал) || — |- | 2019 || Айналар (Зеркала) || — |- | 2019 || Қазақ хандығы. Алтын тақ (телесериал) || Бурындық |- | 2019 || Томирис || Тирап |- | 2019 || Захар Беркут || — |- | 2021 || Бизнесмен (телесериал) || Тәуекел |- | 2021 || Groza (телесериал) || — |- | 2023 || Бесбармақ || — |- | 2023 || Shulamah || — |- | 2023 || Qaitalanbasyn || — |- | 2025 || Туысқан || Самат |- | 2025 || Ауру || Аза |- | 2026 || Соңғы махаббат || Айдар |} == Дискографиясы == Apple Music деректері бойынша. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Түрі !! Ескертпе |- | 2020 жылғы 9 қыркүйек || At Jangyryq (Live) || EP (5 трек) || Тікелей орындау<ref name="am1">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/ayan-otepbergen/1529840137|title=Ayan Otepbergen — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2020 жылғы 27 қараша || Kúl || Сингл || De Lacure-мен бірге<ref name="am2">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD/1540807464|title=Аян Өтепберген — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref> |- | 2024 жылғы 16 қаңтар || Lauralar Klara Quralaylar || Сингл || |- | 2025 жылғы 5 қыркүйек || Теңіз бар арада || Сингл || Жұлдыз Өмірғалимен бірге |} == Марапаттары == * 2012 жылы Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегері атанды * 2013 жылы [[Жаужүрек мың бала]] фильміндегі Таймас рөлі үшін [[Қазақстан жастар одағы|Қазақстан Жастар Одағы "Серпер" сыйлығының]] лауреаты атанды. * 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл]] медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан тұңғыш президенті қоры сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] sqdynrveb43dgk86mnnwnjy01etoj6q Мұрат Әлиұлы Сүймағамбетов 0 584000 3686557 3646582 2026-10-26T10:03:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686557 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Мұрат Суюмағамбетов |толық аты = Мұрат Әлиұлы Суюмағамбетов |лақап аты = ''Су-27''<ref>[http://sports.kz/news.php?type=small&id=0000031670&st=0000000010 Мурат Суюмагамбетов: «Каждая игра важна»]</ref> |сурет =Суюмағамбетов.jpg |сурет ені = 300px |атауы = Суюмағамбетов құрама сапында |туған күні = 14.10.1983 |туған жері = [[Ақтау|Шевченко]], Қазақ КСР, КСРО |азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1983-1991) |бойы = 180 см |салмағы = 75 кг |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |2000—2002|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|21 (3) |2002—2004|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|58 (11) |2004—2005|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|20 (0) |2006|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|28 (13) |2007|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]]|21 (10) |2008|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|21 (1) |2009|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Астана (футбол клубы)|Локомотив]]|9 (1) |2009|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|14 (3) |2010|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|23 (3) |2011|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|29 (3) |2012|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|6 (0) |2013|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана 1964]]|7 (0) |2013|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|8 (0) |2014|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қыран (футбол клубы)|Қыран]]|5 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2006—2008|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]]|19 (3)}} |ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = 8 сәуір 2012 |ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = 24 наурыз 2012 }} '''Мұрат Әлиұлы Сүймағамбетов''' (14 қазан 1983, [[Ақтау|Шевченко]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) - [[Қазақстан]] [[футбол]]шысы, шабуылшы. == Мансабы == === Клубтық === Кәсіби карьерасын Сүймағамбетов ақтаулық [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]] клубында бастады. Бұдан кейін ол [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]], [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]], [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]], [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана]] және [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]] клубтарында ойнады. Соңғы клубтағы жақсы ойыннан кейін Мұратты астаналық [[Астана (футбол клубы)|Локомотив]] шақырды<ref>[http://www.sports.kz/news.php?type=small&id=0000020212&st=10 Мурат Суюмагамбетов: «Надо работать над реализацией»]</ref>. Ол жақта Сүймағамбетов негізгі құрамға ілікпей, қайтадан [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]] клубына келеді. Келесі маусымды Мұрат [[Тобыл (футбол клубы)|Тобылда]] өткізді<ref>[http://sport.gazeta.kz/art/?aid=41264 Мурат Суюмагамбетов: «Родному клубу я не нужен»]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2011 жылы Сүймағамбетов бос агент ретінде [[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]] ауысты<ref>[http://www.caravan.kz/article/1349 СУ-27 улетел с «Кайратом»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130917083707/http://www.caravan.kz/article/1349 |date=2013-09-17 }}</ref>. Бұдан кейін Мұрат аз уақыт [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]], [[Жеңіс (футбол клубы)|Астана 1964]], [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]] және [[Қыран (футбол клубы)|Қыран]] клубтарында өткізді. 2014 жылы Сүймағамбетов өз карьерасын аяқтағаны туралы хабарлады. === Ұлттық құрамада === [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрамада]] Сүймағамбетов 2006 - 2008 жылдар аралығында 19 ойын өткізіп, 3 доп соқты. Алғашқы ойынын Мұрат [[Сингапур Ұлттық футбол құрамасы|Сингапурға]] қарсы өткізді (24.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 0:0), соңғы ойынын [[Черногория Ұлттық футбол құрамасы|Черногорияға]] қарсы ойнады (27.05.2008, Жолдастық кездесу, есеп 0:3)<ref>[http://kaz-football.kz/kazteam/1kaz_all.shtml Казахстанский футбол | Lyakhov.KZ - Большая энциклопедия Казнета<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Құрамадағы алғашқы голын [[Вьетнам Ұлттық футбол құрамасы|Вьетнамға]] соқты (26.12.2006, Таиланд королі кубогы, есеп 1:2). 2007 жылы құрама ойындарында тұрақты түрде алаңға шығып жүрді. Жыл бойы 11 кездесуде алаңға шығып, екі гол соқты, екеуін де жолдастық кездесуде ([[Қытай Ұлттық футбол құрамасы|Қытай]] мен [[Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы|Өзбекстан]] қақпасына). 2008 жылы бес кездесуде алаңға шықты, бесеуі де жолдастық ойындар. 2008 жылы 28 мамырда [[Черногория Ұлттық футбол құрамасы|Черногорияға]] қарсы жолдастық кездесуде соңғы рет құрама жейдесін киді. Сол жылы күзде [[Арно Пайперс]] бапкерліктен кеткесін құрамаға мүлде шақырылған жоқ. == Марапаттары == *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] :2010 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20210913171848/https://footballfacts.ru/person/60150-suyumagambetovmuratalievich Футболшының профилі] {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:14 қазанда туғандар]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары ]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақтауда туғандар]] [[Санат:Каспий ФК ойыншылары]] [[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]] [[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] [[Санат:Тараз ФК ойыншылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Қыран ФК ойыншылары]] kamuejd2ih9bfhssxzq86if9bs4yzcq Маржан Өмірзаққызы Арапбаева 0 593800 3686307 3685118 2026-10-25T17:40:22Z Kasymov 10777 3686307 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Маржан Арапбаева |Толық аты = Маржан Өмірзаққызы Арапбаева |сурет = |Фон = |Туған күні = 07.02.1978 |Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}} |Белсенділік жылдары = [[2004 жыл]]дан |Мемлекет = {{KAZ}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Мамандығы = {{Әнші|Қазақстан}} <br /> [[композитор]] |Аспаптары = [[Фортепиано]] |Жанрлары = [[эстрада]] |Ұжымдары = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{!}}} }} '''Маржан Өмірзаққызы Арапбаева''' ([[1978 жыл]]ы [[7 ақпан]]да [[Шымкент]]те туған) — [[Қазақстан|Қазақстанның]] танымал [[эстрада]] [[әнші]]сі, [[композитор]]. Халықаралық ән фистивальдерінің жүлдегері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2017]]). == Өмірбаяны == === Балалық шағы === Маржан қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол жастайынан әнші ретінде сахнаға шығып, жанкүйерлердің жүрегін жаулап, танымал болуды армандаған. 14 жасында қыз «Әнші балапан» музыкалық байқауына қатысып, сол уақыттан бастап шығармашылық өмірдің құйынына айналды. === Жастық шағы === Мектепті бітірген соң, еліміздегі ең беделді жоғары оқу орнының музыка факультетіне оқуға түседі. Оның дауысын мұғалімдері назардан тыс қалдыра алмады. Жақсы оқып, өзінің болашағына сенді. Студенттік өмірден кейін Маржан музыкалық салаға бет бұрды. Өнер көрсетіп, түрлі байқауларға қатысып, таланты үшін марапаттарға ие болды. 2002 жылы әнші «Жас қанат» шарасында және «Азия дауысы» фестивалінде тамаша өнер көрсетті. Оның шығармашылық таланты Қазақстан Президентінің сыйлығымен марапатталды. Маржан Арапбаеваға нағыз танымалдық 2003 жылы кезекті байқауға қатысқаннан кейін келді. Содан кейін бойжеткен фестивальдердің лауреаты атанып, «Қайырлы кеш, Астана!», «Үшінші ауысым» сынды шоу-бағдарламаларға қатысты. Маржан Арапбаеваның орындауында "Сәлем саған туған ел", "Соңғы вальс", "Қазақстаным", "Гүл сезім", "Арманыма асығып барамын", "Сол ма?", "Иә, солай", "Сен мықтысын", "Jeteme", "Өкінішті сезім", "Қазақ елі", "Жасасын өмір", "Қыздар мен жігіттер", "Сен едің", "Мазалама", "Сүйемін сені" және т.б көптеген жігерлі әндері халыққа кеңінен танылған. == Шығармашылығы == Алғаш рет 1992 жылы, 14 жасында «Әнші балапан» балалар байқауына қатысып сахнаға шықты<ref name="nur">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1615216-marzan-arapbaeva-biografia-licnaa-zizn-pesni/|title=Маржан Арапбаева: чем известна и как живёт казахстанская певица|website=nur.kz|date=2024-01-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2003 жылдан бастап белсенді гастрольдік қызмет жүргізді<ref name="nur" />. «Үшінші ауысым» және «Қайырлы кеш, Астана!» телебағдарламаларына қатысқан соң даңқы артты<ref name="nur" />. Ең танымал әні — «Арманыма асығып барамын» (YouTube-та 5 миллионнан астам қаралым)<ref name="nur" />. === Дуэттері === * «Қыздар мен жігіттер» — Қайрат Баекеновпен (2013 жылғы бейнеклип)<ref name="nur" />. * «Гүл сезім» — Еркін Мәуленмен<ref name="nur" />. * «Сен едің» — [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев|Сәкен Майғазиевпен]]; әнді олар дуэтпен орындап, ол танымал болды<ref name="nur-mai">{{Cite web|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1637175-saken-maygaziev-biografiya-semya/|title=Сакен Майгазиев: биография и семья певца|website=nur.kz|date=2020-09-04|access-date=2026-10-23}}</ref>. * «Сені сүйем» — [[Қайрат Нұртас]]пен (2022 жылғы 22 қараша)<ref name="am" />. == Марапаттары == * [[2002 жыл]]ы Республикалық "Жас қанат" конкурсының дипломанты атанып, сол жылдардан бастап елге таныла бастады. * [[2004 жыл]]ы "Жаңа толқын" (новая волна) халықаралық конкурсының 2 орын иегері атанды. * [[2004 жыл]]ы халықаралық "Азия дауысы" ән байқауында Ресейдің халық әртісі Николай Басковпен дуэт орындады. * Маржан Арапбаеваға [[2017 жыл]]дың [[5 желтоқсан]]ындағы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен "[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]" құрметті атағы берілді. == Дискографиясы == Apple Music деректері бойынша 2022—2026 жылдардағы синглдер<ref name="am">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0/1627771227|title=Маржан Арапбаева — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Ескертпе |- | 2022 жылғы 1 маусым || Бәріне кінәлі Махаббат || |- | 2022 жылғы 20 шілде || Beautiful Life || |- | 2022 жылғы 31 қазан || Донна Осень || |- | 2022 жылғы 22 қараша || Сені сүйем || Қайрат Нұртаспен бірге |- | 2022 жылғы 30 желтоқсан || Жаңа жыл || |- | 2024 жылғы 30 сәуір || Өмір || |- | 2025 жылғы 18 маусым || Мереке || |- | 2025 жылғы 28 маусым || Мама айтшы || |- | 2025 жылғы 15 қазан || Бар сұлулық әйелде || |- | 2026 жылғы 24 сәуір || Қасымда қал || Khansultan синглінде қатысты |- | 2026 жылғы 27 сәуір || Келші бағым || Ахметжан Рабжанмен бірге |- | 2026 жылғы 28 шілде || Летний сон || |- | 2026 жылғы 15 қыркүйек || Қыздар мен жігіттер (Oyu Live) || Қайрат Баекенов және OYU-мен бірге |- | 2026 жылғы 18 қыркүйек || Ғажап Өмір || |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} i0k3spyb86u9cboxxqd9ai64rcr54ui Науру Ұлттық футбол құрамасы 0 601678 3686620 2978774 2026-10-26T11:24:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686620 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық футбол құрама командасы | Name = Науру | Badge = Nauru NASA Logo.png | Elo Rank = 227 | Association = Науру әуесқой футбол қауымдастығы |pattern_b1=_nauru10h |leftarm1=003399|body1=003399|rightarm1=003399|shorts1=003399|socks1=003399 |pattern_b2=_nauru10a |leftarm2=ffcc00|body2=ffcc00|rightarm2=ffcc00|shorts2=ffcc00|socks2=ffcc00| | First game = {{Flagicon|Науру}} Науру 2 — 1 {{футбол|Соломон аралдары}} <br>([[Ярен]], [[Науру]]; [[2 қазан]] [[1994 жыл]]) | Largest win = {{Flagicon|Науру}} Науру 2 — 1 {{футбол|Соломон аралдары}} <br>([[Ярен]], [[Науру]]; [[2 қазан]] [[1994 жыл]]) |Жеңіліс= }} '''Науру Ұлттық футбол құрамасы''' — Халықаралық футбол жарыстарында [[Науру]]дың намысын қорғайтын құрама. Ешқандай футбол ұйымына мүше емес. Сол үшін де Әлем чемпионаттарына да, [[ОФК Ұлттар кубогы]]на да қатыса алмайды. Олардың қазіргі мақсаты — тым құрығанда [[NF-Board]] ұйымына мүшелікке өту. ==Тарихы== [[Сурет:Linkbelt1999-Finalspiel.jpg|left|thumb|250px|«Линкбелт Овал» стадионында өткен австралиялық футболдан 1999 жылғы матч]] Наурудағы ұлттық спорт түрі [[Австралия футболы]]. Өзінің футболдан ұлттық құрама командасы бар, бірақ елдегі кәсіби спортшылардың және үлкен стадиондардың жоқ болғанына байланысты [[ФИФА]]-мен және [[Океания Футбол Конфедерациясы|Океанияның футбол конфедерациясы]]мен танылған жоқ. Ойыншылар формасының түсі — көк түсті, көлденең сары жолағы бар. Ұлттық құраманың күні бүгінге дейінгі алғашқы әрі соңғы басқа ел командасымен ойыны 1994 жылдың 2 қазанында өтті. Сол ойында Науру құрамасы [[Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Соломон аралдары]]ның құрамасын 2:1 есебімен жеңді<ref>cita web|url=http://www.rsssf.com/tablesn/nauru-intres.html|título=Nauru{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - List of International Matches|editorial=RSSSF|nombre=Barrey|apellido=Courtney|idioma=inglés|fechaacceso=31 de agosto de 2012</ref> . Науру құрамасы үшін бұл үлкен жеңіс саналды, өйткені Соломон аралдары жеңіске жететін басты үміткер болатын (олар сол жылғы Меланезия Кубогының жеңімпаздары). {{Толық мақала|Науру — Соломон аралдары футбол матчы (1994)}} ==Стадиондары== Аралда бірнеше спорттық алаңдар және стадиондар бар: «[[Линкбелт Овал]]» (Айво округінде орналасқан, бірақ ол едәуір ескерген және халықаралық стандарттарға сай емес), [[Мененг (стадион)|Мененг стадионы]] (2006 жылы құрылған және 3500 көрерменді сыйдыра алады) және [[Дениг (стадион)|Дениг стадионы]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *[http://www.fedefutbol.net/fed.aspx?id=NRU Құраманың профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081230213831/http://www.fedefutbol.net/fed.aspx?id=NRU |date=2008-12-30 }} *[https://web.archive.org/web/20190121232659/http://footballfacts.ru/nationalteams/144527-nauru http://footballfacts.ru сайтында] *[http://www.footballtop.ru/countries/nauru http://www.footballtop.ru сайтында] {{Океания Ұлттық футбол құрама командалары құрамы}} [[Санат:Науру Ұлттық футбол құрамасы]] 4leh1kcggo3s0qs36bqf4m2jamzjalp Марат Жалғасұлы Есмұратов 0 610964 3686204 3640916 2026-10-25T15:17:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686204 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Марат Есмұратов |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = |атауы = |туған күні = 9.11.1961 |туған жері = |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 182 |салмағы = 68 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб =карьерасын аяқтады |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |1979—1980| {{Flagicon|КСРО}} [[Қайсар (футбол клубы)|Мелиоратор Қ]]|2 (0) |1984|{{Flagicon|КСРО}} Мящук Пятогорск|19 (0) |1985|{{Flagicon|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|0 (0) |1986—1992| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Мелиоратор/Қайсар]]|206 (23) |1992|{{аренда}}{{flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|2 (0) |1993| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|44 (2) |1994|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Актюбинец]]|11 (0) |1994|{{аренда}}{{Flagicon|Қазақстан}} [[СКИФ-Ордабасы]]|15 (0) |1995| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|30 (0) |1996| {{Flagicon|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Мұнайшы]]|10 (1) |1996|{{аренда}}{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|14 (0) |1997—2001|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейн]]|116 (1)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1992|{{футбол|Қазақстан}} |0 (0) }} |бапкер клубтары {{футбол карьерасы |2002|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар-Харрикейн]]| }} |қайтыс болған күні=5.1.2026}} '''Марат Жалғасұлы Есмұратов''' ([[9 қараша]] [[1961 жыл|1961]] — [[5 қаңтар]] [[2026 жыл]]) — КСРО және қазақ футболшысы, жартылай қорғаушы. Қызылорда футболының түлегі. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық футбол құрамасында]] ойнаған. == Мансабы == КСРО футболының түлегі саналады. Карьерасында [[Қайсар (футбол клубы)|"Мелиоратор" (Қызылорда)]], "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]", "[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]", "[[СКИФ-Ордабасы|Ордабасы-СКИФ]]" клубтарында доп тепті. 2001 жылы "Қайсарда" ойнап жүріп карьерасын аяқтады. 1992 жылы 1 маусымда Алматыда Қазақстан құрамасы [[Түрікменстан Ұлттық футбол құрамасы|Түрікменстан футболшыларына]] қарсы өз тарихындағы тұңғыш ойынды өткізді. Осы матчта Марат Есмұратов та алаңға шықты. Ұлттық құрама командада барлығы 7 кездесуде өнер көрсетті. Жетеуі де 1992 жылы өткізілген матчтар-тұғын. [[Бақтияр Даниярұлы Байсейітов|Бақтияр Байсейітов]] бапкерліктен кеткен соң ұлттық құрамаға қайта шақырылмады. Кейін бапкерлікпен айналысты. == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20181215061717/http://footballfacts.ru/players/154565-esmuratov-marat-zhalgasovich Профилі (footballfacts.ru)] {{Бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{DEFAULTSORT:Есмұратов, Марат Жалғасұлы}} [[Санат:9 қарашада туғандар]] [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]] [[Санат:СКИФ-Ордабасы ФК ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Ақ Бұлақ ФК жаттықтырушылары]] nz21jfa7ojykzpmbtwxwrff46km9ih0 Маркос Пиззелли 0 611212 3686251 3639357 2026-10-25T16:36:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686251 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Маркос Пиззелли |туған күні = 3.10.1984 |туған жері = {{туғанжері|Пирасикаба|Пирасикабада}}, Бразилия |азаматтығы = {{ту|Бразилия}} <br>{{ту|Армения}} |толық аты = Маркос Пиньейро Пиззелли |бойы = 180 |салмағы = 68 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]] |номері = 10 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2000—2005|{{flagicon|Бразилия|20px}} [[Сан-Карлуш (футбол клубы)|Сан-Карлуш]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2006—2009|{{flagicon|Армения|20px}} [[Арарат (футбол клубы)|Арарат]]|79 (44) |2008—2009|{{аренда}}{{flagicon|Франция|20px}} Арарат (Мулино)|? (?) |2009—2011|{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]|49 (31) |2011—2012|{{flagicon|Украина|20px}} [[Металлург (футбол клубы, Донецк)|Металлург (Донецк)]]|18 (4) |2012—2013|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Кубань (футбол клубы)|Кубань]]|31 (8) |2013—2014|{{flagicon|Ресей}} [[Краснодар (футбол клубы)|Краснодар]]|6 (0) |2014|{{аренда}}{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|28 (8) |2015|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|27 (5) |2016|{{flagicon|Сауд Арабиясы|20px}} [[Әл-Раед (футбол клубы)|Аль-Раед]]|13 (4) |2016—2017|{{flagicon|БАӘ|20px}} [[Әл-Фуджайра (футбол клубы)|Аль-Фуджайра]]|7 (4) |2017|{{flagicon|Грекия|20px}} [[Ксанти (футбол клубы)|Ксанти]]|10 (0) |2017—2018|{{flagicon|Сауд Арабиясы|20px}} [[Әл-Шабаб (футбол клубы, Эр-Рияд)|Аль-Шабаб]]|15 (3) |2018—2019|{{flagicon|Қазақстан}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|35 (20) |}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2008—2019|{{футбол|Армения}}|66 (11)}} |}} '''Маркос Пиньейро Пиззелли''' ({{lang-pt|Marcos Pinheiro Pizzelli}}; [[3 қазан]] [[1984 жыл|1984]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/75441</ref>, [[Пирасикаба]], [[Бразилия]]) — бразилиялық және армениялық футболшы, жартылай қорғаушы. == Мансабы == Тегі бразилиялық. "Сан-Карлуш" клубында ойнап жүргенде 2006 жылы "Арарат" клубының селекционерлерінің көзіне түседі де, сол жылы-ақ "Арараттың" футболшысы атанады. Көп ұзамай Армения азаматтығын алып, 2008 жылы Армения Ұлттық құрамасы сапындағы алғашқы ойынын өткізеді. 2009 жылы "Арараттан" кеткен соң Пиззелли өте көп клуб ауыстырды. Тек 2014-15 жылдары ғана "Ақтөбеде" екі маусым ойнайды, қалған уақыттарды басқа клубтарда бір маусымнан артық доп теппеген. 2018 жылы "Ақтөбеге" қайта оралып, 2018 жылғы Қазақстан чемпионатының үздік мергені атанды. == Жетістіктері == ** '''Армения кубогы''': 2008, 2010 ** '''Армения чемпионатының үздік мергені''': 2007, 2008, 2010 ** '''Армения чемпионы''': 2009, 2010 ** '''Армения суперкубогы''': 2010 ** '''Қазақстан суперкубогы''': 2014 ** '''Қазақстан чемпионатының үздік мергені''': 2018 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20180121171135/http://footballfacts.ru/players/24903 Профилі (footballfacts.ru)] [[Санат:3 қазанда туғандар]] [[Санат:Бразилия футболшылары]] [[Санат:Армения футболшылары]] [[Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Арарат ФК ойыншылары]] [[Санат:Пюник ФК ойыншылары]] [[Санат:Кубань ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]] j0r8g1z4hx65lkvhwm83ow5hf5u7g6k Мирлан Абдраимович Мурзаев 0 614338 3686419 2731260 2026-10-25T23:55:21Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686419 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Мирлан Мурзаев |изображение = Mirlan Murzaev.JPG |туған күні=29.03.1990 |азаматтығы={{ту|Қырғызстан}} |туған жері = {{туғанжері|Кочкор-Ата|Қочқар Атада}}, Жалалабат облысы, Қырғыз КСР |бойы = 182 |салмағы = 77 |прозвище = |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = {{flagicon|Түркия|20px}} [[Сомаспор]] |номері = 10 |клубтары = {{футбол карьерасы |2006|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Мурас-Спорт]]|10 (3) |2007—2010|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Дордой (футбол клубы)|Дордой]]|73 (23) |2010|{{аренда}}{{flagicon|Ресей|20px}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив М]]|0 (0) |2011—2012|{{flagicon|Израиль|20px}} [[Хапоэль (футбол клубы, Петах-Тиква)|Хапоэль (Петах-Тиква)]]|8 (0) |2012—2013|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Дордой (футбол клубы)|Дордой]]|44 (20) |2014|{{flagicon|TUR|20px}} [[Денизлиспор]]|9 (0) |2014—2015|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Дордой (футбол клубы)|Дордой]]|16 (17) |2015—2016|{{flagicon|TUR|20px}} [[Авжет Афьонспор]]|17 (8) |2016—2017|{{flagicon|TUR|20px}} [[Ушакспор]]|22 (6) |2017—2018|{{flagicon|TUR|20px}} [[Серик Беледиеспор]]|18 (8) |2018|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Қара Балта (футбол клубы)|Кара-Балта]]|? (1) |2018—2019|{{flagicon|TUR|20px}} [[Сомаспор]]|11 (3) |2019—|{{flagicon|Қырғызстан|20px}} [[Дордой (футбол клубы)|Дордой]]|}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2009—|{{футбол|Қырғызстан}}|38 (8)}} }} '''Мирлан Абдраимович Мурзаев''' (29 наурыз 1990<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/125802</ref>, [[Қочқор-Ата]], [[Жалалабат облысы|Жалалабад облысы]], [[Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасы|Қырғыз КСР]]) — қырғыз футболшысы, жартылай қорғаушы. == Карьерасы == Қырғызстан, Ресей, Израиль, Түркия клубтарында ойнаған. Қырғызстанның бес дүркін чемпионы атанды. 2008 жылдан бері [[Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы|Қырғызстан Ұлттық құрамасында]] ойнап келеді. [[Футболдан Азия Кубогы 2019|2019 жылғы Азия кубогына]] қатысып, 1/8 финалда [[БАӘ Ұлттық футбол құрамасы|БАӘ]] қақпасына гол соқты. Бұл ойында Қырғызстан 2:3 есебімен ұтылып қалды. == Жетістіктері == === Командалық === * Қырғызстан чемпионы (5): 2007, 2008, 2009, 2012, 2014 * Қврғызстан кубогы (3): 2008, 2012, 2014 * АФК президенті кубогы: 2007 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20190122204100/http://footballfacts.ru/players/23323 Профилі] [[Санат:29 наурызда туғандар]] [[Санат:Қырғызстан футболшылары]] [[Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Дордой ФК ойыншылары]] [[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]] [[Санат:Денизлиспор ФК ойыншылары]] [[Санат:Қара Балта ФК ойыншылары]] [[Санат:Сомаспор ФК ойыншылары]] 803dds2h0ebvr98d859sny2liqfewrd Науру — Соломон аралдары футбол матчы (1994) 0 614818 3686623 3112637 2026-10-26T11:26:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686623 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы =Науру — Соломон | шынайы атауы = | логотип =Nauru Denigomodu-Nibok.jpg | ені =280px | сипаттама =Матч өткен Денигимоду елді мекені | турнир =Жолдастық кездесу | команда1 =[[Науру Ұлттық футбол құрамасы|Науру]] | үйде = | команда2 =[[Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Соломон]] | қонақ = | команда1ел = {{Flagicon|Науру}} | команда2ел ={{Flagicon|Соломон аралдары}} | команда1есеп =2 | есеп1 = | үйде_барлығы = | команда2есеп = 1 | есеп2 = | қонақ_барлығы = | детальдар = | бірніші ойын = | команда1есеп1 = | команда2есеп1 = | дата =[[2 қазан]] [[1994 жыл|1994]] | стадион =Округтік стадион | қала =[[Денигомоду]] | 1аматч ойыншысытитул = | 1аматч ойыншысы = | 1бматч ойыншысытитул = | 1бматч ойыншысы = | арбитр = | көрермендер = | ауа райы = | алдыңғы = | келесі = }} '''Науру — Соломон аралдары''' футбол құрамаларының арасындағы жолдастық кездесу [[1994 жыл|1994 жылы]] [[2 қазан]] күні [[Науру|Науру аралындағы]] [[Денигомоду|Денигимоду]] елді мекенінде орналасқан округтік стадионда өтті. == Матч == Бұл кездесудің ерекшелігі сол — [[Науру Ұлттық футбол құрамасы|Науру құрамасының]] осы күнге дейінгі (2019 жыл) алғашқы да соңғы матчы. Бұған дейін де, бұдан кейін де құрама ешқашан бас қосқан емес. [[Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Соломон аралдары]] бұл кездесудің фавориті саналды. Олар сол кездегі Меланезия кубогының жеңімпазы саналатын. Бірақ мықты қарсыластарынан наурулықтар 2:1 есебімен басым түсті. Науру құрамасының сапында елдегі [[Австралия футболы|Аустралия футболын]] ойнап жүрген спортшылар мен елден жиналған әуесқой футболшылар бас қосты. Өйткені ол кезде [[Науру (арал)|Науру аралында]] кәсіпқой футболшылар жоқ-тұғын. Айта кетейік, Науру ФИФА мүшесі болмағандықтан, бұл ойын [[ФИФА]] қаттамаларына тіркелмеген. Бұл ойынның ақпараттары да сақталмаған. Голдың авторлары, командалар құрамы, көрермендер саны жайлы мәліметтер еш жерде жоқ. Матч өткен стадион 1000 адамдық қана арена болғандықтан, матчқа 1000-нан артық көрермен жиналмағаны анық. Кейін ғаламтор беттерінде "ол матчта Соломон құрамасы кәсіпқой футболшыларын емес, фосфат зауытының жұмысшыларын ғана әкелген, сол себепті де жеңіліп қалды" деген ақпараттар пайда болды<ref>https://www.sports.ru/profile/3008875/status/1933935/</ref>. Бірақ оның да дереккөзі белгісіз, сол себепті де өтірік-расын анықтау қиын. Интернетте осы жайлы ғаламтор қолданушылары оқтын-оқтын дисскуссия жүргізеді, алайда, нақты жауапты ешкім де айта алмай келеді. === Протокол === ----------- {{Матч туралы есептеме |мерзімі=[[2 қазан]] [[1994 жыл|1994 жыл]] |команда1={{футбол|Науру}} |команда2={{футбол|Соломон аралдары}} |есеп=2 - 1 |стадион=[[Округтік]], [[Денигомоду]] |төрешілер= |төреші= |көрермендер=1000 шамасы |голдар1= |голдар2=}} {| style="width:92%;" |- |{{Football kit |pattern_b=_nauru10h |leftarm=003399 |body=003399 |rightarm=003399 |shorts=003399 |socks=003399 |pattern_b=_nauru10a |title = Науру }} |{{Football kit | pattern_la=_solomon islands1516a |pattern_b=_solomon islands1516a |pattern_ra=_solomon islands1516a | leftarm= |body= |rightarm= |shorts=009900 |socks=009900 |title = Соломон ар-ы }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == https://web.archive.org/web/20190130123230/http://footballfacts.ru/matches/689690-2-1 [[Санат:1994 жылғы футбол]] [[Санат:Науру Ұлттық футбол құрамасының ойындары]] [[Санат:Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасының ойындары]] qjc80t5woqrvhh3bpooyu3r9r90xngo Марат Вячеславович Быстров 0 616560 3686198 3544357 2026-10-25T15:14:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686198 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Марат Быстров |толық аты = Марат Вячеславович Быстров |лақап аты = |сурет = Marat_Bystrov_2021.jpg |сурет ені = 180px |атауы = |туған күні = 19.06.1992 |туған жері = {{туғанжері|Жітіқара ауданы|Жітіқара ауданында}}, [[Қостанай облысы]] |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 181 см |салмағы = 70 кг |позиция = [[қорғаушы]] |қазіргі клуб = |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |2010—2012| {{Flagicon|Ресей}} Магнитогорск|? (?) |2014—2017|{{Flagicon|Ресей}} Челябинск|64 (5) |2017—2018|{{Flagicon|Ресей}} Тамбов|44 (0) |2018—2020|{{Flagicon|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|0 (0) |2018|{{аренда}} {{Flagicon|Қазақстан}} [[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]|14 (1) |2019|{{аренда}}{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|27 (0) |2020—2023|{{ту|Ресей}} [[Ахмат (футбол клубы)|Ахмат]]|71 (0) |2024—|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|15 (0) |2026—|{{аренда}} {{ту|Қазақстан}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Жеңіс]]|0 (0) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2019—|{{футбол|Қазақстан}}|38 (0) }} }} {{мағына|Быстров}} '''Марат Вячеславович Быстров''' (19 маусым 1992<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/394980</ref>, Қостанай облысы, Қазақстан) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. == Карьерасы == Қостанай облысында дүниеге келген, әкесі орыс, анасы Ресейде өмірге келген қазақ. 2006 жылы отбасымен Ресейге көшіп өтті де, "Магнитогорск" клубының мектебіне қабылданды. Кейін Қазақстан және Ресей клубтарында өнер көрсетті. 2018 жылы Қостанайдың "[[Тобыл (футбол клубы)|Тобыл]]" клубына келді де, Қазақстан азаматтығын алып, 2019 жылы ақпан айында [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан құрамасы]] сапында алаңға шықты. == Жетістіктері == *Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2018 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20190224010810/http://footballfacts.ru/players/1374480-bystrov Профилі] {{Бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ресей футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Магнитогорск ФК ойыншылары]] [[Санат:Челябинск ФК ойыншылары]] [[Санат:Тамбов ФК оыншылары]] [[Санат:Тобыл ФК ойыншылары]] [[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]] [[Санат:Ахмат ФК ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] e97iqvxhkzs6kvsxrz5lkz2tl75tw2j Мардан Тіленұлы Төлебек 0 617434 3686221 3202666 2026-10-25T15:34:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686221 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Мардан Төлебек |туған күні = 18.12.1990 |туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, Қазақ КСР, КСРО |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 174 |салмағы = 71 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]] |номері =77 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |2008|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2010—2020|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]|152 (10) |2011|{{аренда}}{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қыран (футбол клубы)|Тарлан]]|14 (0) |2021|{{ту|Қазақстан}} [[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұран]]|10 (1) |2023—|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2011—2012|{{flagicon|KAZ|20px}} Қазақстан-21|}} }} '''Мардан Тіленұлы Төлебек''' (18 желтоқсан 1990, [[Шымкент]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақ футболшысы, "[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Карьерасы == === Клубтық === Шымкент футболының түлегі. 2008 жылдан "[[Ордабасы (футбол клубы)|Ордабасы]]" клубының жастар командасында ойнай бастады. Көп ұзамай негізгі команданың мүшесі болды. 2010 жылы 11 қыркүйек күні "[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісуға]]" қарсы ойында тұңғыш рет негізгі құрамда алаңға шықты. Бірақ ол маусымда тек екі ойынға ғана қатыса алды. 2011 жылдың бірінші жартысын екінші дивизиондағы "[[Қыран (футбол клубы)|Тарлан]]" клубы сапында өткізіп, 14 кездесуге қатысты. Маусым ортасында "Ордабасыға" қайта оралды. 2011 жылы Қазақстан кубогының иегері атанды. 2015, 2016 жылдары [[УЕФА Еуропа лигасы 2015/16|УЕФА Еуропа Лигасының]] іріктеу кезеңдерінде ойнады. 2015 жылы Израильдің "[[Бейтар (футбол клубы, Иерусалим)|Бейтар]]" клубымен ойында еуротурнирлердегі тұсауы кесілді, келесі маусымда Сербияның "[[Чукарички|Чукарики]]" клубына қарсы бірінші іріктеу раундында екі кездесуде де алаңға шықты, сырт алаңда өткен бірінші ойынның 58-минутында ескерту алып<ref>http://footballfacts.ru/matches/1850376-0-3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324164035/http://footballfacts.ru/matches/1850376-0-3 |date=2019-03-24 }}</ref>, келесі минутта алмастырылды. Бұл спаррингте "Ордабасы" жеңіліп қалды (0:3, 3:3). 2021 жылдың басында премьер лига дебьютанты "[[Тұран (футбол клубы, Түркістан)|Тұранға]]" ауысты. ===[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Ұлттық құрамада]]=== Қазақстанның 21 жасқа дейінгі құрамасында доп тепті. 2014 жылы негізгі құраманың бапкері [[Юрий Анатольевич Красножан|Юрий Красножан]] құраманың оқу-жаттығу жиындарына шақырғанымен, алаңға шыға алмады. == Жетістіктері == *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]: 2011 *[[Футболдан Қазақстан Суперкубогы|Қазақстан суперкубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2012|2012]] *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері]]: [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2017|2017]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.facebook.com/mardan.tolebek?__tn__=%2CdK-RH-R-R&eid=ARDzmhctXjed1bOc4YEu4xjusVTbBWGzB9JVclO--zUwweJ5hqPepRvGcmwlr0cUItVmb2AmZm1Sy6Yk&fref=mentions Фейсбуктегі парақшасы] {{Бастама}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Ордабасы ФК ойыншылары]] [[Санат:Қыран ФК ойыншылары]] [[Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары]] [[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]] 8qs5cxite2r4zt2byr9jiqp9nb0wrti Михаил Хазбиевич Бакаев 0 620105 3686426 3488273 2026-10-26T00:27:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686426 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Михаил Бакаев |туған күні = 5.8.1987 |туған жері = {{туғанжері|Цхинвали|Цхинвалиде}}, Оңтүстік Осетин АО, КСРО |азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} <br>{{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 177 |салмағы = 78 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |2003—2005|{{flagicon|RUS|20px}} [[Автодор (футбол клубы)|Автодор]]|47 (2) |2006—2008|{{flagicon|RUS|20px}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]]|91 (2) |2009—2011|{{flagicon|RUS|20px}} [[Анжи]]|69 (3) |2011—2013|{{flagicon|RUS|20px}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]]|66 (3) |2014—2017|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|100 (0) |2017—2018|{{flagicon|RUS|20px}} [[Анжи]]|16 (0) |2018—2019|{{flagicon|RUS|20px}} [[Орынбор (футбол клубы)|Орынбор]]|0 (0) |2019|{{ту|Ресей}} [[Шинник (футбол клубы)|Шинник]]|12 (0) |2020—2021|{{ту|Қазақстан}} [[Шахтер (футбол клубы, Қарағанды)|Шахтер]]|32 (0) |2022|{{ту|Қазақстан}} [[Ақсу (футбол клубы, Ақсу)|Ақсу]]|16 (0) |2023|{{ту|Ресей}} [[Алания (футбол клубы)|Алания]]|2 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|RUS|20px}} Ресей-21|2 (0)}} }} '''Михаил Хазбиевич Бакаев''' (5 тамыз 1987, [[Цхинвали]], [[Оңтүстік Осетин автономиялы облысы|Оңтүстік Осетин АО]], [[Грузин Кеңестік Социалистік Республикасы|Грузин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — ресейлік және қазақстандық футболшы, 2014 жылы Қазақстан чемпионатында "Қайрат" сапында ойнап жүріп, легионер деген атаудан құтылу үшін Қазақстан азаматтығын алды. Ресейдің 21 жасқа дейінгі құрамасында екі ойын өткізді<ref>http://www.fc-alania.ru/press/news/bakaev_vyzvan_v_molodezhnuyu_sbornuyu</ref>. == Жетістіктері == === Командалық === '''Анжи''' * Ресей 1-дивизионының жеңімпазы (1): 2009. '''Қайрат''' * Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері (1): 2014 * Қазақстан чемппионатының күміс жүлдегері (1): 2015 * Қазақстан кубогы (2): 2014, 2015 * Қазақстан суперкубогы (1): 2016 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://footballfacts.ru/players/12874 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{бастама}} [[Санат:Ресей футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Автодор ФК ойыншылары]] [[Санат:Алания ФК ойыншылары]] [[Санат:Анжи ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Орынбор ФК ойыншылары]] [[Санат:Шинник ФК ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақсу (Ақсу) ФК ойыншылары]] h3ftznvf0ilagtlqplpzx0dh6ggly8l Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов 0 620755 3686238 3560693 2026-10-25T16:09:43Z ~2026-57036-19 187565 /* */ 3686238 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Саясаткер |Есімі = Әміржан Қосанов |Шынайы есімі = |Сурет = Qosanov, September 2019.jpg |Ені = |Атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 13.05.1964 |Туған жері = [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{flagicon|КСРО}} КСРО<br> {{flagicon|KAZ}} Қазақстан |Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Діні = |Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1984—1991);<br> [[Азат Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] (2006—2012) |Негізгі идеясы = |Мансабы = саясаткер, қойғам қайраткері, журналист |Әкесі = Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов |Анасы = Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова |Жұбайы = Роза Мұратқызы Қосанова |Жұбайлары = |Балалары = Индира, Томирис, Ғалымжан |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов''' ([[13 мамыр]] [[1964 жыл]], [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылы]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, журналист. == Өмірбаяны == === Отбасы және балалық шағы === 1964-жылы 13-мамырда Қызылорда облысы Арал ауданының Сапақ бекетінде көпбалалы теміржолшының отбасында дүниеге келді. Руы [[Кете (ру)|Кете.]] 1981-жылы Қызылорда облысы Жаңақазалы стансасындағы №17 қазақ орта мектебін бітірді. 1981-1982 жылдар – Жаңақазалы стансасындағы  №716 құрылыс-монтаж пойызының слесарі. 1982-жылдан – ҚазМУ журналистика факультетінің студенті. 1983-1985-жылдары – Кеңес Армиясының қатарында қызмет атқарды (Мәскеу қаласы). 1985-жылы оқуын жалғастырды. Факультет комсомол комитетінің хатшысы боп сайланды. Лениндік стипендия иегері болды. 1989-жылы университетті үздік тәмамдады. Әкесі - Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов. Анасы - Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова. Жұбайы - Роза Мұратқызы Қосанова. Балалары - Индира, Томирис, Ғалымжан === Қызмет жолы және саяси мансап === * 1989 жылдың наурызынан – республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «[[Егемен Қазақстан]]») газетінің тілшісі. * 1990 жылдың маусымында балама негізде (4 үміткердің арасынан) Алматы қаласы Фрунзе (қазіргі Медеу) аудандық комсомол комитетінің бірінші хатшысы боп сайланды. * Кейінірек – Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінің саясат бөлімінің меңгерушісі, ҚР Жастар істері жөніндегі Мемлекеттік комитетінің БАҚ-пен жұмыс бөлімінің бастығы. * 1993 жылдың сәуірінен – Жастар ісі жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары. Сөйтіп, Қазақстандағы ең жас министрдің ооынбасары болды. * 1994 жылдың наурызынан – ҚР Жастар істері, туризм және спорт министрінің орынбасары<ref>Постановление Президента от 07.07.1994 № 1788 «Об изменении состава Комиссии при Президенте Республики Казахстан по вопросам помилования http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsi/dok_peryzb.htm</ref>. * 1994 жылдың қыркүйегінен 1997 жылдың қыркүйегіне дейін – ҚР Премьер-министрінің баспасөз хатшысы – Министрлер Кабинеті баспасөз қызметінің жетекшісі. * 1998 жылдың наурызынан – «Реформа» әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси бастамалар орталығының президенті<ref>«Номад» — Казахстанские демократы не хотят платить налоги http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120408/http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 |date=2016-03-04 }}</ref>. * 1998 жылдың желтоқсанынан – Қазақстан Республикалық халықтық партиясы (ҚРХП) атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан – ҚРХП атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан демократиялық күштері Форумының теңтөрағасы. * 2006 жылдың сәуірінен – «Әділетті Қазақстан үшін» (ӘҚҮ) қозғалысының бас хатшысы. * 2006 жылдың қыркүйегінен – Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖСДП) төрағасының бірінші орынбасары. * 2009–2012 жылдары - біріккен оппозициялық «АЗАТ» ЖСДП партиясының бас хатшысы<ref>Политические итоги 2013 года. Часть 1 http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103656/http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja |date=2016-03-04 }}</ref>. * 2012 жылдан – тәуелсіз саясаткер. Саяси көзқарасы үшін қылмыстық айып тағылып, бір жыл бас бостандығынан шартты түрде айырылған (2003 жыл)<ref>Энциклопедия спецслужб https://books.google.kz/books?id=UQvkynwXCasC&pg=PT519&lpg=PT519&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=pJRS-09zeG&sig=ACfU3U3dKo16Y9m0MzlyNmBU65FMexiIZg&hl=kk&sa=X&ved=2ahUKEwj9nJuD3YviAhUYwcQBHfJzCroQ6AEwDHoECAcQAQ#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&f=false</ref>. Рұқсат етілмеген митингілер ұйымдастырып, жүргізгені үшін үш рет 15 тәулікке абақтыға қамалған. Оның өзіне және отбасына қарсы бірнеше дүркін арандатулар мен үркіту акциялары ұйымдастырылған. 1998 жылы маска киіп, қолына шоқпар ұстаған бір топ адам түн ішінде оны үйінің маңында аяғы ауыр жұбайының көзінше аяусыз соққыға жықты. Ол ауыр жарақат алып, ауруханаға түсті<ref>Жестокое избиение пресс-секретаря https://www.neweurasia.info/archive/archives/september/repr.htm</ref>. 2000 жылдың басында түн жамылған қаскөйлер пәтерінің есігін сыртынан бетондап кетті. Терезесіне тас лақтырды. Тіпті келесі күнге оның жаназасын тағайындап, мәйітін алып жүруге қажетті автокөлікке тапсырыс берілген, жерлеу рәсімінің ақшасы төленген! 2018 жылы әріптестерімен бірге «Жаңа Қазақстан» Форумын құрды. Оның құрамына танымал қоғам қайраткерлері енді. Бірақ Форум тіркелуден өте алмады. 2019 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|9 маусымда өтетін сайлау]] Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат болды. Орталық сайлау комиссиясының мәліметі бойынша, 16,2 пайыз дауыс иеленіп, екінші орын алды. == Марапаттары == * 1994-жылы Қазақ теледидарында жасаған авторлық хабарлар циклі үшін Қазақстан Жастар одағының сыйлығының лауреаты атанды. * Қазақстан Журналистер Одағы сыйлығының лауреаты. * 2002-жылы Орта-Азиялық саяси зерттеулер агенттігі оны «Жыл саясаткері» атады. * Мақалалары баспасөзде жиі жарияланып жүр, бірқатар республикалық басылымдарда авторлық бағаналар жүргізіп келеді. * Өлеңдері поэзиялық жинақтарда, әдеби журналдар мен газеттерде жарияланған.   == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Журналистер]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] {{Bio-stub}} k7bqrmawrv44jydujioy5eo19vzma3m 3686279 3686238 2026-10-25T17:13:35Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-57036-19|~2026-57036-19]] ([[User talk:~2026-57036-19|т]]) өңдемелерінен [[User:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] соңғы нұсқасына қайтарды 3560693 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Саясаткер |Есімі = Әміржан Қосанов |Шынайы есімі = |Сурет = Qosanov, September 2019.jpg |Ені = |Атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 13.05.1964 |Туған жері = [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{flagicon|КСРО}} КСРО<br> {{flagicon|KAZ}} Қазақстан |Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Діні = |Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1984—1991);<br> [[Азат Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] (2006—2012) |Негізгі идеясы = |Мансабы = саясаткер, қойғам қайраткері, журналист |Әкесі = Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов |Анасы = Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова |Жұбайы = Роза Мұратқызы Қосанова |Жұбайлары = |Балалары = Индира, Томирис, Ғалымжан |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов''' ([[13 мамыр]] [[1964 жыл]], [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылы]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қойғам қайраткері, журналист. == Өмірбаяны == === Отбасы және балалық шағы === 1964-жылы 13-мамырда Қызылорда облысы Арал ауданының Сапақ бекетінде көпбалалы теміржолшының отбасында дүниеге келді. Руы [[Кете (ру)|Кете.]] 1981-жылы Қызылорда облысы Жаңақазалы стансасындағы №17 қазақ орта мектебін бітірді. 1981-1982 жылдар – Жаңақазалы стансасындағы  №716 құрылыс-монтаж пойызының слесарі. 1982-жылдан – ҚазМУ журналистика факультетінің студенті. 1983-1985-жылдары – Кеңес Армиясының қатарында қызмет атқарды (Мәскеу қаласы). 1985-жылы оқуын жалғастырды. Факультет комсомол комитетінің хатшысы боп сайланды. Лениндік стипендия иегері болды. 1989-жылы университетті үздік тәмамдады. Әкесі - Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов. Анасы - Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова. Жұбайы - Роза Мұратқызы Қосанова. Балалары - Индира, Томирис, Ғалымжан === Қызмет жолы және саяси мансап === * 1989 жылдың наурызынан – республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «[[Егемен Қазақстан]]») газетінің тілшісі. * 1990 жылдың маусымында балама негізде (4 үміткердің арасынан) Алматы қаласы Фрунзе (қазіргі Медеу) аудандық комсомол комитетінің біріншісі хатшысы боп сайланды. * Кейінірек – Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінің саясат бөлімінің меңгерушісі, ҚР Жастар істері жөніндегі Мемлекеттік комитетінің БАҚ-пен жұмыс бөлімінің бастығы. * 1993 жылдың сәуірінен – Жастар ісі жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары. * 1994 жылдың наурызынан – ҚР Жастар істері, туризм және спорт министрінің орынбасары<ref>Постановление Президента от 07.07.1994 № 1788 «Об изменении состава Комиссии при Президенте Республики Казахстан по вопросам помилования http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsi/dok_peryzb.htm</ref>. * 1994 жылдың қыркүйегінен 1997 жылдың қыркүйегіне дейін – ҚР Премьер-министрінің баспасөз хатшысы – Министрлер Кабинеті баспасөз қызметінің жетекшісі. * 1998 жылдың наурызынан – «Реформа» әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси бастамалар орталығының президенті<ref>«Номад» — Казахстанские демократы не хотят платить налоги http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120408/http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 |date=2016-03-04 }}</ref>. * 1998 жылдың желтоқсанынан – Қазақстан Республикалық халықтық партиясы (ҚРХП) атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан – ҚРХП атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан демократиялық күштері Форумының теңтөрағасы. * 2006 жылдың сәуірінен – «Әділетті Қазақстан үшін» (ӘҚҮ) қозғалысының бас хатшысы. * 2006 жылдың қыркүйегінен – Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖСДП) төрағасының бірінші орынбасары. * 2009–2012 жылдары - біріккен оппозициялық «АЗАТ» ЖСДП партиясының бас хатшысы<ref>Политические итоги 2013 года. Часть 1 http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103656/http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja |date=2016-03-04 }}</ref>. * 2012 жылдан – тәуелсіз саясаткер. Саяси көзқарасы үшін қылмыстық айып тағылып, бір жыл бас бостандығынан шартты түрде айырылған (2003 жыл)<ref>Энциклопедия спецслужб https://books.google.kz/books?id=UQvkynwXCasC&pg=PT519&lpg=PT519&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=pJRS-09zeG&sig=ACfU3U3dKo16Y9m0MzlyNmBU65FMexiIZg&hl=kk&sa=X&ved=2ahUKEwj9nJuD3YviAhUYwcQBHfJzCroQ6AEwDHoECAcQAQ#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&f=false</ref>. Рұқсат етілмеген митингілер ұйымдастырып, жүргізгені үшін үш рет 15 тәулікке абақтыға қамалған. Оның өзіне және отбасына қарсы бірнеше дүркін арандатулар мен үркіту акциялары ұйымдастырылған. 1998 жылы маска киіп, қолына шоқпар ұстаған бір топ адам түн ішінде оны үйінің маңында аяғы ауыр жұбайының көзінше аяусыз соққыға жықты. Ол ауыр жарақат алып, ауруханаға түсті<ref>Жестокое избиение пресс-секретаря https://www.neweurasia.info/archive/archives/september/repr.htm</ref>. 2000 жылдың басында түн жамылған қаскөйлер пәтерінің есігін сыртынан бетондап кетті. Терезесіне тас лақтырды. Тіпті келесі күнге оның жаназасын тағайындап, мәйітін алып жүруге қажетті автокөлікке тапсырыс берілген, жерлеу рәсімінің ақшасы төленген! 2018 жылы әріптестерімен бірге «Жаңа Қазақстан» Форумын құрды. Оның құрамына танымал қоғам қайраткерлері енді. Бірақ Форум тіркелуден өте алмады. 2019 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|9 маусымда өтетін сайлау]] алдында Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат ретінде тіркелді. Сонымен қатар ол сайлауға түскендегі мақсаты жеңіс емес екенін де айтқан еді.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/news/amirzhan-kosanov-men-halykty-satkan-zhokpyn Мен халықты сатқан жоқпын]</ref> == Марапаттары == * 1994-жылы Қазақ теледидарында жасаған авторлық хабарлар циклі үшін Қазақстан Жастар одағының сыйлығының лауреаты атанды. * Қазақстан Журналистер Одағы сыйлығының лауреаты. * 2002-жылы Орта-Азиялық саяси зерттеулер агенттігі оны «Жыл саясаткері» атады. * Мақалалары баспасөзде жиі жарияланып жүр, бірқатар республикалық басылымдарда авторлық бағаналар жүргізіп келеді. * Өлеңдері поэзиялық жинақтарда, әдеби журналдар мен газеттерде жарияланған.   == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Журналистер]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] {{Bio-stub}} bzzpfj7qp0hjyeusj5y83erv374n57f 3686280 3686279 2026-10-25T17:13:46Z 1nter pares 146705 /* */ 3686280 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Саясаткер |Есімі = Әміржан Қосанов |Шынайы есімі = |Сурет = Qosanov, September 2019.jpg |Ені = |Атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 13.05.1964 |Туған жері = [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{flagicon|КСРО}} КСРО<br> {{flagicon|KAZ}} Қазақстан |Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Діні = |Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1984—1991);<br> [[Азат Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] (2006—2012) |Негізгі идеясы = |Мансабы = саясаткер, қойғам қайраткері, журналист |Әкесі = Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов |Анасы = Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова |Жұбайы = Роза Мұратқызы Қосанова |Жұбайлары = |Балалары = Индира, Томирис, Ғалымжан |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов''' ([[13 мамыр]] [[1964 жыл]], [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылы]], [[Арал ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) — қазақстандық саясаткер, қоғам қайраткері, журналист. == Өмірбаяны == === Отбасы және балалық шағы === 1964-жылы 13-мамырда Қызылорда облысы Арал ауданының Сапақ бекетінде көпбалалы теміржолшының отбасында дүниеге келді. Руы [[Кете (ру)|Кете.]] 1981-жылы Қызылорда облысы Жаңақазалы стансасындағы №17 қазақ орта мектебін бітірді. 1981-1982 жылдар – Жаңақазалы стансасындағы  №716 құрылыс-монтаж пойызының слесарі. 1982-жылдан – ҚазМУ журналистика факультетінің студенті. 1983-1985-жылдары – Кеңес Армиясының қатарында қызмет атқарды (Мәскеу қаласы). 1985-жылы оқуын жалғастырды. Факультет комсомол комитетінің хатшысы боп сайланды. Лениндік стипендия иегері болды. 1989-жылы университетті үздік тәмамдады. Әкесі - Сағидрахман Ағыбетұлы Қосанов. Анасы - Аққыз Нағашыбайқызы Қосанова. Жұбайы - Роза Мұратқызы Қосанова. Балалары - Индира, Томирис, Ғалымжан === Қызмет жолы және саяси мансап === * 1989 жылдың наурызынан – республикалық «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «[[Егемен Қазақстан]]») газетінің тілшісі. * 1990 жылдың маусымында балама негізде (4 үміткердің арасынан) Алматы қаласы Фрунзе (қазіргі Медеу) аудандық комсомол комитетінің біріншісі хатшысы боп сайланды. * Кейінірек – Қазақстан ЛКЖО Орталық комитетінің саясат бөлімінің меңгерушісі, ҚР Жастар істері жөніндегі Мемлекеттік комитетінің БАҚ-пен жұмыс бөлімінің бастығы. * 1993 жылдың сәуірінен – Жастар ісі жөніндегі мемлекеттік комитеті төрағасының орынбасары. * 1994 жылдың наурызынан – ҚР Жастар істері, туризм және спорт министрінің орынбасары<ref>Постановление Президента от 07.07.1994 № 1788 «Об изменении состава Комиссии при Президенте Республики Казахстан по вопросам помилования http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsi/dok_peryzb.htm</ref>. * 1994 жылдың қыркүйегінен 1997 жылдың қыркүйегіне дейін – ҚР Премьер-министрінің баспасөз хатшысы – Министрлер Кабинеті баспасөз қызметінің жетекшісі. * 1998 жылдың наурызынан – «Реформа» әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси бастамалар орталығының президенті<ref>«Номад» — Казахстанские демократы не хотят платить налоги http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120408/http://www.centrasia.ru/news2.php?st=1061936760 |date=2016-03-04 }}</ref>. * 1998 жылдың желтоқсанынан – Қазақстан Республикалық халықтық партиясы (ҚРХП) атқару комитеті төрағасының орынбасары. * 2000 жылдан – ҚРХП атқару комитетінің төрағасы, Қазақстан демократиялық күштері Форумының теңтөрағасы. * 2006 жылдың сәуірінен – «Әділетті Қазақстан үшін» (ӘҚҮ) қозғалысының бас хатшысы. * 2006 жылдың қыркүйегінен – Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖСДП) төрағасының бірінші орынбасары. * 2009–2012 жылдары - біріккен оппозициялық «АЗАТ» ЖСДП партиясының бас хатшысы<ref>Политические итоги 2013 года. Часть 1 http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103656/http://sayasat.org/articles/750-politicheskie-itogi-2013-godja-chast-1-sobytija-godja |date=2016-03-04 }}</ref>. * 2012 жылдан – тәуелсіз саясаткер. Саяси көзқарасы үшін қылмыстық айып тағылып, бір жыл бас бостандығынан шартты түрде айырылған (2003 жыл)<ref>Энциклопедия спецслужб https://books.google.kz/books?id=UQvkynwXCasC&pg=PT519&lpg=PT519&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=pJRS-09zeG&sig=ACfU3U3dKo16Y9m0MzlyNmBU65FMexiIZg&hl=kk&sa=X&ved=2ahUKEwj9nJuD3YviAhUYwcQBHfJzCroQ6AEwDHoECAcQAQ#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0&f=false</ref>. Рұқсат етілмеген митингілер ұйымдастырып, жүргізгені үшін үш рет 15 тәулікке абақтыға қамалған. Оның өзіне және отбасына қарсы бірнеше дүркін арандатулар мен үркіту акциялары ұйымдастырылған. 1998 жылы маска киіп, қолына шоқпар ұстаған бір топ адам түн ішінде оны үйінің маңында аяғы ауыр жұбайының көзінше аяусыз соққыға жықты. Ол ауыр жарақат алып, ауруханаға түсті<ref>Жестокое избиение пресс-секретаря https://www.neweurasia.info/archive/archives/september/repr.htm</ref>. 2000 жылдың басында түн жамылған қаскөйлер пәтерінің есігін сыртынан бетондап кетті. Терезесіне тас лақтырды. Тіпті келесі күнге оның жаназасын тағайындап, мәйітін алып жүруге қажетті автокөлікке тапсырыс берілген, жерлеу рәсімінің ақшасы төленген! 2018 жылы әріптестерімен бірге «Жаңа Қазақстан» Форумын құрды. Оның құрамына танымал қоғам қайраткерлері енді. Бірақ Форум тіркелуден өте алмады. 2019 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|9 маусымда өтетін сайлау]] алдында Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат ретінде тіркелді. Сонымен қатар ол сайлауға түскендегі мақсаты жеңіс емес екенін де айтқан еді.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/news/amirzhan-kosanov-men-halykty-satkan-zhokpyn Мен халықты сатқан жоқпын]</ref> == Марапаттары == * 1994-жылы Қазақ теледидарында жасаған авторлық хабарлар циклі үшін Қазақстан Жастар одағының сыйлығының лауреаты атанды. * Қазақстан Журналистер Одағы сыйлығының лауреаты. * 2002-жылы Орта-Азиялық саяси зерттеулер агенттігі оны «Жыл саясаткері» атады. * Мақалалары баспасөзде жиі жарияланып жүр, бірқатар республикалық басылымдарда авторлық бағаналар жүргізіп келеді. * Өлеңдері поэзиялық жинақтарда, әдеби журналдар мен газеттерде жарияланған.   == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Журналистер]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] {{Bio-stub}} 8qnavfytxp55ymlo8gb373bvt4gzkoz Марат Төлеуханұлы Сыздықов 0 625127 3686207 3350555 2026-10-25T15:20:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686207 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Марат Сыздықов |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = |атауы = |туған күні = 02.06.1966 |қайтыс болған күні=23.10.2012 |туған жері = |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 180 |салмағы = 81 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |1983—1985|{{flagicon|КСРО}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак]]|49 (1) |1985—1987|{{flagicon|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|2 (0) |1987—1992|{{flagicon|КСРО}}{{flagicon|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Химик/Фосфор]]|193 (21) |1993|{{flagicon|Ресей}} Эрзу Грозный|16 (2) |1993—1994|{{flagicon|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|39 (4)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы ||{{футбол|Қазақстан}}|1 (0) |бапкер клубтары= {{футбол карьерасы |2009—2011|{{flagicon|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Спартак Семей]]|}} }} }} '''Марат Төлеуханұлы Сыздықов''' ([[2 маусым]] [[1966 жыл]] — [[23 қазан]] [[2012 жыл]]) — КСРО және Қазақстан футболшысы, футбол жаттықтырушысы. == Карьерасы == === Клубтық === Семейдің "Спартак" клубының түлегі. 1985 жылы "Қайратқа" ауысты да, негізгі құрамға іліне алмады. 1987 жылы "Таразға" ауысып, бірнеше жыл негізгі құрамда ойнады. 1994 жылы "Таразда" ойнап жүріп карьерасын аяқтады. 2009 жылы "Спартак" клубының бас жаттықтырушысы боп тағайындалды. 2012 жылы 23 қазанда өмірден өтті<ref>https://pflk.kz/rus/news/1546#league=34 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926081159/https://pflk.kz/rus/news/1546#league=34 |date=2020-09-26 }}</ref>. === Ұлттық құрама === Ұлттық құрама сапында бір ғана кездесу өткізді, 1992 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы|Өзбекстанға]] қарсы жолдастық кездесуде 90 минут толық ойнады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20190826152720/http://footballfacts.ru/players/108735-syzdykov-marat-toleuhanovich/251 Футболшы статистикасы] [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Тараз ФК ойыншылары]] [[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]] [[Санат:Спартак Семей ФК жаттықтырушылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] jan82vgmu3elxnd394fso8zy7nbtlfo Мәскеу (футбол клубы) 0 626308 3686574 2718808 2026-10-26T10:24:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686574 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Ресей}} Мәскеу ФК |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1997 |таратылды = 2010 |стадионы = Э. Стрельцов, [[Мәскеу]] |сыйымдылығы = 13450 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = |маусым = |орын = |сайты = |pattern_la1 = _blackshoulders |pattern_b1 = _thinblacksides |pattern_ra1 = _blackshoulders |leftarm1 = B02020 |body1 = B02020 |rightarm1 = B02020 |shorts1 = 000000 |socks1 = B02020 |pattern_la2 = _blackshoulders |pattern_b2 = _thinblacksides |pattern_ra2 = _blackshoulders |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = 000000 |socks2 = FFFFFF }} {{мағына|Мәскеу (айрық)}} '''Мәскеу футбол клубы''' ([[Орыс тілі|орыс]]. ''Футбольный клуб Москва'') — Ресей чемпионаттарында 1997-2010 жылдары ойнаған футбол клубы. == Тарихы == 1997 жылы "Торпедо-ЗИЛ" деген атаумен құрылды. 2003 жылы "Торпедо-Металлург", 2004 жылы "Мәскеу" деп атауы өзгертілді. 2007 жылғы Ресей чемпионатында төртінші орын алып, тарихындағы ең үздік нәтижеге қол жеткізді. 2010 жылдың басында демеушілері қаржылай қолдаудан бас тартты (себебі, клуб 2009 жылғы чемпионат қорытындысында бірінші лигаға түсіп қалды). 2010 жылғы маусымнан соң клуб таратылды. Клубты әр жылдары Леонид Слуцкий, [[Олег Владимирович Блохин|Олег Блохин]], [[Сергей Евгеньевич Алейников|Сергей Алейников]] секілді атақты футболшылар жаттықтырды. == Жетістіктері == * Ресей кубогының финалисі: 2006/07 == Атақты ойыншылары == * Дмитрий Кириченко * [[Ұлықбек Истамұлы Бақаев|Ұлықбек Бақаев]] == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20190930040156/http://footballfacts.ru/clubs/36456 {{Бастама}} [[Санат:Ресей футбол клубтары]] [[Санат:2010 жылы жабылған футбол клубтары]] tc7g2cnq6y69ydh0gp46xjj6usywbem Навбахор 0 626331 3686588 3608249 2026-10-26T10:39:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686588 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Өзбекстан}} Навбахор |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1974 |таратылды = |стадионы = «[[Орталық стадион (Наманган)|Марказий]]» ([[Наманган]]) |сыйымдылығы = 22000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Сербия}} [[Деян Джурджевич]] |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Өзбекстан суперлигасы]] |маусым = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2025|2025]] |орын = 7 орын |сайты = |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _collarwhite |pattern_ra1 = _whiteborder |leftarm1 = FF0000 |body1 = FF0000 |rightarm1 = FF0000 |shorts1 = FF0000 |socks1 = FF0000 |pattern_la2 = _redborder |pattern_b2 = _collarred |pattern_ra2 = _redborder |leftarm2 = FFFAFA |body2 = FFFAFA |rightarm2 = FFFAFA |shorts2 = FFFAFA |socks2 = FFFAFA }} '''«Навбахор»''' ({{lang-uz|"Navbahor" Namangan futbol klubi / «Навбаҳор» Наманган футбол клуби}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Наманган]] қаласындағы футбол клубы. == Тарихы == Клуб 1974 жылы "Текстильщик" деген атаумен құрылды. 1981 жылы атауы "Наманган" боп өзгертілді. 1984-87 жылдары "Автомобилист" деп аталды. 1987 жылы "Навбахор" деп аталды. 1996 жылы Өзбекстан чемпионы атанды. 1992 жылдан бері тек Өзбекстан суперлигасында ойнап келеді. == Жетістіктері == * '''Өзбекстан чемпионаты''': ** Чемпион: 1996 ** 2-орын: 2022 ** 3-орын: 1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2003, 2004, 2018, 2023 * '''Кубок''': ** Жеңімпаз: 1992, 1995, 1998 ** Финалист: 1993, 2022 * '''Суперкубок''': ** Жеңімпаз: 1999 == Сілтемелер == * [http://pfcnavbahor.uz/index.php/uz/ pfcnavbahor.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930122552/https://www.pfcnavbahor.uz/index.php/uz/ |date=2022-09-30 }} * [http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_Novbahor_Namangan wildstat.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919132948/http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_Novbahor_Namangan |date=2019-09-19 }} * [https://web.archive.org/web/20190918192002/http://footballfacts.ru/clubs/36754-navbahor-namangan footballfacts.ru] * [https://www.transfermarkt.de/navbahor-namangan/startseite/verein/15310 transfermarkt.de] [[Санат:Өзбекстан футбол клубтары]] k62771kqi5sx7bsl2sqxa49qpd4uk61 Хабнарфьордюр (футбол клубы) 0 626434 3686570 3513728 2026-10-26T10:17:40Z Makenzis 71333 3686570 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Исландия}} Хабнарфьордюр |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1929 |таратылды = |стадионы = «[[Каплакрики]]»<br/>[[Хабнарфьордюр]] |сыйымдылығы = 6450 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Исландия}} Оулавюр Хельги Кристьяунссон |капитаны = {{flagicon|Исландия}} Давид Видарссон |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Исландия чемпионаты |маусым = 2026 |орын = 9. |сайты = |pattern_la1 =_derbyc1011h |pattern_b1 =_derbyc1011h |pattern_ra1 =_derbyc1011h |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000000 |socks1 = FFFFFF |pattern_sh1 = _cesena1011h |pattern_so1 = _color_3_stripes_black |pattern_la2=_shoulder stripes white stripes half |pattern_b2=_shoulder stripes white stripes |pattern_ra2=_shoulder stripes white stripes half |pattern_sh2 = _adidaswhite |pattern_so2 = _3_stripes_white |leftarm2=000080 |body2=000080 |rightarm2=000080 |shorts2=000080 |socks2=000080 }} «'''Хабнарфьордюр'''» немесе '''ФХ''' ({{lang-is|Fimleikafélag Hafnarfjarðar, FH}}) — [[Исландия]]ның [[Хабнарфьордюр|Хабнарфьордур]] қаласындағы кәсіпқой футбол клубы. 1929 жылы құрылды. 1953 жылы "Хаукар" клубымен бірігіп, 1961 жылы қайта бөлінді. Исландияның ХХІ ғасырдағы ең күшті клубы. 2004 жылы тұңғыш рет ел чемпионы атанды. 2016 жылға дейін 8 рет чемпиондыққа қол жеткізді. == Жетістіктері == * '''Премьер лига''' ** '''Чемпион''' (8): 2004, 2005, 2006, 2008, 2009, 2012, 2015, 2016 ** '''Вице-чемпион''' (9): 1989, 1993, 1994, 2003, 2007, 2010, 2011, 2013, 2014 ** '''3-орын''' (1): 2001 * '''Исландия кубогы''' ** '''Жеңімпаз''' (2): 2007, 2010 ** '''Финалист''' (4): 1972, 1991, 2003, 2017 * '''Исландия лига кубогы''' ** '''Жеңімпаз''' (6) ''(рекорд)'': 2002, 2004, 2006, 2007, 2009, 2014 ** '''Финалист''' (1): 2001 * '''Суперкубок''' ** '''Жеңімпаз''' (6): 2005, 2007, 2009, 2010, 2011, 2013 ** '''Финалист''' (5): 2006, 2008, 2012, 2016, 2017 == Сілтемелер == * http://fh.is/ [[Санат:Исландия футбол клубтары]] izpxccjfdp7te0m8303pxtjwym6brb5 Металлург (футбол клубы, Бекабад) 0 626834 3686418 3492179 2026-10-25T22:59:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686418 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Өзбекстан}} Металлург Бекабад |ағымдағы маусым = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2019]] |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1945 |таратылды = |стадионы = «[[Металлург (стадион, Бекабад)|Металлург]]» |сыйымдылығы = 15 000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Ресей}} [[Андрей Сергеевич Шипилов|Андрей Шипилов]] |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Өзбекстан суперлигасы]] |маусым = 2024 |орын = 13 |сайты = |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _collarwhite |pattern_ra1 = _whiteborder |leftarm1 = FFFAFA |body1 = FFFAFA |rightarm1 = FFFAFA |shorts1 = FFFAFA |socks1 = FFFAFA |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _collarwhite |pattern_ra2 = _whiteborder |leftarm2 = 191970 |body2 = 191970 |rightarm2 = 191970 |shorts2 = 191970 |socks2 = 191970 }} '''«Металлург»''' ({{lang-uz|«Metallurg» Bekobod futbol klubi / «Металлург» Бекобод футбол клуби}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] [[Бекабад]] қаласындағы (Ташкент облысы) футбол клубы. 1945 жылы "Бекабад" деген атаумен құрылған. == Атаулары == {| class="wikitable" !Жыл !Атауы |- |1945-1969 |«Бекабад» |- |1969-1991 |«Цементчи» |- |1992-1993 |«Маъданчи» |- |1994- |«Металлург»<br /> |} == Жетістіктері == === {{flagicon|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] === *'''Өзбек КСР кубогы''': ** [[сурет:Gold medal icon.svg|15px]] '''Жеңімпаз (2 рет)''': 1985, 1990. === {{flagicon|Өзбекстан}} [[Өзбекстан]] === *'''Бірінші лига''': ** [[Сурет:Silver medal icon.svg|15px]] '''2-орын (1 рет)''': 1997. == Статистикасы == {{col-begin}} {{col-4}} {| class="wikitable" |- style="text-align:center; background:#dfdfdf;" | '''Маусым''' | '''Лига''' | '''Орын''' |- |1992 |rowspan=6|1 лига |8 |- |1993 |11 |- |1994 |7 |- |1995 |15 |- |1996 |9 |- |1997 |bgcolor=silver|2 [[Сурет:Arrow-up.png|Жоғары лигаға]] |- |1998 |rowspan=8|[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Жоғары лига]] |13 |- |1999 |8 |- |2000 |13 |- |2001 |14 |- |2002 |5 |- |2003 |13 |- |2004 |9 |- |2005 |11 |- |} {{col-2}} {| class="wikitable" |- style="text-align:center; background:#dfdfdf;" | '''Маусым''' | '''Лига''' | '''Орын''' |- |2006 |rowspan=13|[[Футболдан Өзбекстан чемпионаты|Жоғары лига]] |14 |- |2007 |15 |- |2008 |7 |- |2009 |12 |- |2010 |6 |- |2011 |8 |- |2012 |10 |- |2013 |6 |- |2014 |9 |- |2015 |9 |- |2016 |7 |- |2017 |10 |- |2018 |5 |- |} {{col-3}} {{col-end}} == Сілтемелер == * Ресми сайт * [https://web.archive.org/web/20190916052813/http://footballfacts.ru/clubs/76794-metallurg-bekabad#tab49_76794r footballfacts.ru] * [http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_Metallurg_Bekobod wildstat.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191003091638/http://wildstat.ru/p/1/club/UZB_Metallurg_Bekobod |date=2019-10-03 }} * [https://www.transfermarkt.com/metalurg-bekabad/startseite/verein/20117 transfermarkt.com] [[Санат:Өзбекстан футбол клубтары]] ho04ryd4pwz9tf80lxsw3y67ia4s2ym Мансали Бубакр 0 627341 3686177 2731360 2026-10-25T14:34:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686177 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Мансали Бубакр|толық аты=|лақап аты=|сурет=|сурет ені=|атауы=|туған күні=4.02.1988|туған жері=Сенегал|азаматтығы={{байрақ|Сенегал}}|бойы=180|салмағы=69|позиция=жартылай қорғаушы|қазіргі клуб={{flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]] |номері=6|жастар клубы=|клубтары={{футбол карьерасы |2006—2011|{{flagicon|Франция}} [[Сент-Этьен (футбол клубы)|Сент-Этьен]]|1 (0) |2011—2012|{{flagicon|Франция}} [[Жанна д'Арк де Дранси|Жанна д'Арк]] |0 (0) |2012—2017|{{flagicon|Румыния}} [[Динамо (футбол клубы, Бухарест)|Динамо Бухарест]] |104 (3) |2017—2018|{{flagicon|Түркия}} [[Эрзурумспор]]|9 (0) |2018—2019 | {{flagicon|Ливан}} [[Әл-Салам (футбол клубы, Ливан)|Әл-Салам]]|11 (0) | 2019—|{{flagicon|Қазақстан}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]] |7 (0) }}|ұлттық құрамы=|медальдары=|ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту=|ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту=}} '''Мансали Бубакр''' (4 ақпан 1988 жыл<ref>https://www.transfermarkt.ru/boubacar-mansaly/profil/spieler/68901</ref>, Гуедивайе, [[Сенегал]]) — сенегалдық футболшы, жартылай қорғаушы. == Карьерасы == Карьерасын 2006 жылы "[[Сент-Этьен (футбол клубы)|Сент-Этьен]]" сапында бастады. 2011 жылға дейін Франция чемпионатында негізгі құрамда бір рет қана алаңға шығып, қалған уақытын фарм-клубында өткізді. 2011/12 жылғы маусымды "Жанна д'Арк де Дранси" клубында өткізді. Бір жылдан соң Бухарестің "Динамо" клубына ауысты. 2017/18 жылғы маусысда "Эрзурумспор" (Түркия) клубында ойнады. 2018/19 жылғы маусымды Ливанның "Әл-Салам" клубында өткізді. 2019 жылы жазда "[[Атырау (футбол клубы)|Атырауға]]" ауысты. Атыраулық клуб сапындағы тұңғыш ойынын 30 маусымда "[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес Көкшетау]]" клубына қарсы өткізді. == Жетістіктері == * Қазақстан кубогының финалисі: 2019 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20190923215500/http://footballfacts.ru/players/1792281-mansali-bubakar Футболшының профилі] [[Санат:Сенегал футболшылары]] [[Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Бухарест ФК ойыншылары]] [[Санат:Әл-Салам Ливан ФК ойыншылары]] [[Санат:Атырау ФК ойыншылары]] omiarjwi3n7g18n2eeisg7w7iinb3vn Михаил Владимирович Старостяк 0 631909 3686424 3448527 2026-10-26T00:21:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686424 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Михаил Старостяк |туған күні = 13.10.1973 |туған жері =[[Львов облысы]], [[Украина|Украин КСР]] |азаматтығы = {{UKR}} |бойы = 182 |салмағы = 72 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = ''карьерасын аяқтады'' |клубтары = {{футбол карьерасы |1992—1993|{{flagicon|Украина|20px}} [[Бережаны (футбол клубы)|Лысоня]]|29 (0) |1993—1995|{{flagicon|Украина|20px}} [[Спартак (футбол клубы, Ивано-Франковск)|Прикарпатье]]|97 (0) |1995—2004|{{flagicon|Украина|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|218 (1) |1995—2001|{{flagicon|Украина|20px}} Шахтёр-2|13 (0) |2003|{{flagicon|Украина|20px}} Шахтёр-3|1 (0) |2004—2005|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Шинник (футбол клубы)|Шинник]]|42 (0) |2005—2006|{{flagicon|Украина|20px}} [[Кривбасс (футбол клубы)|Кривбасс]]|10 (0) |2007—2009|{{flagicon|Әзірбайжан|20px}} [[Симург (футбол клубы)|Симург]]|63 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |1997—2004|{{Футбол|Украина}} |17 (0)}} |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы |2010—2015|{{flagicon|Украина|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|асс |2015—2016|{{flagicon|Украина|20px}} [[Мариуполь (футбол клубы)|Ильичёвец]]|асс}} }} '''Михаил Владимирович Старостяк''' ({{lang-uk|Михайло Володимирович Старостяк}}; 13 қазан 1973<ref>http://footballfacts.ru/players/27827 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018073818/http://footballfacts.ru/players/27827 |date=2019-10-18 }}</ref>, [[Грусятичи]], [[Львов облысы]], [[Украина|Украин КСР]]) — == Жетістіктері == === Командалық === * Украина чемпионы (1): 2002 * Украина кубогы (4): 1997, 2001, 2002, 2004 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://footpass.ffu.ua/players/26701 Профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924164605/https://footpass.ffu.ua/players/26701/ |date=2019-09-24 }} *[https://www.national-football-teams.com/player/6948.html Профилі] {{бастама}} [[Санат:Украина футболшылары]] [[Санат:Украина Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Донецк ФК ойыншылары]] [[Санат:Шинник ФК ойыншылары]] [[Санат:Кривбасс ФК ойыншылары]] [[Санат:Симург ФК ойыншылары]] [[Санат:Украина футбол жаттықтырушылары]] q5zp4igctswvbe2zbbywuoknzmhjgo1 Брейдаблик 0 632546 3686590 3676800 2026-10-26T10:42:39Z Makenzis 71333 3686590 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы|атауы={{flagicon|Исландия}} Брейдаблик|leftarm1=007050|shorts2=000000|rightarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|leftarm2=FFFFFF|pattern_so2=|pattern_sh2=|pattern_ra2=|pattern_b2=|pattern_la2=|socks1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|rightarm1=007050|body1=007050|pattern_so1=|стадионы=[[Коупавогсвётлюр]], [[Коупавогюр]], [[Исландия]]|pattern_sh1=|pattern_ra1=|pattern_b1=|pattern_la1=| |орын='''5.''' |маусым=2026 |жарыс=Исландия чемпионы|сайты=|капитаны=|жаттықтырушы={{flagicon|Исландия}} Аугуст Тоур Гильфасон|директор=|президенті={{flagicon|Исландия}} Орри Вигнир Хлёдверссон|құрылған=1950|сыйымдылығы=3009|socks2=000000}}'''Брейдаблик''' ({{lang-is|Breiðablik}}) — [[Исландия|Исландияның]] Коупавогюр қаласындағы футбол клубы, 1950 жылы құрылған. Қазір Исландияның таңдаулы лигасында ойнайды. == Жетістіктері == * 1 дивизион жеңімпазы: 1970, 1975, 1979, 1993, 1998, 2005. * Исландия чемпионы: 2010. * Исландия вице-чемпионы: 2012, 2015, 2018, 2019. * Исландия кубогы: 2009, 2026. * Исландия кубогының финалисі: 1971, 2018. * Лига кубогы: 2013, 2015. == Атақты ойыншылары == * {{flagicon|Исландия}} [[Альвред Финнбогасон]] * {{flagicon|Исландия}} [[Виллюм Тор Виллюмсон]] * {{flagicon|Исландия}} [[Гильфи Сигурдссон]] * {{flagicon|Исландия}} [[Гюннлейфюр Вигнир Гюннлейфссон]] * {{flagicon|Исландия}} [[Дамир Муминович]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.breidablik.is Ресми сайт] {{ref-is}} * [http://www.blikar.is Жанкүйерлер сайты] {{ref-is}} [[Санат:Исландия футбол клубтары]] bhm0hb03uwnlfggbvyj8uod4xw6cu8m Макс Эбонг 0 635793 3686130 2788346 2026-10-25T13:02:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686130 wikitext text/x-wiki {{Футболшы|есімі=Макс Эбонг|туған күні=26.08.1999|туған жері=Витебск, [[Беларусь]]|азаматтығы={{байрақ|Беларусь}}|позиция=жартылай қорғаушы|қазіргі клуб={{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|номері=7|жастар клубы={{футбол карьерасы |2016—2018|{{flagicon|Беларусь|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Солигорск)|Шахтёр (Солигорск)]]|}}|клубтары={{футбол карьерасы |2018—2019|{{flagicon|Беларусь|20px}} [[Шахтер (футбол клубы, Солигорск)|Шахтёр (Солигорск)]]|29 (2) |2020—|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|0 (0) }}|ұлттық құрамы={{футбол карьерасы |2018—|{{flagicon|Беларусь|20px}} Беларусь-21|5 (1) |2019—|{{Футбол|Беларусь}} |2 (0) }}}} '''Африд Макс Эбонг Нгоме''' ({{lang-be|Афрыд Макс Эбонг Нгамэ}}; 26 тамыз 1999 жыл<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/533783</ref>, Витебск, [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларусьтік]] футболшы, [[Беларусь Ұлттық футбол құрамасы]] мен "Астана" клубының жартылай қорғаушысы. == Карьерасы == Әкесі Яундеде дүниеге келген камерундық, анасы беларусь. "[[Шахтер (футбол клубы, Солигорск)|Шахтер" (Солигорск)]] клубының түлегі. 2020 жылдың басында "[[Астана (футбол клубы)|Астанаға]]" ауысты. "Астана" сапындағы тұңғыш ойынын 2020 жылы 29 ақпанда "Қайсарға" қарсы өткізді. Бұл Қазақстан суперкубогы матчы болатын. == Жетістіктері == * Қазақстан суперкубогы 2020 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20190922231819/http://footballfacts.ru/players/2376572 Футболшының профилі] [[Санат:Беларусь футболшылары]] [[Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] 254q0nezix368vrcgao6p2euy5q0q06 Магомед Мустафаевич Оздоев 0 645162 3686104 3640944 2026-10-25T12:11:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686104 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Магомед Оздоев | сурет = Ozdoyev 2018.jpg | сурет ені = 220px | азаматтығы = {{ту|Ресей}} [[Ресей]] | туған күні = 5.11.1992 | туған жері = {{туғанжері|Грозный|Грозныйда}}, [[Ресей]] | бойы = 184 | сламағы = 78 | позиция = жартылай қорғаушы | қазіргі клуб = {{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит (СПб)]] | номері = 27 | клубтары = {{футбол карьерасы |2010—2015|{{ту|Ресей}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]|56 (3) |2014—2015|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]|29 (6) |2015—2017|{{ту|Ресей}} [[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]|58 (3) |2017|{{аренда}}{{ту|Ресей}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|6 (0) |2018—|{{ту|Ресей}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит (СПб)]]|50 (3) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2014—|{{Футбол|Ресей}} |23 (4) }} }} '''Магомед Мустафаевич Оздоев''' (5 қараша 1992, [[Грозный]], [[Шешенстан]]<ref>{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/news/sport/2011/05/13/n_1835877.shtml|title=Оздоев: в Грозном жил там, где открыли новую арену|publisher=Газета.Ru|accessdate=2016-03-05}}</ref>, [[Ресей]]) — ресейлік футболшы, [[Ресей Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Мансабы == "Зенит" сапында 2018 жылдың ақпан айынан бері ойнап келеді. Оған дейін "[[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив]]", "[[Рубин (футбол клубы)|Рубин]]", "[[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]" клубтарында доп тепті. 2018/19 маусым қорытындысында Ресей чемпионатының үздік 33 ойыншысының қатарына енді. Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2014 жылы қазан айында [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжанға]] қарсы өткізді. Тұңғыш голын 2016 жылы 15 қарашада [[Румыния Ұлттық футбол құрамасы|Румыния]] қақпасына соқты. == Жетістіктері == === Командалық === ; «Локомотив» * Ресей чемпионатының қола жүлдегері (1): 2013/14 ; «Зенит» (Санкт-Петербург) * Ресей чемпионы (2): 2018/19, 2019/20 * Ресей кубогы: 2019/20 * Ресей суперкубогы: 2020 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20181226232724/http://footballfacts.ru/players/24121 Профилі] [[Санат:Ресей футболшылары]] [[Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Локомотив Мәскеу ФК ойыншылары]] [[Санат:Рубин ФК ойыншылары]] [[Санат:Ахмат ФК ойыншылары]] [[Санат:Зенит ФК ойыншылары]] 4npygf8ccsmwgbccybylwgamwmcbmg3 Мерани (футбол клубы, Тбилиси) 0 649600 3686415 2816539 2026-10-25T21:47:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686415 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Грузия}} «Мерани» (Тбилиси) | құрылған = [[1990 жыл]] | стадионы = [[Синатле]]| сыйымдылығы = 2 500 | жарыс = [[Футболдан Грузия чемпионаты|Жоғары лига]] | маусым = 2007/08 | орын = 12-ші орын |pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=|pattern_ra1=_whiteshoulders |leftarm1=ff0000|body1=ff0000|rightarm1=ff0000|shorts1=ff0000|socks1=ff0000 |pattern_la2=_shouldersonwhite|pattern_b2=|pattern_ra2=_shouldersonwhite |leftarm2=ff0000|body2=ffffff|rightarm2=ff0000|shorts2=ffffff|socks2=ffffff }} '''«Мерани»''' — [[Грузия|Грузияның]] [[Тбилиси]] қаласындағы футбол клубы, 1990 жылы құрылған. 2007/08 жылдан соң ешқандай турнирге қатыспады<ref>http://www.rsssf.com/tablesg/geor09.html</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://footballfacts.ru/person/39231 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бастама}} [[Санат:Грузия футбол клубтары]] [[Санат:1990 жылы құрылған футбол клубтары]] k1fb3c3l1xoy2m8zbf9y1nkr9r7obe8 Махир Агатеюб оглы Шукиров 0 650190 3686397 3433502 2026-10-25T19:00:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686397 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |туған жері ={{туғанжері|Баку|Бакуде}} |сурет = Neftchi Baku - Inter Milan (7).jpg |туған күні = 12.12.1982 |азаматтығы = {{байрақ|Әзірбайжан}} |бойы = 171 |салмағы = 60 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |2003—2004|{{ту|Әзірбайжан}} [[Гянджларбирлийи]]|? (?) |2004|{{ту|Түркия}} [[Антальяспор]]|1 (0) |2004—2006|{{ту|Әзірбайжан}} [[Карван|Карван (Евлах)]]|25 (1) |2006—2007|{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|21 (0) |2007|{{ту|Әзірбайжан}} [[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]]|12 (0) |2007—2008|{{ту|Әзірбайжан}} [[Хазар-Ленкорань]]|11 (0) |2008—2009|{{ту|Әзірбайжан}} [[АЗАЛ (футбол клубы)|Олимпик (Баку)]]|18 (1) |2009|{{ту|Әзірбайжан}} [[Кешля (футбол клубы)|Интер (Баку)]]|15 (0) |2010|{{ту|Ресей}} [[Анжи]]|20 (0) |2011—2012|{{ту|Әзірбайжан}} [[Габала (футбол клубы)|Габала]]|19 (0) |2012—2014|{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|59 (4) |2014—2015|{{ту|Түркия}} [[Каршияка (футбол клубы)|Каршияка]]|19 (2) |2016—2017|{{ту|Әзірбайжан}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтчи (Баку)]]|7 (0)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2004—2014|{{Футбол|Әзірбайжан}} |76 (4)}} }} '''Махир Агатеюб оглы Шукиров''' ({{lang-az|Mahir Ağateyyub oğlu Şükürov}}; [[12 желтоқсан]] [[1982 жыл|1982]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/85407</ref>, [[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — әзірбайжандық футболшы, қорғаушы. [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында ойнаған. == Жетістіктері == === Ұлттық === * 2005 — Әзірбайжан чемпионатының қола жүлдегері * 2006 —Әзірбайжан чемпионатының күміс жүлдегері * 2007 — Әзірбайжан чемпионатының күміс жүлдегері * 2008 — Әзірбайжан чемпионатының күміс жүлдегері * 2013 — Әзірбайжан чемпионатының алтын жүлдегері * 2013 — Әзірбайжан кубогы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20241201021224/https://footballfacts.ru/person/31333 Профилі] {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Әзербайжан футболшылары]] [[Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары]] [[Санат:Кешля ФК ойыншылары]] [[Санат:Хазар-Ленкорань ФК ойыншылары]] [[Санат:Анжи ФК ойыншылары]] [[Санат:Габала ФК ойыншылары]] jhg46hjhoi92pqosshz82gcpk329hy7 Валюр 0 651057 3686575 3513744 2026-10-26T10:25:08Z Makenzis 71333 3686575 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Исландия}} Валюр |логотип = Hlíðarendi stadium, Reykjavík.jpg |құрылған = 1911 |стадионы = «[[Хлидаренди|Ориго вётлюр]]»<br>[[Рейкьявик]], [[Исландия]] |сыйымдылығы = 2465 |жаттықтырушысы = {{ту|Исландия}} [[Хеймир Гудьонссон]] |жарыс = '''[[Футболдан Исландия чемпионаты|Таңдаулылар лигасы]]''' |маусым = 2026 |орын = '''8-орын''' |сайты = http://www.valur.is/ |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |leftarm1 = FF0000 |body1 = FF0000 |rightarm1 = FF0000 |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |leftarm2 = 000000 |body2 = 008000 |rightarm2 = 000000 |shorts2 = 000000 |socks2 = 000000 }} «'''Валюр'''» ({{lang-is|Knattspyrnudeild Vals}}) — [[Исландия|Исландияның]] [[Рейкьявик|Рейкиявик]] қаласындағы футбол клубы, 1911 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын "Ориге Ветлюр" стадионында өткізеді. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Премьер Лига: ** Жеңімпаз (23): 1930, 1933, 1935, 1936, 1937, 1938, 1940, 1942, 1943, 1944, 1945, 1956, 1966, 1967, 1976, 1978, 1980, 1985, 1987, 2007, 2017, 2018, 2020 ** Вице-чемпион (17): 1927, 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1941, 1947, 1951, 1953, 1962, 1973, 1977, 1984, 1986, 1988, 2005 * Кубок: ** Жеңімпаз (11): 1965, 1974, 1976, 1977, 1988, 1990, 1991, 1992, 2005, 2015, 2016 ** Финалист (3): 1966, 1978, 1979 * Лига кубогы: ** Жеңімпаз (2): 2008, 2011 ** Финалист (5): 1997, 1998, 2000, 2007, 2013 * Суперкубок: ** Жеңімпаз (9): 1977, 1979, 1988, 1991, 1992, 1993, 2006, 2008, 2016 == Статистикасы == {| class="wikitable" !Маусым !Ранг !Турнир !Орын !О !Ж !Т !Ұ !СД !ЖД !+- !Ұ |- |2000 |2 |1 дивизион |2 |18 |10 |4 |4 |43 |20 |''+23'' |34 |- |2001 |1 |Премьер лига |9 |18 |5 |4 |9 |19 |26 |''-7'' |19 |- |2002 |2 |1 дивизион |1 |18 |12 |3 |3 |34 |12 |''+22'' |39 |- |2003 |1 |Премьер лига |10 |18 |6 |2 |10 |24 |33 |''-9'' |20 |- |2004 |2 |1 дивизион |1 |18 |11 |4 |3 |35 |14 |''+21'' |37 |- |2005 |1 |Премьер лига |2 |18 |10 |2 |6 |29 |16 |''+13'' |32 |- |2006 |1 |Премьер лига |3 |18 |7 |8 |3 |27 |18 |''+9'' |29 |- |2007 |1 |Премьер лига |1 |18 |11 |5 |2 |41 |20 |''+21'' |38 |- |2008 |1 |Премьер лига |5 |22 |11 |2 |9 |34 |28 |''+6'' |35 |- |2009 |1 |Премьер лига |8 |22 |7 |4 |11 |26 |43 |''-17'' |25 |- |2010 |1 |Премьер лига |7 |22 |7 |7 |8 |34 |41 |''-7'' |28 |- |2011 |1 |Премьер лига |5 |22 |10 |6 |6 |28 |23 |''+5'' |36 |- |2012 |1 |Премьер лига |8 |22 |9 |1 |12 |34 |34 |''0'' |28 |- |2013 |1 |Премьер лига |5 |22 |8 |9 |5 |45 |31 |''+14'' |33 |- |2014 |1 |Премьер лига |5 |22 |8 |4 |10 |31 |36 |''-5'' |28 |- |2015 |1 |Премьер лига |5 |22 |9 |6 |7 |38 |31 |''+7'' |33 |- |2016 |1 |Премьер лига |5 |22 |10 |5 |7 |41 |28 |''+13'' |35 |- |2017 |1 |Премьер лига |1 |22 |15 |5 |2 |43 |20 | +23 |50 |} == Атақты ойыншылары == * {{ту|Исландия}} [[Эйдур Гудьонсен]] * {{ту|Исландия}} [[Арнор Гудьонсен]] * {{ту|Исландия}} [[Атли Эдвальдссон|Этли Эдвальдссон]] * {{ту|Исландия}} [[Йоханнес Эдвальдссон]] * {{ту|Исландия}} [[Альберт Гюдмюндссон]] * {{ту|Исландия}} [[Альберт Гудмундссон]] * {{ту|Исландия}} [[Рунар Мар Сигурьонссон]] == Сілтемелер == * http://www.valur.is/ [[Санат:Исландия футбол клубтары]] su6t5re4l6syvz0ileu18ti06lefs1f Металлург (футбол клубы, Ақсу) 0 651210 3686417 3510937 2026-10-25T22:58:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686417 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы (формасыз) |атауы = {{ту|КСРО}} Металлург |құрылған = 1968 |стадионы =[[Достық (стадион, Ақсу)|Достық]] |сыйымдылығы =3000 |таратылды = 1991 |капитаны = |жарыс =КСРО 2 лигасы, 8 аймақ |маусым =1991 |орын =10 орын }} '''Металлург Ақсу''' — 1968-1991 жылдары [[Павлодар облысы]] [[Ақсу|Ақсу қаласының]] намысын қорғаған футбол клубы. == Тарихы == 1968-70 және 1990-91 жылдары КСРО чемпионатының екінші лигасындағы сегізінші аймақта ойнады. == Статистикасы == {| class="wikitable" |+Турнирлері !Маусым !Турнир !Орын |- |1968 |КСРО 2 лигасы |14 |- |1969 |КСРО 2 лигасы |15 |- |1970 |2 лига, Қазақстан |12 |- |1990 |КСРО екінші төменгі лигасы |9 |- |1991 |КСРО екінші төменгі лигасы |10 |} == Атақты ойыншылары == * [[Виктор Васильевич Антонов]] * [[Талғат Маруанұлы Байсуфинов]] *[[Виктор Егорович Зубарев]] *[[Сергей Николаевич Савин]] == Сілтемелер == *https://web.archive.org/web/20210110135711/https://footballfacts.ru/club/4269-metallurgermak [[Санат:КСРО футбол клубтары]] d9b0alvggcm5qrtaidbmluk1ox6axua Рейкьявик (футбол клубы) 0 651310 3686604 3618258 2026-10-26T11:00:04Z Makenzis 71333 3686604 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Исландия}} КР Рейкьявик |құрылған = 1899 |стадионы = «Мейстараветлир»<br />[[Рейкьявик]], [[Исландия]] |сыйымдылығы = 2801 |президенті = {{ту|Исландия}} Кристинн Кьярнестед |жаттықтырушы = {{ту|Исландия}} [[Рунар Кристинссон]] |жарыс = '''[[Футболдан Исландия чемпионаты|Таңдаулылар лигасы]]''' |маусым = 2026 |орын = '''2.''' |сайты = [http://www.kr.is/ Ресми сайт] |pattern_la1=_black_stripes |pattern_b1=_blackstripes |pattern_ra1=_black_stripes |leftarm1=FFFFFF |body1=FFFFFF |rightarm1=FFFFFF |shorts1=000000 |socks1=000000 |pattern_la2= |pattern_b2= |pattern_ra2= |leftarm2=ADD8E6 |body2=ADD8E6 |rightarm2=ADD8E6 |shorts2=ADD8E6 |socks2=ADD8E6 }} «'''Рейкьявик'''», немесе «'''КР'''» ({{lang-is|Knattspyrnufélag Reykjavíkur, KR}}) — [[Исландия]]ның [[Рейкьявик]] қаласындағы футбол клубы, 1899 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын «Мейстараветлир» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 2801 адам. == Жетістіктері == === Ұлттық === * [[Футболдан Исландия чемпионаты|'''Премьер лига''']] ** Чемпион (27) ''(рекорд)'': 1912, 1919, 1926, 1927, 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1941, 1948, 1949, 1950, 1952, 1955, 1959, 1961, 1963, 1965, 1968, 1999, 2000, 2002, 2003, 2011, 2013, 2019 ** Вице-чемпион (27) ''(рекорд)'': 1915, 1916, 1917, 1920, 1923, 1930, 1933, 1935, 1936, 1937, 1939, 1943, 1944, 1945, 1946, 1954, 1956, 1958, 1960, 1983, 1990, 1992, 1995, 1996, 1998, 2006, 2009 * '''Исландия кубогы''' ** Жеңімпаз (14) ''(рекорд)'': 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 2008, 2011, 2012, 2014 ** Финалист (5): 1989, 1990, 2006, 2010, 2015 * '''Лига кубогы''' ** Жеңімпаз (7): 1998, 2001, 2005, 2010, 2012, 2016, 2017 ** Финалист (1): 2004 * '''Суперкубок''' ** Жеңімпаз (5): 1969, 1996, 2003, 2012, 2014 ** Финалист (5): 1995, 2004, 2009, 2013, 2015 == Атақты ойыншылары == ''Бәрі де исландиялықтар'' {| | * Эйдур Гудьонсен * Брюньяр Гуннарссон * Гудмундур Бенедиктсон * Тригви Гудмундссон * Рунар Кристинссон * [[Эльмар Бьярнасон]] * Этли Эдвальдссон * Ханесс Хальдорссон * [[Кристиан Финнбогасон]] |} == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20090209005420/http://kr.is/ [[Санат:Исландия футбол клубтары]] ier3oja1zkq55g9hiy1v322g71rggjb Кеблавик (футбол клубы) 0 651753 3686583 3512089 2026-10-26T10:33:56Z Makenzis 71333 3686583 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Исландия}} Кеблавик |құрылған = [[1929 жыл|1929]] |стадионы = [[Неттоувётлюр]], [[Кеблавик]] |сыйымдылығы = 2554 |жаттықтырушы = {{ту|Исландия}} Эйстейтн Хуни Хёйкссон Кьерульв |жарыс = Футболдан чемпионаты |маусым = 2026 |орын = '''6-орын''' |pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= |leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=FFFFFF|socks1=000000 |pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2= |leftarm2=FFFF00|body2=FFFF00|rightarm2=FFFF00|shorts2=000000|socks2=FFFF00 }} '''«Кеблавик»''' ({{lang-is|Knattspyrnudeild Keflavíkur}}) — [[Исландия|Исландияның]] Кеблавик қаласындағы футбол клубы, 1929 жылы құрылған, өз алаңындағы ойындарын "Неттуветлюр" стадионында өткізеді, сыйымдылығы 2554 адам. Қазіргі күнде Исландия 1 лигасында ойнайды. == Жетістіктері == * Исландия чемпионы (4): 1964, 1969, 1971, 1973 * Исландия кубогы (4): 1975, 1997, 2004, 2006 == Танымал тұлғалары == === Атақты ойыншылары === * Гудмундур Стейнарссон * Гюннлейфюр Вигнир Гюннлейфссон * Симун Самуэльсен * Бранислав Миличевич == Сілтемелер == * http://www.keflavik.is/knattspyrna/ [[Санат:Исландия футбол клубтары]] [[Санат:1929 жылы құрылған футбол клубтары]] raeqa0nfxqkxuhk3ek68sjnryl4ftwh Футболдан құрлықаралық кубок 1984 0 651958 3686427 3664940 2026-10-26T01:04:44Z LCont5 150191 3686427 wikitext text/x-wiki {{футбол матчы |атауы = Футболдан құрлықаралық кубок 1984 |турнир = [[Футболдан құрлықаралық кубок]] |команда1 = [[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] |команда1ел = {{ту|Англия}} |команда1есеп = 0 |команда2 = [[Индепендьенте]] |команда2ел = {{ту|Аргентина}} |команда2есеп = 1 |дата = [[9 желтоқсан]] [[1984 жыл|1984]] |стадион = [[Олимпиада стадионы (Токио)|Олимпиада стадионы]] |қала = {{ту|Жапония}} [[Токио]] |арбитр = {{ту|Бразилия}} [[Ромуалдо Фильо]] |көрермендер = 62 000 |алдыңғы = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1983|1983]] |келесі = [[Футболдан құрлықаралық кубок 1985|1985]] }} '''Футболдан құрлықаралық кубок 1984''' ({{lang-en|Intercontinental Cup 1984}}) — Құрлықаралық кубоктың 23-ші жарысы, 1984 жылы [[Еуропа чемпиондары кубогы 1983/84|Чемпиондар кубогында]] озып шыққан "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]]" ([[Англия]]) мен сол жылы [[Либертадорес Кубогы|Либертадорес кубогында]] жеңімпаз атанған "[[Индепендьенте]]" ([[Аргентина]]) өзара кездесті. Ойын тағдырын алтыншы минутта "Индепендьенте" ойыншысы Хосе Перчудани соққан жалғыз гол шешті<ref>https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/61690/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501205237/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/61690/ |date=2020-05-01 }}</ref>. Аргентиналық клуб тарихында екінші рет топ жарды. Сондай-ақ Перчудани матчтың үздік ойыншысы атанды. == Матч == === Детальдар === {{footballbox|date='''Мерзімі:''' [[8 желтоқсан]] [[1984 жыл|1984]]<br> '''Басталуы:''' 12:00 |team1=[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпуль]] {{ту|Англия}} |score=0:1 |team2={{ту|Аргентина}} [[Индепендьенте]] |report= |goals1= |goals2=[[Перчудани, Хосе Альберто|Перчудани]] {{гол|6}} |stadium='''Стадион:'''[[Олимпиада стадионы (Токио)|Ұлттық стадион]], [[Токио]]<br> '''Көрермендер:''' =62&nbsp;000<br> '''Төреші:'''{{ту|Бразилия}} [[Ромуалдо Фильо]]}} {| width="92%" |{{Football kit|pattern_la=_liverpool8184a|pattern_b=_liverpool8184a|pattern_ra=_liverpool8184a|leftarm=FFF200|body=FFF200|rightarm=FFF200|shorts=FFF200|socks=FFF200|pattern_sh=_red_sides|title=Ливерпуль}} |{{Football kit|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_independiente82h|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=FF0000|body=FF0000|rightarm=FF0000|shorts=000040|socks=000040|title=I}} |} {| width="100%" | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" | colspan="4" | |- ! width="25" | ! width="25" | |- |қ |'''1''' |{{ту|Зимбабве}} [[Брюс Гроббелар]] |- |қ |'''2''' |{{ту|Англия}} [[Фил Нил]] {{капитан спорт}} |- |қ |'''6''' |{{ту|Шотландия}} [[Алан Хансен]] |- |қ |'''15''' |{{ту|Шотландия}} [[Гари Гиллеспи]] |- |қ |'''3''' |{{ту|Англия}} [[Алан Кеннеди]] |- |ж |'''10''' |{{ту|Англия}} [[Крейг Джонсон]] |- |ж |'''11''' |{{ту|Шотландия}} [[Джон Уорк]] | |{{алаңнан|76}} |- |ж |'''8''' |{{ту|Дания}} [[Ян Мёльбю]] | |{{СҚ|}} |- |ж |'''5''' |{{ту|Шотландия}} [[Стив Никол]] |- |ж |'''7''' |{{ту|Шотландия}} [[Кенни Далглиш]] |- |ш |'''9''' |{{ту|Уэльс}} [[Иан Раш]] |- | colspan="3" |'''Алаңға шыққандар''' |- |ж |'''12''' |{{ту|Ирландия}} [[Ронни Уилан]] | |{{алаңға|76}} |- | colspan="3" |'''Бапкер''' |- | colspan="4" |{{ту|Англия}} [[Джо Фэган]] |} | valign="top" | | valign="top" width="50%" | {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" | colspan="4" | |- ! width="25" | ! width="25" | |- |ққ |'''1''' |{{ту|Уругвай}} [[Карлос Гойен]] |- |қ |'''4''' |{{ту|Аргентина}} [[Нестор Клаусен]] | |{{СҚ|}} |- |қ |'''2''' |{{ту|Аргентина}} [[Уго Вильяверде]] | |{{алаңнан|74}} |- |қ |'''6''' |{{ту|Аргентина}} [[Энсо Троссеро]] {{капитан спорт}} |- |қ |'''3''' |{{ту|Аргентина}} [[Карлос Энрике]] |- |ж |'''8''' |{{ту|Аргентина}} [[Рикардо Джусти]] |- |ж |'''5''' |{{ту|Аргентина}} [[Клаудио Марангони]] |- |ж |'''7''' |{{ту|Аргентина}} [[Хорхе Бурручага]] |- |ж |'''10''' |{{ту|Аргентина}} [[Рикардо Бочини]] |- |ш |'''11''' |{{ту|Аргентина}} [[Алехандро Барберон]] |- |ш |'''9''' |{{ту|Аргентина}} [[Хосе Перкудани]] |- | colspan="3" |'''Алаңға шыққандар''' |- |ж |'''13''' |{{ту|Аргентина}} [[Педро Монсон]] | |{{алаңға|74}} |- | colspan="3" |'''Бапкер''' |- | colspan="4" |{{ту|Аргентина}} [[Хосе Пасториса]] |} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20080306222947/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/matchreport/newsid%3D512088.html FIFA Article] * [http://www.lfchistory.net/SeasonArchive/Game/1432 Match Report] {{Футболдан құрлықаралық кубок}} [[Санат:Футболдан құрлықаралық кубок]] [[Санат:1984 жылғы футбол]] [[Санат:Ливерпуль ФК ойындары]] [[Санат:Индепендьенте ФК ойындары]] df2ek0d6by409vmqxnz2ggw6exu26et Михаил Анатольевич Мозговенко 0 652887 3686423 3472042 2026-10-26T00:19:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686423 wikitext text/x-wiki {{футболшы |туған күні = 29.07.1969 |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}→{{байрақ|Қазақстан}} |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |клубтары = {{футбол карьерасы |1987—1990|{{ту|КСРО}} [[Жеңіс (футбол клубы)|Целинник]]| |1991—1993|{{ту|Қазақстан}} [[Ақжайық (футбол клубы)|Уралец]]| |1993|{{ту|Қазақстан}} [[Достық (футбол клубы, Алматы)|Достық]]|16 (-22) |1994—1995|{{ту|Қазақстан}} [[Болат (футбол клубы)|Болат]]| |1996|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Көкше]]|4 (-7) |1997—1998|{{ту|Қазақстан}} [[Наша Кампания (футбол клубы)|Наша Кампания]]| |1999|{{ту|Қазақстан}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]|16 (-32) |2000|{{ту|Қазақстан}} [[Наша Кампания (футбол клубы)|Наша Кампания]]| }} }} '''Михаил Анатольевич Мозговенко''' ({{туғанкүні|29|7|1969}}, {{туғанжері|Целиноград|Астанада|Астана}}) — қазақстандық футболшы, қақпашы. == Карьерасы == Целиноград футболының түлегі. 1987-90 жылдары КСРО екінші лигасында "[[Жеңіс (футбол клубы)|Целииник]]" қақпасын қорғады. 1991 жылы КСРО-ның соңғы чемпионатында "[[Ақжайық (футбол клубы)|Уралец]]" сапында ойнады. 1992-93 жылғы Қазақстан чемпионатында да оралдық клуб намысын қорғады. 1993 жылдың екінші жартысын "[[Достық (футбол клубы, Алматы)|Достықта]]" өткізді. 1994-95 жылы "[[Болат (футбол клубы)|Болат]]" сапында ойнады. 1996 жылы "[[Оқжетпес (футбол клубы)|Көкше]]" сапында төрт кездесуде алаңға шықты. 1997 жылы "[[Наша Кампания (футбол клубы)|Наша Кампанияға]]" ауысты. 1999 жылы "[[Жетісу (футбол клубы)|Жетісуға]]" ауысты. 2000 жылы "Наша Кампанияға" қайта оралды. == Жетістіктері == *Қазақстан кубогы: 1993 == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20210112011315/https://footballfacts.ru/person/123082-mozgovenkomihailanatolevich%D1%81 Профилі] {{Бастама}} [[Санат:КСРО футболшылары]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Жеңіс ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақжайық ФК ойыншылары]] [[Санат:Достық Алматы ФК ойыншылары]] [[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]] [[Санат:Наша Кампания ФК ойыншылары]] [[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]] a5e25pfyxm73mib0j18d2zexckgr6tw Жоба:Инкубатор/Сигрид Кааг 102 656787 3686488 2868236 2026-10-26T07:15:23Z 1nter pares 146705 3686488 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер |Есімі=Сигрид Кааг |Сурет=Portretfoto Sigrid Kaag 2018 01 (crop).jpg |Атауы=Сигрид Кааг |атауы= Кааг 2018 жылы |Туған күні=02.09.1961 |Туған жері=[[Рейсвейк]], [[Нидерланды]] |Білімі= [[Утрехт]] университеті, [[Америка]] университеті, Сент-Энтони колледжі, Эксетер университеті |Партиясы=[https://en.wikipedia.org/wiki/Democrats_66 66 демократтар] |Балалары=4 |Сайты=[http://government.nl/government/members-of-cabinet/sigrid-kaag Үкімет сайты]}} '''Сигрид Агнес Мария Кааг''' ({{Lang-nl|Sigrid Agnes Maria Kaag}}, [[2 қараша]] [[1961]]) — голландиялық дипломат және саясаткер. Ол 2017 жылдың 26 қазанынан бастап Рютте III кабинетінде сыртқы сауда және даму министрлігінде қызмет атқарды, 2020 жылдың 4 қыркүйегінен бастап Демократтар 66 партиясының көшбасшысы.<ref>[https://nos.nl/artikel/2199403-diplomate-sigrid-kaag-wordt-nu-zelf-de-baas.html "Diplomate Sigrid Kaag wordt nu zelf de baas"](in Dutch). NOS. 23 October 2017. Retrieved 18 October 2018.</ref> Сигрид Кааг мамандығы бойынша [[дипломат]]. Кааг 1990-1993 жылдар аралығында Сыртқы істер министрлігінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс жасады. 1994 жылдан бастап 1997 жылға дейін [[БҰҰ]]-ның Иерусалимдегі UNRWA үшін ресми өкілі болды, ал 1998 жылдан 2004 жылға дейін Женевадағы Халықаралық көші-қон ұйымында әкімші болып жұмыс атқарды. Ол Хартум мен [[Найроби|Найробидегі]] Біріккен Ұлттар Ұйымының аға кеңесшісі болғанда, 2005 жылға дейін [[ЮНИСЕФ|ЮНИСЕФ-тің]] жоғары лауазымды қызметкері міндетін атқарды.Кааг 2007 жылдан бастап 2010 жылдың мамыр айына дейін Амманда ЮНИСЕФ-тің [[Таяу Шығыс]] және [[Солтүстік Африка]] бойынша аймақтық директоры болып жұмыс атқарды, ол бас хатшының көмекшісі және [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] БҰҰ Даму бағдарламасының сыртқы байланыстар бөлімінің директоры болып тағайындалды.<ref>Janine Di Giovanni (5 June 2014),[http://www.newsweek.com/2014/06/13/poison-control-syria-253343.html Poison Control in Syria]</ref> Ол БҰҰДБ-ның стратегиялық байланысын, бүкіл ұйымдағы байланыс пен ақпараттық түсіндіру жұмыстарын және ресурстарды жұмылдыруды қадағалады.<ref>[https://web.archive.org/web/20180919142225/https://www.un.org/press/en/2010/sga1237.doc.htm "Secretary-General appoints Sigrid Kaag of Netherlands Director of Partnerships Bureau, United Nations Development Proggramme". ]United Nations. 3 May 2010. Archived from [https://www.un.org/News/Press/docs/2010/sga1237.doc.htm the original] on 19 September 2018. Retrieved 14 October 2013.</ref> 2015 жылдың қаңтарынан 2017 жылдың қазанына дейін ол БҰҰ-ның [[Ливан]] бойынша арнайы үйлестірушісі (UNSCOL) қызметін атқарды.<ref>[https://unscol.unmissions.org/Default.aspx?tabid=9477&language=en-US "Ms. Sigrid Kaag". ]UNSCOL. Retrieved 15 January 2015.</ref> Бұған дейін ол 2013 жылдың қазан айынан бастап 2014 жылдың қыркүйегіне дейін [[Сирия]] Араб Республикасының жарияланған химиялық қару бағдарламасын жою жөніндегі БҰҰ-Химиялық қаруға тыйым салу жөніндегі ұйымының (БҰҰ-OPCW) Біріккен миссиясының бас хатшысының орынбасары және арнайы үйлестірушісі қызметін атқарды. Сириядағы миссиясына дейін ол бас хатшының көмекшісі, әкімшінің көмекшісі және БҰҰ даму бағдарламасының сыртқы байланыстар және адвокатура бюросының директоры қызметтерін атқарды. == Өмірбаяны == Кааг Рейсвейкте классикалық пианисттің отбасында дүниеге келді. <ref>Theo Koelé (13 January 2014).[http://www.volkskrant.nl/archief/-in-licht-van-de-tragedie-is-dit-bescheiden-missie~a3576227/ "In licht van de tragedie is dit bescheiden missie"](in Dutch). de Volkskrant. Retrieved 15 June 2016.</ref> Ол Зейсте өсіп, алдымен Утрехт университетінде араб тілін оқыды, бірақ кейінірек [[Каир|Каирдегі]] Америка университетіне ауысып, 1985 жылы Таяу Шығысты зерттеу бойынша бакалавр дәрежесін алды.<ref>Zijl, Frank van (20 November 2017). [https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/voor-sigrid-kaag-is-het-ministerschap-geen-eindpost~b86413dd/ "Voor Sigrid Kaag is het ministerschap geen eindpost"]de Volkskrant (in Dutch). Retrieved 23 June 2020.</ref> <ref>[https://www.government.nl/government/members-of-cabinet/sigrid-kaag/curriculum-vitae "Curriculum Vitae Sigrid Kaag"]Government.nl. Retrieved 23 June 2020.</ref> Кейін ол философия магистрі дәрежесін алды. 1987 жылы Сент-Энтони колледжінің ([[Оксфорд университеті]]) халықаралық қатынастар магистрі және 1988 жылы Эксетер университетінің Таяу Шығыс зерттеулер магистрі. Ол сондай-ақ [[Гаага|Гаагадағы]] Клингендаел институтында халықаралық қатынастар курсынан өтті және Францияның ұлттық менеджмент мектебінде (ENA) оқыды.<ref>[https://web.archive.org/web/20131019141825/http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/speakers-corner/speakers/sigrid-a--m--kaag/ "Sigrid A. M. Kaag"]UNDP. Archived from [http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/speakers-corner/speakers/sigrid-a--m--kaag/ the original]on 19 October 2013. Retrieved 14 October 2013.</ref> == Мансабы == [[Сурет: Sigrid Kaag UN Security Council.jpg|нобай|Кааг 2018 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде сөйлеу сәтінен]] === Алғашқы мансабы === Оқудан кейін Кааг Ұлыбританияның [[Лондон|Лондондағы]] [[Shell plc]] компаниясында талдаушы болып қызмет атқарды. Кейін [[Нидерланды]] Сыртқы істер министрлігінде БҰҰ Саяси істер департаменті бастығының орынбасары болып қызмет атқарды. Дипломатиялық қызметі кезінде ол [[Бейрут|Бейрутта]], [[Вена|Венада]] және Хартумда тұрып, жұмыс жасады.<ref>[http://www.theaustralian.com.au/in-depth/middle-east-in-turmoil/dutch-woman-sigrid-kaag-tasked-with-eradicating-syrias-chemical-weapons/news-story/62ca1ea89afef739a1a7305f0f7a9585 Dutch woman Sigrid Kaag tasked with eradicating Syria's chemical weapons] The Australian, 17 October 2013.</ref> === 1994-2013: БҰҰ-дағы мансабы === Кааг 1994 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына кірді және бастапқыда [[Судан|Суданның]] Хартумдағы Бас хатшысының арнайы өкілі орынбасарының кеңсесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының аға кеңесшісі қызметін атқарды. 1998 жылдан 2004 жылға дейін Халықаралық көші-қон ұйымының донорлармен байланыс бөлімінің бастығы және Иерусалимдегі UNRWA сыртқы байланыстар бөлімінде бағдарламаның аға менеджері болды. Таяу Шығыста жұмыс жасай отырып, ол [[Палестина|Палестинаның]] басып алынған территориялары, [[Ливан]], [[Иордания]] және [[Сирия]] сияқты аймақтарға жауапты болды. 2007 жылдан бастап 2010 жылғы мамырға дейін Кааг [[ЮНИСЕФ|ЮНИСЕФ-тің]] Аммандағы Таяу Шығыс және Солтүстік Африка бойынша аймақтық директоры болды. 2010 жылдың мамырында ол Бас хатшының көмекшісі, әкімшінің көмекшісі және Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының сыртқы байланыстар және адвокаттар бюросының директоры болып тағайындалды. Бұл қызметте ол Хелен Кларктың орынбасары қызметін атқарды және БҰҰДБ-ның стратегиялық сыртқы байланысын, ұйымдастырушылық коммуникациясы мен адвокатурасын және ресурстарды жұмылдыруды басқарды. === 2013-2014: Сирияда ОЗХО-БҰҰ-ның бірлескен миссиясының басшысы === 2013 жылдың 13 қазанында БҰҰ Бас хатшысы [[Пан Ги Мун]] Каагты Сирияның химиялық қаруын жою бойынша БҰҰ мен БҰҰ бірлескен миссиясын басқаруға тағайындады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі оның кандидатурасына үш күнде, яғни 16 қазанда дауыс беруі керек еді.<ref>[http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/10/14/U-N-names-envoy-to-lead-Syria-chemical-weapons-mission-.html "U.N. names envoy to lead Syria chemical weapons mission".]Al Arabiya. 14 October 2013. Retrieved 14 October 2013.</ref> Содан кейін ол осы лауазымға ресми бекітілді.<ref>[https://web.archive.org/web/20131016201938/http://world.time.com/2013/10/16/sigrid-kaag-to-lead-syria-chemical-weapons-mission/ "Sigrid Kaag to Lead Syria Chemical Weapons Mission". ]Time World. 16 October 2013. Archived from [http://world.time.com/2013/10/16/sigrid-kaag-to-lead-syria-chemical-weapons-mission/ the original] on 16 October 2013. Retrieved 17 October 2013.</ref> Кааг Сирияның химиялық қару-жарақ қоймаларын 2014 жылдың 30 маусымына дейін жоюға жауапты 100 маманнан тұратын топты басқарды.<ref>[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/13828/Burgeroorlog-in-Syrie/article/detail/3526847/2013/10/14/Wat-we-tot-nu-toe-weten-van-Sigrid-Kaag-Nederlandse-leider-VN-missie-in-Syrie.dhtml "Wat we tot nu toe weten van Sigrid Kaag, Nederlandse leider VN-missie in Syrië"](in Dutch). de Volkskrant. 14 October 2013. Retrieved 14 October 2013.</ref> === 2014-2017: БҰҰ-ның Ливан бойынша арнайы үйлестірушісі === 2014 жылдың қыркүйегінде қызмет мерзімінің аяқталуына қарай [[БАҚ]] Каагтың Лахдар Брахимиді БҰҰ-ның Сириядағы арнайы өкілі етіп алмастырғаны туралы қауесет тарады деген ақпарат таратты. 2014 жылдың 1 желтоқсанында БҰҰ Бас хатшысы Пан Кааг сэр Дерек Пламблидің орнына [[Ливан]] бойынша БҰҰ-ның арнайы үйлестірушісі (UNSCOL) болады деп мәлімдеді. 2017 жылдың басында халықаралық БАҚ Каагты Хелен Кларктың орнына Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының әкімшісі және БҰҰ Даму тобының жетекшісі етіп тағайындайтын үміткерлердің бірі ретінде анықтады;<ref>[http://en.rfi.fr/france/20170324-french-environment-minsiter-candidate-top-un-aid-job French environment minister candidate for top UN aid job] Radio France Internationale, 24 March 2017.</ref> сонында бұл лауазым Ахим Штайнерге өтті. === 2017 - қазіргі уақытқа дейін: Министр және D66 жетекшісі === [[Сурет: 181105-08 Kaag bezoekt Bangladesh en Myanmar (45730422282).jpg|нобай|Каагтың Мьянманың Мемлекеттік кеңесшісі Аун Сан Су Чимен кездесуі 2018 ж]] [[Сурет: Secretary Pompeo Meets With Dutch Minister Kaag (47364700732).jpg|нобай|АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео мен Сигрид Кааг 2019 ж]] 2017 жылдың 26 қазанынан бастап Кааг премьер-министр Марк Рюттеден үшінші үкіметте Нидерландының сыртқы сауда және даму жөніндегі министрі қызметін атқарды. Сыртқы істер министрі Хальбе Цильстра (ВВД) 2018 жылғы 13 ақпанда отставкаға кеткеннен кейін, ол оның орнына уақытша тағайындалды, ал министрлер кабинетіндегі басқа орынды сақтап қалды. Сигрид Кааг Нидерландының алғашқы әйел сыртқы істер министрі болды. 2018 жылы 7 наурызда оның орнына Стеф Блок Сыртқы істер министрі болды. 2018 жылдан бастап Кааг [[Дүниежүзілік банк|Дүниежүзілік Банктің]] / ДДҰ бірлескен жаһандық дайындықты бақылау кеңесінің (GPMB) мүшесі, Эльхадж Ас Си және Гро Харлем Брундтланд тең төрағалық етеді.<ref>[http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2018/05/24/who-and-world-bank-group-join-forces-to-strengthen-global-health-security WHO and World Bank Group Join Forces to Strengthen Global Health Security] World Bank, press release of May 24, 2018.</ref> 2019 жылы ол Бөрге Бренде, Кристалина Георгиева және Питер Маурер тең төрағалық еткен Дүниежүзілік экономикалық форумның гуманитарлық инвестициялар жөніндегі жоғары деңгейлі панеліне қосылды.<ref>[https://www.weforum.org/press/2019/01/world-economic-forum-2019-annual-meeting-launching-a-new-humanitarian-investing-initiative/ World Economic Forum 2019 Annual Meeting launching a new Humanitarian Investing Initiative]World Economic Forum, press release of January 18, 2019.</ref> 2020 жылы 21 маусымда Кааг [[Нидерланд|Нидерландының]] алғашқы әйел премьер-министрі болуға деген ұмтылысымен 2021 жылғы Нидерландыдағы жалпы сайлауда [https://en.wikipedia.org/wiki/Lijsttrekker lijsttrekkerschap] Демократтар 66 партиясына кандидатурасын ұсынатынын жариялады. Егер сайланған болса, Листтреккер 1998 жылы Элс Борсттан кейінгі [https://en.wikipedia.org/wiki/Democrats_66 D66-ның] екінші әйел жетекшісі болады.<ref>[https://nos.nl/l/2338025 "Sigrid Kaag kandidaat-lijsttrekker D66: 'Ik wil premier worden'"]NOS (in Dutch). 21 June 2020. Retrieved 23 June 2020.</ref> Кааг 2020 жылдың 4 қыркүйегінде партия жетекшісі болып сайланды және 2021 жылы Нидерландыдада өтетін жалпы сайлауда партияны басқарады.<ref>[https://nos.nl/artikel/2346757-sigrid-kaag-met-96-procent-gekozen-tot-d66-leider.html "Sigrid Kaag met 96 procent gekozen tot D66-leider"](in Dutch). NOS. 4 September 2020. Retrieved 4 September 2020.</ref> == Марапаттары == * Экзетер университетінің құрметті заң ғылымдарының докторы ('''2015''')<ref>[http://www.exeter.ac.uk/honorarygraduates/2014/honorarygraduates/ceremony4/ "Honorary graduates 2014-15 – Ms Sigrid Kaag (LLD)"]University of Exeter. Retrieved 23 June 2020.</ref> * Карнеги қоры тағайындаған Уотлер бейбітшілік сыйлығы ('''2016''')<ref>[http://www.volkskrant.nl/binnenland/belangrijke-vredesprijs-voor-nederlandse-vn-diplomate-sigrid-kaag~a4370893/ "Belangrijke vredesprijs voor Nederlandse VN-diplomate Sigrid Kaag"](in Dutch). de Volkskrant. 5 September 2016. Retrieved 5 September 2016.</ref> == Басқада белсенділіктері == === Әлемдік ұйымдар === * Африка Даму Банкі (AfDB), Басқарушылар кеңесінің бұрынғы мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/AfDB_Annual_Report_2017_EN.pdf AfDB Annual Report 2017] African Development Bank (AfDB).</ref> * Азия Даму Банкі (АДБ), Басқарушылар кеңесінің бұрынғы мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[https://www.adb.org/about/board-governors Board of Governors] Asian Development Bank (ADB).</ref> * Еуропалық қайта құру және даму банкі (ЕҚДБ), Басқарушылар кеңесі мүшесінің бұрынғы орынбасары (2017 жылдан бастап)<ref>[http://www.ebrd.com/shareholders-and-board-of-governors.html Board of Governors] European Bank for Reconstruction and Development (EBRD).</ref> * Америкааралық инвестициялық корпорация (ХИК), Басқарушылар кеңесінің бұрынғы мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[http://www.iic.org/en/who-we-are/board-governors Board of Governors] Inter-American Development Bank|Inter-American Investment Corporation (IIC).</ref> * Дүниежүзілік банктің және ХВҚ-ның бірлескен даму комитеті, балама мүшесі<ref>[http://www.devcommittee.org/sites/www.devcommittee.org/files/documents/DCMembers_1.pdf Members] Joint World Bank-IMF Development Committee.</ref> * Инвестицияларға кепілдік беру бойынша көпжақты агенттік (MIGA), Дүниежүзілік банк тобы, бұрынғы официо Басқарушылар кеңесінің балама мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[http://siteresources.worldbank.org/BODINT/Resources/278027-1215526322295/MIGAGovernors.pdf Board of Governors] Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA), World Bank Group.</ref> * Дүниежүзілік банк, экс-официо Басқарушылар кеңесінің балама мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[http://siteresources.worldbank.org/BODINT/Resources/278027-1215526322295/BankGovernors.pdf Board of Governors] World Bank.</ref> * ЭЫДҰ / БҰҰДБ шекарасыз салық инспекторлары, Басқарма мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[http://www.tiwb.org/about/governing-board/ Governing Board] OECD/UNDP Tax Inspectors Without Borders (TIWB).</ref> === Коммерциялық емес ұйымдар === * P4G - Жасыл даму және жаһандық мақсаттар жөніндегі серіктестік 2030, Басқарма мүшесі (2019 жылдан бастап)<ref>[https://p4gpartnerships.org/content/about-p4g#ac-p4g-board-of-directors Board of Directors] P4G – Partnering for Green Growth and the Global Goals 2030.</ref> * Generation Unlimited, Басқарма мүшесі (2018 жылдан бастап)<ref>[http://www.genunlimited.org/index_news-and-events.html World leaders unite under new initiative to provide quality education and training for young people]Generation Unlimited, press release of 21 September 2018.</ref> * Халықаралық гендерлік чемпиондар (IGC), мүше (2017 жылдан бастап)<ref>[https://genderchampions.com/champions Members] International Gender Champions (IGC).</ref> * Кибер кеңістігінің тұрақтылығы жөніндегі жаһандық комиссия (GCSC) мүшесі (2017 жылдан бастап)<ref>[https://cyberstability.org/commissioners/ Commissioners]Global Commission on the Stability of Cyberspace (GCSC).</ref> == Жеке өмірі == Кааг үйленген, төрт баланың анасы. Оның күйеуі Анис әл-Как, Батыс жағалаудағы Палестина азаматы, 1990 жылдары Ясир Арафаттың кезінде министрдің орынбасары болған және Швейцариядағы Палестинаның өкілі болған.<ref>[http://www.lorientlejour.com/article/914858/la-journee-de-la-femme-chez-sigrid-kaag-pousser-les-libanaises-vers-la-politique.html "La Journée de la femme chez Sigrid Kaag : pousser les Libanaises vers la politique."] L'Orient le Jour. Retrieved 9 March 2015.</ref><ref>[https://www.timesofisrael.com/dutch-activist-who-called-netanyahu-a-racist-named-deputy-foreign-minister/ Holland’s new deputy foreign minister called Netanyahu a racist demagogue]</ref> Кааг - әйгілі полиглот. Алты тілде еркін сөйлейді: голланд, ағылшын, француз, испан, неміс және араб.<ref>Yoon, Sangwon (16 May 2014).[https://gulfnews.com/lifestyle/sigrid-kaag-woman-whos-more-man-than-any-man-1.1332215 "Sigrid Kaag: Woman who's 'more man than any man'".]</ref> Ол католик дінін ұстанады.<ref>Sjoukje Dijkstra (17 July 2020).[https://cruxnow.com/church-in-europe/2020/08/catholic-politician-in-the-netherlands-seeks-leadership-of-left-wing-party/ "Catholic politician in the Netherlands seeks leadership of left-wing party". ]</ref> Ол Vogue журналының голландиялық сәні мен өмір салты бойынша шыққан БҰҰ Бас хатшысының алғашқы арнайы өкілі болды. == Сілтемелер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Демократтар 66 саясаткерлері]] [[Санат:Ұлыбританиядағы Нидерландық экспатрианттар]] [[Санат:Ливандағы Нидерландық экспатрианттар]] [[Санат:АҚШ-тағы Нидерландық экспатрианттар]] [[Санат:Сириядағы Нидерландық экспатрианттар]] [[Санат:Голландия тұлғалары]] [[Санат:Дипломаттар]] [[Санат:Саясаткерлер]] f00cmphfi06ny74t0uf53aykqmclpt9 Михаил Ильич Бородулин 0 661635 3686425 3260228 2026-10-26T00:23:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686425 wikitext text/x-wiki {{Хоккейші | Есімі = Михаил Ильич Бородулин | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Сурет тақырыбы = | Позициясы = [[Шабуылдаушы (шайбалы хоккей)|шеткі шабуылдаушы]] | Бойы = 188 | Салмағы = 87 | Имек таяқ ұстауы = сол қол | Лақап аты = | Ойын карьерасы = {{Спорттық карьера 2 |1984—1986| {{Ту|КСРО||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]] |1986—1988| {{Ту|КСРО||20px}} СКА Свердловск |1988—1994| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]] |1994-1999| {{Ту|Ресей||20px}} [[Металлург (шайбалы хоккей, Магнитогорск)|Металлург Мг]] }} | Азаматтығы = {{USSR}}→ <br /> {{KAZ}} | Туған күні = 8.7.1967 | Туған жері = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 22.12.2003 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Магнитогорск|Магнитогорскта}}, [[Ресей]] | ҰХЛ драфты = | Карьерасы = 1984—2000 | Марапаттары мен сыйлықтары = | Медальдары = }} '''Михаил Ильич Бородулин''' ([[8 шілде]] [[1967 жыл|1967]], [[Өскемен]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] — [[22 желтоқсан]] [[2003 жыл|2003]], [[Магнитогорск]], [[Ресей]]) — Қазақстандық хоккейші, шабуылшы. Өскемен қаласының хоккей клубының ұзақ мерзімді төрағасы — Илья Васильевич Бородулиннің ұлы және әйгілі хоккейші, қақпашы [[Владимир Ильич Бородулин|Владимир Бородулиннің]] бауыры. == Өмірбаяны == Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, бірінші жаттықтырушысы - Владимир Решетников. 1994 жылға дейін өскемендік [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|«Торпедода»]] ойнады, содан соң магнитогорсктік [[Металлург (шайбалы хоккей, Магнитогорск)|«Металлургке»]] ауысты. Аты аңызға айналған «Магниткада» 90-жылдардың аяғында көшбасшылардың бірі және команда капитаны болды. Ресей чемпионы атанып, командасымен бірге Еуролигада жеңіске жетті. [[Нагано|Наганодағы]] (Жапония) 1998 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының ширек финалына шыққан Қазақстан құрамасында болды. Хоккей мансабын 2000 жылы аяқтады, содан кейін кәсіпкерлікпен айналысты. 2003 жылдың желтоқсанында өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Магнитогорск|Магнитогорскіде]] Правобережное зиратында жерленген. == Жетістіктері == * 1993: Қазақстан чемпионы * 1994: Қазақстан чемпионы * 1995: Ресей чемпионатының қола жүлдегері. * 1998: Наганодағы (Жапония) Қысқы Олимпиада ойындарының Қазақстан құрамасының құрамында ширек финалисті. * 1998: Ресейдің вице-чемпионы және Ресей кубогының иегері. * 1999: Ресей чемпионы және Еуролига чемпионы. == Сілтеме == * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=54923 Михаил Бородулин] The Internet Hockey Database статистикасында {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20210506205757/https://www.eurohockey.com/player/1972-.html Михаил Бородулин] European Ice Hockey Online AB статистикасында {{ref-en}} [[Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері]] [[Санат:Металлург (Магнитогорск) ХК хоккейшілері]] [[Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері]] [[Санат:СКА (Свердловск) ХК хоккейшілері]] 3qj14hyzgkwcfhrivkj33lretv54k59 Мұхаммеджан Мұратұлы Сейсен 0 664209 3686563 2884379 2026-10-26T10:11:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686563 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Мұхамеджан Сейсен |туған күні = 14.02.1999 |азаматтығы ={{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 190 |салмағы = 78 |позиция = қақпашы |клубтары = {{футбол карьерасы |2018—|{{ту|Қазақстан}} [[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]|31 (42) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|2021—|{{футбол|Қазақстан}}|1 (0) }}}} '''Мұхаммеджан Мұратұлы Сейсен''' (14 ақпан 1999<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/399037 Тransfermarkt.com]</ref>, {{туғанжері|Тараз|Таразда}}) — қазақ футболшысы, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Тараз (футбол клубы)|Тараз]]" клубының қақпашысы. "Тараз" клубының түлегі. Карьерасын 2018 жылы осы клубта бастады. Қазақстанның жастар құрамасында ойнады. Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш ойынын 2021 жылы 4 маусымда Солтүстік Македонияға қарсы өткізді. == Жетістіктері == === «Тараз» === * Бірінші лиганың күміс жүлдегері: 2018 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://footballfacts.ru/players/346387 Профилі] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Тараз ФК ойыншылары]] l8ac5c9o86r4qinxwwqyweeko634xw0 Стьярнан 0 665355 3686581 3513734 2026-10-26T10:30:54Z Makenzis 71333 3686581 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Исландия}} Стьярнан | құрылған = [[30 қараша]] [[1960 жыл]] | стадионы = «[[Самсунг вётлюр]]»<br />[[Гардабайр]], [[Рейкьявик]] | сыйымдылығы = 1400 | сайты = http://stjarnan.is/knattspyrna | жарыс = '''[[Футболдан Исландия чемпионаты]]''' | маусым = 2026 | орын = '''7-орын''' | pattern_la1 = _uhlsportstram19brw | pattern_b1 = _uhlsportstram19brw | pattern_ra1 = _uhlsportstram19brw | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = FFFFFF |socks1 = 0000FF | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} «'''Стьярнан'''» ({{lang-is|Knattspyrnudeild Stjörnunnar}}) — [[Исландия|Исландияның]] [[Гардабайр]] қаласындағы футбол клубы. 1960 жылы құрылған. 2014 жылы тұңғыш рет Исландия чемпионы атанды. == Жетістіктері == ; Исландия чемпионаты * Чемпион (1): 2014 * Вице-чемпион (1): 2016 * 3 орын (1): 2013 ; Кубок * Жеңімпаз (1): 2018 * Финалист (2): 2012, 2013 ; Суперкубок * Жеңімпаз (2): 2015, 2019 == Сілтемелер == {{Бастама}} [[Санат:Исландия футбол клубтары]] [[Санат:1960 жылы құрылған футбол клубтары]] luvojrj6oyod6vdlztggd4oi0m5j9nx Мақсат Есенгелдіұлы Тәйкенов 0 667714 3686410 2920683 2026-10-25T19:17:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686410 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Мақсат Тәйкенов |толық аты = ''Мақсат Есенгелдіұлы Тәйкенов'' |туған күні = 14.8.1997 |туған жері = {{туғанжері|Ақтау|Ақтауда}} |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = 169 |салмағы = 64 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]] |номері = 19 |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]| |2012|{{ту|Бразилия}} Оле Бразил|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2015—2016|{{ту|Қазақстан}} [[Бәйтерек (футбол клубы)|Бәйтерек]]|32 (1) |2017—|{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|64 (2) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2021—|{{футбол|Қазақстан}}|1 (0) }} }} '''Мақсат Есенгелдіұлы Тәйкенов''' (14 тамыз 1997 жыл<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/578693 Тransfermarkt.com]</ref>, [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]]) — қазақстандық футболшы, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] мен "[[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]" клубының жартылай қорғаушысы. == Карьерасы == "Каспий" клубының түлегі. 2012 жылы қазақстандық бірнеше баламен бірге "Оле Бразил" академиясына аттанды. 2015 жылы "[[Бәйтерек (футбол клубы)|Бәйтерек]]" сапында кәсіпқой карьерасын бастады. 2017 жылы туған клубы "[[Каспий (футбол клубы)|Каспийге]]" оралды. 2020 жылы 18 тамызда "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]]" қарсы ойында Премьер-лигадағы тұңғыш ойынын өткізді. 2021 жылы 4 қыркүйекте [[Финляндия Ұлттық футбол құрамасы|Финляндияға]] қарсы [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)|ӘЧ-2022 іріктеу]] матчында [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан Ұлттық құрамасы]] сапында тұңғыш рет алаңға шықты. Матчта 72 минут ойнап, [[Исламбек Ержанұлы Қуат|Исламбек Қуатқа]] орнын босатты. == Жетістіктері == === Командалық === Қазақстан бірінші лигасының жеңімпазы: 2019 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://footballfacts.ru/players/251211 Профилі мен статистикасы] {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Бәйтерек ФК ойыншылары]] [[Санат:Каспий ФК ойыншылары]] qy8lgzvumxibw3tix9m548omer5d9ye Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3686211 3683955 2026-10-25T15:22:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686211 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||87994||2859||390||23664||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||97229||77464||11095||229||3392||234||110||5827||743 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||89846||84547||991||665||37||388||0||2891||50 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86581||80978||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30506||3588||368||5769||944||2238||4786||5206 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49948||41121||1781||109||639||17||11||4542||40 |- |8||8||{{u|1nter pares}}||42024||38400||223||7||1843||75||0||1726||157 |- |9||7||{{u|Sibom}}||41112||38480||884||90||357||62||0||786||381 |- |10||11||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||10||{{u|Орел Карл}}||26048||24106||890||39||134||4||3||665||11 |- |12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844 |- |13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18587||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23953||22508||445||45||295||11||0||339||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13870||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||21069||11108||1475||41||7423||115||8||441||59 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17291||12309||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14051||411||16||1017||73||1||539||303 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13771||12995||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9852||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11709||7206||514||0||125||518||0||617||55 |- |23||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||188||1681||0||344||14 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36 |- |25||33||{{u|AlibekKS}}||8399||5820||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8362||6489||414||53||255||120||0||297||32 |- |27||32||{{u|TheNomadEditor}}||8259||5829||27||5||1868||204||0||172||52 |- |28||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||8056||5476||980||137||666||59||24||533||200 |- |30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3526||482||327||177||626||0||1642||348 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7510||6006||190||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6248||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||48||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5034||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5217||4193||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4507||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||57||{{u|Madi Dos}}||4543||3099||215||63||55||50||0||641||122 |- |49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4489||3943||4||0||11||7||0||421||5 |- |51||47||{{u|Makenzis}}||3896||3839||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||62||{{u|ShadZ01}}||3822||2974||511||126||106||0||2||12||1 |- |53||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3389||51||0||0||27||0||223||21 |- |54||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |55||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |56||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |57||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |58||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |59||59||{{u|Нурасылл}}||3398||2997||193||0||18||0||0||50||8 |- |60||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3112||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||116||{{u|Qanattan}}||3148||1173||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||83||{{u|MuratbekErkebulan}}||3024||1952||327||0||91||55||0||468||4 |- |68||65||{{u|Meruyert}}||2952||2787||0||0||0||0||0||0||1 |- |69||98||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |70||68||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||110||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||89||{{u|Balaburgem}}||2473||1756||11||29||31||59||0||183||48 |- |80||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2447||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||108||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||73||{{u|Unknown Alash}}||2412||2351||1||0||0||0||0||1||0 |- |86||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |87||135||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |88||97||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |89||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |90||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |91||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |92||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |93||86||{{u|RaiymbekZh}}||2181||1862||8||3||20||0||0||82||86 |- |94||120||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |95||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1617||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||133||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||113||{{u|Wikuiser}}||1668||1223||206||0||118||0||51||24||12 |- |104||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |105||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1624||1345||1||0||113||1||0||5||0 |- |106||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |107||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||94||{{u|Gliwi}}||1579||1573||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||102||{{u|2rk}}||1552||1366||0||98||0||1||0||8||0 |- |110||104||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |111||107||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |112||121||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |113||136||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |114||111||{{u|Marksscheider}}||1425||1260||46||0||115||0||0||9||0 |- |115||103||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |116||117||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |117||106||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |118||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |119||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |120||109||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |121||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |122||140||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |123||148||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |124||115||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |125||119||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |126||128||{{u|IL68}}||1219||951||62||0||31||0||0||134||1 |- |127||118||{{u|Ziv}}||1210||1135||62||0||0||2||0||9||2 |- |128||125||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |129||228||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |130||127||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |131||124||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |132||208||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |133||122||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |134||130||{{u|KoishymanovaG}}||1102||920||2||0||0||80||0||35||3 |- |135||126||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |136||129||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |137||198||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |138||164||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |139||139||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |140||123||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||137||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1029||882||16||0||0||0||0||5||0 |- |142||131||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||134||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |144||147||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |145||132||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||224||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |147||168||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |148||141||{{u|Aldogarov}}||943||824||0||0||2||0||0||90||0 |- |149||143||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |150||145||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |151||150||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |152||163||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |153||138||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |154||142||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |155||144||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||192||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |157||217||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |158||153||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |159||233||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |160||180||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |161||155||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |162||154||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||149||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |164||235||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |165||157||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |166||173||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |167||162||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |168||151||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||739||765||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||167||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1 |- |171||156||{{u|Mariko}}||734||684||0||0||0||0||0||0||0 |- |172||159||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |173||165||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |174||177||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |175||226||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |176||160||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |177||152||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||718||709||0||1||0||0||0||6||1 |- |178||158||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |179||166||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||213||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |181||200||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |182||171||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |183||232||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |184||161||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |185||206||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |186||170||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |187||223||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |188||196||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |189||193||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||176||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |191||178||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |192||172||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |193||179||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |194||220||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |195||182||{{u|Bauyr03}}||632||559||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||194||{{u|Aseke16}}||625||533||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||219||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |198||169||{{u|Tuttiorchestra687}}||621||622||0||0||0||0||0||3||2 |- |199||230||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |200||189||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |201||175||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |202||183||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |203||185||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||174||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |205||184||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |206||234||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |207||187||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |208||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||576||564||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||231||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |210||191||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |211||202||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||197||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||210||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |214||207||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |215||209||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |216||201||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||190||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |218||195||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||204||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |220||225||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |221||212||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |222||199||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |223||186||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||221||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |225||222||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |226||188||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |227||211||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||216||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |229||229||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||227||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |231||205||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||218||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |233||215||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |234||203||{{u|Almatrkh}}||512||512||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||214||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |236||236||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] fwvoazazzzli1j9577xiy7c3octn3t0 3686462 3686211 2026-10-26T07:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686462 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||87994||2859||390||23664||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||97285||77514||11102||229||3392||234||110||5828||743 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||89882||84581||993||665||37||388||0||2891||50 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86581||80978||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30506||3588||368||5769||944||2238||4786||5206 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49950||41123||1781||109||639||17||11||4542||40 |- |8||8||{{u|1nter pares}}||42077||38428||223||7||1863||75||0||1727||157 |- |9||7||{{u|Sibom}}||41112||38480||884||90||357||62||0||786||381 |- |10||11||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||10||{{u|Орел Карл}}||26048||24106||890||39||134||4||3||665||11 |- |12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844 |- |13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18587||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23953||22508||445||45||295||11||0||339||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13870||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||21076||11115||1476||41||7423||115||8||441||59 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17291||12309||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14051||411||16||1017||73||1||539||303 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13771||12995||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9852||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11710||7205||514||0||125||518||0||617||55 |- |23||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||188||1681||0||344||14 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36 |- |25||33||{{u|AlibekKS}}||8399||5820||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8362||6489||414||53||255||120||0||297||32 |- |27||32||{{u|TheNomadEditor}}||8265||5834||28||5||1868||204||0||172||52 |- |28||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||8058||5476||982||137||666||59||24||533||200 |- |30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3526||482||327||177||626||0||1642||348 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7510||6006||190||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6248||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||48||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||825||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5034||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5217||4193||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4507||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||57||{{u|Madi Dos}}||4543||3099||215||63||55||50||0||641||122 |- |49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4489||3943||4||0||11||7||0||421||5 |- |51||47||{{u|Makenzis}}||3896||3839||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||62||{{u|ShadZ01}}||3822||2974||511||126||106||0||2||12||1 |- |53||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3389||51||0||0||27||0||223||21 |- |54||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |55||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |56||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |57||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |58||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |59||59||{{u|Нурасылл}}||3398||2997||193||0||18||0||0||50||8 |- |60||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3112||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||116||{{u|Qanattan}}||3148||1173||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||83||{{u|MuratbekErkebulan}}||3024||1952||327||0||91||55||0||468||4 |- |68||65||{{u|Meruyert}}||2952||2787||0||0||0||0||0||0||1 |- |69||98||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |70||68||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||110||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||89||{{u|Balaburgem}}||2473||1756||11||29||31||59||0||183||48 |- |80||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2447||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||73||{{u|Unknown Alash}}||2431||2370||1||0||0||0||0||1||0 |- |84||108||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |85||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |86||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |87||135||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |88||97||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |89||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |90||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |91||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |92||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |93||86||{{u|RaiymbekZh}}||2181||1862||8||3||20||0||0||82||86 |- |94||120||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |95||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1617||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||133||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||113||{{u|Wikuiser}}||1668||1221||206||0||117||0||51||24||12 |- |104||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |105||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1624||1345||1||0||113||1||0||5||0 |- |106||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |107||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||94||{{u|Gliwi}}||1579||1573||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||102||{{u|2rk}}||1552||1366||0||98||0||1||0||8||0 |- |110||104||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |111||107||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |112||121||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |113||136||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |114||111||{{u|Marksscheider}}||1433||1264||46||0||119||0||0||9||0 |- |115||103||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |116||117||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |117||106||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |118||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |119||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |120||109||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |121||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |122||140||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |123||148||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |124||115||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |125||119||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |126||128||{{u|IL68}}||1219||951||62||0||31||0||0||134||1 |- |127||118||{{u|Ziv}}||1211||1136||62||0||0||2||0||9||2 |- |128||125||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |129||228||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |130||127||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |131||124||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |132||208||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |133||122||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |134||130||{{u|KoishymanovaG}}||1102||920||2||0||0||80||0||35||3 |- |135||126||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |136||129||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |137||198||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |138||164||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |139||139||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |140||123||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||137||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1029||882||16||0||0||0||0||5||0 |- |142||131||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||134||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |144||147||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |145||132||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||224||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |147||168||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |148||141||{{u|Aldogarov}}||943||824||0||0||2||0||0||90||0 |- |149||143||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |150||145||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |151||150||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |152||163||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |153||138||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |154||142||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |155||144||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||192||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |157||217||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |158||153||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |159||233||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |160||180||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |161||155||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |162||154||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||149||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |164||235||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |165||157||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |166||173||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |167||162||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |168||151||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||739||765||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||167||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1 |- |171||156||{{u|Mariko}}||734||684||0||0||0||0||0||0||0 |- |172||159||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |173||165||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |174||177||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |175||226||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |176||160||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |177||152||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||718||709||0||1||0||0||0||6||1 |- |178||158||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |179||166||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||213||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |181||200||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |182||171||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |183||232||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |184||161||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |185||206||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |186||170||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |187||223||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |188||196||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |189||193||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||176||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |191||178||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |192||172||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |193||179||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |194||220||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |195||182||{{u|Bauyr03}}||632||559||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||194||{{u|Aseke16}}||625||533||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||219||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |198||169||{{u|Tuttiorchestra687}}||621||622||0||0||0||0||0||3||2 |- |199||230||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |200||189||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |201||175||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |202||183||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |203||185||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||174||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |205||184||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |206||234||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |207||187||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |208||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||576||564||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||231||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |210||191||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |211||202||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||197||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||210||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |214||207||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |215||209||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |216||201||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||190||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |218||195||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||204||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |220||225||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |221||212||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |222||199||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |223||186||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||221||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |225||222||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |226||188||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |227||211||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||216||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |229||229||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||227||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |231||205||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||218||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |233||215||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |234||203||{{u|Almatrkh}}||512||512||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||214||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |236||236||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 0u1gc2nf9j19nj7q8cltp6w9xzjyb7e Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3686213 3684065 2026-10-25T15:23:12Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686213 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515603||380080||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145907||131268||957||0||13593||6||0||61||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133332||127382||929||15||62||17||10||2859||2033 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119561||112795||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||114505||1||0||0||0||0||0||114504||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105847||88191||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||99116||99116||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79285||79270||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50435||50142||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43051||41961||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26631||22843||42||0||3648||2||0||74||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14840||13811||472||1||0||85||0||391||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13727||13230||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9112||9112||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||8075||5476||980||137||666||40||24||533||200 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5298||5298||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3243||3240||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||87||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||86||{{u|KiranBOT}}||186||184||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] fg9i60n1u1755oke69rn5cykciuwcx3 3686606 3686213 2026-10-26T11:00:52Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686606 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515603||380080||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145906||131268||957||0||13592||6||0||61||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133344||127382||935||15||62||17||10||2859||2039 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119561||112795||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||114515||1||0||0||0||0||0||114514||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105846||88191||6297||0||10799||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||99135||99135||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79285||79270||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50435||50142||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43051||41961||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26631||22844||42||0||3648||2||0||73||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14840||13811||472||1||0||85||0||391||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13727||13230||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9112||9112||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||8077||5476||982||137||666||40||24||533||200 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5298||5298||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4250||3315||0||0||934||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3243||3240||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||87||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||86||{{u|KiranBOT}}||186||184||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] nl0rrhs92b1fa12xxzjwoie592utihi Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3686214 3684124 2026-10-25T15:23:29Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686214 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107912||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7806||945||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7386||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3123||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2774||42||0||61||33||623||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2653||104||14||202||108||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2181||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1939||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||141||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Орел Карл}}||1422||330||1||337||90||24||0||2||0 |- |11||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Hardworking}}||1358||63||0||42||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1191||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1164||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||220||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Nurkhan}}||999||105||14||345||4||26||0||1||0 |- |24||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25 |- |26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||97||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |31||{{u|82.200.154.115}}||876||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||870||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||475||173||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|1nter pares}}||741||366||1||10||1546||3||0||0||4 |- |40||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nurken}}||582||560||3||671||5134||32||15||3||4 |- |44||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |46||{{u|Sagzhan}}||555||92||2||23||224||30||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||549||188||72||76||337||50||0||7||0 |- |48||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1628||168||18||7583||188||0||1||11 |- |49||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||518||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||427||38||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||390||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|ShadZ01}}||276||30||0||71||82||72||0||2||0 |- |87||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Нақып Нұрғали}}||272||12||1||0||0||0||0||0||0 |- |89||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |90||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |91||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |92||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |93||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |96||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |97||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |98||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |99||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |100||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |101||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |102||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |103||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |104||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |105||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |106||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Coffee86}}||206||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |112||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||195||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||179||159||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Marksscheider}}||156||229||1||5||92||0||0||0||0 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Daniyar}}||153||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |142||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |143||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||151||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |144||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||{{u|Almat IS106R}}||147||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |147||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |150||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |152||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |154||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|EraAhmer}}||133||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |167||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |168||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |169||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |172||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |173||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |174||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |178||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||193||59||1||5||2 |- |179||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |180||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |182||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |183||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |184||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |195||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |196||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |197||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |200||{{u|Абылай}}||106||44||3||103||98||26||17||0||8 |- |201||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |205||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |206||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |207||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |208||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |216||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |217||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |218||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|MuratbekErkebulan}}||96||21||0||70||83||0||11||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Araika11nis}}||95||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |227||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |230||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |232||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |238||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |240||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |243||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |247||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |248||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |251||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |252||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |253||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Madi Dos}}||84||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |255||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |258||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |259||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |262||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |263||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |269||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |270||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |271||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |272||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||2||0||0||1 |- |279||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||78||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |281||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |284||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2979||521||93||0||38||4 |- |288||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |292||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |300||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |301||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |302||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |303||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |304||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |310||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |311||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |313||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |317||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |318||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |320||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |324||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |326||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |333||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |335||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |337||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |342||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |343||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |344||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |348||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Yessentaikyzy}}||50||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||393||0||9||1||72 |- |355||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |359||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |361||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |363||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |366||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |373||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Dostoevskykz}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |385||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |388||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |396||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |399||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |403||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |404||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |407||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |408||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||38||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |410||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |413||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |414||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |415||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |416||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|PushkinVko}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |439||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |441||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |444||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |445||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Unknown Alash}}||29||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |454||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |465||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |467||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |470||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |479||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0 |- |483||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |487||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |490||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |493||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |496||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |497||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|Qanattan}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |504||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |509||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |511||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |512||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Вилюс М}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |522||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |533||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |534||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |546||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |549||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |550||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |551||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |556||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |563||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |566||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |569||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |577||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |579||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |583||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |584||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |591||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Muzeologist}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |594||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Зилола Садирханова}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |603||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |609||{{u|Амина Жанаковна}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |613||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Aldogarov}}||13||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |617||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |618||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Ayazhan10}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |639||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |644||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |653||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |654||{{u|Daur s}}||11||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |655||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |656||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |657||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |661||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |665||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Kazprose}}||10||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |674||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |677||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |678||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |685||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Aigerim Tlepova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |690||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |696||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |697||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |699||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Жанар Чушекова}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |718||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |724||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |727||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |732||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Талшын Ауел}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |753||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |754||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |758||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |761||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |766||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |778||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Wikuiser}}||7||11||2||54||31||0||0||24||0 |- |787||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |791||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |793||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |800||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |803||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|19642206g}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |810||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |823||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |836||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |840||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |843||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |844||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |845||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |846||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |854||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |858||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |863||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |866||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |867||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |873||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |886||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |890||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |895||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |905||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |913||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Balhanum}}||5||2||0||0||0||8||0||0||0 |- |920||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |922||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |924||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Gaukhar1980}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Janugyl}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Lucky2704}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |939||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |943||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |950||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |953||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |954||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Гулжайна Усен}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |965||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|Рақымжан Курманали}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |977||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |978||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1000||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |1006||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1017||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1019||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1031||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1039||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1047||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1060||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1067||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1075||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1079||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|Тохтарқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1103||{{u|Құралай Мұратқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1105||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1107||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1108||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1111||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1117||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1118||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1121||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1144||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1145||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1146||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1150||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1156||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1188||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1191||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1196||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1198||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Jako2588}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|L.sarkytbekova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1213||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1217||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1224||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Qareken Balasi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Tilaqtobe}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1278||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1306||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|Шынар Бахытбекқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1316||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1326||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1330||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1376||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1402||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1447||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1449||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1450||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1461||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1462||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1478||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1481||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1507||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Mtdi20}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1538||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1555||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1573||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1574||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1581||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Кенесары хан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Садыкова Улболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1707||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1720||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1726||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Эдгар Герт}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1729||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1732||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1733||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1734||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1735||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1736||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1737||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1738||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1739||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1740||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1741||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1742||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1743||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1744||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||374||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] p15rtyd8btntpn0jcmlx181q8x374ov QatarEnergy 0 694095 3686393 3118261 2026-10-25T18:55:39Z 1nter pares 146705 3686393 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = QatarEnergy |логотипі = QatarEnergy logo.png |түрі = [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = |қызметі = |ұраны = |құрылды = 1974 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = Qatar Petroleum |құрушы = |орналасуы = [[Доһа]], [[Катар]] |басты адамдары = [[Саад Шерида әл-Кааби]]<br />{{small|(Мемлекеттік Энергетика министрі, Президент және бас атқарушы директор)<ref>{{cite web|url=https://qp.com.qa/en/MediaCentre/Lists/QPPublications/Attachments/5/QP Annual Review 2018 - English.pdf|title=- page 29|access-date=11 June 2017}}</ref>}} |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Сұйытылған табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]]<br>[[Сұйықтықтағы газ]]<br>[[Гелий]]<br>[[Тыңайтқыштар]]<br>[[Болат]]<br>[[Алюминий]] |меншікті капиталы = |айналым = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]21 млрд (2020) |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]7,9 млрд (2020) |активтер = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]116 млрд (2020) |капитализация = |қызметкерлер саны = 7841 <small>(2021)</small><ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Review 2020|url=https://www.qatarenergy.qa/en/MediaCenter/Publications/QatarEnergy%20Annual%20Review%202020%20-%20English.pdf#search=annual%20report|accessdate=2022-07-06|publisher=QatarEnergy|lang=en}}</ref> |басшы компания = Катар үкіметі |бағынышты компания = [[Qatargas]]<br>[[Industries Qatar]]<br>QAPCO<br>Gulf International Services<br>QChem |аудитор = [[KPMG]] |сайты = {{URL|qatarenergy.qa}} }} '''QatarEnergy''' ({{lang-ar|قطر للطاقة}}), бұрын '''Qatar Petroleum''' ('''QP''')<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=11 қазан 2021|title=Qatar Petroleum changes name to Qatar Energy signalling new strategy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/energy/qatar-petroleum-changes-name-qatar-energy-signalling-new-strategy-2021-10-11/|access-date=2021-10-11}}</ref> — Катар ұлттық мұнай-газ компаниясы. Компания [[Катар]]дағы барлауды, өндіруді, өңдеуді, тасымалдауды және сақтауды қоса алғанда, барлық мұнай және газ қызметін басқарады. Президент және бас директор Саад Шерида әл-Кааби, Энергетика жөніндегі мемлекеттік министр. Компанияның қызметі мемлекеттік жоспарлау органдарымен, бақылаушы органдармен және саясатты жүзеге асыратын органдармен тікелей байланысты. [[Мұнай мен газ|Мұнай мен табиғи газдан]] түсетін кірістер елдің жалпы ішкі өнімінің 60 пайызын құрайды. 2018 жылғы жағдай бойынша мұнай мен газ қоры бойынша әлемдегі үшінші ірі мұнай компаниясы болды.<ref>[http://www.data360.org/dsg.aspx?Data_Set_Group_Id=1491/ "Oil and Gas Reserves by Country or Company"]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Data360.</ref> 2020 жылы компанияның жалпы кірісі 21 миллиард [[АҚШ доллары]]н, таза кірісі 7,9 миллиард АҚШ долларын және жалпы активтері 116 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite web |title=2020 Annual Review |url=https://www.qatarenergy.qa/en/MediaCenter/Publications/QatarEnergy%20Annual%20Review%202020%20-%20English.pdf#search=annual%20report |access-date=12 June 2022 |website=QatarEnergy}}</ref><ref>{{Cite web |title=Qatari Riyal to US Dollar Spot Exchange Rates for 2020 |url=https://www.exchangerates.org.uk/QAR-USD-spot-exchange-rates-history-2020.html |access-date=2022-06-12 |website=www.exchangerates.org.uk}}</ref> 2021 жылы QatarEnergy әлемдегі ең үлкен бесінші газ компаниясы болды.<ref>{{Cite news |date=2022-06-07 |title=Russian oil and gas: headed for long-term decline? |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/9dd4df75-48ee-4dcd-aaf5-0ecb05eaade4 |access-date=2022-06-14}}</ref> == Тарихы == 1935 жылы Ағылшын-Парсы мұнай компаниясы (қазіргі [[British Petroleum|BP]]) Катарда мұнай іздеуді бастады, осы мақсат үшін Petroleum Development (Qatar) Ltd. еншілес компаниясын құрады. Мұнай 1939 жылы ашылды (Духан кен орны), бірақ [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына байланысты игеру 1947 жылы басталып, 1949 жылдың аяғында Катардан мұнайы бар алғашқы танкер жіберілді.<ref>{{cite web|title=The Qatar Oil Discoveries |url=https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries |accessdate=2022-07-06 |publisher=GEO ExPro |lang=en}}</ref> 1952 жылы [[Royal Dutch Shell]] Катарға іргелес [[Парсы шығанағы]] суларында мұнай іздеуге концессия алды және Shell компаниясының еншілес кәсіпорнын — Катар құрды. 1960 жылдары Идд Аль Шардди және Майдан Махзам, 1970 жылдары Бул Кханин және Аль Бундук кен орындары ашылды. 1973 жылы Катар үкіметі екі компанияның 25 пайыздық үлесін иеленсе, 1974 жылы үлесті 60 пайызға дейін арттырды. Сол 1974 жылы Qatar General Petroleum Corporation ұлттық мұнай компаниясы құрылды. Ол 1976 жылы Petroleum Development (Катар) және 1977 жылы Shell Company-Qatar компаниясын қабылдады. Директорлар кеңесіндегі орындардың жартысын, соның ішінде төрағалық қызметті елдің билеуші ​​​​әулетінің мүшелері Әл Тани иеленді.<ref name="history">{{cite web|title=Qatar General Petroleum Corporation -- Company History |url=https://www.company-histories.com/QATAR-GENERAL-PETROLEUM-CORPORATION-Company-History.html |accessdate=2022-07-06 |publisher=International Directory of Company Histories, Vol. 4. St. James Press, 1991 |lang=en}}</ref> Катардағы алғашқы мұнай өңдеу зауыты 1953 жылы [[Месаид]]те салынған, екіншісі – 1974 жылы олардың өнімділігі тек ішкі тұтынуға ғана жетеді. 1983 жылы Месаидте жаңа мұнай өңдеу зауыты іске қосылды, бұл мұнай өнімдерін экспорттауды бастауға мүмкіндік берді. Солтүстік кен орны 1971 жылы ашылды, одан кейінгі бұрғылау оның әлемдегі белгілі табиғи газ кен орны екенін растады. [[Мұнай]] қорының таусылуымен Катар үшін [[табиғи газ]] өндірудің маңызы арта түсті. Ол қолданудың алуан түрін тапты: [[Электр қуаты|электр энергиясы]]н өндіру, [[болат]], [[цемент]], [[тыңайтқыштар]], [[Мұнай-химия|мұнай-химия]], [[Суды тұщыландыру|суды тұщыту]]; бұл үшін Qatar General Petroleum Corporation құрамында сәйкес еншілес компаниялар құрылды. 1984 жылы Солтүстікті дамыту инфрақұрылымының құрылысы басталды, оның құрамына табиғи газды өңдеу және сұйытылған газ және сұйық отын өндіру кәсіпорындары кірді. Жобаның бірінші кезеңі 1991 жылы жұмысын бастады. Жобаны 1984 жылы құрылған компания жүзеге асыруда [[Qatargas]] акцияларының бақылау пакеті Qatar General Petroleum Corporation компаниясына тиесілі, миноритарлық акциялар BP, [[TotalEnergies|Total]] және жапондық [[Marubeni]] және [[Mitsui Group|Mitsui]] топтарына тиесілі.<ref name="history"/> 2001 жылы компанияның атауы Qatar Petroleum және 2019 жылы QatarEnergy болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Катар компаниялары]] e4j9kfbwrbgjkuiromj7mcop8edwj7d 3686483 3686393 2026-10-26T07:13:38Z 1nter pares 146705 3686483 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = QatarEnergy |логотипі = QatarEnergy logo.png |түрі = [[Мемлекеттік кәсіпорын]] |биржадағы листингі = |қызметі = |ұраны = |құрылды = 1974 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = Qatar Petroleum |құрушы = |орналасуы = [[Доһа]], [[Катар]] |басты адамдары = [[Саад Шерида әл-Кааби]]<br />{{small|(Мемлекеттік Энергетика министрі, Президент және бас атқарушы директор)<ref>{{cite web|url=https://qp.com.qa/en/MediaCentre/Lists/QPPublications/Attachments/5/QP Annual Review 2018 - English.pdf|title=- page 29|access-date=11 June 2017}}</ref>}} |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Сұйытылған табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]]<br>[[Сұйықтықтағы газ]]<br>[[Гелий]]<br>[[Тыңайтқыштар]]<br>[[Болат]]<br>[[Алюминий]] |меншікті капиталы = |айналым = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]21 млрд (2020) |операциялық кіріс = |таза табысы = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]7,9 млрд (2020) |активтер = {{өсім}} [[АҚШ доллары|$]]116 млрд (2020) |капитализация = |қызметкерлер саны = 7841 <small>(2021)</small><ref name="ar2020">{{cite web|title=Annual Review 2020|url=https://www.qatarenergy.qa/en/MediaCenter/Publications/QatarEnergy%20Annual%20Review%202020%20-%20English.pdf#search=annual%20report|accessdate=2022-07-06|publisher=QatarEnergy|lang=en}}</ref> |басшы компания = Катар үкіметі |бағынышты компания = [[Qatargas]]<br>[[Industries Qatar]]<br>QAPCO<br>Gulf International Services<br>QChem |аудитор = [[KPMG]] |сайты = {{URL|qatarenergy.qa}} }} '''QatarEnergy''' ({{lang-ar|قطر للطاقة}}), бұрын '''Qatar Petroleum''' ('''QP''')<ref>{{Cite news|last=Reuters|date=11 қазан 2021|title=Qatar Petroleum changes name to Qatar Energy signalling new strategy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/energy/qatar-petroleum-changes-name-qatar-energy-signalling-new-strategy-2021-10-11/|access-date=2021-10-11}}</ref> — Катар ұлттық мұнай-газ компаниясы. Компания [[Катар]]дағы барлауды, өндіруді, өңдеуді, тасымалдауды және сақтауды қоса алғанда, барлық мұнай және газ қызметін басқарады. Президент және бас директор Саад Шерида әл-Кааби, Энергетика жөніндегі мемлекеттік министр. Компанияның қызметі мемлекеттік жоспарлау органдарымен, бақылаушы органдармен және саясатты жүзеге асыратын органдармен тікелей байланысты. [[Мұнай мен газ|Мұнай мен табиғи газдан]] түсетін кірістер елдің жалпы ішкі өнімінің 60 пайызын құрайды. 2018 жылғы жағдай бойынша мұнай мен газ қоры бойынша әлемдегі үшінші ірі мұнай компаниясы болды.<ref>[http://www.data360.org/dsg.aspx?Data_Set_Group_Id=1491/ "Oil and Gas Reserves by Country or Company"]{{Deadlink|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Data360.</ref> 2020 жылы компанияның жалпы кірісі 21 миллиард [[АҚШ доллары]]н, таза кірісі 7,9 миллиард АҚШ долларын және жалпы активтері 116 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite web |title=2020 Annual Review |url=https://www.qatarenergy.qa/en/MediaCenter/Publications/QatarEnergy%20Annual%20Review%202020%20-%20English.pdf#search=annual%20report |access-date=12 June 2022 |website=QatarEnergy}}</ref><ref>{{Cite web |title=Qatari Riyal to US Dollar Spot Exchange Rates for 2020 |url=https://www.exchangerates.org.uk/QAR-USD-spot-exchange-rates-history-2020.html |access-date=2022-06-12 |website=www.exchangerates.org.uk}}</ref> 2021 жылы QatarEnergy әлемдегі ең үлкен бесінші газ компаниясы болды.<ref>{{Cite news |date=2022-06-07 |title=Russian oil and gas: headed for long-term decline? |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/9dd4df75-48ee-4dcd-aaf5-0ecb05eaade4 |access-date=2022-06-14}}</ref> == Тарихы == 1935 жылы Ағылшын-Парсы мұнай компаниясы (қазіргі [[British Petroleum|BP]]) Катарда мұнай іздеуді бастады, осы мақсат үшін Petroleum Development (Qatar) Ltd. еншілес компаниясын құрады. Мұнай 1939 жылы ашылды (Духан кен орны), бірақ [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың басталуына байланысты игеру 1947 жылы басталып, 1949 жылдың аяғында Катардан мұнайы бар алғашқы танкер жіберілді.<ref>{{cite web|title=The Qatar Oil Discoveries |url=https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries |accessdate=2022-07-06 |publisher=GEO ExPro |lang=en}}</ref> 1952 жылы [[Shell plc]] Катарға іргелес [[Парсы шығанағы]] суларында мұнай іздеуге концессия алды және Shell компаниясының еншілес кәсіпорнын — Катар құрды. 1960 жылдары Идд Аль Шардди және Майдан Махзам, 1970 жылдары Бул Кханин және Аль Бундук кен орындары ашылды. 1973 жылы Катар үкіметі екі компанияның 25 пайыздық үлесін иеленсе, 1974 жылы үлесті 60 пайызға дейін арттырды. Сол 1974 жылы Qatar General Petroleum Corporation ұлттық мұнай компаниясы құрылды. Ол 1976 жылы Petroleum Development (Катар) және 1977 жылы Shell Company-Qatar компаниясын қабылдады. Директорлар кеңесіндегі орындардың жартысын, соның ішінде төрағалық қызметті елдің билеуші ​​​​әулетінің мүшелері Әл Тани иеленді.<ref name="history">{{cite web|title=Qatar General Petroleum Corporation -- Company History |url=https://www.company-histories.com/QATAR-GENERAL-PETROLEUM-CORPORATION-Company-History.html |accessdate=2022-07-06 |publisher=International Directory of Company Histories, Vol. 4. St. James Press, 1991 |lang=en}}</ref> Катардағы алғашқы мұнай өңдеу зауыты 1953 жылы [[Месаид]]те салынған, екіншісі – 1974 жылы олардың өнімділігі тек ішкі тұтынуға ғана жетеді. 1983 жылы Месаидте жаңа мұнай өңдеу зауыты іске қосылды, бұл мұнай өнімдерін экспорттауды бастауға мүмкіндік берді. Солтүстік кен орны 1971 жылы ашылды, одан кейінгі бұрғылау оның әлемдегі белгілі табиғи газ кен орны екенін растады. [[Мұнай]] қорының таусылуымен Катар үшін [[табиғи газ]] өндірудің маңызы арта түсті. Ол қолданудың алуан түрін тапты: [[Электр қуаты|электр энергиясы]]н өндіру, [[болат]], [[цемент]], [[тыңайтқыштар]], [[Мұнай-химия|мұнай-химия]], [[Суды тұщыландыру|суды тұщыту]]; бұл үшін Qatar General Petroleum Corporation құрамында сәйкес еншілес компаниялар құрылды. 1984 жылы Солтүстікті дамыту инфрақұрылымының құрылысы басталды, оның құрамына табиғи газды өңдеу және сұйытылған газ және сұйық отын өндіру кәсіпорындары кірді. Жобаның бірінші кезеңі 1991 жылы жұмысын бастады. Жобаны 1984 жылы құрылған компания жүзеге асыруда [[Qatargas]] акцияларының бақылау пакеті Qatar General Petroleum Corporation компаниясына тиесілі, миноритарлық акциялар BP, [[TotalEnergies|Total]] және жапондық [[Marubeni]] және [[Mitsui Group|Mitsui]] топтарына тиесілі.<ref name="history"/> 2001 жылы компанияның атауы Qatar Petroleum және 2019 жылы QatarEnergy болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Катар компаниялары]] q95jm9gz8br6kroxtl19fwf81fw8ws0 Магамед Әзіретәліұлы Өзденов 0 703864 3686103 3177252 2026-10-25T12:09:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686103 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |туған күні=25.02.1994 |туған жері = {{туғанжері|Бішкек|Бішкекте}} |азаматтығы = {{байрақ|Қырғызстан}} |бойы = 184 |салмағы = 70 |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = {{ту|Қырғызстан}} [[Абдыш-Ата]] |номері = 6 |клубтары = {{футбол карьерасы |2012—2015|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|3 (0) |2013—2014|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|23 (1) |2014—2015|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Ақжайық (футбол клубы)|Ақжайық]]|25 (2) |2017—2018|{{ту|Қазақстан}} [[Каспий (футбол клубы)|Каспий]]|38 (3) |2019—2021|{{ту|Қырғызстан}} [[Дордой (футбол клубы)|Дордой]]|42 (3) |2022—|{{ту|Қырғызстан}} [[Абдыш-Ата]]|20 (5) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2014—2015|{{ту|Қазақстан}} Қазақстан-21|7 (0) |2023—|{{футбол|Қырғызстан}} |2 (0) }}}} '''Магамед Әзіретәліұлы Өзденов''' (25 ақпан 1994<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/253603</ref>) — қазақстандық және қырғызстандық футболшы, қорғаушы. Қазақстан жастар құрамасында ойнаған. Қазір [[Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасы]] сапында ойнайды. == Жетістіктері == === Командалық === ; «Қайсар» * 1 лига жеңімпазы: 2013 ; «Ақжайық» * 1 лига жеңімпазы: 2015 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *https://web.archive.org/web/20230713102431/https://footballfacts.ru/person/123573 {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Қырғызстан футболшылары]] [[Санат:Қырғызстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]] [[Санат:Ақжайық ФК ойыншылары]] [[Санат:Каспий ФК ойыншылары]] [[Санат:Дордой ФК ойыншылары]] [[Санат:Абдыш-Ата ФК ойыншылары]] sllc2w40rlb5o2o8arflt7u0a638ywt Үлгі:Ресейдің Украинаға басып кіруі 10 713598 3686273 3629069 2026-10-25T17:03:39Z TheNomadEditor 120280 3686273 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Ресейдің Украинаға басып кіруі |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |тақырып = [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |тақырып_стиль = background:{{түс|Украина}} |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |үсті_стиль = background:{{түс|Украина}} |үсті = [[Екінші қырғи қабақ соғысы]] • [[Украин төңкерісі (2014)|Намыс төңкерісі]] • [[Қырым аннексиясы]] • [[Орыс-украин соғысы]] • [[Донбастағы соғыс|Украина шығысындағы соғыс]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіруіне дайындығы]] • [[Украинаның басып алынған аумақтарының аннексиясы (2022)|Украинаның басып алынған аумақтарының аннексиясы]] |бөлім1 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|Хронология]] |тізім1 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = 2022 |тізім1 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2022)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2022)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2022)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2022)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2022)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2022)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2022)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2022)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2022)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2022)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2022)|желтоқсан]] |бөлім2 = 2023 |тізім2 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2023)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2023)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2023)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2023)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2023)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2023)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2023)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2023)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2023)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2023)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2023)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2023)|желтоқсан]] |бөлім3 = 2024 |тізім3 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2024)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2024)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2024)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2024)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2024)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2024)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2024)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2024)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2024)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2024)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2024)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2024)|желтоқсан]] |бөлім4 = 2025 |тізім4 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2025)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2025)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2025)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2025)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2025)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2025)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2025)|шілде]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (тамыз 2025)|тамыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қыркүйек 2025)|қыркүйек]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қазан 2025)|қазан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қараша 2025)|қараша]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (желтоқсан 2025)|желтоқсан]] |бөлім5 = 2026 |тізім5 = [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (қаңтар 2026)|қаңтар]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (ақпан 2026)|ақпан]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (наурыз 2026)|наурыз]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (сәуір 2026)|сәуір]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (мамыр 2026)|мамыр]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (маусым 2026)|маусым]] • [[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (шілде 2026)|шілде]] }} |бөлім2 = Әскери<br />қимылдар |тізім2 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Ресей |тізім1 = [[Вагнер тобының көтерілісі]] • [[Курск облысындағы шайқастар (2024 жылдан)|Курск облысындағы шайқастар]] ([[Украинаның Курск облысын басып алуы|окупация]]) • [[«Өрмек» операциясы]] • [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)|Белгород облысындағы шайқастар]] }} |бөлім3 = Реакция<br />және<br />салдары |тізім3 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Халықаралық реакция |тізім1 = [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім|Ресурстар жөніндегі келісім]] |бөлім2 = [[Ресейдің Украинаға басып кіруі кезіндегі әскери қылмыстар|Әскери<br />қылмыстар]] |тізім2 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Жаппай өлтіру |тізім1 = [[Буча қырғыны]] |бөлім2 = Азаматтық<br />нысандарға<br />шабуылдар |тізім2 = [[Кривой Рог қаласына жасалған зымыран соққысы (4 сәуір, 2025)|Кривой Рог (4 сәуір, 2025)]] • [[Сумы қаласына жасалған зымыран соққысы (13 сәуір, 2025)|Сумы (13 сәуір, 2025)]] • [[Тернополь қаласына жасалған соққы (19 қараша, 2025)|Тернополь (19 қараша, 2025)]] }} |бөлім3 = Экология |тізім3 = [[Каховка су электр станциясының жойылуы]] }} |бөлім4 = Мәдениетте |тізім4 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = Ұрандар |тізім1 = «[[Украина жасасын!]]» • «[[Орыс әскери кемесі, сігіл ары!]]» • «[[Путин — хуйло!]]» • «[[Ресей орыстар үшін]]» • «[[Путлер]]» |бөлім2 = Әндер |тізім2 = [[Қайырлы кеш, біз Украинадан боламыз]] |бөлім3 = Мемдер |тізім3 =[[Құры Украинадан, ұсқынсыз москаль!]] • [[Бункерлік шал]] }} |бөлім5 = Негізгі тұлғалар |тізім5 = {{Навигациялық кесте|child |бөлім_стиль = background:{{түс|Украина}} |тізім_стиль = hlist |бөлім1 = {{Ту|Украина}} Украиндар |тізім1 = [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] • [[Денис Анатольевич Шмыгаль|Денис Шмыгаль]] • [[Алексей Юрьевич Резников|Алексей Резников]] • [[Валерий Фёдорович Залужный|Валерий Залужный]] • [[Кирилл Алексеевич Буданов|Кирилл Буданов]] • [[Денис Анатольевич Монастырский|Денис Монастырский]] • [[Алексей Мячеславович Данилов|Алексей Данилов]] • [[Сергей Александрович Шаптала|Сергей Шаптала]] • [[Руслан Борисович Хомчак|Руслан Хомчак]] • [[Александр Станиславович Сырский|Александр Сырский]] • [[Виталий Владимирович Кличко|Виталий Кличко]] • [[Денис Геннадьевич Прокопенко|Денис Прокопенко]] |бөлім2 = {{Ту|Ресей}} Орыстар |тізім2 = [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] • [[Михаил Владимирович Мишустин|Михаил Мишустин]] • [[Сергей Күжүгетұлы Шойгу|Сергей Шойгу]] • [[Валерий Васильевич Герасимов|Валерий Герасимов]] • [[Александр Васильевич Бортников|Александр Бортников]] • [[Николай Платонович Патрушев|Николай Патрушев]] • [[Сергей Евгеньевич Нарышкин|Сергей Нарышкин]] • [[Рамзан Ахматұлы Қадыров|Рамзан Қадыров]] • [[Сергей Викторович Лавров|Сергей Лавров]] • [[Александр Владимирович Дворников|Александр Дворников]] |бөлім3 = Басқа |тізім3 = [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]] • [[Денис Владимирович Пушилин|Денис Пушилин]] • [[Леонид Иванович Пасечник|Леонид Пасечник]] }} |бөлім6 = Қатысты<br />тақырыптар |тізім6 = [[Тверь облысындағы әуе апаты (2023)|Тверь облысындағы әуе апаты]] |бөлім7 = Ақпараттық |тізім7 = [[Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |асты = {{icon|Commons}} '''[[c:Category:2022 Russian invasion of Ukraine|Ортаққор]]''' • {{Icon|Category}} '''[[:Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі|Санат]]''' |асты_стиль = background:{{түс|Украина}} }}<noinclude> [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] </noinclude> tbkyqkz1up33fk5j4qwfhsrdqk9w92h Қатысушы талқылауы:AI Green 3 713630 3686155 3211140 2026-10-25T13:29:41Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:B.rosenbergerrosenberg]] бетін [[Қатысушы талқылауы:AI Green]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/B.rosenbergerrosenberg|B.rosenbergerrosenberg]]" to "[[Special:CentralAuth/AI Green|AI Green]]" 3211140 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=B.rosenbergerrosenberg}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 22:42, 2023 ж. қазанның 6 (+06) 2cj60mb5072xhqmnq0fmvxdeqgwycs9 Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3686174 3686004 2026-10-25T14:33:31Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3686174 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[SpaceXAI]] – [[GPT-6 Astra]] – [[Жалпы жасанды интеллект]] – [[Әлсіз жасанды интеллект]] – [[Күшті ЖИ (айрық)]] – [[Суперинтеллект]] – [[Әлеуметтік медиа]] – [[Threads (әлеуметтік желі)]] – [[Facebook Messenger]] – [[Meta Platforms]] – [[Пайдаланушы профилі]] – [[Discord]] – [[Медианы басып алу]] – [[Тәуелсіз медиа]] – [[Anthropic]] – [[Palantir]] – [[Muse (ЖИ агенті)]] * [[Алекс Карп]] – [[Стивен Коэн (кәсіпкер)]] – [[Джо Лонсдейл]] – [[Нейтан Геттингс]] – [[Дженсен Хуанг]] * [[Миллиардер]] – [[Триллионер]] – [[Таза байлық]] * [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]] * [[Орынбор генерал-губернаторлығы]] * [[Франциядағы наразылықтар (2026)]] * [[Saudi Aramco]] – [[Ұлттық мұнай компаниясы]] === Білім === * [[Иллинойс университеті жүйесі]] – [[Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті]] – [[Чикагодағы Иллинойс университеті]] – [[Спрингфилдтегі Иллинойс университеті]] – [[Батыс Иллинойс университеті]] – [[Эдвардсвиллдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Карбондейлдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік-шығыс Иллинойс университеті]] – [[Иллинойс мемлекеттік университеті]] – [[Шығыс Иллинойс университеті]] – [[Чикаго мемлекеттік университеті]] – [[Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Браун университеті]] – [[Дартмут колледжі]] – [[Молдова техникалық университеті]] – [[Молдова мемлекеттік университеті]] – [[Молдова мемлекеттік аграрлық университеті]] – [[Музыка, театр және бейнелеу өнері академиясы]] – [[Молдова Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] – [[Богдан Петричейку Хашдеу атындағы Кагул мемлекеттік университеті]] – [[Комрат мемлекеттік университеті]] – [[Молдова еркін халықаралық университеті]] * [[Иллинойстағы академиялық және ғылыми кітапханалар консорциумы]] – [[Discovery Partners Institute]] – [[Зерттеу университеті]] – [[Мемлекеттік университет]] – [[Жекеменшік университет]] – [[Отарлық колледждер]] – [[Автодидактика]] – [[Дидактизм]] === АҚШ тарихы === * [[Он үш отар]] – [[Жаңа Англия отарлары]] – [[Нью-Гэмпшир провинциясы]] – [[Массачусетс-Бэй провинциясы]] – [[Род-Айленд және Провиденс плантациялары отары]] – [[Коннектикут отары]] – [[Орталық отарлар]] – [[Нью-Йорк провинциясы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 hz6m35s8lv5br46e05veuiadwqxeved 3686399 3686174 2026-10-25T19:04:59Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3686399 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[SpaceXAI]] – [[GPT-6 Astra]] – [[Жалпы жасанды интеллект]] – [[Әлсіз жасанды интеллект]] – [[Күшті ЖИ (айрық)]] – [[Суперинтеллект]] – [[Әлеуметтік медиа]] – [[Threads (әлеуметтік желі)]] – [[Facebook Messenger]] – [[Meta Platforms]] – [[Пайдаланушы профилі]] – [[Discord]] – [[Медианы басып алу]] – [[Тәуелсіз медиа]] – [[Anthropic]] – [[Palantir]] – [[Muse (ЖИ агенті)]] * [[Алекс Карп]] – [[Стивен Коэн (кәсіпкер)]] – [[Джо Лонсдейл]] – [[Нейтан Геттингс]] – [[Дженсен Хуанг]] * [[Миллиардер]] – [[Триллионер]] – [[Таза байлық]] * [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]] * [[Орынбор генерал-губернаторлығы]] * [[Франциядағы наразылықтар (2026)]] * [[Saudi Aramco]] – [[Ұлттық мұнай компаниясы]] – [[Abu Dhabi National Oil Company]] === Білім === * [[Иллинойс университеті жүйесі]] – [[Урбана-Шампейндегі Иллинойс университеті]] – [[Чикагодағы Иллинойс университеті]] – [[Спрингфилдтегі Иллинойс университеті]] – [[Батыс Иллинойс университеті]] – [[Эдвардсвиллдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Карбондейлдегі Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік Иллинойс университеті]] – [[Солтүстік-шығыс Иллинойс университеті]] – [[Иллинойс мемлекеттік университеті]] – [[Шығыс Иллинойс университеті]] – [[Чикаго мемлекеттік университеті]] – [[Оңтүстік Иллинойс университеті]] – [[Браун университеті]] – [[Дартмут колледжі]] – [[Молдова техникалық университеті]] – [[Молдова мемлекеттік университеті]] – [[Молдова мемлекеттік аграрлық университеті]] – [[Музыка, театр және бейнелеу өнері академиясы]] – [[Молдова Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] – [[Богдан Петричейку Хашдеу атындағы Кагул мемлекеттік университеті]] – [[Комрат мемлекеттік университеті]] – [[Молдова еркін халықаралық университеті]] * [[Иллинойстағы академиялық және ғылыми кітапханалар консорциумы]] – [[Discovery Partners Institute]] – [[Зерттеу университеті]] – [[Мемлекеттік университет]] – [[Жекеменшік университет]] – [[Отарлық колледждер]] – [[Автодидактика]] – [[Дидактизм]] === АҚШ тарихы === * [[Он үш отар]] – [[Жаңа Англия отарлары]] – [[Нью-Гэмпшир провинциясы]] – [[Массачусетс-Бэй провинциясы]] – [[Род-Айленд және Провиденс плантациялары отары]] – [[Коннектикут отары]] – [[Орталық отарлар]] – [[Нью-Йорк провинциясы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 8k6gjghr5uu50lkoqadsqei0woj7euu Ернар Айдар 0 739114 3686300 3685105 2026-10-25T17:33:28Z Kasymov 10777 3686300 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|Атауы=Ернар Айдар|Толық аты=Ернар Жаңабайұлы Айдаров|Туған күні=13.03.1991|Туған жері=[[Науаи облысы]], [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбекстан КСР]], [[КСРО]]|Мемлекет={{KAZ}}|Мамандығы={{әнші|Қазақстан|XXI ғасыр}}|Белсенділік жылдары=2011 — қазіргі уақытқа дейін|Жанры=[[Поп-музыка]]|Лақап аты=Ernar Aidar|Лейблы=Ernar Aidar Production|Сайты={{URL|http://www.ernar-aidar.kz}}|Марапаттары=V Еуразиялық EMA-2016 музыкалық сыйлығы}} '''Ернар Айдар''' (шын аты – ''Ернар Жаңабайұлы Айдаров''; 1991 жылы 13 наурызда туған,<ref>{{Cite web|url=https://ticketon.kz/star/ernar-aidar|title=Ернар Айдар биография, личная жизнь|website=«Тикетон»|accessdate=2021-08-10|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805134334/https://ticketon.kz/star/ernar-aidar|deadlink=no}}</ref> [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбекстан КСР]], [[Науаи облысы]]) – қазақ эстрада әншісі және ән жазушысы; қазақ тілінде ән айтады. == Өмірбаяны == [[Әлімұлы]] елінің [[Шөмекей]] руынан шыққан. Ернар Айдар 2008 жылы [[Тараз]] қаласындағы Мұхтар Әуезов атындағы мектепті бітірген.<ref>{{Cite web|url=http://ztb.kz/|title=Главная - The Kazakh drama|website=ztb.kz|access-date=2021-08-10|archive-date=2012-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121217064822/http://ztb.kz/|deadlink=yes}}</ref> 2008 жылы Тараз қаласында өткен облыстық концертте алғаш рет сахнаға шықты. 2011 жылы өзінің алғашқы ''«Жарғым-ай»'' әнін жазып, сол жылдың ең танымал әртісі атанды. 2009 жылы мектепті бітірген соң [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]не оқуға түсті. 2011 жылы Талғат Айдар Ернар Айдардың продюсері болып, Ernar Aidar Production продюсерлік орталығы құрылды. 2016 жылы Қазақ ұлттық өнер академиясына оқуға түсті. == Шығармашылығы == === Белсенді жылдары === Музыкалық чарт рейтингтерінің қорытындысы бойынша 2011 жылы Ернар Айдар жылдың ең жылдам танылған әртісі атанды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kokshetau.asia/kultura-mobile/46590-daril-svoi-pesni-ernar-ajdar|title=Дарил свои песни Ернар Айдар|website=kokshetau.asia|access-date=2021-08-09|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128105938/https://kokshetau.asia/kultura-mobile/46590-daril-svoi-pesni-ernar-ajdar|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://didar-gazeti.kz/ernar-aydar-arzhylay-oldau-krsett/|title=Ернар Айдар қаржылай қолдау көрсетті|website=«Дидар» газеті|date=0001-11-30|access-date=2021-08-09|archive-date=2021-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130224532/https://didar-gazeti.kz/ernar-aydar-arzhylay-oldau-krsett/|deadlink=no}}</ref> 2012 жылы ''«Жарығым-ай»'' атты алғашқы альбомын шығарып, Қазақстан бойынша гастрольдік сапармен болды. 2017 жылдың 4 желтоқсанында ''«Күнім сен сөнбеші»'' трегі танымал болып, сол жылы Ернар өзінің концертіне «Күнім сен сөнбеші» деген атау берді. Астана қаласының күніне орай Ернар Айдар [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстан халық әртістері]] [[Ескендір Өтегенұлы Хасанғалиев|Ескендір Хасанғалиев]], [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов|Нұрғали Нүсіпжанов]], [[Алтынбек Қоразбайұлы Қоразбаев|Алтынбек Қоразбаев]], Мирамбек Беспаев, Тоқтар Серіков, Мұхасан Шахзадаев, Саят Медеу, Досымжан Таңатаровтардың қатысуымен үлкен концерт берді. 2019 жылдың 20 желтоқсанында «Алматы Арена» кешенінің сахнасында және 22 желтоқсанда [[Астана|Астанадағы]] «Барыс Арена» кешенінде Ернар Айдардың «Махаббат қаласы» атты концерттері өтті. Шоуда сонымен қатар Араш, Сердар Ортач және Океана, әйгілі Wake Up би шоу жобасы болды және қойылымды киевтік Андрей Еремин басқарды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.ktk.kz/kz/blog/article/2019/04/17/116902/|title=Ернар Айдар: КТК эфирінен концертімді тұңғыш рет тағат таппай күтіп жүрмін|website=KTK|access-date=2021-08-09|archive-date=2021-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129161038/https://www.ktk.kz/kz/blog/article/2019/04/17/116902/|deadlink=no}}</ref> 2021 жылдың 19 мамырында шыққан «Сүйген жүрек» трегі ең танымал болып, аз уақыт ішінде хитке айналды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.nur.kz/showbiz/career/1913300-eto-tochno-hit-ernar-aydar-soobschil-fanatam-o-vyhode-novoy-pesni/?|title="Это точно хит": Ернар Айдар сообщил фанатам о выходе новой песни|website=NUR.KZ|date=2021-05-19|access-date=2021-08-09|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809212403/https://www.nur.kz/showbiz/career/1913300-eto-tochno-hit-ernar-aydar-soobschil-fanatam-o-vyhode-novoy-pesni/|deadlink=no}}</ref> === Орындаулары === {| class="wikitable" | colspan="3" | '''Жеке концерттер''' | |- !Күні !Аты !Өткізу жері !Қала |- |2013 |Жарығым-ай |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Алматы]], [[Қазақстан]] |- |2014 |Жарығым-ай |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Моңғолия]], [[Қытай]], [[Өзбекстан]], [[Алтай Республикасы]], [[Ресей]] |- |2015 |Ақ бақытым |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Алматы]], [[Қазақстан]] |- |2016 |Жарайма |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Алматы]], [[Ташкент]] |- |2017 |Күнім Сен Сөнбеші |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Алматы]], [[Қазақстан]] |- |2018 |Күнім Сен Сөнбеші |[[Қазақстан Орталық концерт залы|ОКЗ]] |[[Алматы]], [[Қазақстан]] |- |2019 |Mahabbat Qalasy |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Алматы]], [[Қазақстан]] |- |2020 |Күнім Сен Сөнбеші |[[Республика сарайы (Алматы)|Республика Сарайы]] |[[Ақтау]], [[Ақтөбе]], [[Орал]] |} == Марапаттары == * 2014 жыл — «Алтын микрофон» ұлттық музыкалық байқауының «Үздік әнші жігіт» номинациясының жеңімпазы.<ref>{{Cite web|lang=ru|title="Алтын микрофон". Поднимая престиж отечественной эстрады|url=https://www.caravan.kz/gazeta/altyn-mikrofon-podnimaya-prestizh-otechestvennojj-ehstrady-81719/|website=Сaravan.kz|accessdate=2021-01-23|archive-date=2021-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805130130/https://www.caravan.kz/gazeta/altyn-mikrofon-podnimaya-prestizh-otechestvennojj-ehstrady-81719/|deadlink=no}}</ref> * 2015 — «Жыл серпілісі» «Муззона». * 2016 — «Интернет таңдауы» номинациясы бойынша V Еуразиялық EMA-2016 музыкалық сыйлығы. == Дискографиясы == Жылдар Apple Music каталогы (цифрлық басылымдар) бойынша көрсетілген<ref name="ea-apple">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/artist/ernar-aidar/1531005853|title=Ernar Aidar — Apple Music|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жылы !! Атауы !! Тректер |- | 2013 || «Жарығым-ай» || 8 |- | 2013 || «Жарайма» || 9 |- | 2013 || «Сонда да сүйем» || 8 |- | 2013 || «Қайран жеңгем» || 8 |- | 2014 || «Сағындым» || 9 |- | 2014 || «Ұмыттың ба?» || 10 |- | 2015 || «Сүйіп алам» || 8 |- | 2015 || «Шайхана» || 8 |- | 2015 || «Ғашықпын» || 8 |- | 2016 || «Қазақстаным — Ұлы Отаным-ай» || 9 |- | 2016 || «Қызғаншағым-ай» || 10 |} == Бірлескен жұмыстары == 2023 жылы [[Қайрат Нұртас]]пен бірге «Сенде жүрек жоқ» дуэт нұсқасын шығарды (премьерасы 2023 жылғы 10 қаңтар; әннің алғашқы нұсқасы 2016 жылы шыққан)<ref name="ea-sjj">{{Cite web|url=https://music.apple.com/kz/album/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5-%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D0%B6%D0%BE%D2%9B-single/1664263507|title=Сенде жүрек жоқ — Single (Kairat Nurtas & Ernar Aidar)|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|http://www.ernar-aidar.kz/|Ернара Айдара|lang=ru}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Науаи облысында туғандар]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] [[Санат:Өзбекстан қазақтары]] nmtx8s5epwo1d38e6nc6wvt7j6bz036 Мұрат Шойбеков 0 743995 3686554 3370374 2026-10-26T10:01:04Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686554 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = |туған күні = 1970 |туған жері = [[Қазақстан]] |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |бойы = |салмағы = |позиция = қорғаушы |қазіргі клуб = карьерасын аяқтады |номері = |клубтары = {{футбол карьерасы |1993—1994|{{ту|Қазақстан}} [[Восток (футбол клубы, Өскемен)|Восток]]|61 (1) |1995|{{ту|Қазақстан}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Көкше]]|4 (0) |1995|{{аренда}}{{ту|Қазақстан}} [[Намыс (футбол клубы)|Намыс]]|3 (0) }} }} '''Мұрат Шойбеков''' ({{Туғанкүні|3=1970}}, [[Қазақстан]]) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. "Восток", "Көкше", "Намыс" клубтарында доп тепті. 1994 жылы "Восток" сапында Қазақстан кубогы иегері атанды. == Сілтемелер == * https://web.archive.org/web/20240830104906/https://footballfacts.ru/person/123749-shoybekovmurat {{Бастама}} [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Восток ФК ойыншылары]] [[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]] [[Санат:Намыс ФК ойыншылары]] pzm268s3ai0vju7xc1oqx57xyiogq7f Асаль 0 748202 3686194 3399522 2026-10-25T15:09:27Z Wikuiser 172895 3686194 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Ассаль |Төл атауы = ar/بحيرة عسل |Сурет = Lake Assal NASA (cropped).jpg |Сурет тақырыбы = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = -155 |Ұзындығы = 19 |Ені = 6,5 |Ауданы = 54 |Көлемі = 0,4 |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = 40 |Орташа тереңдігі = 7,4 |Судың тұздылығы = 400 г/л |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = 900 |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Координаттары = 11.6667/42.4 |CoordScale = |Ел = Джибути |Аймақ = |Аудан = |Позициялық карта = Джибути |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Lake Assal }} '''Ассаль көлі''' ({{lang-ar|بحيرة عسل}}, ескі атауы ''Азал'') — [[Джибути]]дегі көл, елдің орталығында орналасқан. Теңіз деңгейінен 155 метр төмен, [[Африка]]ның ең төмен нүктесі. == Сипаттамасы == Асаль көлі өзінің жоғары тұздылығымен белгілі. Оның тұздылығы теңіз суының тұздылығынан 10 есе жоғары. Бұл көл өзінің жоғары тұздылығы мен күшті булану нәтижесінде пайда болған. Асаль көлі табиғи сұлулығымен және ерекше ландшафтымен танымал. Оның көгілдір суы мен ақ тұз қабаттары таңқалдыратын көріністі қалыптастырады. Көл маңында көптеген тұз кен орындары бар, олар жергілікті тұрғындар үшін маңызды экономикалық маңызға ие. == Сілтемелер == * https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=0201-126 [[Санат:Жердің экстремалды нүктелері]] [[Санат:Джибути көлдері]] {{lake-stub}} o0b9n2mf0hjgh69kt0rekz3ky864fts Тереңкөл (Антарктида) 0 748279 3686202 3399564 2026-10-25T15:17:00Z Wikuiser 172895 3686202 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Тереңкөл |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = 36 |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы = |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Координаттары = 68/33/36.000/S/78/11/44.988/E |CoordScale = |Ел = |Аймақ = |Аудан = |Позициялық карта = Антарктида |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Deep Lake (Vestfold Hills, Antarctica) }} '''Терең көл''' ({{lang-en|Deep Lake}}) — [[Антарктида]]ның Вестфолд Хилс аймағындағы шағын гипертұзды көл. Теңіз деңгейінен 164 метр төменде орналасқан. Бұл Антаркатиданың ең төмен нүктесі<ref>{{cite journal |last1=Shih |first1=Ivy |title=The cold case of Deep Lake |journal=Lateral Magazine |date=1 ақпан 2016 |issue=7 |url=https://www.lateralmag.com/articles/issue-7/the-cold-case-of-deep-lake |access-date=30 ұараша 2023}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4817606 [[Санат:Жердің экстремалды нүктелері]] {{lake-stub}} 7ccyc5uahcz56w14pc1j5pjndmkrjxj Лагуна-дель-Карбон 0 748848 3686203 3403577 2026-10-25T15:17:43Z Wikuiser 172895 3686203 wikitext text/x-wiki {{Көл |Атауы = Лагуна-дель-Карбон |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Теңiз деңгейiнен биіктігі = -105 |Ұзындығы = |Ені = |Ауданы = |Көлемі = |Жағалау сызығының ұзындығы = |Тереңдігі = |Орташа тереңдігі = |Судың тұздылығы =100 |Судың мөлдірлігі = |Суды жинау ауданы = |Құятын өзендер = |Шығатын өзендер = |Координаттары = -49.5762/-68.3514 |CoordScale = |Ел = Аргентина |Аймақ = |Аудан = |Позициялық карта = Оңтүстік Америка |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Лагуна-дель-Карбон''' ({{lang-es|Laguna del Carbón}}) — [[Аргентина|Аргентинадағы]] [[Мендоса (провинция)|Мендоса провинциясының]] оңтүстік-батысында, [[Анд таулары]]нда орналасқан табиғи көл. Пуэрто-Сан-Хулиан қаласынан 54 шақырым қашықта. Теңіз деңгейінен 105 метр төменде орналасқан. Бұл [[Оңтүстік Америка]]ның ең төмен нүктесі саналады<ref>http://geology.com/below-sea-level/</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web |author = |url = http://www.interpatagonia.com/sanjulian/index_i.html |title = near Puerto san Julián: Laguna del Carbón |lang = en |website = www.interpatagonia.com |date = |access-date = 2023-03-09 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }} * {{cite web |author = |url = http://www.santacruz.gov.ar/index.php?opcion=relieve_en |title = Physiognomy of the Santa Cruz Province |lang = en |website = www.santacruz.gov.ar |date = |access-date = 2023-03-09 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }}  * {{cite web |author = |url = http://www.caroline-and-stephen.com/7-lows/south-america/ |title = Caroline and Stephen: 7 Lows |lang = en |website = www.caroline-and-stephen.com |date = |access-date = 2023-03-09 |deadlink = no |archive-url = |archive-date = }} [[Санат:Аргентина көлдері]] [[Санат:Жердің экстремалды нүктелері]] {{lake-stub}} o8ckfb8f8u4ram3ardxgnllgkq9ua92 Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025) 0 754420 3686439 3520564 2026-10-26T06:01:40Z Ziv 164355 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:President Trump speech to joint session of Congress, 2025.jpg]] → [[File:The White House - 54368057050.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:The White House - 54368057050.jpg]] 3686439 wikitext text/x-wiki {{Конференция | Атауы = Дональд Трамптың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі (2025) | Атауы1 = | Атауы2 = | Сурет = The White House - 54368057050.jpg | Ені = | Сурет сипаттамасы = | Дата = 4 наурыз 2025<br> 21:19 – 22:59 EST | Орын = [[Капитолий]], [[Вашингтон]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | Қатысушылар = [[Дональд Трамп]]<br>[[Джей Ди Вэнс]]<br>[[Майк Джонсон]] | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = | Дейін = | Кейін = | Ортаққор = }} '''[[Дональд Трамп]]тың Конгрестің бірлескен отырысындағы сөзі''' 2025 жылғы 4 наурызда өтті. Ол АҚШ-тың 119-Конгресі алдында [[Капитолий]]дегі Өкілдер палатасының мәжіліс залында сөйледі. Бірлескен отырысты Өкілдер палатасының спикері [[Майк Джонсон]] және Сенат төрағасы ретінде вице-президент [[Джей Ди Вэнс]] басқарды.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-14455613/Trump-big-revelation-speech-congress.html|title=Trump makes 'big' revelation about his address to Congress tomorrow|website=[[Daily Mail]]|date=2025-03-03}}</ref><ref name="А1">{{Cite web |url=https://aikyn.kz/281218/prezident---demokrattardy-bak-ytty-zhasaytynday-eshten-e-ayta-almaymyn |title=Президент: «Демократтарды бақытты жасайтындай ештеңе айта алмаймын» |lang=kk |website=aikyn.kz |accessdate=2025-03-05}}</ref> == Алғышарттар == 2025 жылғы 25 қаңтарда Өкілдер палатасының спикері Майк Джонсон президент Дональд Трампты 4 наурызда Конгрестің бірлескен отырысында сөз сөйлеуге шақырды, оны [[Америка бәрінен жоғары|«Америка бәрінен жоғары]]» қағидасына негізделген АҚШ заңнамасының болашағы туралы көзқарасымен бөлісуге өтінді.<ref>{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/senate/5106957-johnson-invites-trump-to-address-congress-in-march/|title=Johnson invites Trump to address Congress in March|website=[[The Hill]]|date=2025-01-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2025/jan/25/speaker-johnson-invites-trump-address-joint-sessio/|title=Speaker Johnson invites Trump to address joint session of Congress|website=[[The Washington Times]]|date=2025-01-25}}</ref> Президент Дональд Трамп [[Дональд Трамптың екінші президенттігі|екінші президенттік мерзімінің]] 44-күні Конгрестің бірлескен отырысында сөз сөйледі. Бұл сөз федералдық мекемелердің персоналы мен шығындарын қысқарту мақсатында [[Үкімет тиімділігі департаменті]] бастаған ауқымды реформалар және Канада, Мексика және Қытаймен болған сауда соғыстары аясында жасалды. Сонымен қатар, Трамптың мәлімдемесі [[Ақ Үй|Ақ үйде]] [[Украина президенті]] [[Владимир Зеленский]]мен өткен [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)|шиеленісті кездесуден]] бірнеше күн өткен соң болды. Кездесу АҚШ пен Украина арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына және Украинаға әскери көмектің тоқтатылуына алып келді.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.axios.com/2025/03/03/trump-state-of-the-union-address-2025-time|title=What to know about Trump's joint address to Congress Tuesday|website=[[Axios (сайт)|Axios]]|date=2025-03-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/live/2025/03/04/us/trump-news-doge-ukraine|title=Trump Administration Live Updates: Addressing Congress, Trump Is Expected to Boast About Cuts and Ukraine|website=[[The Washington Post]]|date=2025-03-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/04/us-military-aid-ukraine-pause-trump-zelenskyy-updates|title=US suspends all military aid to Ukraine in wake of Trump-Zelenskyy row|website=[[The Guardian]]|date=2025-03-04}}</ref> == Мәлімдеме == Дональд Трамп өз сөзін «Америка қайта оралды» деген мәлімдемемен бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/mar/04/donald-trump-congress-address-speech|title=Trump declares administration ‘just getting started’ in address to Congress|website=[[The Guardian]]|date=2025-03-04}}</ref> Ол 43 күн ішінде көптеген президент әкімшіліктері толық мерзімінде қол жеткізе алмаған жетістіктерге жеткенін атап өтті. Трамптың пікірінше, одан асып түскен жалғыз президент – [[Джордж Вашингтон]], онымен ол «бәсекеге түсуді қаламайтынын» мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/politics/2025/03/05/20659868.shtml|title=«Остановите это безумие». О чем Трамп сказал в обращении к конгрессу|website=www.gazeta.ru|date=2025-03-05}}</ref> Трамп қызметіне кіріскеннен кейін федералдық органдардағы кадрлық қабылдауды, жаңа қаулыларды және шетелдік көмекті тоқтатқанын жеткізді. Сондай-ақ, [[Париж келісімі]]нен, [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]нан және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінен шыққанын мәлімдеді. Трамп саяси қарсыластарды қудалаған мемлекеттік құрылымдардың таратылғанын жариялап, «сөз бостандығын қайтарғанын» айтты.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/trump-speech-congress-transcript-751b5891a3265ff1e5c1409c391fef7c|title=Transcript of President Donald Trump’s speech to a joint session of Congress|website=apnews.com|date=2025-03-05}}</ref> [[Дональд Трамп]] өз сөзінде федералдық үкіметте, бизнесте және қарулы күштерде «әртүрлілік, теңдік және инклюзивтілік» саясатына нүкте қойғанын мәлімдеді. Оның пікірінше, адамдарды жұмысқа қабылдау олардың нәсіліне немесе жынысына емес, еңбегіне қарай жүргізілуі керек. Осыған байланысты Трамп [[АҚШ Жоғарғы соты|Жоғарғы сот]]қа қолдау көрсеткені үшін алғыс айтты. Президент мектептерде сыни нәсілдік теорияны оқыту тоқтатылғанын хабарлады. Ол ер адамдардың әйелдер спортында жарысуына тыйым салу туралы жарлыққа қол қойғанын айтып, мектеп спортшысы Пэйтон Макнаббтың оқиғасын мысалға келтірді. Оның айтуынша, Макнабб [[трансгендер]] қарсыласымен ойнау кезінде жарақат алып, спорттық мансабын аяқтауға мәжбүр болған. Трамп [[әйелдер боксы]], [[ауыр атлетика]], [[жүзу]] және [[велоспорт]] сияқты спорт түрлерінде трансгендер спортшылардың биологиялық әйелдерден басым түскен жағдайларын атап өтті. Ол бұл жағдайды «қорлау» деп бағалап, АҚШ-та мұндай тәжірибеге енді жол берілмейтінін мәлімдеді.<ref name=":2" /> Дональд Трамп [[Джо Байден кабінеті|алдыңғы әкімшіліктің]] экономикалық саясатын сынға алды. Оның айтуынша, бұл саясат [[инфляция]]ның өсуіне, энергия тасымалдаушылар мен азық-түлік бағасының қымбаттауына әкеліп, миллиондаған америкалықтар үшін ең қажетті заттарды қолжетімсіз еткен. Трамп өзінің әкімшілігі [[Аляска]]дағы ең ірі газ құбыры жобасымен жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Оның сөзінше, бұл жоба [[Оңтүстік Корея]], [[Жапония]] және басқа да елдерден триллиондаған доллар инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Президент газ құбыры жобасының іске қосылуға дайын екенін мәлімдеп, осы аптаның соңында АҚШ-та стратегиялық маңызды минералдарды өндіруді кеңейтуге бағытталған «тарихи шаралар» қабылданатынын атап өтті.<ref name=":2" /> Дональд Трамп үкіметтің тиімділігі департаментінің басшысы [[Илон Маск]]қа алғыс айтты. Оның айтуынша, бұл департамент салық төлеушілердің қаражатын ысырап етуге тосқауыл қою үшін құрылған. Президент [[Джо Байден әкімшілігі|Байден әкімшілігінің]] шығындарын сынға алып, бірнеше мысал келтірді. Оның ішінде мигранттарға арналған тұрғын үй мен көлік шығындары, [[Мьянма]]дағы әртүрлілік мәселелері бойынша стипендиялар, [[Лесото]]дағы ЛГБТ қозғалысын қолдау, байырғы халықтар мен афро-колумбиялықтарды қолдау бағдарламалары, сондай-ақ трансгендерлік тышқандарды зерттеу жобалары бар. Трамп өз әкімшілігі «өте ақылды, негізінен жас адамдардан құралған» топтың көмегімен «жүздеген миллиард долларлық алаяқтық схемаларын» анықтап, тоқтатқанын мәлімдеді. Ол бұл топтың басында Илон Маск тұрғанын және олардың жұмысының маңыздылығын ерекше атап өтті.<ref name=":2" /> Трамп иммиграциялық саясатқа ерекше назар аударды. Республикашыл президенттің алғашқы жарлықтарының бірі – [[Мексика]]мен шекарада төтенше жағдай енгізу және АҚШ-ты заңсыз миграциядан «ұлы азат ету» науқанын бастау болды. Ол мигранттар «менің сөздерімді естіп, келмеуге шешім қабылдады» деп мәлімдеді. Сондай-ақ, Трамп инвесторларға [[АҚШ азаматтығы]]н алу үшін 5 миллион долларлық «алтын карта» енгізу жоспарын еске салды. Ол бұл бағдарламаны [[грин-карта]]ның жетілдірілген нұсқасы деп атап, оның мемлекеттік қарызды азайтуға көмектесетінін айтты. Трамп [[Байден әкімшілігі]]нің «ашық шекаралар саясаты» қылмыскерлер мен қауіпті адамдардың елге кіруіне жол ашқанын мәлімдеп, өз әкімшілігінің «жұмыс орындарын құратын және мемлекеттік қарызды азайтуға көмектесетін еңбекқор адамдарды» тартатынын жариялады.<ref name=":1" /> Трамп федералдық бюрократияны қатаң сынға алды. Оның айтуынша, бұл жүйе бостандықтарды шектеп, бюджет тапшылығын арттырып, елдің әлеуетін тежейді. Ол мақұлдау процестері 10 күннің орнына ондаған жылдарға созылатынын, ал жүздеген мың мемлекеттік қызметкерлер жұмысқа мүлде келмейтінін атап өтті. Трамп «билікті бюрократиядан халыққа қайтаруға» және «нағыз демократияны қалпына келтіруге» уәде берді. Сонымен қатар, ол өзгерістерге қарсы тұрған барлық федералдық қызметкерлерді бірден қызметінен босататынын мәлімдеді.<ref name=":2" /> Трамп қатаң протекционизм енгізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл шараларға шикізатты белсенді өндіру, АҚШ тауарларына баж салығын енгізген елдердің өнімдеріне жауап ретінде баждар қою, отандық металлургияны қолдау үшін метал импортын 25%-дық салықпен реттеу,<ref name="А1" /> ішкі өндіріс пен өңдеу өнеркәсібіне салықтық жеңілдіктер беру, өндірістік тізбектерді АҚШ-қа көшіру үшін 2 трлн доллар көлемінде инвестиция тарту және АҚШ аумағынан тыс өндірілген тауарларға жоғары импорттық баждар енгізу кіреді.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/05/03/2025/67c7e1739a79471d362f626f|title=Главное из первого обращения Трампа к конгрессу США|website=[[РБК]]|date=2025-03-05}}</ref> Трамп Конгресс алдында сөйлеген сөзінде [[Гренландия]]ны АҚШ құрамына қосу және [[Панама каналы]]н қайтару жөніндегі жоспарларын растады. Ол америкалық ірі компанияның канал маңындағы барлық порттарды сатып алуды жоспарлап отырғанын айтып, каналдың АҚШ үшін тарихи маңыздылығын атап өтті. Панама каналын қайтару жұмысын Трамп мемлекеттік хатшы [[Марко Рубио]]ға тапсырды. Гренландияға қатысты Трамп оны АҚШ-тың жаңа штатына айналдыруға ұмтылатынын мәлімдеп, Гренландия тұрғындарына көбірек қаржы мен мүмкіндіктер ұсынуға уәде берді.<ref name=":1" /> Трамп Украинадағы соғысты тоқтатуға ұмтылатынын білдіріп, бұл қақтығысты «аяқсыз» деп атады және [[АҚШ]] «жүздеген миллиард» доллар көмек көрсеткенімен, «ештеңеге қол жеткізе алмағанын» мәлімдеді. Ол Еуропаның Украинаға қолдау көрсетуге АҚШ-қа қарағанда әлдеқайда аз қаражат жұмсайтынын (350 млрд-қа қарсы 100 млрд) қайта атап өтті. Трамп Украина президенті [[Владимир Зеленский]]ден келіссөздер мен [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім|сирек жер металдары бойынша келісімге]] дайын екендігі туралы хат алғанын хабарлады, сондай-ақ [[Ресей]]дің де бейбітшілікке мүдделі екенін атап өтті. Ол келіссөздер жүргізуге және «мағынасыз соғысты» тоқтатуға шақырды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |url=https://qazaqtimes.com/article/94737 |title=Дональд Трамптың Конгрестегі сөзі: Украина, Ресей және сауда соғысы туралы маңызды мәлімдемелер |lang=kk |website=qazaqtimes.com |accessdate=2025-03-05}}</ref> Сөзін аяқтай келе, Трамп «біздің ата-бабаларымыз ұлы мұхитты кесіп өтіп, жабайы жерлерді игеріп, ұлы ұлт құрды» деп атап өтті. Ол АҚШ «тарихтағы ең еркін, дамыған және серпінді өркениетті құрып, ғылыми жетістіктерге жетіп, ғарышқа сапар шегіп, америкалық жалауды [[Марс]]та тігетініне» сенім білдірді. Трамп «Американың алтын ғасыры енді ғана басталды» деп мәлімдеп, «ұлы болашаққа» дайындалуға шақырды.<ref name=":2" /> Дональд Трамптың сөзі 1 сағат 40 минутқа созылды (шапалақ, қошемет пен басқа да реакциялардағы үзілістерді қоса алғанда), бұл оны кем дегенде 1964 жылдан бергі Конгрестің бірлескен отырысында сөйлеген президенттің ең ұзақ сөзі етті.<ref name="А1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/presidential-documents-archive-guidebook/annual-messages-congress-the-state-the-union-0|title=Length of State of the Union Addresses in Minutes (from 1964)|website=The American Presidency Project}}</ref> == Наразылық == [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] мүшелері Конгрестің бірлескен отырысында Трамп әкімшілігінің саясатына қарсылық білдірудің түрлі жолдарын қарастырып, президенттің сөзін бұзуға тырысты. Ұсынылған реквизиттер қатарында Трампқа қарсы плакаттар, жұмыртқалар мен бос жұмыртқа қораптары (бағаның өсуін білдіретін символ ретінде), қалта [[АҚШ Конституциясы|Конституциялары]] (Негізгі заңның бұзылуына меңзеу үшін), хлопушкалар мен қызыл карточкалар болды. Өкілдер палатасындағы азшылық көшбасшысы [[Хаким Джеффрис]] партияластарын «күшті, шешімді және абыройлы қатысуға» шақырып, кейбір мүшелердің бойкот жариялауына мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web|url=https://www.axios.com/2025/03/04/trump-congress-address-democrats-disrupt-plan|title=Scoop: Some Dems plot to disrupt Trump's speech to Congress|website=www.axios.com|date=2025-03-04}}</ref> Трамптың сөзінің басында Өкілдер палатасының спикері [[Майк Джонсон]] президенттің сөзін тоқтатып, қауіпсіздік қызметінен конгресмен-демократ Эл Гринді залдан шығарып тастауды сұрады. Ол Трамптың елді басқаруға «мандаты жоқ» деп айқайлаған. Басқа демократтар да өз наразылықтарын білдіріп, «Жалған», «Маск ұрлайды», «Medicaid-ті сақтаңдар» және «Патшаға жол жоқ» деген жазулары бар тақтайшаларды көтерді.<ref name=":1" /> Конгресмен [[Мелани Стэнсбери]] «Бұл – қалыпты жағдай емес» деген жазуы бар тақтайшаны ұстап, трибунаға қарай өтіп бара жатқан Трампқа наразылық көрсетті. Кейбір конгресмендер беттерін қолдарымен жауып немесе телефонға үңіліп отырды. Трамп сыртқы саясат туралы сөз қозғағанда, сенатор [[Джефф Меркли]] [[Украина туы|Украинаның туын]] көтеріп, қарсылық білдірді.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/us/democrats-protest-trumps-speech-congress-with-disruption-exits-solemn-signs-2025-03-05/|title=Democrats protest Trump's speech to Congress with disruption, exits and solemn signs|website=www.reuters.com|date=2025-03-05}}</ref> Трамп, өз кезегінде, демократтардың әрекеттерін сынға алып, «Мен ең жойқын ауруға қарсы ем тапсам да, осында отырғандар қол соқпайды, орнынан тұрмайды және қуаныш білдірмейді» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-14462415/Trump-speech-congress-melania-democrats-thrown-protests.html|title=Trump's blockbuster speech to Congress starts in utter chaos as rogue protestor is thrown out|website=[[Daily Mail]]|date=2025-03-05}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Украина мен АҚШ арасындағы минералдық ресурстар жөніндегі келісім]] * [[Владимир Зеленский мен Дональд Трамптың Ақ үйдегі кездесуі (2025)]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2025 жылдағы АҚШ]] [[Санат:Дональд Трамптың екінші президенттігі]] [[Санат:119-шы АҚШ Конгресі]] [[Санат:АҚШ президенттерінің сөздері]] [[Санат:2025 жылғы АҚШ саясатындағы оқиғалар]] folhyw8revkfghioa3yqfcdf7thch19 Мұхаммед Әмин Расулзаде 0 758053 3686561 3473385 2026-10-26T10:10:04Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686561 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мұхаммед Әмин Расулзаде | Шынайы есімі = Məhəmməd Əmin Rəsulzadə | Суреті = Mahammad Amin Rasulzade 5.jpg | Сурет ені = | Атауы = Расулзаде, {{шамамен|1950}} жыл | Титулы = [[Әзербайжан ұлттық кеңесі]]нің президенті | Ту = Flag of Azerbaijan 1918.svg | Ту2 = Coat of arms of the Azerbaijan Democratic Republic.svg | Реті = | Басқара бастады = 27 мамыр | Басқаруын аяқтады = 7 желтоқсан 1918 | Ізашары = | Ізбасары = | Туған күні = 31.1.1884 | Туған жері = {{туғанжері|Новханы|Новханыда}}, [[Баку уезі]], [[Баку губерниясы]], [[Кавказ наместниктігі]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = 6.3.1955 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Анкара|Анкарада}}, [[Түркия]] | Жерленді = [[Джебеджи Асри зираты]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Үммүлбану Расулзаде | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = [[Мүсәват]]<br>[[Демократ партиясы (Парсы елі)|Демократ партиясы]] | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = Rasulzade's signature.svg | Сайты = | Commons = Mahammad Amin Rasulzade | Марапаттары = }} '''Мұхаммед Әмин Ахун Қажы Молда Алакбарұлы Расулзаде'''{{efn| *'''Алакбар оғлұ''' *{{Lang-az|محمد امین آخوند حاجی ملا علی اکبر اوغلی رسولزاده, Məhəmməd Əmin Axund Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə}}, {{IPA|[mæhæmˈmæd æˈmin ɾæsulzɑːˈdæ]}} *{{lang-tr|Mehmet Emin Ahund Hacı Molla Alekber oğlu Resulzâde}} *{{lang-ru|Мамед Эмин Ахунд Гаджи Молла Алекбер оглы Расулзаде}} }} ([[31 қаңтар]] [[1884 жыл]], [[Новханы]] – [[6 наурыз]] [[1955 жыл]], [[Анкара]]) — әзербайжандық саясаткер және журналист, [[Әзербайжан ұлттық кеңесі]]нің басшысы. Ол көбіне 1918 жылы [[Әзербайжан Демократиялық Республикасы]]н құрған адам ретінде танылады. Оның {{iw|Бір көтерілген байрақ бір отқа тимез!|Бір көтерілген байрақ бір отқа тимез!|az|Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!}} сөзі ерте XX ғасырдағы Әзербайжан тәуелсіздігі қозғалысының ұранына айналды. == Ерте жылдары == 1884 жылғы 31 қаңтарда, [[Баку]] маңындағы [[Новханы]]да туған [[Ахун]] [[Қажы]] [[Молда]] Алакбарұлы Расулзаде<ref>{{Cite journal |last=Gümüşsoy |first=Emine |date=2007 |title=Mehmed Emin Resulzâde and a Nationalist Journal: Azeri Turk |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/41135 |journal=Kahramanmaraş Sütçüimam University Journal of Social Sciences |language=tr |publisher=Kahramanmaraş Sütçüimam University |volume=4 |issue=1–2 |pages=45–56 |quote=Mehmed Emin Resulzâde 31 Ocak 1884‘de Bakü‘nün Novhanı köyünde dünyaya gelmiştir. Babası Ahund Hacı Molla Alekber Resulzâde, annesi Zal kızı Ziynet‘tir}}</ref> орыс-мұсылман мектебінде, кейін Бакудағы [[Баку политехникумы|техникалық университет]]те білім алды. Оқуы кезінде ол «Мүсәват Мұсылман Жастарының Ұйымын» құрды.<ref name="turkey-bio">{{cite web|url=http://www.kultur.gov.tr/TR/Tempdosyalar/109864__memmedaminrasulzade.pdf |title=Memmed Amin Resûlzâde (Bakû/Novhanı, 31 Ocak 1884 - Ankara, 6 Mart 1955) |publisher=[[Түркия Мәдениет және туризм министрлігі]] |access-date=2007-04-02 }} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20211005185942/http://www.kultur.gov.tr/TR/Tempdosyalar/109864__memmedaminrasulzade.pdf |url-status=dead |date=2021-10-05}}</ref> Ұйым Әзербайжан тарихындағы тұңғыш құпия ұйым болып шықты. 1903 жылдан бастап Расулзаде түрлі оппозициялық журнал-газетте мақала жазатын болды. Бұл кездегі оның монархияға қарсы және [[Әзербайжан]] автономиясын қолдайтын көзқарасы [[Социал-демократия|социал-демократ]]тар мен [[Коммунизм|коммунистер]] ұстанымдарымен сәйкесетін. 1904 жылы ол мұсылман социал-демократ ұйымдарының тұңғышы, [[Гуммет]] ұйымын құрды, оған тиесілі ''Takamul'' (1906–1907), ''Yoldash'' (1907) газеттерінің бас редакторы болды. Расулзаде тағы партиясыз ''Hayat'', ''Irshad'' газеттері мен ''Fuyuzat'' журналына мақала жазатын. ''Қараңғыдағы жарық'' драма пьесасы 1908 жылы [[Баку]]да көрсетілді. Расулзаде мен әріптестері әзербайжан [[интеллигенция]]сының өкілдері еді. 1905 жылы олар, соның ішінде Расулзаденің өзі, [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] ([[Большевиктер]]) мүшесі болған.<ref>{{cite book |author=Firuz Kazemzadeh |author-link=Firuz Kazemzadeh |title=The Struggle for Transcaucasia |publisher=New York Philosophical Library |year=1951 |pages=21 |oclc=1943521 |isbn=0-8305-0076-6}}</ref> Кеңестік архивтен табылған суреттерде Расулзаде, [[Прокофий Апрасионович Джапаридзе|Прокофий Джапаридзе]] мен [[Мәшәди Әзизбайоғлы Әзизбаев|Мәшәди Әзизбаев]]тың кездескені көрсетілген. Ол екі большевик азаматтық соғыс кезінде атылған [[Баку комиссарлары]] ретінде белгілі еді.<ref>M.D. Guseinov. ''Тюркская Демократическая Партия Федералистов "Мусават" в прошлом и настоящем.'' Baku, 1927, p. 9</ref> [[Бірінші орыс төңкерісі]] (1905–1907) кезіндегі революцияшыл қозғалыста Расулзаде белсенді болған. 1905 жылы Бакуда [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]нің өмірін Расулзаденің өзі сақтап қалған деп те айтылады.<ref>Rais Rasulzade, [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/73_folder/73_articles/73_rasulzade.html "Mahammad Amin Rasulzade: Founding Father of the First Republic,"]Azerbaijan International, Vol. 7:3 (Autumn 1999), pp. 22-23 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208112428/http://azer.com/aiweb/categories/magazine/73_folder/73_articles/73_rasulzade.html |date=2011-12-08 }}</ref> [[Сурет:Mahammad Amin Rasulzade 2.jpg|нобай|солға|140px|Расулзаде, {{шамамен}} 1918 жыл]] 1909 жылы [[Самодержавие|патшашыл]] басшылықтан қашқан Расулзаде [[Иран конституциялық революциясы]]ның бөлігі болған 1905–1911 жылдардағы төңкеріске қатысты. Иранда болған Расулзаде ''Iran-e Azad'' газетінің редакторы еді,<ref>{{cite journal |author=J. Castagne |title= Le Bolshevisme et l'Islam |journal=Revue du Monde Mussulman |volume=51 |issue=1 |pages=245–246 |location=Paris}}</ref> [[Демократ партиясы (Парсы елі)|Демократ партиясы]]н құрғандардың бірі болды, партияның ''Iran-e Now'' газетін шығарды.<ref>{{cite book |title=Works, Volume I |author=Mammed Amin Rasulzade |year=1992 |location=Baku |entry=Rasulzade’s letter to ''Tereqqi'' newspaper’s 16 August 1909 issue}}</ref> Атауы ''Жаңа Иран'' дегенді білдіретін бұл газет «парсы газеттерінің ең ұлысы, ең белгілісі, Еуропада көп таралғандарының тұңғышы» делінген.<ref>{{cite book |entry=IRĀN-E NOW |title=Encyclopædia Iranica |author=Nassereddin Parvin |volume=XIII |issue=5 |pages=498–500 |url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-e-now |date=2012-03-30 |access-date=2018-12-26}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20181117090638/http://www.iranicaonline.org/articles/iran-e-now |date=2018-11-17}}</ref> 1911 жылы ол төңкерісті ақтаған ''Saadet-e bashar'' (''Адамзаттың бақыты'') кітабын шығарды. Расулзаде [[парсы тілі]]нде еркін сөйлейтін.<ref>{{cite journal |last=Gasimov |first=Zaur |title=Observing Iran from Baku: Iranian Studies in Soviet and Post-Soviet Azerbaijan |journal=Iranian Studies|date=2022|volume=55|issue=1|page=40|doi=10.1080/00210862.2020.1865136|s2cid=233889871 }}</ref> 1911 жылы Ресей империялық әскері Иранға басып кірді де, [[Британ империясы|британдықтар]]мен бірігіп, Қажар соты арқылы Иран төңкерісін аяқтады. Сол себептен Расулзаде сол кездегі [[Осман империясы]]ның астанасы [[Ыстанбұл]]ға көшті. Бұл жерде, [[Жас түріктер төңкерісі]]нен кейін ол ''[[Türk Yurdu]]'' (Түрік жері; жұрты) журналын негіздеді. [[Ирандағы әзербайжандар|Иран түріктері]] жайлы оның сол журналдағы ''İran Türkleri'' мақаласы белгілі болып шықты.<ref>Azerbaijan Democratic Republic. Azerbaijan Government 1918-1920. Baku, "Youth", 1990. page 25 lines 3-11 from above</ref> == Мүсәват партиясы және Әзербайжан Демократиялық Республикасы == {{Толық мақала|Әзербайжан Демократиялық Республикасы}} [[Сурет:Opening of the Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic.jpg|нобай|оңға|[[Әзербайжан Демократиялық Республикасы]] парламентінің құрылуы]] [[Сурет:Məhəmməd Əmin Rəsulzadə dostları ilə (4).jpg|нобай|оңға|Расулзаде, әйелі Хамида мен достары]] [[Романовтар әулетінің 300 жылдығы]]на орай 1913 жылы кешірім алған Расулзаде Бакуға оралды. Сол жылы ол Гуммет партиясынан шығып, құпия болған [[Мүсәват]] партиясының мүшесі болды. 1911 жылы орнаған бұл партияның [[Панисламизм|панисламист]], [[Түркішілдік|түркішіл]], социалист ұстанымы бар еді,<ref>Pan-Turkism: From Irrendentism to Cooperation by Jacob M. Landau P.55</ref><ref>On the Religious Frontier: Tsarist Russia and Islam in the Caucasus by Firouzeh Mostashari P. 144</ref><ref>''Ethnic Nationalism and the Fall of Empires'' by [[Aviel Roshwald]], page 100</ref><ref>Disaster and Development: The politics of Humanitarian Aid by Neil Middleton and Phil O'keefe P. 132</ref><ref>The Armenian-Azerbaijan Conflict: Causes and Implications by Michael P. Croissant P. 14</ref> нақтырақ айтқанда түркі мәдениетіне жақындығын қалаған панисламизм.<ref>Tadeusz Swietochowski, ''Russian and Azerbaijan: A Borderland in Transition'', [[Columbia University Press]], 1995, p. 52.</ref> Партия кейін әзербайжан ұлтшыл партиясы болды да, көп ұзамай Расулзаде оған басшылық етіп кетті. 1915 жылы ол партияның 1918 жылға дейін өмір сүрген ''Açıq Söz'' (Ашық Сөз) газетін шығарды. [[Ақпан төңкерісі]] орын алды да, өзге құпия партиялардай Мүсәват заңды болып, [[Нәсіпбек Жүсіпұлы Үсіпбеков|Нәсіпбек Үсіпбеков]] басшылығындағы [[Түркі децентрализация партиясы|Федералистер партиясы]]ның құрамына енді. Федералистер осылайша Кавказ мұсылмандарының бас партиясына айналды. 1917 жылғы [[Қазан төңкерісі]] нәтижесінде Кавказ [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]]ден бөлінді де, Расулзаде [[Күнгей Кавказ демократиялық федерациялық республикасы|Күнгей Кавказ федерациясы]] парламентінің мұсылман фракциясын басқарып кетті. Федерация ыдырады да, мұсылман фракциясы [[Әзербайжан ұлттық кеңесі]]не айналды, 1918 жылғы мамырда Расулзаде оның президенті болып бірауыздан сайланды. 1918 жылғы 28 мамырда Расулзаде басшылығындағы [[Әзербайжан ұлттық кеңесі]] Әзербайжан Республикасының тәуелсіздігін жариялады. 1919 жылы [[Қажы Зейналабдин Тагиев]]тен қаржы алған Расулзаде, оған қоса, [[Рашид-Хан Завитович Капланов|Рашид-Хан Капланов]]пен бірігіп, [[Баку мемлекеттік университеті]]н негіздеді. Расулзаде университетте [[Түрік әдебиеті|осман әдебиеті]]н оқытты. 1920 жылғы сәуірде [[Әзербайжан Демократиялық Республикасы]] ыдырады да, қашуға мәжбүр болған Расулзаде Бакудан кетіп, [[Лагич]] тауларына көшіп, сол жерде кеңестенуге қарсы тойтарысқа дайындалды. Алайда 1920 жылғы тамызда Кеңестік Ресей әскері [[Гәнжә]], [[Қарабақ]], [[Загатала]] мен [[Ленкорань]]дағы көтерілісшілерді басты да, тұтқынға түскен Расулзаде Бакуға жіберілді. Бұл операцияға Әзербайжан Ұлттық Армиясының бұрынғы офицерлері басшылық еткен еді. Бұрыннан бар Сталинмен байланысы көмегімен ол еш жазасыз Әзербайжаннан Ресейге жіберілді.<ref name=":0">{{Cite book|title=Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916-1926|last=Smele|first=Jonathan D.|date=2015-11-19|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781442252813|pages=920|language=en}}</ref> Келесі екі жыл бойы Расулзаде Мәскеудегі Ұлттар комиссариатында баспасөз өкілі қызметін атқарды. Ол 1922 жылы [[Санкт-Петербург]]ға жіберілді де, сол жерден [[Финляндия]]ға қашып кетті. == Қуғындағы өмірі == [[Сурет:Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz.jpg|нобай|оңға|«Бір көтерілген байрақ бір отқа тимез!»]] Өмірінің қалған жылдарында Расулзаде Түркияда, қуғында өмір сүрген. 1923 жылдан 1927 жылға дейін ол ''Yeni Kafkasya'' (Жаңа Кавказ) журналының бас редакторы еді.<ref>{{cite journal|author=Zaur Gasimov|title=Anti-communism Imported? Azeri Emigrant Periodicals in Istanbul and Ankara (1920-1950s)|journal=Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi|date=2012|volume=8|issue=16|page=9 |url=https://www.acarindex.com/cumhuriyet-tarihi-arastirmalari-dergisi/anti-communism-imported-azeri-emigrant-periodicals-in-istanbul-and-ankara-1920-1950s-601885}}</ref> Мәскеу сұранысынша Кемалист үкімет газетке тыйым салды. 1928 жылдан 1931 жылға дейін Расулзаде түрлі мақала жазуын жалғастары берді.<ref>{{cite book |title=Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Ensklopediyası |publisher=194}}</ref> Осы кездері ол ''О пантюркизме в связи с кавказской проблемой'' (''Кавказ мәселесі мен түркішілдік байланысы жайлы'') памфлетін шығарған еді. Ол жерде ол түркішілдікті саяси идеология ретінде емес, мәдени жоспар ретінде көретінін айтты.<ref>{{cite book|author=Tadeusz Swietochowski|title=Russian and Azerbaijan: A Borderland in Transition|publisher=[[Колумбия университетінің баспасы]]|year=1995|page=130|isbn=0-231-07068-3}}</ref> 1931 жылы Түркиядан қуылған ол [[Польша]]ға көшті.<ref>{{Cite web|url=https://axc.preslib.az/en/page/ALtmrK2X18 |title=Biographies of the ADR founders |lang=en |publisher=[[Әзербайжан президенті]]нің кітапханасы |accessdate=2025-04-26}}</ref> 1942 жылы [[Нацистік Германия]] Расулзадеге хат жазды. Германия ұлтшыл тарихи басшыларды өз ұлттық легиондарына тағайындамақ болған.<ref>{{cite book|author=Thomas de Waal|author-link=Thomas de Waal|title= Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide|year=2015|location= New York|publisher= [[Оксфорд университетінің баспасы]]|page= 278|isbn= 9780199350704}}</ref> [[Адольф Гитлер]] Расулзадені Германия басып алған Кавказ басшысы тағайындамақ еді.<ref>{{cite book|author=Simon Sebag Montefiore|title= Young Stalin|year=2009|location=New York|publisher=Random House|url=https://books.google.com/books?id=Jrkl5e1joNMC&pg=PT575 |page=575|isbn=9780307498922|quote= where Hitler tried to recruit him as a leader of a German-sponsored Caucasus}}</ref> Расулзаде [[Мүсәват]]изм мен [[Нацизм]] арасындағы «жақын байланысқа» сенетін. Ол Мүсәват партиясының әлеуметтік саясаты ұлтшыл-социалистке ұқсас деп те айтқан.<ref>{{cite journal|author-last= Schnelle|author-first= Johannes|editor-last= Gorsky|editor-first= Anton|title= "Враг моего врага": деятельность азербайджанской партии "Мусават" в Германии (1933-1939)|url= https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44447696|doi= 10.35549/HR.2020.2020.32.005|issn= 2411-1511|year= 2020|volume= 32|journal=Исторический Вестник|pages= 84–111|location= St. Petersburg|s2cid= 225281245|lang= ru}}</ref> 1942 жылғы мамырдағы неміс басшылығымен кездесуінде Расулзаде Әзербайжан тәуелсіздігін мақсат қылып, Германиямен стратегиялық одақтастық құрмақ болды.<ref>{{cite news|last= Kucera|first= Joshua|title= Armenia, Azerbaijan trade Nazi collaboration accusations|date= 2020-05-21|location=New York: [[Harriman Institute]]|work= [[Eurasianet]]|url= https://eurasianet.org/armenia-azerbaijan-trade-nazi-collaboration-accusations|access-date= October 20, 2022|quote= Rasulzade was later exiled when the Soviet Union took over Azerbaijan, and during World War II briefly tried to enlist Nazi Germany in a tactical alliance to restore Azerbaijan’s independence}}</ref> Расулзаде Германияның Күнгей Кавказ мемлекеттерін қайта орнатқанын талап етті, алайда нақты жауап ала алмаған ол Берлиннен кетті.<ref name= Tadeusz>{{cite book|last= Swietochowski|first= Tadeusz|author-link= Tadeusz Swietochowski|year= 1995|title= Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition|location= New York|publisher= [[Columbia University Press]]|pages= 133–134|isbn= 0-231-07068-3}}</ref> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Расулзаде 1947 жылы [[Анкара]], Түркияға оралды, маргиналды түркішіл саясатпен айналысатын болды.<ref name="goltz">{{cite book |title= Azerbaijan diary : a rogue reporter's adventures in an oil-rich, war-torn, post-Soviet republic |author= Goltz, Thomas |pages= 18 |publisher= M.E. Sharpe |year= 1998 |isbn= 0-7656-0243-1}}</ref> Бұрын Түркиядан да, Ираннан да қуылған Расулзаденің екі мемлекет жайлы естелігі нашар еді.<ref>''Charles van der Leeuw, Azerbaijan: A Quest for Identity, Palgrave Macmillan, 2000, p. 121.</ref> [[Америка даусы]] арқылы берілген 1953 жылғы Әзербайжан халқына сөзінде Расулзаде Әзербайжанның қайта тәуелсіз болғанын қалады.<ref>http://www.rasulzade.org/ME_Rasulzade_nin_Amerikanin_Sesinde_chixishi.mp3 {{Deadlink|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1955 жылы ол қайтыс болды. [[Томас Гольц]] сөзінше, беті қайтқан адам болды.<ref name="goltz"/> Расулзаде Анкарадағы [[Джебеджи Асри зираты]]нда жерленді.<ref name=":0" /> == Еске алу == [[Сурет:1000 manat 1993, Azerbaijan (both sides).jpg|нобай|оңға|Расулзаде бейнеленген 1000 [[Әзербайжан манаты|манат]] банкноты]] Расулзадеге арналған Әзербайжанда көптеген ескерткіштер бар. [[Баку мемлекеттік университеті]] Расулзаде құрметіне аталған. Расулзаде 1993–2006 жылдардағы 1000 [[Әзербайжан манаты|манат]] банкнотының бет жағында бейнеленген.<ref>[http://www.nba.az/default.aspx National Bank of Azerbaijan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414000000/https://web.archive.org/web/20090414230520/http://www.nba.az/default.aspx |date=2009-04-14 }}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Расулзаде, Мұхаммед Әмин}} [[Санат:Джебеджи Асри зиратында жерленгендер]] [[Санат:Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы мүшелері]] [[Санат:Ресей империясы саясаткерлері]] [[Санат:Әзербайжан саясаткерлері]] [[Санат:Түркия саясаткерлері]] [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Әзербайжан ұлтшылдар]] [[Санат:Мүсәват мүшелері]] [[Санат:Әзербайжан Демократиялық Республикасы парламенті депутаттары]] [[Санат:Әзербайжаннан эмигранттар]] [[Санат:Әзербайжан ұлттық орталығы (Әзербайжан)]] 3lglyfh90oehg2qi72ohkcax4q897gw Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3686398 3684220 2026-10-25T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3686398 json application/json { "articles": 245755, "pages": 673510, "edits": 3682689, "users": 183587, "activeusers": 472, "admins": 15, "files": 8805 } fsj9cpztzv0yvqwgki725f18bl93ey4 Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд 0 773725 3686482 3607754 2026-10-26T07:13:20Z 1nter pares 146705 3686482 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Виктор Ротшильд |Шынайы есімі = {{lang-en|Nathaniel Mayer Victor Rothschild}} |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 31.10.1910 |Туған жері = {{Туғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |Қайтыс болған күні = 20.03.1990 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Лондон|Лондонда}}, [[Ұлыбритания]] |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = MI5 агенті, биолог және крикет ойыншысы |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Хэрроу]]<br>[[Тринити колледж (Кембридж)]] |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = [[Чарльз Ротшильд]] |Анасы = [[Розика Ротшильд]] |Жұбайы = # Барбара Джудит Хатчинсон # [[Тереза Ротшильд]] |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Натаниэль Майер Виктор Ротшильд, 3-барон Ротшильд''' ({{lang-en|Nathaniel Mayer Victor Rothschild, 3rd Baron Rothschild}}; [[31 қазан]] [[1910 жыл|1910]] – [[20 наурыз]] [[1990 жыл|1990]]) — Ротшильд әулетінің өкілі, [[биолог]], [[крикет]] ойыншысы, Ұлыбританияның қарсыбарлау қызметі [[MI5]]-тің қызметкері (1935–1938), кейін MI5 директорының орынбасары (1938–1950). 1971–1974 жылдары Ұлыбританияның орталық саясатын бақылау жөніндегі комитетінің (Central Policy Review Staff) басшысы болды. [[Сурет:Rothschild et al 1973.jpg|thumb|Лорд Виктор Ротшильд (ортадағы)]] 1979–1990 жылдары [[Ұлыбритания премьер-министрі]] [[Маргарет Тэтчер]]дің алғашқы кеңесшісі қызметін атқарды. 1953 жылдан бастап [[Лондонның Патшалық қоғамы]]ның мүшесі болды.<ref>{{RS id|NA676|Rothschild; Nathaniel Mayer Victor (1910 - 1990); 3rd Baron Rothschild}}</ref> == Өмірбаяны == Виктор [[Чарльз Ротшильд]] пен [[Розика Эдл Ротшильд]]тің (қыз кезіндегі тегі — фон Вертхеймштейн) үшінші баласы әрі жалғыз ұлы болды. Оның үш әпкесі бар еді: [[Мириам]], [[Элизабет]] және [[Ника]]. Виктор [[Харроу]] мектебінде және Кембридждегі [[Тринити колледж (Кембридж)|Тринити колледж]]інде білім алды, онда [[физиология]]ны, сондай-ақ француз және ағылшын тілдерін оқыды. Ол Кембридж бен [[Нортгемптоншир]] клубтарының құрамында крикет ойнады. Кембриджде жүрген кезінде еркін, даңғой өмір салтымен танылды: [[Bugatti]] көлігін айдап жүрді, өнер туындылары мен сирек кітаптарды жинаумен әуестенді. Тринити колледжінде оқып жүрген кезінде Ротшильд [[Кембридж апостолдары]] деп аталатын жабық зияткерлік қоғамға қосылды. Сол жерде ол кейін Кеңес Одағының тыңшылары ретінде әшкереленген [[Гай Бёрджесс]] пен [[Энтони Блант]]пен жақын достық қарым қатынас орнатты, олармен бірге Лондонда бір пәтерде тұрған. Ротшильд [[Ким Филби]]мен де таныс болған, бұл жайт кейінірек оның Кембридж бестігі деп аталатын топтың «бесінші адамы» болуы мүмкін деген күдікке себеп болды. 1937 жылы, 26 жасында, Виктор қайтыс болған ағасы [[Уолтер Ротшильд, 2-барон Ротшильд]]тен, барондық титулды мұра етіп алды. Бұл кезде оның әкесі де өмірден өткен еді. Кейін ол [[Лейбористік партия]] атынан пэр ретінде [[Лордтар палатасы]]ның жұмысына қатысты. == Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде == [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Ротшильд жарылғыш құрылғыларды залалсыздандыру, дезинформация және барлау жұмыстарын орындау үшін [[MI5]] қызметіне тартылды. Атқарған еңбегі үшін ол [[Георг медалі]]мен марапатталды.<ref>[[The London Gazette]], [https://www.thegazette.co.uk/London/issue/36452/supplement/1548 4 апреля 1944, #36452, стр. 1548] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714142528/https://www.thegazette.co.uk/London/issue/36452/supplement/1548 |date=2014-07-14 }}</ref> Ол B1C бөлімшесінің басшысы болды және Ұлыбритания қарулы күштерінің диверсияға осал нысандарын анықтаумен, сондай-ақ немістердің диверсия жасау әрекеттеріне қарсы іс-қимыл жүргізумен айналысты. Бұл қызметтің аясында ол неміс минатұзақтары мен жасырын орнатылған жарылғыш құрылғыларды жеке өзі бөлшектеп, залалсыздандырған.<ref>{{кітап|авторы = Ben Macintyre|тақырыбы = Agent Zigzag: A True Story of Nazi Espionage, Love, and Betrayal|сілтеме = https://books.google.ca/books?id=DA3SRxogVOwC&dq=MacIntyre+Agent+Zigzag+Bloomsbury&source=gbs_navlinks_s|место = London|баспасы = Crown Publishing Group|жыл = 2007|беттер = 172–173|isbn = 9780307405500|ref = |archive-date = 2014-07-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20140714160304/https://books.google.ca/books?id=DA3SRxogVOwC&dq=MacIntyre+Agent+Zigzag+Bloomsbury&source=gbs_navlinks_s}}</ref> Бёрджесс пен Блантпен байланысына байланысты барон 1964 жылы Блант әшкереленгеннен кейін [[Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі арнайы бөлім]]де тергелді. Алайда оны тыңшылыққа қатысы жоқ деп таныған сияқты, содан кейін ол Ұлыбритания үкіметі үшін әртүрлі жобалармен жұмысын жалғастырды. Соған қарамастан, қауесеттер тарауын тоқтатпады. Осыған байланысты 1986 жылғы желтоқсанда Ротшильд британ газеттерінде ашық хат жариялап, өзін кеңестік агент емес екенін және ешқашан ондай болмағанын мәлімдеді. == Соғыстан кейінгі жылдары == 1950–1970 жылдары Ротшильд [[Кембридж университеті]]нің зоология бөлімінде жұмыс істеді. 1948–1958 жылдары [[Ауыл шаруашылығы әзірлемелері кеңесі]]нің төрағасы қызметін атқарды, ал 1963–1970 жылдары [[Shell plc|Royal Dutch Shell]] компаниясының зерттеулер бөлімін басқарды. Ол қауіпсіздік мәселелері бойынша [[Маргарет Тэтчер]]дің кеңесшісі ретінде жұмысын жалғастырды. Сонымен қатар 1971–1974 жылдары [[Ұлыбританияның Орталық саясатты шолу жөніндегі комитеті]]н (Central Policy Review Staff) басқарды. Премьер-министр [[Эдвард Хит]]тің қызметі кезінде барон премьер-министрдің ауылдық резиденциясы — Чекерске жиі барып тұрды. Ол барлау және ғылым салалары бойынша консервативтік те, лейбористік те үкіметтер үшін құнды кеңесші болды. Өмірінің соңғы кезеңінде Ротшильд отбасылық банк бизнесіне төраға ретінде қайта оралып, өзінен кейінгі екі жас туысы басқаратын фракциялар арасындағы алауыздықты тоқтатуға тырысты, алайда бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. == Отбасы == 1933 жылы Виктор Барбара Джудит Хатчинсонға (1911–1989) үйленді. Бұл некеден үш бала дүниеге келді:<ref name="descendants">{{Cite web |url=http://www.rothschildfostertrust.com/materials/ncr_descendants.pdf |title=The Rothschild Foster Trust: "The descendants of Charles Rothschild" |access-date=2014-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907105531/http://www.rothschildfostertrust.com/materials/ncr_descendants.pdf |archive-date=2012-09-07 |url-status=dead }}</ref> * Сара Ротшильд (1934 жылғы 13 қыркүйек — 2018)<ref>{{Cite web|url=https://family.rothschildarchive.org/people/145-sarah-rothschild-1934-2018|title=Sarah Rothschild (1934-2018) {{!}} Rothschild Family|website=family.rothschildarchive.org|access-date=2024-05-05}}</ref> — екі рет тұрмыс құрған, екі некеден екі баласы болған. * [[Натаниэль Чарльз Джейкоб Ротшильд]] (1936 жылғы 29 сәуір — 2024 жылғы 26 ақпан) — Ротшильд әулетінің 4-бароны. * Миранда Ротшильд (1940 жылғы 25 желтоқсанда туған). 1946 жылы ол [[Тереза Джорджина Майер]]ге (1915–1996) үйленді. Бұл некеден төрт бала туған:<ref name="descendants" /> * [[Эмма Джорджина Ротшильд]] (1948 жылғы 16 мамырда туған) — 1991 жылдан бастап [[Амартия Кумар Сен]]мен некеде, балалары жоқ. * Бенджамин Майер Ротшильд (1952 жылғы 16 мамырда туған және сол жылы қайтыс болған). * Виктория Кэтрин Ротшильд (1953 жылғы 13 тамызда туған) — 1997 жылы ағылшын драматургі Саймон Грейге тұрмысқа шыққан, бұл некеден бала болмаған. * [[Амшель Майер Джеймс Ротшильд]] (1955 жылғы 18 сәуір — 1996 жылғы 8 шілде) — өзіне қол жұмсаған. Еврей тектес болғанына қарамастан, Виктор Ротшильд өзін атеист деп санаған. == Титулдары мен марапаттары == * Ротшильд әулетінің 3-бароны, 1937 жылғы 27 тамыз. * Ротшильд әулетінің 4-баронеті, 1937 жылғы 27 тамыз. * [[Британ империясы ордені]]нің Үлкен крест дәрежесінің кавалері, 1975 жыл. * [[Әулие Иоанн ордені]]нің рыцары. * [[Мальта ордені]]нің рыцары. * [[Георг медалі]], 1944 жыл. * [[«Құрмет легионы» ордені]] (АҚШ), 1946 жыл. * [[Қола жұлдыз медалі]] (АҚШ), 1948 жыл. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ротшильд әулеті]] [[Санат:Ротшильд барондары (1885)]] [[Санат:Ұлыбритания крикетистері]] 2zrdmuqjh7se1y2qimwbyxnkes5lx0w Бнито 0 774619 3686485 3552401 2026-10-26T07:14:17Z 1nter pares 146705 3686485 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Бнито |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1883 жыл|1883]] |құрушы = [[Альфонс Джеймс де Ротшильд|Альфонс Ротшильд]] |орналасуы = [[Ресей империясы]], [[Батуми]] |басты адамдары = |саласы = [[Мұнай компаниясы]] |өнімі = [[Мұнай]] |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} ​'''БНИТО''' ({{lang-ru|Батумское нефтепромышленное и торговое общество}}) — 1883 жылы [[Франция]]дағы Ротшильдтер банктік әулетінің өкілі [[Альфонс Джеймс де Ротшильд|Альфонс Ротшильд]] негізін қалаған ресейлік мұнай компаниясы.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article716961.ece|title=Stalin and a giant moustache|work=The Times|date=2006-05-13|author=Julian Evans|url-status=dead}}</ref> Компанияны 1911 жылы [[Shell]] корпорациясы сатып алды.<ref>{{cite book|title=Oil and geopolitics in the Caspian Sea Region|author=Michael P. Croissant, Bülent Aras|isbn= 978-0-275-96395-8|publisher=Praeger Publishers|date=1999|pages=10}}</ref> == ​Тарихы == ​1883 жылы швед кәсіпкері [[Роберт Нобель]] француздық Ротшильдтерге [[Баку]]ден [[Қара теңіз]]ге дейінгі теміржол желісінің құрылысын қаржыландыру туралы ұсыныс тастады. [[Альфонс Джеймс де Ротшильд|Альфонс Ротшильд]] бұл операцияны қамтамасыз етіп, есесіне аймақтағы мұнай өндіру құқығына ие болды. Ресей мұнайының экспорты [[АҚШ]]-тан келетін мұнайға қарағанда бәсекеге қабілетті болатынын түсінген Ротшильдтер БНИТО-ны сатып алып, оны Société Commerciale et Industrielle de Naphte Caspienne et de la mer Noire (Каспий-Қара теңіз мұнай компаниясы) деп өзгертті. Ресей мұнай нарығын монополияландыру мақсатында Ротшильдтер мен [[Deutsche Bank]] өзге де ресейлік мұнай кәсіпорындарын сатып алды.<ref name=":0" /> Бұл компания мұнайды ағаш бөшкелер мен темір бидондардың орнына алғаш рет цистерналармен тасымалдай бастады.<ref>{{Cite web |title=Who were the first Georgian oil producers – Prominent figures of 19th century |url=https://georgianjournal.ge/business/33665-who-were-the-first-georgian-oil-producers-prominent-figures-of-19th-century.html |access-date=2023-04-06 |website=GeorgianJournal |language=ka |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406183848/https://georgianjournal.ge/business/33665-who-were-the-first-georgian-oil-producers-prominent-figures-of-19th-century.html |url-status=live }}</ref> ​Ғасырлар тоғысында [[Каспий теңізі|Каспий]]-[[Қара теңіз]] мұнай компаниясы халықаралық экспорт нарығында [[Standard Oil]] компаниясымен бәсекелесе бастады.<ref name=":0">{{Cite web |title=French oil business |url=https://guide-to-the-archive.rothschildarchive.org/the-paris-banking-house/depts/french-oil-business |access-date=2023-04-06 |website=guide-to-the-archive.rothschildarchive.org}}</ref> ​1912 жылғы компания [[Shell plc|Royal Dutch Shell]] меншігіне өтті.<ref>{{cite book |last1=Yergin |first1=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |url=https://archive.org/details/prizeepicquestfo0000yerg/page/60 |date=1991 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=9780671799328 |pages=60–61,132–133}}</ref> Нәтижесінде Ротшильдтер аталған корпорацияның акционерлеріне айналды.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1883 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:1912 жылы жабылған компаниялар]] [[Санат:Ресей империясының мұнай компаниялары]] t5u7s73lxxbmtcs19uf5ysfckzo6ps7 Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3686209 3683832 2026-10-25T15:21:23Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3686209 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 212235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 439430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 683606] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 45095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 136595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 434957] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 202997] |- |4 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100325] |- |5 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 24822] |- |6 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 8983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 29062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 117540] |- |7 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 104405] |- |8 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 8147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 18371] |- |9 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 10640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 47869] |- |10 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 31337] |- |11 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18855] |- |12 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 101356] |- |13 |[[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7942] |- |14 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18546] |- |15 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 72405] |- |16 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 38166] |- |17 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 34901] |- |18 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 40520] |- |19 |[[Құр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 5316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 6167] |- |20 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 20667] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 85687] |- |22 |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6650] |- |23 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 50102] |- |24 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20294] |- |25 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23339] |- |26 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 57894] |- |27 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30294] |- |28 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46989] |- |29 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50838] |- |30 |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5410] |- |31 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 28885] |- |32 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 5252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 19242] |- |33 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 68871] |- |34 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17828] |- |35 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48278] |- |36 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 18590] |- |37 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29966] |- |38 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14415] |- |39 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22954] |- |40 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 3798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 9785] |- |41 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 34544] |- |42 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 4549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 23637] |- |43 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 4280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 22910] |- |44 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 55309] |- |45 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 3284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 9492] |- |46 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6689] |- |47 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 30757] |- |48 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 3256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 7713] |- |49 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 51415] |- |50 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27226] |- |51 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 107367] |- |52 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21658] |- |53 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26739] |- |54 |[[Жазғы Азия ойындары 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 3497] |- |55 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70911] |- |56 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17564] |- |57 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 5126] |- |58 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 25291] |- |59 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3285] |- |60 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 19027] |- |61 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20910] |- |62 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 15578] |- |63 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 50372] |- |64 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7592] |- |65 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 25216] |- |66 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 3067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 7707] |- |67 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45847] |- |68 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 4074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 50721] |- |69 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 24484] |- |70 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 43391] |- |71 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 32508] |- |72 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23902] |- |73 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15576] |- |74 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 10784] |- |75 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11968] |- |76 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15269] |- |77 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33679] |- |78 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 9164] |- |79 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16088] |- |80 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14585] |- |81 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 67673] |- |82 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17098] |- |83 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 44159] |- |84 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22326] |- |85 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 16133] |- |86 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 29743] |- |87 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 3586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 26438] |- |88 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 15161] |- |89 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12920] |- |90 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 48340] |- |91 |[[Балғабек Қыдырбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4283] |- |92 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18159] |- |93 |[[Талап Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12665] |- |94 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 3994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24328] |- |95 |[[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2468] |- |96 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2396] |- |97 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 3392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 25041] |- |98 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24980] |- |99 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12427] |- |100 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 71728] |- |101 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 7710] |- |102 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4622] |- |103 |[[Қорқыт ата кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4377] |- |104 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8874] |- |105 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30774] |- |106 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 2496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 7002] |- |107 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13532] |- |108 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 28806] |- |109 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34633] |- |110 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26884] |- |111 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 6960] |- |112 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9463] |- |113 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32381] |- |114 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32856] |- |115 |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3113] |- |116 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17776] |- |117 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 23955] |- |118 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71447] |- |119 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 5294] |- |120 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14201] |- |121 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20365] |- |122 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16083] |- |123 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19514] |- |124 |[[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8806] |- |125 |[[Сақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3162] |- |126 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24676] |- |127 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 15253] |- |128 |[[IP мекенжайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2802] |- |129 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33333] |- |130 |[[Аристотель]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 6931] |- |131 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9209] |- |132 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 12391] |- |133 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9447] |- |134 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15342] |- |135 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15183] |- |136 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 15099] |- |137 |[[Әнет Баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3154] |- |138 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30556] |- |139 |[[Есептеуіш техника тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3777] |- |140 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 11738] |- |141 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3955] |- |142 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7582] |- |143 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 11998] |- |144 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 4618] |- |145 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43368] |- |146 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 3811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 21763] |- |147 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14884] |- |148 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 3992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 16957] |- |149 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 24735] |- |150 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25187] |- |151 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7604] |- |152 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 28159] |- |153 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 10239] |- |154 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15090] |- |155 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11187] |- |156 |[[Персептрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1730] |- |157 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14225] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9195] |- |159 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10215] |- |160 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5620] |- |161 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 36281] |- |162 |[[Фонетика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6353] |- |163 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 22657] |- |164 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27578] |- |165 |[[Алакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5576] |- |166 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12533] |- |167 |[[Әнет би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 2979] |- |168 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7245] |- |169 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13372] |- |170 |[[Жасанды нейронды желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 3238] |- |171 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 31602] |- |172 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 23496] |- |173 |[[Құмай тазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3192] |- |174 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15527] |- |175 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40174] |- |176 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26689] |- |177 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 22840] |- |178 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14538] |- |179 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 7005] |- |180 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45025] |- |181 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 19290] |- |182 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16192] |- |183 |[[Дыбыс үндестігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 6986] |- |184 |[[Алып Ер Тоңа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 2734] |- |185 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28194] |- |186 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28105] |- |187 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8767] |- |188 |[[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1633] |- |189 |[[Әлеуметтану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 4693] |- |190 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7006] |- |191 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6499] |- |192 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21941] |- |193 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30277] |- |194 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8205] |- |195 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16357] |- |196 |[[Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3204] |- |197 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 21280] |- |198 |[[Қазақстанның биік тау шыңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4753] |- |199 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 10580] |- |200 |[[Күнбағыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 2631] |- |201 |[[Энеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5869] |- |202 |[[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5806] |- |203 |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5289] |- |204 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 6742] |- |205 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 16414] |- |206 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15331] |- |207 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38816] |- |208 |[[Санау жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4077] |- |209 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15182] |- |210 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23733] |- |211 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14194] |- |212 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17445] |- |213 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10368] |- |214 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20988] |- |215 |[[Саясаттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5346] |- |216 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 19665] |- |217 |[[Компьютерлік желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 6093] |- |218 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 12789] |- |219 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24896] |- |220 |[[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2500] |- |221 |[[Мезолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 4218] |- |222 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 6229] |- |223 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 18850] |- |224 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37641] |- |225 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11529] |- |226 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 25640] |- |227 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10606] |- |228 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 22800] |- |229 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8974] |- |230 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19639] |- |231 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28662] |- |232 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 20283] |- |233 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20381] |- |234 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9223] |- |235 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17777] |- |236 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10798] |- |237 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 23121] |- |238 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16773] |- |239 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14379] |- |240 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26173] |- |241 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6916] |- |242 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10836] |- |243 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11634] |- |244 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 23756] |- |245 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 26986] |- |246 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5882] |- |247 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20368] |- |248 |[[Ақуыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 6561] |- |249 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 22576] |- |250 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22707] |- |251 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 27367] |- |252 |[[Темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7942] |- |253 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20519] |- |254 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10921] |- |255 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8094] |- |256 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20704] |- |257 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10662] |- |258 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7011] |- |259 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16566] |- |260 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 8769] |- |261 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2056] |- |262 |[[Ежелгі Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 5459] |- |263 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8804] |- |264 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18581] |- |265 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16905] |- |266 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 55039] |- |267 |[[Географиялық зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2670] |- |268 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14870] |- |269 |[[Аяз би (ертегі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 3033] |- |270 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10476] |- |271 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 7727] |- |272 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 10660] |- |273 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9223] |- |274 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 7608] |- |275 |[[Компьютер жадысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1983] |- |276 |[[Азаматтық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 5889] |- |277 |[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1272] |- |278 |[[Экономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4198] |- |279 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11683] |- |280 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12847] |- |281 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8349] |- |282 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16583] |- |283 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 13226] |- |284 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 17892] |- |285 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 14412] |- |286 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12699] |- |287 |[[Кеңес Үмбетжанұлы Биекенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 941] |- |288 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16472] |- |289 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14236] |- |290 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9126] |- |291 |[[Ақпарат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 4419] |- |292 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 6501] |- |293 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13235] |- |294 |[[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 2048] |- |295 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 18264] |- |296 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14518] |- |297 |[[Қобыланды батыр (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 6319] |- |298 |[[Процессор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 3881] |- |299 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10021] |- |300 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9673] |- |301 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9300] |- |302 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7644] |- |303 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8901] |- |304 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13227] |- |305 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7598] |- |306 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23292] |- |307 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17961] |- |308 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 7780] |- |309 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 24731] |- |310 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9438] |- |311 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8167] |- |312 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10235] |- |313 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7764] |- |314 |[[Мәдениеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5493] |- |315 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4399] |- |316 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16273] |- |317 |[[Ескендір (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 8360] |- |318 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14110] |- |319 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10462] |- |320 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 10171] |- |321 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15356] |- |322 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18748] |- |323 |[[Оғыздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 5834] |- |324 |[[Хасан Алпысбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1551] |- |325 |[[Екпін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 4657] |- |326 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 5581] |- |327 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6391] |- |328 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12296] |- |329 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16564] |- |330 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 22976] |- |331 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18948] |- |332 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18363] |- |333 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17459] |- |334 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3701] |- |335 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25894] |- |336 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3332] |- |337 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11192] |- |338 |[[Шешендік өнер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 4854] |- |339 |[[Ерте темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7377] |- |340 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7300] |- |341 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10298] |- |342 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5703] |- |343 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7681] |- |344 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 18499] |- |345 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16491] |- |346 |[[Микроскоп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 4817] |- |347 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15638] |- |348 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11088] |- |349 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16013] |- |350 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19607] |- |351 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 23212] |- |352 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16617] |- |353 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8430] |- |354 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6686] |- |355 |[[Эргономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1723] |- |356 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 10988] |- |357 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 4838] |- |358 |[[Қыркүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 2022] |- |359 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2166] |- |360 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 1446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 8450] |- |361 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7542] |- |362 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14362] |- |363 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12399] |- |364 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10158] |- |365 |[[Құндылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5158] |- |366 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8911] |- |367 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1818] |- |368 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18027] |- |369 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 9967] |- |370 |[[Анатомия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2750] |- |371 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 19185] |- |372 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11356] |- |373 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13599] |- |374 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10866] |- |375 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6698] |- |376 |[[Жаратылыстану ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3790] |- |377 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 6999] |- |378 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20603] |- |379 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 9009] |- |380 |[[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 780] |- |381 |[[Қазтуған Сүйінішұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8875] |- |382 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9762] |- |383 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12140] |- |384 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11852] |- |385 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12654] |- |386 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8161] |- |387 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16101] |- |388 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7791] |- |389 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 7522] |- |390 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14796] |- |391 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18345] |- |392 |[[Наурызбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 6155] |- |393 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14503] |- |394 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13511] |- |395 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12982] |- |396 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12428] |- |397 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15797] |- |398 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10312] |- |399 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14119] |- |400 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 11620] |- |401 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13085] |- |402 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 19484] |- |403 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 20589] |- |404 |[[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3011] |- |405 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1649] |- |406 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10962] |- |407 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13211] |- |408 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7067] |- |409 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11056] |- |410 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 12066] |- |411 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10196] |- |412 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6951] |- |413 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4725] |- |414 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18926] |- |415 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15744] |- |416 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9282] |- |417 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9536] |- |418 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5606] |- |419 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9281] |- |420 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13665] |- |421 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15701] |- |422 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14928] |- |423 |[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1543] |- |424 |[[Отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 5051] |- |425 |[[Операциялық жүйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 5704] |- |426 |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2241] |- |427 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10989] |- |428 |[[Ньютон заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6345] |- |429 |[[Домендік атау жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2180] |- |430 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4763] |- |431 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 6550] |- |432 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8962] |- |433 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 18689] |- |434 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9995] |- |435 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 15803] |- |436 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18607] |- |437 |[[Руналық жазу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 2642] |- |438 |[[Шешендік сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4868] |- |439 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4174] |- |440 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8142] |- |441 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20729] |- |442 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 14084] |- |443 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 6150] |- |444 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10279] |- |445 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 19718] |- |446 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8118] |- |447 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3578] |- |448 |[[Алғашқы ұстаз (кітап)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1748] |- |449 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9987] |- |450 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7465] |- |451 |[[Тоқылдақ тұқымдастар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1800] |- |452 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10079] |- |453 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3788] |- |454 |[[Латын әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 3329] |- |455 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 9779] |- |456 |[[:Сурет:Қазақстан картасы.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 4826] |- |457 |[[Қазақстан климаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5083] |- |458 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11166] |- |459 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7803] |- |460 |[[Тоныкөк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 3170] |- |461 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13162] |- |462 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8846] |- |463 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9900] |- |464 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9545] |- |465 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 14116] |- |466 |[[Кенен Әзірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4925] |- |467 |[[Қосөзен (өркениет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 2699] |- |468 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 39727] |- |469 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 67822] |- |470 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 4593] |- |471 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 5933] |- |472 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 9479] |- |473 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20729] |- |474 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16274] |- |475 |[[Ақпараттың өлшем бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1435] |- |476 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 7775] |- |477 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 11331] |- |478 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7769] |- |479 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 8595] |- |480 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 7808] |- |481 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9278] |- |482 |[[Үндестік заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 3979] |- |483 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 13379] |- |484 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5583] |- |485 |[[Аяз би Жаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2257] |- |486 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 17992] |- |487 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 12276] |- |488 |[[Қаратау қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5384] |- |489 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16174] |- |490 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 9740] |- |491 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6445] |- |492 |[[Тұран ойпаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 4529] |- |493 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11387] |- |494 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5037] |- |495 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5737] |- |496 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16681] |- |497 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 5024] |- |498 |[[Өсімдік ұлпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 3775] |- |499 |[[Батыс Алтай қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5022] |- |500 |[[Әдебиет теориясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3336] |- |501 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 8530] |- |502 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11174] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 8760] |- |504 |[[Хан Шатыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4795] |- |505 |[[Қара тоқылдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 748] |- |506 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4874] |- |507 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10321] |- |508 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7762] |- |509 |[[Ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3882] |- |510 |[[Геодезия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1715] |- |511 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12167] |- |512 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 7555] |- |513 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9998] |- |514 |[[Орфография]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 3468] |- |515 |[[Морфология (лингвистика)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 6164] |- |516 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13604] |- |517 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1906] |- |518 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 14273] |- |519 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 5975] |- |520 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 5403] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7496] |- |522 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7400] |- |523 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4540] |- |524 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11957] |- |525 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11237] |- |526 |[[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3818] |- |527 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10388] |- |528 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 56506] |- |529 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10319] |- |530 |[[Буын үндестігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3555] |- |531 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8860] |- |532 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 17383] |- |533 |[[Мұрат Есжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1189] |- |534 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9497] |- |535 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10289] |- |536 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13478] |- |537 |[[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3752] |- |538 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14318] |- |539 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10167] |- |540 |[[Адам қаңқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 6726] |- |541 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 3536] |- |542 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 6641] |- |543 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5922] |- |544 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3373] |- |545 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 5062] |- |546 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13424] |- |547 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 5140] |- |548 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5839] |- |549 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8725] |- |550 |[[Руслан Бөлебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4514] |- |551 |[[Шымбұлақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6008] |- |552 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11976] |- |553 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 17116] |- |554 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2909] |- |555 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9141] |- |556 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16347] |- |557 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15639] |- |558 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7419] |- |559 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 9583] |- |560 |[[Болыс болдым, мінеки...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 2418] |- |561 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 21064] |- |562 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4580] |- |563 |[[Фернан Магеллан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3433] |- |564 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4963] |- |565 |[[Лиро-эпостық жырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3375] |- |566 |[[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 4059] |- |567 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10320] |- |568 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14011] |- |569 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6415] |- |570 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11758] |- |571 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 7839] |- |572 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 7671] |- |573 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 15190] |- |574 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11783] |- |575 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 5439] |- |576 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7281] |- |577 |[[Қой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 5289] |- |578 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5655] |- |579 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6457] |- |580 |[[Республика күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 8415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 8903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 18458] |- |581 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1203] |- |582 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7367] |- |583 |[[Қазақтың би-шешендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4032] |- |584 |[[Сақиналар әміршісі (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1723] |- |585 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7321] |- |586 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10129] |- |587 |[[Малайсары батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2333] |- |588 |[[Кемел Ақышұлы Ақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5200] |- |589 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7545] |- |590 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3614] |- |591 |[[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1061] |- |592 |[[Қазақстан тарихы (ғылым)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 3755] |- |593 |[[Моңғол шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10577] |- |594 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 13634] |- |595 |[[Орхон жазба ескерткіштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1753] |- |596 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 10917] |- |597 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9150] |- |598 |[[Шақшақ Жәнібек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2487] |- |599 |[[Жай сан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 5070] |- |600 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 10816] |- |601 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 8445] |- |602 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 8438] |- |603 |[[Физика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4021] |- |604 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5616] |- |605 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 11290] |- |606 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9045] |- |607 |[[Әдібай Табылдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2641] |- |608 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4572] |- |609 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9485] |- |610 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 6953] |- |611 |[[Географиялық карта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 3285] |- |612 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6388] |- |613 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 4865] |- |614 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10274] |- |615 |[[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3416] |- |616 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5862] |- |617 |[[:Санат:Қазақстан таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4364] |- |618 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8462] |- |619 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7411] |- |620 |[[Меңіреу құр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 733] |- |621 |[[Латын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3883] |- |622 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 12620] |- |623 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 16971] |- |624 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 5667] |- |625 |[[Елена Андреевна Рыбакина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1330] |- |626 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14256] |- |627 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7372] |- |628 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7854] |- |629 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4481] |- |630 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 13069] |- |631 |[[Біріккен сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5377] |- |632 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7864] |- |633 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13379] |- |634 |[[Бурабай ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 4268] |- |635 |[[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 4696] |- |636 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10411] |- |637 |[[:Санат:Қазақстан суретшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5321] |- |638 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7639] |- |639 |[[Қазақ фольклортану ғылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2111] |- |640 |[[Ежелгі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2940] |- |641 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8334] |- |642 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10444] |- |643 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8652] |- |644 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11867] |- |645 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7935] |- |646 |[[Христофор Колумб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 4323] |- |647 |[[Жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 6914] |- |648 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14969] |- |649 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8943] |- |650 |[[Орфографиялық сөздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1394] |- |651 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15573] |- |652 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7392] |- |653 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4757] |- |654 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6659] |- |655 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8691] |- |656 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 8144] |- |657 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7620] |- |658 |[[Информатика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3470] |- |659 |[[Қапез Байғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1998] |- |660 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 4218] |- |661 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 6610] |- |662 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 16712] |- |663 |[[Тас дәуірінің хронологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2202] |- |664 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6946] |- |665 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4427] |- |666 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 8911] |- |667 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 7120] |- |668 |[[Ғылыми стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 4633] |- |669 |[[Тарих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 3574] |- |670 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4620] |- |671 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3565] |- |672 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 6994] |- |673 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9042] |- |674 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11932] |- |675 |[[Қазақ тілі тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4092] |- |676 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13208] |- |677 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 14624] |- |678 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 4833] |- |679 |[[Мұғалжар тауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4375] |- |680 |[[Ақпан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 6369] |- |681 |[[Сапарғали Ысқақұлы Бегалин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7912] |- |682 |[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4783] |- |683 |[[Дилемма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 740] |- |684 |[[Жедел жады]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 1974] |- |685 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15027] |- |686 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7306] |- |687 |[[Археология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2782] |- |688 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9859] |- |689 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 7324] |- |690 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 9341] |- |691 |[[Батыс Рим империясының құлауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 79] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1756] |- |692 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6640] |- |693 |[[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 1490] |- |694 |[[Қоректік тізбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2954] |- |695 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10491] |- |696 |[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 938] |- |697 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4058] |- |698 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3116] |- |699 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 7657] |- |700 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 5401] |- |701 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 6592] |- |702 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 4174] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6378] |- |704 |[[Қазақстан жеріндегі палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2531] |- |705 |[[Әдебиеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 2169] |- |706 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7474] |- |707 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 7436] |- |708 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 6415] |- |709 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 19252] |- |710 |[[Шортанбай Қанайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15242] |- |711 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4416] |- |712 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9150] |- |713 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 8262] |- |714 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8745] |- |715 |[[Сократ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 2708] |- |716 |[[Прокариоттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2363] |- |717 |[[Қан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 7240] |- |718 |[[Қазақстан халық кеңесінің мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 582] |- |719 |[[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3178] |- |720 |[[Қытай тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6178] |- |721 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10567] |- |722 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 11539] |- |723 |[[Нуклеин қышқылдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4086] |- |724 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7266] |- |725 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7307] |- |726 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7393] |- |727 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6614] |- |728 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4525] |- |729 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 8376] |- |730 |[[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1893] |- |731 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 4294] |- |732 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8793] |- |733 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3333] |- |734 |[[Органоидтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 2655] |- |735 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3381] |- |736 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7218] |- |737 |[[Қырғыздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3771] |- |738 |[[Кірме сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4774] |- |739 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 7167] |- |740 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2232] |- |741 |[[Бөріқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1439] |- |742 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4978] |- |743 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 6603] |- |744 |[[Орган]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 1153] |- |745 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 7108] |- |746 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8936] |- |747 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13391] |- |748 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10709] |- |749 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19668] |- |750 |[[Майлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 3411] |- |751 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 8407] |- |752 |[[Тіл (лингвистика)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 2743] |- |753 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9594] |- |754 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9973] |- |755 |[[Конституциялық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3295] |- |756 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7473] |- |757 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6499] |- |758 |[[Орта ғасырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 773] |- |759 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12942] |- |760 |[[Облыс орталығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4294] |- |761 |[[Липидтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 2575] |- |762 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10178] |- |763 |[[Ағылшын революциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2231] |- |764 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9136] |- |765 |[[Атмосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6942] |- |766 |[[Кемел Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3418] |- |767 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10071] |- |768 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7667] |- |769 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9170] |- |770 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7456] |- |771 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 8646] |- |772 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 6462] |- |773 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9627] |- |774 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6612] |- |775 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3477] |- |776 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10016] |- |777 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9930] |- |778 |[[Бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 4459] |- |779 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7808] |- |780 |[[Исаак Ньютон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 4300] |- |781 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2527] |- |782 |[[Антропогенез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 3206] |- |783 |[[Қуандық Қыстықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1177] |- |784 |[[Барсакелмес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 1468] |- |785 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13496] |- |786 |[[Византия империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1367] |- |787 |[[Фотосинтез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 7430] |- |788 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6190] |- |789 |[[Грейг қызғалдағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2294] |- |790 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6856] |- |791 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11204] |- |792 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 7845] |- |793 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5422] |- |794 |[[Арқанкерген оқиғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035] |- |795 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8759] |- |796 |[[Үлгі:Апта күндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5158] |- |797 |[[Ұлы географиялық ашылулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 3863] |- |798 |[[Балдыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 3132] |- |799 |[[Күз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 2144] |- |800 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 6670] |- |801 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11375] |- |802 |[[Психология тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2246] |- |803 |[[Орта Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2981] |- |804 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12777] |- |805 |[[Жеңіл атлетика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3317] |- |806 |[[Бұланты шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7473] |- |807 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 4573] |- |808 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 30903] |- |809 |[[Синтаксис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 6153] |- |810 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 5560] |- |811 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7509] |- |812 |[[Халықаралық бірліктер жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2558] |- |813 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8211] |- |814 |[[Қазақстанның табиғаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 3011] |- |815 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6975] |- |816 |[[Огюст Конт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 1305] |- |817 |[[Қаржаубай Сартқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1137] |- |818 |[[Қайталау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 5416] |- |819 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8885] |- |820 |[[Оғызнама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2218] |- |821 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5605] |- |822 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10362] |- |823 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23384] |- |824 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8701] |- |825 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 7713] |- |826 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 5431] |- |827 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 9457] |- |828 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14915] |- |829 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3913] |- |830 |[[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 1036] |- |831 |[[Қарлұқтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3279] |- |832 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 5368] |- |833 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4654] |- |834 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 6822] |- |835 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 6920] |- |836 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5686] |- |837 |[[Митохондрия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 5289] |- |838 |[[Атом]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 3359] |- |839 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 5622] |- |840 |[[Карл Маркс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 1835] |- |841 |[[Ньютонның бірінші заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5059] |- |842 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5878] |- |843 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8156] |- |844 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4173] |- |845 |[[Қазақстанның географиялық зерттелу тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 43] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1490] |- |846 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 13461] |- |847 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6727] |- |848 |[[Платон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 3053] |- |849 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4880] |- |850 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6254] |- |851 |[[Мөңке би Төлеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1059] |- |852 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3835] |- |853 |[[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 534] |- |854 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11970] |- |855 |[[Іле Алатауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 3281] |- |856 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9680] |- |857 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5313] |- |858 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5120] |- |859 |[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5115] |- |860 |[[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445] |- |861 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14466] |- |862 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 3477] |- |863 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7555] |- |864 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 6578] |- |865 |[[Мұрат Мөңкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17111] |- |866 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4515] |- |867 |[[Қазақстан археологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3580] |- |868 |[[Көптік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4515] |- |869 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 4674] |- |870 |[[Биосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6217] |- |871 |[[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2437] |- |872 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8730] |- |873 |[[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4454] |- |874 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6219] |- |875 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 8440] |- |876 |[[Фольклор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 2291] |- |877 |[[Каспий маңы ойпаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1872] |- |878 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 6688] |- |879 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12161] |- |880 |[[Нарықтық экономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3345] |- |881 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14358] |- |882 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 11212] |- |883 |[[Микробиология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2146] |- |884 |[[Ақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 4786] |- |885 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 8280] |- |886 |[[Виктор Федорович Зайберт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 1008] |- |887 |[[Батыс Сібір жазығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 2744] |- |888 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 3980] |- |889 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 897] |- |890 |[[Рибонуклеин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2945] |- |891 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6512] |- |892 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4697] |- |893 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8842] |- |894 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 4856] |- |895 |[[Математика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2957] |- |896 |[[Кинематика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1829] |- |897 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4906] |- |898 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 7141] |- |899 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5078] |- |900 |[[Ферменттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 4432] |- |901 |[[Көктөбе (төбе)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 1886] |- |902 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 3085] |- |903 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7585] |- |904 |[[Химиялық байланыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3649] |- |905 |[[Алғашқы адамдар тобыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 58] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 2107] |- |906 |[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4137] |- |907 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7266] |- |908 |[[Несие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 1584] |- |909 |[[ДНҚ репликациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2548] |- |910 |[[Болмыс (философия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 2260] |- |911 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5031] |- |912 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 7706] |- |913 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 8236] |- |914 |[[Мысыр пирамидалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7675] |- |915 |[[Тасмола мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9143] |- |916 |[[Тұрмыс-салт жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3271] |- |917 |[[Эндоплазмалық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 2395] |- |918 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8989] |- |919 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9697] |- |920 |[[Ұстаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 3729] |- |921 |[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2326] |- |922 |[[Әдебиет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 2948] |- |923 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6245] |- |924 |[[Рибосома]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 2160] |- |925 |[[Карл Линней]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 1976] |- |926 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3278] |- |927 |[[Азия ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 904] |- |928 |[[Ер Тоңға (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1148] |- |929 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4776] |- |930 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7173] |- |931 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5053] |- |932 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6339] |- |933 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 4857] |- |934 |[[Дешті-қыпшақ мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3774] |- |935 |[[Бұлтты технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3149] |- |936 |[[Кейкі Көкембайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3568] |- |937 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7313] |- |938 |[[Лингвистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2328] |- |939 |[[Жер құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3637] |- |940 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10034] |- |941 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 19841] |- |942 |[[Ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3788] |- |943 |[[Әбу Райхан әл-Бируни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 3145] |- |944 |[[Қадырғали Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5069] |- |945 |[[Доспамбет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 5900] |- |946 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5120] |- |947 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 768] |- |948 |[[Географиялық ақпараттық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 4506] |- |949 |[[Бумын қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2789] |- |950 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 8270] |- |951 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 5997] |- |952 |[[Мир Қасымұлы Қадырбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1647] |- |953 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6020] |- |954 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11759] |- |955 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 8473] |- |956 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8213] |- |957 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4882] |- |958 |[[Көшпелілер рухани мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2576] |- |959 |[[Қазақ энциклопедиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4019] |- |960 |[[Менеджмент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 3154] |- |961 |[[Марат Әбдіұлы Омаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2165] |- |962 |[[Телжан Шонанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1902] |- |963 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4420] |- |964 |[[Қылмыстық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3425] |- |965 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 3543] |- |966 |[[Марқакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2771] |- |967 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1527] |- |968 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4793] |- |969 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 6890] |- |970 |[[Темперамент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 4502] |- |971 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4165] |- |972 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5613] |- |973 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4041] |- |974 |[[Септік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 4661] |- |975 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7089] |- |976 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 885] |- |977 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6647] |- |978 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 8893] |- |979 |[[Адамның шығу тегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 2540] |- |980 |[[Құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2442] |- |981 |[[Марко Поло]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 2965] |- |982 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6237] |- |983 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7011] |- |984 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 9426] |- |985 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 6989] |- |986 |[[Геодезияның дамуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 646] |- |987 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4519] |- |988 |[[Қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2520] |- |989 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4636] |- |990 |[[Бауыр (орган)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 5830] |- |991 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6389] |- |992 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 9302] |- |993 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9244] |- |994 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6969] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} g54ia9goqxfdixs28bv8dbl2xw4gycu 3686430 3686209 2026-10-26T03:04:30Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3686430 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 206953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 438752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 683221] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 43741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 136324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 435111] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 202450] |- |4 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100056] |- |5 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 24751] |- |6 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 8941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 28931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 117725] |- |7 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 104257] |- |8 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 8147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 18333] |- |9 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 10650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 47764] |- |10 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 31281] |- |11 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18784] |- |12 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 101182] |- |13 |[[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7941] |- |14 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18561] |- |15 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 71928] |- |16 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 37996] |- |17 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 7401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 34817] |- |18 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 40385] |- |19 |[[Құр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 5314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80 6161] |- |20 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 6368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 20565] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 85468] |- |22 |[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6642] |- |23 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 49953] |- |24 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20237] |- |25 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 5515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23299] |- |26 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 57788] |- |27 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30202] |- |28 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46884] |- |29 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50685] |- |30 |[[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5419] |- |31 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 28813] |- |32 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 5246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 19144] |- |33 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 68617] |- |34 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17775] |- |35 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48230] |- |36 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 18496] |- |37 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 29903] |- |38 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14376] |- |39 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22915] |- |40 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 3796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 9752] |- |41 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 4383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 34446] |- |42 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 4544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 23571] |- |43 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 4263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 22854] |- |44 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 55147] |- |45 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 3285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 9407] |- |46 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6678] |- |47 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 30670] |- |48 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 3251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 7697] |- |49 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 51297] |- |50 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 3082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27158] |- |51 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 107271] |- |52 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21660] |- |53 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26671] |- |54 |[[Жазғы Азия ойындары 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 2999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 3498] |- |55 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70708] |- |56 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17529] |- |57 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 3358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 5126] |- |58 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 25192] |- |59 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 66] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3282] |- |60 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 18975] |- |61 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20801] |- |62 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 15487] |- |63 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 50259] |- |64 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 3097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 7570] |- |65 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 25197] |- |66 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 3064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 7655] |- |67 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45772] |- |68 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 4005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 50586] |- |69 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 24380] |- |70 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 43328] |- |71 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 32439] |- |72 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23856] |- |73 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15474] |- |74 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 10746] |- |75 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11935] |- |76 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15173] |- |77 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33640] |- |78 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 9142] |- |79 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16063] |- |80 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14546] |- |81 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 67450] |- |82 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16983] |- |83 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 43963] |- |84 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 22260] |- |85 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 16097] |- |86 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 29617] |- |87 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 3593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 26341] |- |88 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 15131] |- |89 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12931] |- |90 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 48135] |- |91 |[[Балғабек Қыдырбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4282] |- |92 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18095] |- |93 |[[Талап Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12640] |- |94 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 3972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24326] |- |95 |[[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2467] |- |96 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2390] |- |97 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 3395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 24977] |- |98 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24936] |- |99 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12355] |- |100 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 71656] |- |101 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 7691] |- |102 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4621] |- |103 |[[Қорқыт ата кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 4369] |- |104 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8850] |- |105 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 30626] |- |106 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 6983] |- |107 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13509] |- |108 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 28547] |- |109 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34570] |- |110 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26784] |- |111 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 6929] |- |112 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9410] |- |113 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32280] |- |114 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32621] |- |115 |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3110] |- |116 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 17730] |- |117 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 23821] |- |118 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71438] |- |119 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 5261] |- |120 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14177] |- |121 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20226] |- |122 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 16096] |- |123 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19446] |- |124 |[[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8770] |- |125 |[[Сақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3154] |- |126 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24657] |- |127 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 15186] |- |128 |[[IP мекенжайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2791] |- |129 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33286] |- |130 |[[Аристотель]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 1964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 6903] |- |131 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9167] |- |132 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 12341] |- |133 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9412] |- |134 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 3137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15340] |- |135 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 15072] |- |136 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 15084] |- |137 |[[Әнет Баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3146] |- |138 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30503] |- |139 |[[Есептеуіш техника тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3760] |- |140 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 11677] |- |141 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3949] |- |142 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7552] |- |143 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 11990] |- |144 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 4615] |- |145 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43305] |- |146 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 3831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 21760] |- |147 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14836] |- |148 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 3910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 16939] |- |149 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 24618] |- |150 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25057] |- |151 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7571] |- |152 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 28073] |- |153 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 10215] |- |154 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15043] |- |155 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11174] |- |156 |[[Персептрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1730] |- |157 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14213] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9245] |- |159 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 10226] |- |160 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5588] |- |161 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 36260] |- |162 |[[Фонетика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6331] |- |163 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 22632] |- |164 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27498] |- |165 |[[Алакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5559] |- |166 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12517] |- |167 |[[Әнет би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 2965] |- |168 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 7234] |- |169 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 13326] |- |170 |[[Жасанды нейронды желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 3217] |- |171 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 31495] |- |172 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 23418] |- |173 |[[Құмай тазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B 3189] |- |174 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15501] |- |175 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40113] |- |176 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26584] |- |177 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 22786] |- |178 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14503] |- |179 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 6968] |- |180 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 44987] |- |181 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 19225] |- |182 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16170] |- |183 |[[Дыбыс үндестігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 6961] |- |184 |[[Алып Ер Тоңа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 2717] |- |185 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28124] |- |186 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28046] |- |187 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8690] |- |188 |[[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96 1633] |- |189 |[[Әлеуметтану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 4660] |- |190 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6999] |- |191 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6471] |- |192 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 21892] |- |193 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30221] |- |194 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 8177] |- |195 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16367] |- |196 |[[Құралай Заманбекқызы Нұрқаділова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3198] |- |197 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 21236] |- |198 |[[Қазақстанның биік тау шыңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4731] |- |199 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 10544] |- |200 |[[Күнбағыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81 2625] |- |201 |[[Энеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 5850] |- |202 |[[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5787] |- |203 |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5279] |- |204 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 6715] |- |205 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 16333] |- |206 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15274] |- |207 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38783] |- |208 |[[Санау жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 4071] |- |209 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15141] |- |210 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23675] |- |211 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14160] |- |212 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17433] |- |213 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10342] |- |214 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20915] |- |215 |[[Саясаттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5315] |- |216 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 19643] |- |217 |[[Компьютерлік желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 6029] |- |218 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 12754] |- |219 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24830] |- |220 |[[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2465] |- |221 |[[Мезолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 4198] |- |222 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 6209] |- |223 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 18779] |- |224 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37654] |- |225 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11486] |- |226 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 25566] |- |227 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10587] |- |228 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 22741] |- |229 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8940] |- |230 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19609] |- |231 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28611] |- |232 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 20178] |- |233 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20362] |- |234 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9216] |- |235 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17725] |- |236 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10798] |- |237 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 23067] |- |238 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16748] |- |239 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14345] |- |240 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26124] |- |241 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6873] |- |242 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 10822] |- |243 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11627] |- |244 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 23664] |- |245 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 26940] |- |246 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 5857] |- |247 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20317] |- |248 |[[Ақуыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 6526] |- |249 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 22533] |- |250 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22669] |- |251 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 27312] |- |252 |[[Темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7920] |- |253 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20465] |- |254 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10888] |- |255 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8083] |- |256 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20674] |- |257 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10640] |- |258 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 6981] |- |259 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16570] |- |260 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 8746] |- |261 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2055] |- |262 |[[Ежелгі Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 5405] |- |263 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8814] |- |264 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18481] |- |265 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16897] |- |266 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 54579] |- |267 |[[Географиялық зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2660] |- |268 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14815] |- |269 |[[Аяз би (ертегі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%29 3020] |- |270 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10463] |- |271 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 7715] |- |272 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 10624] |- |273 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9216] |- |274 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 7592] |- |275 |[[Компьютер жадысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 1968] |- |276 |[[Азаматтық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 5875] |- |277 |[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1276] |- |278 |[[Экономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4186] |- |279 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11639] |- |280 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12811] |- |281 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8325] |- |282 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 16569] |- |283 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 13184] |- |284 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 17872] |- |285 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 14387] |- |286 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12674] |- |287 |[[Кеңес Үмбетжанұлы Биекенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 941] |- |288 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16412] |- |289 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14215] |- |290 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9126] |- |291 |[[Ақпарат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 4400] |- |292 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 6478] |- |293 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13185] |- |294 |[[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 2032] |- |295 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 18212] |- |296 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14506] |- |297 |[[Қобыланды батыр (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 6271] |- |298 |[[Процессор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 3838] |- |299 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9935] |- |300 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9661] |- |301 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9242] |- |302 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7604] |- |303 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8884] |- |304 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13197] |- |305 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7599] |- |306 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23193] |- |307 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 17915] |- |308 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 7766] |- |309 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 24696] |- |310 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9409] |- |311 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8116] |- |312 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10219] |- |313 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7740] |- |314 |[[Мәдениеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 5464] |- |315 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4392] |- |316 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16263] |- |317 |[[Ескендір (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 8294] |- |318 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14071] |- |319 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10380] |- |320 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 10173] |- |321 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15293] |- |322 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18659] |- |323 |[[Оғыздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 5803] |- |324 |[[Хасан Алпысбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1545] |- |325 |[[Екпін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 4613] |- |326 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 5571] |- |327 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6409] |- |328 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12270] |- |329 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16536] |- |330 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 22914] |- |331 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18911] |- |332 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18345] |- |333 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17414] |- |334 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3691] |- |335 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25810] |- |336 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3326] |- |337 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11159] |- |338 |[[Шешендік өнер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 4843] |- |339 |[[Ерте темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7358] |- |340 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7310] |- |341 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10264] |- |342 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5688] |- |343 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7659] |- |344 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 18499] |- |345 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16479] |- |346 |[[Микроскоп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 4808] |- |347 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15629] |- |348 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11040] |- |349 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15958] |- |350 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19503] |- |351 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 23185] |- |352 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 16562] |- |353 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8379] |- |354 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 6669] |- |355 |[[Эргономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1714] |- |356 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 10985] |- |357 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 4827] |- |358 |[[Қыркүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 2017] |- |359 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2167] |- |360 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 8437] |- |361 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7516] |- |362 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14300] |- |363 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 12369] |- |364 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10105] |- |365 |[[Құндылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5138] |- |366 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8893] |- |367 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1834] |- |368 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17995] |- |369 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 9941] |- |370 |[[Анатомия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2744] |- |371 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 19132] |- |372 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11343] |- |373 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13568] |- |374 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 10831] |- |375 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6664] |- |376 |[[Жаратылыстану ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3766] |- |377 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 6973] |- |378 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20582] |- |379 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 9016] |- |380 |[[Қатысушы:Орел Карл/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 780] |- |381 |[[Қазтуған Сүйінішұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8820] |- |382 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9754] |- |383 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12094] |- |384 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11824] |- |385 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 12644] |- |386 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8073] |- |387 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16061] |- |388 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7761] |- |389 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 7487] |- |390 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14757] |- |391 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18301] |- |392 |[[Наурызбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 6146] |- |393 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14479] |- |394 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13499] |- |395 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12962] |- |396 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12412] |- |397 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15777] |- |398 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10292] |- |399 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 14126] |- |400 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 11615] |- |401 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13042] |- |402 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 19458] |- |403 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 20509] |- |404 |[[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3007] |- |405 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 1672] |- |406 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10901] |- |407 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13158] |- |408 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 7056] |- |409 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11046] |- |410 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 12014] |- |411 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10185] |- |412 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6935] |- |413 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4725] |- |414 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18883] |- |415 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15689] |- |416 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9268] |- |417 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9519] |- |418 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5590] |- |419 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9278] |- |420 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13643] |- |421 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15682] |- |422 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 14864] |- |423 |[[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1548] |- |424 |[[Отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 5019] |- |425 |[[Операциялық жүйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 5678] |- |426 |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2233] |- |427 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10975] |- |428 |[[Ньютон заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6313] |- |429 |[[Домендік атау жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2177] |- |430 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4756] |- |431 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 6528] |- |432 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8937] |- |433 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 18657] |- |434 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9999] |- |435 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 15760] |- |436 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 18560] |- |437 |[[Руналық жазу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83 2634] |- |438 |[[Шешендік сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4851] |- |439 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4173] |- |440 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8123] |- |441 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 20668] |- |442 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 14054] |- |443 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 6082] |- |444 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 10259] |- |445 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 19694] |- |446 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8104] |- |447 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3576] |- |448 |[[Алғашқы ұстаз (кітап)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 1760] |- |449 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9969] |- |450 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7471] |- |451 |[[Тоқылдақ тұқымдастар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1797] |- |452 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10046] |- |453 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3775] |- |454 |[[Латын әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 3323] |- |455 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 9765] |- |456 |[[:Сурет:Қазақстан картасы.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 4815] |- |457 |[[Қазақстан климаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5069] |- |458 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11127] |- |459 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7794] |- |460 |[[Тоныкөк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 3166] |- |461 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13127] |- |462 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8804] |- |463 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9875] |- |464 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9529] |- |465 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 13922] |- |466 |[[Кенен Әзірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4884] |- |467 |[[Қосөзен (өркениет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 2685] |- |468 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 39698] |- |469 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 66845] |- |470 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 4588] |- |471 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 5920] |- |472 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 9424] |- |473 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20663] |- |474 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16218] |- |475 |[[Ақпараттың өлшем бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1429] |- |476 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 7767] |- |477 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 11290] |- |478 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7752] |- |479 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 8567] |- |480 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 7782] |- |481 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9263] |- |482 |[[Үндестік заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 3965] |- |483 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 13341] |- |484 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5595] |- |485 |[[Аяз би Жаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B7_%D0%B1%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2247] |- |486 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 17980] |- |487 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 12261] |- |488 |[[Қаратау қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5362] |- |489 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16126] |- |490 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 9716] |- |491 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6432] |- |492 |[[Тұран ойпаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 4510] |- |493 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11341] |- |494 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5030] |- |495 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5736] |- |496 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16639] |- |497 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 5006] |- |498 |[[Өсімдік ұлпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 3757] |- |499 |[[Батыс Алтай қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4999] |- |500 |[[Әдебиет теориясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3327] |- |501 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 8506] |- |502 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11138] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 8761] |- |504 |[[Хан Шатыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4787] |- |505 |[[Қара тоқылдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 748] |- |506 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4877] |- |507 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10303] |- |508 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7738] |- |509 |[[Ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3860] |- |510 |[[Геодезия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1709] |- |511 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12108] |- |512 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 7533] |- |513 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9977] |- |514 |[[Орфография]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 3455] |- |515 |[[Морфология (лингвистика)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 6144] |- |516 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13596] |- |517 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1912] |- |518 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 14242] |- |519 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 5949] |- |520 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 5393] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7476] |- |522 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7349] |- |523 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4546] |- |524 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11945] |- |525 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 11212] |- |526 |[[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3801] |- |527 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10332] |- |528 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 56460] |- |529 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10276] |- |530 |[[Буын үндестігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3533] |- |531 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8814] |- |532 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 17347] |- |533 |[[Мұрат Есжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1195] |- |534 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9492] |- |535 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10274] |- |536 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13446] |- |537 |[[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3750] |- |538 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14286] |- |539 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10139] |- |540 |[[Адам қаңқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 6715] |- |541 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 3532] |- |542 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 6624] |- |543 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5907] |- |544 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3355] |- |545 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 5053] |- |546 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13354] |- |547 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 5117] |- |548 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5835] |- |549 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8701] |- |550 |[[Руслан Бөлебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4511] |- |551 |[[Шымбұлақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6007] |- |552 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11949] |- |553 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 17096] |- |554 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2925] |- |555 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9105] |- |556 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16340] |- |557 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15630] |- |558 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7413] |- |559 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 9551] |- |560 |[[Болыс болдым, мінеки...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 2403] |- |561 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 21041] |- |562 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4568] |- |563 |[[Фернан Магеллан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3395] |- |564 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4960] |- |565 |[[Лиро-эпостық жырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%80%D0%BE-%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3372] |- |566 |[[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 4039] |- |567 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10308] |- |568 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 13970] |- |569 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6401] |- |570 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11722] |- |571 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 7813] |- |572 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 7635] |- |573 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 15142] |- |574 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 11768] |- |575 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 5428] |- |576 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7273] |- |577 |[[Қой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 5267] |- |578 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5658] |- |579 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6453] |- |580 |[[Республика күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 9156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 9677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 15483] |- |581 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1216] |- |582 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7357] |- |583 |[[Қазақтың би-шешендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4028] |- |584 |[[Сақиналар әміршісі (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1723] |- |585 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7325] |- |586 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10105] |- |587 |[[Малайсары батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2334] |- |588 |[[Кемел Ақышұлы Ақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5187] |- |589 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7528] |- |590 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3619] |- |591 |[[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1065] |- |592 |[[Қазақстан тарихы (ғылым)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B_%28%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%29 3748] |- |593 |[[Моңғол шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 10544] |- |594 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 13596] |- |595 |[[Орхон жазба ескерткіштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1746] |- |596 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 10911] |- |597 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9142] |- |598 |[[Шақшақ Жәнібек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2488] |- |599 |[[Жай сан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 5060] |- |600 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 10791] |- |601 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 8420] |- |602 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 8425] |- |603 |[[Физика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3993] |- |604 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5614] |- |605 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 11264] |- |606 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9024] |- |607 |[[Әдібай Табылдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2634] |- |608 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4559] |- |609 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9476] |- |610 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 6918] |- |611 |[[Географиялық карта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 3262] |- |612 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6374] |- |613 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 4831] |- |614 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10266] |- |615 |[[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3401] |- |616 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5853] |- |617 |[[:Санат:Қазақстан таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4340] |- |618 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8436] |- |619 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7411] |- |620 |[[Меңіреу құр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D1%80 733] |- |621 |[[Латын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3882] |- |622 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 12576] |- |623 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 16903] |- |624 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 5655] |- |625 |[[Елена Андреевна Рыбакина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1335] |- |626 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14241] |- |627 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7368] |- |628 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7827] |- |629 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4474] |- |630 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 13016] |- |631 |[[Біріккен сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5364] |- |632 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7844] |- |633 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13335] |- |634 |[[Бурабай ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 4249] |- |635 |[[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 4674] |- |636 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10366] |- |637 |[[:Санат:Қазақстан суретшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5321] |- |638 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7632] |- |639 |[[Қазақ фольклортану ғылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2109] |- |640 |[[Ежелгі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2933] |- |641 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8300] |- |642 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10437] |- |643 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8624] |- |644 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11830] |- |645 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7899] |- |646 |[[Христофор Колумб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 4265] |- |647 |[[Жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 6881] |- |648 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14951] |- |649 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8885] |- |650 |[[Орфографиялық сөздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1388] |- |651 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15561] |- |652 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7379] |- |653 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4746] |- |654 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6640] |- |655 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 8643] |- |656 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 8112] |- |657 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7599] |- |658 |[[Информатика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3450] |- |659 |[[Қапез Байғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1996] |- |660 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 4204] |- |661 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 6597] |- |662 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 16642] |- |663 |[[Тас дәуірінің хронологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2196] |- |664 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 6916] |- |665 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4422] |- |666 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 8859] |- |667 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 7105] |- |668 |[[Ғылыми стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 4617] |- |669 |[[Тарих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 3565] |- |670 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4607] |- |671 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3556] |- |672 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 6982] |- |673 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9009] |- |674 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11956] |- |675 |[[Қазақ тілі тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4074] |- |676 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13176] |- |677 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 14580] |- |678 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 4815] |- |679 |[[Мұғалжар тауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4343] |- |680 |[[Ақпан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 6349] |- |681 |[[Сапарғали Ысқақұлы Бегалин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7903] |- |682 |[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4760] |- |683 |[[Дилемма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 737] |- |684 |[[Жедел жады]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 1948] |- |685 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15011] |- |686 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7287] |- |687 |[[Археология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2767] |- |688 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9823] |- |689 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 7244] |- |690 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 9325] |- |691 |[[Батыс Рим империясының құлауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1752] |- |692 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6627] |- |693 |[[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 1464] |- |694 |[[Қоректік тізбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2927] |- |695 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10477] |- |696 |[[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 939] |- |697 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4042] |- |698 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3110] |- |699 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 7644] |- |700 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 5382] |- |701 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 6583] |- |702 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 4170] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6379] |- |704 |[[Қазақстан жеріндегі палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2517] |- |705 |[[Әдебиеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 2165] |- |706 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7459] |- |707 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 7404] |- |708 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 6390] |- |709 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 19225] |- |710 |[[Шортанбай Қанайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15221] |- |711 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4419] |- |712 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9138] |- |713 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 8244] |- |714 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8717] |- |715 |[[Сократ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82 2702] |- |716 |[[Прокариоттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2350] |- |717 |[[Қан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 7222] |- |718 |[[Қазақстан халық кеңесінің мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 584] |- |719 |[[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3177] |- |720 |[[Қытай тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6160] |- |721 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10521] |- |722 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 11467] |- |723 |[[Нуклеин қышқылдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4078] |- |724 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7242] |- |725 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7278] |- |726 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7368] |- |727 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6594] |- |728 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4505] |- |729 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 8354] |- |730 |[[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1897] |- |731 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 4284] |- |732 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8781] |- |733 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3334] |- |734 |[[Органоидтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 2634] |- |735 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3386] |- |736 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7201] |- |737 |[[Қырғыздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3770] |- |738 |[[Кірме сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 4751] |- |739 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 7152] |- |740 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2229] |- |741 |[[Бөріқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1433] |- |742 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4976] |- |743 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 6564] |- |744 |[[Орган]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 1115] |- |745 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 7085] |- |746 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 8918] |- |747 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13349] |- |748 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10649] |- |749 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19652] |- |750 |[[Майлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 3388] |- |751 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 8377] |- |752 |[[Тіл (лингвистика)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 2739] |- |753 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9553] |- |754 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9937] |- |755 |[[Конституциялық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3285] |- |756 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7439] |- |757 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6496] |- |758 |[[Орта ғасырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 775] |- |759 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12917] |- |760 |[[Облыс орталығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4266] |- |761 |[[Липидтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 2557] |- |762 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10153] |- |763 |[[Ағылшын революциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2231] |- |764 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9123] |- |765 |[[Атмосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6917] |- |766 |[[Кемел Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3416] |- |767 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 10030] |- |768 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7656] |- |769 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9144] |- |770 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7436] |- |771 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 8631] |- |772 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 6447] |- |773 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9606] |- |774 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6598] |- |775 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3477] |- |776 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9972] |- |777 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9904] |- |778 |[[Бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 4448] |- |779 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7787] |- |780 |[[Исаак Ньютон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B0%D0%BA_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD 4282] |- |781 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2521] |- |782 |[[Антропогенез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7 3194] |- |783 |[[Қуандық Қыстықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1187] |- |784 |[[Барсакелмес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81 1464] |- |785 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13435] |- |786 |[[Византия империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1372] |- |787 |[[Фотосинтез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 7400] |- |788 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6158] |- |789 |[[Грейг қызғалдағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2291] |- |790 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6842] |- |791 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11179] |- |792 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 7814] |- |793 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5375] |- |794 |[[Арқанкерген оқиғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1035] |- |795 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8749] |- |796 |[[Үлгі:Апта күндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5139] |- |797 |[[Ұлы географиялық ашылулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 3849] |- |798 |[[Балдыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80 3122] |- |799 |[[Күз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 2137] |- |800 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 6655] |- |801 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11341] |- |802 |[[Психология тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2234] |- |803 |[[Орта Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2976] |- |804 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12739] |- |805 |[[Жеңіл атлетика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3297] |- |806 |[[Бұланты шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7430] |- |807 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 4567] |- |808 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 30892] |- |809 |[[Синтаксис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 6131] |- |810 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 5539] |- |811 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7499] |- |812 |[[Халықаралық бірліктер жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2542] |- |813 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8202] |- |814 |[[Қазақстанның табиғаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 3007] |- |815 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6980] |- |816 |[[Огюст Конт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B3%D1%8E%D1%81%D1%82_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82 1302] |- |817 |[[Қаржаубай Сартқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1136] |- |818 |[[Қайталау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 5385] |- |819 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8887] |- |820 |[[Оғызнама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2213] |- |821 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5579] |- |822 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10334] |- |823 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23334] |- |824 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8674] |- |825 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 7543] |- |826 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 5419] |- |827 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 9447] |- |828 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14880] |- |829 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3899] |- |830 |[[Үлгі:Менделеевтің периодтық кестесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 1035] |- |831 |[[Қарлұқтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3264] |- |832 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 5366] |- |833 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4656] |- |834 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 6803] |- |835 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 6918] |- |836 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5677] |- |837 |[[Митохондрия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F 5274] |- |838 |[[Атом]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC 3351] |- |839 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 5606] |- |840 |[[Карл Маркс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81 1830] |- |841 |[[Ньютонның бірінші заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 5038] |- |842 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5880] |- |843 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8139] |- |844 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4168] |- |845 |[[Қазақстанның географиялық зерттелу тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1482] |- |846 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 13416] |- |847 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6711] |- |848 |[[Платон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD 3046] |- |849 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4864] |- |850 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6232] |- |851 |[[Мөңке би Төлеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1059] |- |852 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3831] |- |853 |[[Ғабит Төлеутайұлы Несіпбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 529] |- |854 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11925] |- |855 |[[Іле Алатауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 3274] |- |856 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9640] |- |857 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5282] |- |858 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5112] |- |859 |[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5075] |- |860 |[[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 445] |- |861 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14446] |- |862 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 3467] |- |863 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7556] |- |864 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 6557] |- |865 |[[Мұрат Мөңкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17084] |- |866 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4498] |- |867 |[[Қазақстан археологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3567] |- |868 |[[Көптік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 4495] |- |869 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 4637] |- |870 |[[Биосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 6184] |- |871 |[[Төменгі сатыдағы өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2434] |- |872 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8725] |- |873 |[[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4447] |- |874 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6218] |- |875 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 8412] |- |876 |[[Фольклор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 2291] |- |877 |[[Каспий маңы ойпаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1856] |- |878 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 6606] |- |879 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12155] |- |880 |[[Нарықтық экономика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3338] |- |881 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14351] |- |882 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 11189] |- |883 |[[Микробиология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2143] |- |884 |[[Ақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 4762] |- |885 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 8265] |- |886 |[[Виктор Федорович Зайберт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 1004] |- |887 |[[Батыс Сібір жазығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 2735] |- |888 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 3973] |- |889 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 900] |- |890 |[[Рибонуклеин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2928] |- |891 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6504] |- |892 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4687] |- |893 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8778] |- |894 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 4838] |- |895 |[[Математика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2956] |- |896 |[[Кинематика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1818] |- |897 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4869] |- |898 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 7124] |- |899 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5069] |- |900 |[[Ферменттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 4385] |- |901 |[[Көктөбе (төбе)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%28%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%29 1876] |- |902 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 3092] |- |903 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7569] |- |904 |[[Химиялық байланыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3613] |- |905 |[[Алғашқы адамдар тобыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B 2095] |- |906 |[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4129] |- |907 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7244] |- |908 |[[Несие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 1582] |- |909 |[[ДНҚ репликациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2539] |- |910 |[[Болмыс (философия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 2248] |- |911 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5022] |- |912 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 7691] |- |913 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 8105] |- |914 |[[Мысыр пирамидалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7623] |- |915 |[[Тасмола мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9117] |- |916 |[[Тұрмыс-салт жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81-%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3260] |- |917 |[[Эндоплазмалық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 2390] |- |918 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8985] |- |919 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9664] |- |920 |[[Ұстаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 3721] |- |921 |[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2327] |- |922 |[[Әдебиет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82 2954] |- |923 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6232] |- |924 |[[Рибосома]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0 2152] |- |925 |[[Карл Линней]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B9 1968] |- |926 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3277] |- |927 |[[Азия ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 903] |- |928 |[[Ер Тоңға (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1139] |- |929 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4781] |- |930 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7163] |- |931 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5048] |- |932 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6336] |- |933 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 4850] |- |934 |[[Дешті-қыпшақ мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3766] |- |935 |[[Бұлтты технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3119] |- |936 |[[Кейкі Көкембайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3562] |- |937 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7297] |- |938 |[[Лингвистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2322] |- |939 |[[Жер құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3617] |- |940 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10024] |- |941 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 19750] |- |942 |[[Ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3779] |- |943 |[[Әбу Райхан әл-Бируни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%91%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8 3135] |- |944 |[[Қадырғали Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5050] |- |945 |[[Доспамбет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 5873] |- |946 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5102] |- |947 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 770] |- |948 |[[Географиялық ақпараттық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 4476] |- |949 |[[Бумын қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2764] |- |950 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 8225] |- |951 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 5976] |- |952 |[[Мир Қасымұлы Қадырбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1641] |- |953 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6031] |- |954 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11753] |- |955 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 8451] |- |956 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8174] |- |957 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4881] |- |958 |[[Көшпелілер рухани мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2566] |- |959 |[[Қазақ энциклопедиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4017] |- |960 |[[Менеджмент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 3146] |- |961 |[[Марат Әбдіұлы Омаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2170] |- |962 |[[Телжан Шонанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1898] |- |963 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4412] |- |964 |[[Қылмыстық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3418] |- |965 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 3537] |- |966 |[[Марқакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2768] |- |967 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1525] |- |968 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4784] |- |969 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 6885] |- |970 |[[Темперамент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 4488] |- |971 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4128] |- |972 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5601] |- |973 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4025] |- |974 |[[Септік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA 4651] |- |975 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7057] |- |976 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 890] |- |977 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6640] |- |978 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 8865] |- |979 |[[Адамның шығу тегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 2530] |- |980 |[[Құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2444] |- |981 |[[Марко Поло]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE 2952] |- |982 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6226] |- |983 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7005] |- |984 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 9386] |- |985 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 6976] |- |986 |[[Геодезияның дамуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 646] |- |987 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4520] |- |988 |[[Қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2515] |- |989 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4628] |- |990 |[[Бауыр (орган)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 5807] |- |991 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6284] |- |992 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 9268] |- |993 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9225] |- |994 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 6946] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 3zheyocy0aspz2f2rla8vnilza8na61 Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар/2026 10 775723 3686432 3661477 2026-10-26T03:20:41Z Nurtenge 93712 3686432 wikitext text/x-wiki * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> 7k1c76vxd6hyag3st7bebyzn6v5001i 3686524 3686432 2026-10-26T08:25:57Z Nurken 111493 3686524 wikitext text/x-wiki * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> b9dk6p9z458kcfgcw4jwih3azjm0oxv Actor Awards 0 778446 3686560 3578356 2026-10-26T10:06:58Z Marksscheider 183882 3686560 wikitext text/x-wiki {{Сыйлық | атауы = Actor Awards | түпнұсқа_атауы = The Actor Awards presented by SAG-AFTRA | сурет = Frances McDormand 2015 (cropped).jpg | сурет_ені = 250px | сурет_сипаттамасы = Фрэнсис Макдорманд Actor Awards сыйлығымен (2015) | мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} | не үшін = Кино және телевизиядағы үздік актерлік жұмыстар үшін | құрылтайшы = [[SAG-AFTRA]] | негізі_қаланды = 1995 | саны = 16 номинация (13 негізгі + 3 арнайы) | сайт = https://www.actorawards.org/ | алдыңғы = | келесі = }} '''«Actor Awards»''' ({{lang-en|The Actor Awards}}), бұрынғы атауы — '''Киноактерлер гильдиясының сыйлығы''' ({{lang-en|Screen Actors Guild Awards}}, '''SAG Awards''') — Киноактерлер гильдиясы мен Америка телевизия және радио артистерінің федерациясы ([[SAG-AFTRA]]) тарапынан берілетін марапат. Сыйлық 1995 жылы кино мен прайм-тайм телевизиясындағы үздік актерлік шеберлікті марапаттау мақсатында тағайындалған. Actor Awards — киноиндустриядағы ең беделді марапаттардың бірі. Бұл сыйлық «[[Алтын глобус]]» марапатымен қатар, алдағы «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» салтанатының басты бағдарларының бірі болып саналады. Сыйлықтар жекелеген актерлік шеберлікті де, сондай-ақ драмалық және комедиялық сериалдар мен көркем фильмдердің бүкіл актерлік құрамын (ансамблін) да ерекше атап өтеді. Сыйлыққа номинанттарды кәсіподақтың екі комитеті (кино және телевизия бойынша) анықтайды. Әр комитет құрамына жыл сайын кездейсоқ таңдалатын 2100 мүше кіреді, ал жеңімпаздарды гильдияның барлық мүшелері (2012 жылғы мәлімет бойынша 165 000 адам) дауыс беру арқылы таңдайды. 2025 жылдың қарашасында марапат атауы «Actor Awards» болып өзгертілді.<ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/sag-awards-change-name-actor-awards-2026/|title=SAG Awards will change name to Actor Awards in 2026|access-date=December 6, 2025|date=November 14, 2025|work=[[CBS News]]}}</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша, «[[Ғашық болған Шекспир|Ғашық Шекспир]]» мен «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмдері барлық тиісті санаттарда номинация алған жалғыз туындылар болып саналады,<ref>{{Cite web|last=Higgins|first=Bill|date=1999-01-27|title='Shakespeare' doth nab 5 of SAG noms|url=https://variety.com/1999/film/news/shakespeare-doth-nab-5-of-sag-noms-1117490665/|access-date=2022-02-24|website=Variety|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lattanzio |first=Ryan |date=2026-01-07 |title='One Battle After Another' Dominates SAG Actor Award Nominations with 7, 'Sinners' Scores 5 |url=https://www.indiewire.com/awards/results/sag-actor-awards-nominations-2026-revealed-1235171619/ |access-date=2026-01-07 |website=IndieWire |language=en-US}}</ref> ал «[[Барлығы бір уақытта, барлық жерде|Бәрі бір уақытта, барлық жерде]]» фильмі — төрт бірдей марапатты, соның ішінде ең үздік актерлік құрам сыйлығын жеңіп алған жалғыз фильм.<ref>{{Cite web|last=Coyle|first=Jake|date=2023-02-27|title='Everything Everywhere All at Once' dominates at SAG Awards|url=https://apnews.com/article/2023-sag-awards-screen-actors-guild-603efd8216cc507c05a52b30f507fc5f/|access-date=2023-02-27|website=AP News|language=en-US}}</ref> Жеңімпаздарға табысталатын, қолына [[комедия]] мен [[трагедия]] маскаларын ұстаған ер адам бейнесіндегі мүсінше ресми түрде «Актер» (The Actor) деп аталады.<ref>{{cite web | url=http://www.sagawards.org/rules | title=Screen Actors Guild Awards: Rules | access-date=2010-01-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924114921/http://www.sagawards.org/rules | archive-date=2015-09-24 | url-status=dead }}</ref> == Санаттар == === Кино === * {{аударылмаған2|Кинодағы үздік актерлік құрам үшін «Актер» сыйлығы|Көркем фильмдегі үздік актерлік құрам|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture}} * {{аударылмаған2|Басты рөлдегі үздік актер үшін «Актер» сыйлығы|Басты рөлдегі үздік актер|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Leading Role}} * {{аударылмаған2|Басты рөлдегі үздік актриса үшін «Актер» сыйлығы|Басты рөлдегі үздік актриса|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role}} * {{аударылмаған2|Көмекші рөлдегі үздік актер үшін «Актер» сыйлығы|Көмекші рөлдегі үздік актер|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role}} * {{аударылмаған2|Көмекші рөлдегі үздік актриса үшін «Актер» сыйлығы|Көмекші рөлдегі үздік актриса|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role}} * {{аударылмаған2|Кинодағы үздік каскадерлер ансамблі үшін «Актер» сыйлығы|Көркем фильмдегі үздік каскадерлер ансамблі|en|Actor Award for Outstanding Action Performance by a Stunt Ensemble in a Motion Picture}} === Телевизия === * {{аударылмаған2|Драмалық сериалдағы үздік актерлік құрам үшін «Актер» сыйлығы|Драмалық сериалдағы үздік актерлік құрам|en|Actor Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series}} * {{аударылмаған2|Комедиялық сериалдағы үздік актерлік құрам үшін «Актер» сыйлығы|Комедиялық сериалдағы үздік актерлік құрам|en|Actor Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Comedy Series}} * {{аударылмаған2|Драмалық сериалдағы үздік актер үшін «Актер» сыйлығы|Драмалық сериалдағы үздік актер|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Drama Series}} * {{аударылмаған2|Драмалық сериалдағы үздік актриса үшін «Актер» сыйлығы|Драмалық сериалдағы үздік актриса|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Drama Series}} * {{аударылмаған2|Комедиялық сериалдағы үздік актер үшін «Актер» сыйлығы|Комедиялық сериалдағы үздік актер|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Comedy Series}} * {{аударылмаған2|Комедиялық сериалдағы үздік актриса үшін «Актер» сыйлығы|Комедиялық сериалдағы үздік актриса|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Comedy Series}} * {{аударылмаған2|Телефильмде немесе шағын сериалдағы үздік актер үшін «Актер» сыйлығы|Телефильмде немесе шағын сериалдағы үздік актер|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Miniseries or Television Movie}} * {{аударылмаған2|Телефильмде немесе шағын сериалдағы үздік актриса үшін «Актер» сыйлығы|Телефильмде немесе шағын сериалдағы үздік актриса|en|Actor Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Miniseries or Television Movie}} * {{аударылмаған2|Телесериалдағы үздік каскадерлер ансамблі үшін «Актер» сыйлығы|Телесериалдағы үздік каскадерлер ансамблі|en|Actor Award for Outstanding Action Performance by a Stunt Ensemble in a Television Series}} === Арнайы марапат === * {{аударылмаған2|Киноактерлер гильдиясының шығармашылық жетістіктері үшін сыйлығы|Шығармашылық жетістіктері үшін сыйлық|en|Screen Actors Guild Life Achievement Award}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ киножүлделері]] qjrs9g62vcaaez9gcyqlombsd5qwykv Windows Server 2008 0 778718 3686556 3584506 2026-10-26T10:01:50Z Qazaq1299 177267 3686556 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Операциялық жүйе | Аты = <center> <span style="color:white;">Windows Server 2008</span> </center> |- | Отбасысы = Microsoft Windows | Логотипі = | Скриншоты = [[Сурет:Windows Server 2008.png|222px]]<br>[[Сурет:VirtualBox Windows Server 2008 SP2 11 02 2025 13 47 58 Kopie.png|259px]] | Атауы = Windows Server 2008 кіргендегі login экраны | Жасаушы = [[Microsoft]] | Сайты = [https://www.microsoft.com] | Жағдайы = Жұмысын аяқтаған | Лицензиясы = Меншік бағдарламалық жасақтама | Компьютерлік платформасы = [[IA-32]] және [[x86]] (32-биттік жүйе), [[x64]] (64-биттік жүйе) | Жаңарту тәсілі = [[Windows Update]], [[System Center Configuration Manager|SCCM]] | Ядро типі = [[Hybrid kernel|Hybrid]] | Негізгі шыққан күні = 22 қазан 2009 | Ескеру = Өнім өмірлік циклі [[13 қаңтар]] [[2026 жыл|2026]]-да аяқталды }} '''Windows Server 2008''' — бұл Windows Server 2008 серверлік операциялық жүйесі, оны [[Microsoft]] компаниясы жасап, [[2008 жыл]]ы ресми түрде шығарған. Бұл жүйе [[Windows Server 2003]]-тен кейінгі маңызды жаңарту болып саналады және Windows NT архитектурасының негізінде дамыған серверлік платформалардың бірі болып табылады. Windows Server 2008 негізінен корпоративтік желілерде, деректер орталықтарында және интернет қызметтерін басқаруға арналған. Windows Server 2008 жүйесінің негізгі мақсаты — серверлік инфрақұрылымды күшейту, қауіпсіздікті арттыру және басқаруды жеңілдету. Бұл нұсқа [[Windows Vista]] операциялық жүйесінің ядросына негізделген, сондықтан графикалық интерфейс пен кейбір технологиялық мүмкіндіктері ұқсас болып келеді. Жүйеде жаңа Server Manager құралы енгізіліп, әкімшілерге сервер ролдерін оңай басқаруға мүмкіндік берілді. Бұл операциялық жүйенің маңызды жаңалықтарының бірі — Hyper-V виртуализация технологиясы. Ол бір физикалық серверде бірнеше виртуалды машинаны іске қосуға мүмкіндік береді. Бұл компанияларға ресурстарды тиімді пайдалануға және шығындарды азайтуға көмектесті. Сонымен қатар, жүйеде Active Directory қызметі жетілдіріліп, қауіпсіздік саясатын басқару мүмкіндіктері кеңейді. Windows Server 2008 бірнеше редакцияда шығарылды: Standard, Enterprise, Datacenter және Web Server. Әр редакция әртүрлі көлемдегі ұйымдарға арналған. Мысалы, Datacenter нұсқасы үлкен деректер орталықтарына арналса, Standard нұсқасы шағын және орта бизнеске лайықталған. Қауіпсіздік саласында да көптеген жақсартулар енгізілді. BitLocker дискіні шифрлау технологиясы қосылып, сервердегі деректерді қорғау деңгейі артты. Сонымен қатар, Network Access Protection (NAP) жүйесі желіге қосылатын құрылғыларды тексеріп, қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейтін құрылғыларды шектеуге мүмкіндік берді. [[Сурет:About box Windows 6.0.6002 (Windows Server 2008) (EN).png|190px|нобай|Windows Server 2008-дің winver терезесі]] == Тарихы == Windows Server 2008 — Microsoft компаниясы әзірлеген серверлік операциялық жүйе. Бұл жүйе алғашында “Longhorn Server” кодтық атауымен белгілі болды және Windows NT 6.0 архитектурасына негізделді. Ол Windows Server 2003-тен кейінгі маңызды жаңарту болып есептеледі. Windows Server 2008-дің даму процесі бірнеше жылға созылды. Алғашқы бета-нұсқалары [[2005 жыл]]ы пайда болды. Кейін Beta 2 ([[2006 жыл|2006]]), Beta 3 ([[2007 жыл|2007]]), Release Candidate 0 және Release Candidate 1 нұсқалары шығарылды. Бұл кезеңдер жүйенің тұрақтылығын тексеру және жаңа функцияларды сынау үшін қолданылды. Жүйе ресми түрде [[2008 жыл]]дың [[4 ақпан]]ында RTM (Release to Manufacturing) мәртебесін алды. Ал ресми түрде нарыққа [[2008 жыл]]дың [[27 ақпан]]ында шығарылды. Осылайша Windows Server 2008 коммерциялық қолжетімді серверлік операциялық жүйеге айналды. Windows Server 2008 [[Windows Vista]] ядросына негізделгендіктен, оның қауіпсіздік және басқару мүмкіндіктері жаңартылды. Жүйеде жаңа Server Manager құралы енгізілді, ол сервер ролдерін басқаруды жеңілдетті. Сонымен қатар Windows Firewall жетілдірілді және BitLocker дискіні шифрлау технологиясы қосылды. Ең маңызды жаңалықтарының бірі — Hyper-V виртуализация технологиясы. Бұл технология бір физикалық серверде бірнеше виртуалды машинаны іске қосуға мүмкіндік берді. Бұл компанияларға ресурстарды тиімді пайдалануға және шығындарды азайтуға көмектесті. Windows Server 2008 бірнеше редакцияда шығарылды: Standard, Enterprise, Datacenter және Web Server. Әр редакция әртүрлі ұйым деңгейлеріне арналған. Жүйенің негізгі қолдауы [[2015 жыл]]ы аяқталды, ал кеңейтілген қолдау [[2020 жыл]]дың [[14 қаңтар]]ында тоқтатылды. Кейбір қауіпсіздік жаңартулары Extended Security Updates (ESU) арқылы кейінгі жылдары берілді. Windows Server 2008 серверлік технологиялардың дамуында маңызды рөл атқарды. Ол виртуализацияны кең енгізіп, сервер басқаруын жеңілдетіп, қазіргі Windows Server жүйелерінің дамуына негіз болды.<ref>[https://learn.microsoft.com/en-us/lifecycle/products/windows-server-2008 Windows Server 2008]</ref> [[Сурет: VirtualBox Windows Server 2008 SP2 11 02 2025 13 32 31.png|190px|нобай|BSOD экраны]] == Функциялары == === Виртуалдандыру === Windows Server 2008 бастапқы іске қосылған кезде қолжетімді болмаса да, Microsoft компаниясының Hyper-V гипервизорға негізделген виртуалдандыру технологиясы көптеген ұйымдар үшін Server 2008-дің басты назар аударарлық орны болады деп уәде етеді. Ірі бизнестердің шамамен 75 пайызы виртуалдандыруды қолдана бастағанымен, серверлердің шамамен 10 пайызы ғана виртуалды машиналарды іске қосады. Бұл нарықтың әлі жетілмегенін білдіреді. Windows дүкендері үшін Server 2008 арқылы виртуалдандыру салыстырмалы түрде арзан және тәуекелсіз тәсіл болады. Қазіргі уақытта Hyper-V виртуалдандыру нарығының көшбасшысы VMware ұсына алатын виртуалдандырылған инфрақұрылымдық қолдауға ие емес. Ұлыбританияда орналасқан Butler Group компаниясының аға зерттеу талдаушысы Рой Иллсли Microsoft компаниясының көпшілік ойлағандай артта қалмағанын атап өтті. «Microsoft компаниясының System Center-ін ұмытпаңыз, ол толықтай интеграцияланған басқару жиынтығы және VM Manager-ді қамтиды. Әрине, ол тек Wintel ортасында жұмыс істейді, бірақ егер сізде Server 2008 және System Center болса, сізде өте тартымды ұсыныс бар. «[[Microsoft]] компаниясының Windows Server 2008 жүйесіне виртуалдандыру технологиясын енгізу арқылы жасап жатқан әрекеті Internet Explorer бағдарламасын Windows жүйесіне енгізуге ұқсайды», - деді Иллсли. «Бұл виртуалдандыру нарығына енудің айқын әрекеті». Іске қосылған кезде [[Microsoft]] компаниясының VMware-дің өте танымал VMotion өніміне ұқсас өнімі болуы екіталай (ол әкімшілерге виртуалды машиналарды жұмыс істеп тұрған кезде бір физикалық серверден екіншісіне жылжытуға мүмкіндік береді), бірақ мұндай өнім көп ұзамай қолжетімді болады.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Сервер ядросы === Көптеген сервер әкімшілері, әсіресе [[Linux]] ортасында жұмыс істеуге үйренгендер, белгілі бір мамандандырылған серверді іске қосу үшін үлкен, мүмкіндіктерге толы операциялық жүйені орнатуды инстинктивті түрде ұнатпайды. Windows Server 2008 DHCP , DNS немесе басып шығару сервері сияқты белгілі бір сервер рөлін орындау үшін қажетті минималды орнатуды қамтамасыз ететін Server Core орнатуын ұсынады . Қауіпсіздік тұрғысынан бұл тартымды. Сервердегі қолданбалар мен қызметтердің аз болуы шабуыл алаңын кішірейтеді. Теория жүзінде, орнатуға аз патчтармен техникалық қызмет көрсету мен басқару аз болуы керек, ал [[Microsoft]] мәліметтері бойынша бүкіл сервер дискіде 3 ГБ орын алуы мүмкін. Бұл белгілі бір бағамен келеді - Windows Server 2008-дің «қалыпты» нұсқасына қайта орнатудан басқа жаңарту жолы жоқ. Шын мәнінде, графикалық интерфейс мүлдем жоқ - бәрі пәрмен жолынан орындалады.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === IIS === Windows Server 2008 нұсқасымен бірге келетін веб-сервер IIS 7 listing нұсқамен салыстырғанда үлкен жаңарту болып табылады. «Қауіпсіздік және жалпы енгізу тұрғысынан айтарлықтай өзгерістер бар, бұл бұл нұсқаны өте тартымды етеді» - деді Колорадо штатының Боулдер қаласында орналасқан Focus Consulting компаниясының президенті және бас талдаушысы Барб Голдворм. Көпшіліктің назарын аударып отырған жаңа мүмкіндіктердің бірі - серверлерді (және сайттарды) басқаруды сайт әкімшілеріне олардың құқықтарын шектей отырып, тапсыру мүмкіндігі.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Рөлге негізделген орнату === Рөлге негізделген орнату - Server Core бағдарламасының онша экстремалды емес нұсқасы. Ол [[2003 жыл]]ы қосылғанымен, бұл нұсқада әлдеқайда кең ауқымды. Тұжырымдама мынада: қажетсіз компоненттерді жою (және қажетті қосымшаларды орнату) арқылы белгілі бір рөл үшін толық сервер орнатуын конфигурациялаудың орнына, сіз сервер атқаратын рөлді көрсетесіз, ал Windows қажет нәрсені орнатады - артық ештеңе жоқ. Бұл кез келген адамға қауіпсіздікке қауіп төндіруден басқа ештеңе істемейтін қажетсіз компоненттерді қосу арқылы шабуыл аймағын арттырмай, белгілі бір серверді қамтамасыз етуді жеңілдетеді.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Тек оқуға арналған домен контроллерлері (RODC) === Филиалдарда серверлерін басқару үшін білікті IT қызметкерлерінің жетіспейтіні жаңалық емес, бірақ олар тағы бір, аз айтылатын мәселеге тап болады. Корпоративтік деректер орталықтары көбінесе физикалық тұрғыдан қорғалғанымен, филиалдардағы серверлерде сирек кездесетін физикалық қауіпсіздік болады. Бұл оларды негізгі корпоративтік серверлерге шабуылдар үшін ыңғайлы іске қосу алаңына айналдырады. RODC Active Directory дерекқорын тек оқуға арналған ету жолын ұсынады. Осылайша, филиалда жасалған кез келген зиян Active Directory жүйесін тұтастай уландыру үшін кері тарала алмайды. Ол сондай-ақ WAN сілтемелеріндегі трафикті азайтады.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Жақсартылған терминалдық қызметтер === Windows Server 2008 жүйесінде терминалдық қызметтер бірнеше жолмен күшейтілді. TS RemoteApp қашықтағы пайдаланушыларға жергілікті компьютердің қатты дискісінде жұмыс істеп тұрғандай көрінетін орталықтандырылған қолданбаға (бүкіл жұмыс үстеліне емес) кіруге мүмкіндік береді. Бұл қолданбаларға веб-портал арқылы немесе жергілікті машинадағы дұрыс конфигурацияланған белгішені екі рет басу арқылы тікелей кіруге болады. TS Gateway сеанстарды қорғайды, олар кейін https арқылы туннельденеді, сондықтан пайдаланушыларға RemoteApps-ты интернет арқылы қауіпсіз пайдалану үшін [[VPN]] пайдаланудың қажеті жоқ . Жергілікті басып шығару да айтарлықтай жеңілдетілді.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Желіге кіруді қорғау === [[Microsoft]] компаниясының Windows Server 2008 жүйесіне қосылатын клиенттердің патчталғанын, брандмауэрдің жұмыс істейтінін және корпоративтік қауіпсіздік саясатына сәйкес келетінін, ал олай істемейтіндерін қалпына келтіруге болатынын қамтамасыз ететін жүйесі пайдалы. Дегенмен, ұқсас функция үшінші тараптардан да қолжетімді болды және әлі де қолжетімді болып қала береді.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Bitlocker === Bitlocker жүйесінің дискісін шифрлау қашықтағы филиалдарда немесе сервердің физикалық қауіпсіздігі оңтайлы емес кез келген жерде орналасқан серверлер үшін ақылға қонымды қауіпсіздік шарасы бола алады. Bitlocker шифрлауы сервер физикалық түрде жойылған немесе алынбалы медиадан басқа операциялық жүйеге жүктелген жағдайда деректерді қорғайды, бұл басқа жағдайда бұзушыға Windows ортасында қорғалған деректерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Тағы да, ұқсас функция үшінші тарап жеткізушілерінен қолжетімді.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> === Windows PowerShell === [[Microsoft]]-тың жаңа (әдеттегідей) командалық жол қабығы мен сценарий тілі кейбір сервер әкімшілерінің, әсіресе Linux орталарында жұмыс істеуге үйренгендердің арасында танымал болды. Server 2008 бағдарламасына кіретін PowerShell кейбір тапсырмаларды графикалық интерфейс арқылы өтуге қарағанда жылдамырақ және оңайырақ орындай алады.<ref name="n">{{cite web |url = https://www.serverwatch.com/servers/10-coolest-features-in-windows-server-2008/ |title = Windows Server 2008 жүйесіндегі ең керемет 10 мүмкіндік |website = |access-date = 20.05.2010 }}</ref> == Интерфейс == === GUI === Windows Server 2008 стандартты графикалық интерфейспен келеді. Онда терезелер, мәзірлер, батырмалар және басқару панельдері арқылы жүйені басқару мүмкіндігі бар. Интерфейс Windows Aero стиліне ұқсас, бірақ сервер нұсқасында ол әдепкі бойынша толық қосылмауы мүмкін (ресурсты үнемдеу). === Server Manager === Бұл жүйедегі ең басты басқару құралы. Server Manager арқылы: - сервер рөлдерін қосу/өшіру - қызметтерді басқару - жүйелік ақпаратты бақылау орындалады. === Control Panel === Жүйелік баптауларды өзгертуге арналған классикалық интерфейс. Мұнда желі, пайдаланушылар, қауіпсіздік және жабдық параметрлері бар. === Taskbar және Start Menu === Windows Server 2008 интерфейсі [[Windows Vista]] стиліндегі: - Start мәзірі - тапсырмалар жолағы (taskbar) - жылдам іске қосу элементтері арқылы жұмыс істейді. === Server Core интерфейсі === Бұл — графикалық интерфейсі жоқ минимал режим. Ол тек командалық жол (CMD немесе PowerShell) арқылы басқарылады. Бұл режим сервердің қауіпсіздігін және өнімділігін арттырады. === Windows Explorer === Файлдарды басқаруға арналған стандартты интерфейс. Қалталар, дисктер және жүйелік файлдар осы арқылы басқарылады.<ref>Windows Server 2008ді Windows Server 2003 пен салыстыру нәтижесі. 2026 01-22</ref> == Нұсқалары === === Standard === Бұл нұсқа шағын және орта бизнеске арналған. Негізгі серверлік функцияларды қамтиды: файл сервері, принт сервері, домен контроллері. === Enterprise === Орта және ірі ұйымдарға арналған кеңейтілген нұсқа. Көп процессорды қолдайды және жоғары тұрақтылық пен қосымша қауіпсіздік мүмкіндіктері бар. === Datacenter === Ірі деректер орталықтарына арналған ең қуатты нұсқа. Шексіз виртуализация құқықтары бар және үлкен серверлік жүктемелерге арналған. === Web Server === Тек веб-хостингке арналған жеңілдетілген нұсқа. IIS арқылы веб-сайттар мен веб-қосымшаларды іске қосуға бағытталған. === HPC Server === Жоғары өнімді есептеулерге арналған (High Performance Computing). Ғылыми есептеулер мен күрделі модельдеулер үшін қолданылады. === Foundation === Шағын бизнеске арналған ең қарапайым нұсқа. Шектеулі функциялармен, арзан лицензия ретінде ұсынылған.<ref>VMware Windows Server 2008</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ffb9g87z7jq8iqo3ndec5irhsd8t0wc Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3686197 3684175 2026-10-25T15:11:58Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3686197 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-10-24'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1244" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 244] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="319" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 319] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Республика күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="301" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 301] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="271" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 271] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 116] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 113] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 94] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Алматы]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 86] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Ерен еңбегі үшін медалі]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 77] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 72] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 71] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 69] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 66] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[:Сурет:Maket 1.jpg|Сурет:Maket 1.jpg]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaket_1.jpg 63] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 51] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Таскешу керуен сарайы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%88%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 49] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 47] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 47] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 47] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Арғын]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 47] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 46] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 46] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 45] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 44] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 44] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 42] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Жеңіс (футбол клубы)]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 42] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 41] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 41] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 41] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Дулат]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 40] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Жаныс]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 40] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 38] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Лотерея]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%8F 38] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 38] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 35] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 35] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Татьяна Михайловна Савельева]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 35] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 35] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 34] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 33] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 32] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қозыбақов Момбек Жамалбекұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Петр Моисеевич Поспелов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 30] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 30] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[YouTube]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 29] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Аневризма]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0 28] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Албан руы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 27] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Шымыр]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 27] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Ертіс]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 27] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Семей]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 26] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 26] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Рауғаш]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 26] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 25] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 25] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Шежіре]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 25] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 25] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 25] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 24] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 24] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 24] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Есім хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 24] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 24] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Сақтар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Уақ]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 23] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 22] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Феликс Эдмундович Дзержинский]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%81_%D0%AD%D0%B4%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 22] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Бермуд үштағаны]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B4_%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 22] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Отан ордені]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 22] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 22] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Айтжан Нұрмағамбетова]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[КешYOU]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 22] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Абдулла Жармұхамбетов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Астана]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 21] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 21] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Ботбай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 21] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 21] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Шапағат медалі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 20] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 20] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Сиқым]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 20] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 20] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Табын]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 19] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Парасат ордені]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 19] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Қайрат Шотбақов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Әбдуәли Туғанбайұлы Қайдар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 19] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 19] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Бауыржан Мамытбекұлы Сматлаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 19] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 19] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 18] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[:Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері|Санат:Сейфуллин атындағы қазақ агротехникалық университеті түлектері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Ким Чен Ын]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A7%D0%B5%D0%BD_%D0%AB%D0%BD 18] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 18] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Наймандар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Адай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 18] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Жиде]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 18] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Шығай хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Мемлекеттік Егемендік Туралы Декларация]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Досқан Қалиұлы Жолжақсынов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Керей хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қожа]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 18] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Серік Ибрагимов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Байбақты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 17] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Төле би]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 17] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Соңғы көш (роман)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 17] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 17] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Жанар Қожақанқызы Байсемізова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Найзағай]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 17] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Еңбек Даңқы ордені]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Ырысбек Мәуіт]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 16] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 16] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Жансая Мұратбекқызы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 16] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 16] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Адай күйі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 16] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 16] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Үндістан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Дүниежүзілік тарихы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 16] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Даңқ ордені]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 15] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Жаппас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 15] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 15] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қытай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Майқы би]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Африка]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 15] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Уикипедия:Жүктеу/Нұсқаулық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%2F%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Жақайым]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 14] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 14] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B8%D1%84%D1%85%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%82 14] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Дьөрдь Алмаши]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8C%D3%A9%D1%80%D0%B4%D1%8C_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8 14] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Il’han Ihsan]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 14] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 14] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Қармыс батыр Бекболатұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Алтын Қыран ордені]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 14] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Жасуша]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 14] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 14] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Тобықты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Ерлігі үшін медалі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Жиенбет]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 13] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Доспамбет жырау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 13] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 13] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Аустралия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Үркер (роман)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Жандос Қожахметұлы Смағұлов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[BilimLand]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BilimLand 13] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 13] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Ысты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Абай облысындағы өрт]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 13] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[:Санат:Парасат орденінің иегерлері|Санат:Парасат орденінің иегерлері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B8%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 13] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Төртқара]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Гидравлика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 13] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Құран]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Қызылбөрік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 13] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Шақ (етістік)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 12] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 12] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Портсмут (Англия)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%81%D0%BC%D1%83%D1%82_%28%D0%90%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 12] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Логикалық заңдар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%95%D1%80%D1%96_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D1%8B 12] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Логикалық элементтер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Лашын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Махмұд Қашқари]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 12] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[SCAT]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 12] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Мәтін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Ән айту]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Brit Awards]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Brit_Awards 12] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[1991 жыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1991_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Сунақ]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 12] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Атырау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Нұрсейіт Жылқышыбай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қамшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 12] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 12] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Күрестен əлем чемпионаты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD_%C9%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Химия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[2018 жыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2018_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Медеу Сәрсеке]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5 12] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Бейбіт Қорған]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Титаник (фильм, 1997)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_1997%29 12] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Баланың шашын алу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Есентемір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Mercury Prize]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mercury_Prize 11] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Рухия Байдүкенова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%85%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Ахмед Иүгінеки]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 11] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Надежда Давыдовна Тоқаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Еуропа]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 11] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[:Сурет:КІШІ ЖҮЗ.png|Сурет:КІШІ ЖҮЗ.png]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%9A%D0%86%D0%A8%D0%86_%D0%96%D2%AE%D0%97.png 11] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Кетебай Жолайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Арнайы:UrlShortener]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3AUrlShortener 11] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 11] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Германия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Тараз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Төре]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 11] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Кердері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Сақиналар әміршісі (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Нобель сыйлығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Жауынгерлік epлiгi үшін медалі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_ep%D0%BBi%D0%B3i_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Көпатомды спирттер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Хәрри Поттер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Ақжайық ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Уикипедия:Форум/Техникалық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Айбын ордені]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Азия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 11] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 11] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 11] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Шымкент]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 11] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Нұркен Әшімханұлы Өтеуілов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Дәурен Серікбекұлы Серғазин]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 11] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 11] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Есіл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 11] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Ресей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Бас-гитара]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81-%D0%B3%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[30]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=30 11] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Жалау Мыңбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 10] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Тiлеуке Құлекеұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Өскемен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Бэк-вокал]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA-%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%BB 10] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 10] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Ғылым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Абай ауданы (Абай облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Медицина]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Ұзын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Қымыран]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Жозеф Луи Лагранж]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D1%84_%D0%9B%D1%83%D0%B8_%D0%9B%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B6 10] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Ордабасы (футбол клубы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 10] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Сахабалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Көшім (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D1%96%D0%BC_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Барыс ордені]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 10] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Суан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 10] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Ислам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Адам ата]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[BTS]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 10] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Айдос Ербосынұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Шымылдық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[21]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=21 10] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Жапония]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Тотияйындар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Аманжол Жөнекешұлы Қартбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%96%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 10] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Физика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Солтүстік Корея]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 10] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Жайық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Ұлбике Жанкелдіқызы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 10] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Логика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Дем салу (ем)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83_%28%D0%B5%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Тоқтамыс хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Мекке]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 9] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Жауғашты руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Google]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 9] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5_25_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Қазыбек Жарылқасынұлы Иса]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B0 9] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Қатысушы:Ushkyn zhamalbek]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AUshkyn_zhamalbek 9] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Достық ордені]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[5]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5 9] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қызылша (медицина)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%88%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Спандияр Көбеев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%9A%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[2]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2 9] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[:Сурет:Merope.jpg|Сурет:Merope.jpg]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMerope.jpg 9] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 9] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 9] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Жантақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Сақтандыру]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Жетіру]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 9] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 9] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Ноғай-Қазақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 9] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Шиелі ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Тарақты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Арман Тілектесұлы Бердалин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Назарбаев ордені]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Михаин Лопес Нуньес]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%9B%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D0%9D%D1%83%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D1%81 9] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Тест]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%81%D1%82 9] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 9] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Шекті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[CEO]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=CEO 9] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Тұрсын хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Улы жыландар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Кебек хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Қобыланды батыр (жыр)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Шақшақ Жәнібек батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Оралды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Бақыт Мәметқызы Әліпбаева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Жігер (футбол клубы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[10]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=10 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Ойын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Дархан Ермаханұлы Өте]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Абжад]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B6%D0%B0%D0%B4 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Мониторинг]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қатай (тайпа)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Аят әл-Курси]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Құстар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Геродот]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[23]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=23 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Сібір қырғыздары туралы жарғы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Тасмола мәдениеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Бітім Кезбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%B5%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 9] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Үмбетей Тілеуұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 9] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Баян хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Африка өзендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Мысық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Мыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Қатысушы:MuratbekErkebulan]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMuratbekErkebulan 9] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Қымыз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 9] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Философия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Музыкалық аспаптар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Есімдік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Ғибрат Азубаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[16]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16 8] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Дүбәрә]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B1%D3%99%D1%80%D3%99 8] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Таптым-ау сені 2 (фильм, 2024)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D1%82%D1%8B%D0%BC-%D0%B0%D1%83_%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96_2_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 8] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Бата асы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[География ғылымының терминдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 8] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Сербия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қантамырлар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Ирандағы соғыс (2026)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 8] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Есім ханның ескі жолы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Таз руы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Алғашқы ұстаз (кітап)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 8] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Қатысушы:Абилханов Ж/зертхана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%96%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Байұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Қазалы ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Конституция]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Бақыт Қалсапарқызы Шадаева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Уикипедия:Қысқа сілтеме]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 8] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Салық Зиманұлы Зиманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Орхан (Османлы сұлтаны)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Мақаш әкім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 8] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[MrBeast]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=MrBeast 8] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Эякуляция]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%8F%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Америка]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[12]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 8] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Ошақты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282022%29 8] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Ноғай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Әбілқайыр хандығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Қарахан кесенесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[29]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=29 8] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[20]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=20 8] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Ақтау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Қосмекенділер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Кеген (өзен)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 8] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Мақпал Исабекова]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Қамбар батыр (жыр)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 8] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Ақ азу]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D1%83 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Тама]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[15]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Бейнеу ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Нүкеш Бәдіғұлов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D1%88_%D0%91%D3%99%D0%B4%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Қ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Биологиялық мембрана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Салауат]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Қылмыстық іс жүргізу құқығы туралы түсінік және оның қағидалары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Тәж Махал]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Махат Төрәлі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Айдаһар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Қарашайлар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Ат қою рәсімдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Ителі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[4]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Төремұрат Тайлыбекұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Аумағы бойынша шөлдер тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%88%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Қол қою]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 8] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Рәбия сұлтан бегім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Энеолит]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 8] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Сырдария]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[:Санат:Африка футболшылары|Санат:Африка футболшылары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Аутизм]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 8] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Елік]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA 8] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Бауыржан Исаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Атмосфера]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 8] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Рәтбек Нысанбайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9D%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Сарпай (анатомия)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 8] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 8] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Алшын]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 8] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Сауысқан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[1]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1 8] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 8] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 8] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 8] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[НТК (телеарна)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%A2%D0%9A_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 8] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Еуразия бірінші арнасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[I Осман]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 7] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Биология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Түрікмендер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Сәтбаев (қала)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 7] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Мәди Бәпиұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%91%D3%99%D0%BF%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Павлодар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Бата оқыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Ерден Сандыбайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Отырар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Мақтаарал ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Аларман қабілет тепетендігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Хәрри Поттер және алау кубогы (фильм)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D1%8B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Оттегі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Тимур Русланович Турлов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Еркебұлан Тоқтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қайрат Сатыбалдыұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Испания]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Жер жұмыстарын гидромеханикаландыру]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B3%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 7] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Үржар ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Аристотель]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 7] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Мұқан Төлебаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Гауһар Қаспақова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Нұрпейіс Байғанин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Ашамайлы Керей]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Қарагөз (трагедия)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 7] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Мәслихат]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D1%82 7] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Жер бедері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Мерейғалы Қойшыбекұлы Көшкінов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 7] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 7] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Майна]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Беріш]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Нарухито]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%BE 7] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Ыстық ұя]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D1%8F 7] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[МузАРТ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 7] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Ет (тағам)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Әдебиет теориясы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Петропавл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 7] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Заң]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3 7] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Қырымның қырық батыры]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Қояндар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 7] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[19]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=19 7] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[RSS]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=RSS 7] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Жуалы ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[NVIDIA]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=NVIDIA 7] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Баянауыл ұлттық паркі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Райымбек ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Жанқылыш]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%88 7] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Сүре]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[:Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері|Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Тіршілік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Кеген ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Роза Қуанышқызы Рымбаева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Себек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Абзал Темірғалиұлы Құспан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Май]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Олжа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0 7] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 7] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Қазақстан Премьер Лигасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Самырсын]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD 7] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Аюка хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BA%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[6-7]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=6-7 7] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Кевин-Принс Боатенг]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%BD-%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%81_%D0%91%D0%BE%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B3 7] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Тоқаш Бокин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D0%91%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Феминизм]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 7] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Қарауыл (Абай ауданы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Дәулеткерей Шығайұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user jsgdhakdabcgyewtvb763jsb f6738n]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_jsgdhakdabcgyewtvb763jsb_f6738n 7] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Математика]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[11]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11 7] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Шиелі (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Қаныбек Бекболатұлы Жұмашев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Шиқан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[7]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=7 7] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Оториноларингология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қаракөсе]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Хангелді Сырымбетұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Бразилия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Смағұл Сәдуақасов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 7] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Құрлықаралық баллистикалық ракета]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0 7] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Келінжан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Мұхит]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 7] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Алтыншаш Қайыржанқызы Жағанова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%88_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Критерий]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9 7] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Құрмет Белгісі ордені]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 7] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Зорлау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Сегізкөз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%BA%D3%A9%D0%B7 7] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[25]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25 7] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 7] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[2002 жыл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2002_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 7] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Төлегетай баба]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 7] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Ақпан төңкерісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 7] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Жер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[31]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=31 7] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Минет]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 7] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Саят Қабылұлы Медеуов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Бейбітшілік және келісім сарайы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Оргазм]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 7] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Тоқболат]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82 7] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Өлі-тірі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Көкбауыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Динамо (футбол клубы, Шымкент)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%BE_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 7] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Адам қаңқасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Стилистика]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Әлімжан Сейітжанұлы Құртаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Қатаған]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[ISBN]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ISBN 7] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Тоныкөк]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 7] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Василий Васильевич Симачев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Көңлім қайтты достан да, дұшпаннан да...]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%2C_%D0%B4%D2%B1%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B0... 7] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Қуандық Қыстықбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 7] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Кітап]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Қарсақ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 7] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Адай көтерілісі (1870)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 7] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Румыния]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 7] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[:Сурет:Sura11.pdf|Сурет:Sura11.pdf]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura11.pdf 7] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[:Санат:Тағамдар|Санат:Тағамдар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[Айша бибі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 7] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 7] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Ауыз қуысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Барлау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Нью-Йорк]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8C%D1%8E-%D0%99%D0%BE%D1%80%D0%BA 7] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Тұмау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[Қазақстанның ордендері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Бұқар жырау ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Қазақстанның мемлекеттік марапаттары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 7] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Татьяна Витальевна Охлопкова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D1%85%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Астана медалі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 7] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 7] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Гематология]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="970" | 970 | [[Подстёпное (Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%81%D1%82%D1%91%D0%BF%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="971" | 971 | [[Мұхаммед Шайбани]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8 7] |- | data-sort-value="972" | 972 | [[:Сурет:Bakinskii Rabochii 1922 N274.pdf|Сурет:Bakinskii Rabochii 1922 N274.pdf]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABakinskii_Rabochii_1922_N274.pdf 7] |- | data-sort-value="973" | 973 | [[Сиыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} ti6t4rd8qzxjttcsmpg4t7iim5rp8qq Марат Еркімбекұлы Сасанов 0 784221 3686200 3636712 2026-10-25T15:16:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 3686200 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Шынайы есімі = Марат Еркімбекұлы Сасанов |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = [[1971 жыл]] |Туған жері = Октябрьский ауылы, [[Жарма ауданы]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = |Мансабы = өлкетанушы, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = Шығыс Қазақстан өңірінің тарихын зерттеуімен, археологиялық және өлкетану жұмыстарымен танымал |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» медалі (2016) |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Марат Еркімбекұлы Сасанов''' ([[1971 жыл]]ы туған) — [[қазақстан]]дық өлкетанушы, [[Семей]] өңірінің тарихын зерттеуші, «Прииртышье» өлкетану қоғамының төрағасы.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> == Өмірбаяны == Марат Сасанов [[1971 жыл]]ы Семей облысы [[Жарма ауданы]]ндағы Октябрьский ауылында дүниеге келген.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье»|website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Оның өлкетанушылық қызығушылығы бала кезінен басталған. Мектеп жылдарында марка, төсбелгі, вымпел жинаған, кейін әкесінің әкелген көне теңгелері мен әскери медальдарынан кейін [[нумизматика]]ға қызығушылық танытқан. Кейін оның жеке қорында көне заттардың үлкен топтамасы қалыптасты. Үйіндегі еденді ауыстыру кезінде ол 20 көне тиын тапқан. Олардың ішіндегі ең көнесі 1833 жылы соғылған. Сонымен қатар үй маңынан патша армиясы офицерлерінің погондары, [[Ертіс]] өзені жағасынан үлкен зәкір мен [[мамонттар|мамонт]]тың азу тісі табылған.{<ref>{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260513011141/http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |date=2026-05-13 }} |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}.</ref> Осы тарихи жәдігерлерді зерттеу Марат Сасановтың өлкетану және ғылыми ізденіс жұмыстарына белсенді араласуына себеп болды. == Өлкетану қызметі == Марат Сасанов техникумда оқып жүрген кезінде физика пәнінің оқытушысы Павел Николаевич Жуковпен танысты. П. Н. Жуков жастар арасында туған өлкенің тарихына қызығушылық қалыптастыруға көп көңіл бөлген. Ол студенттермен бірге туристік жорықтар ұйымдастырып, тарихи орындарды зерттеуге және ескерткіштерді қалпына келтіруге атсалысқан. Осы қарым-қатынас нәтижесінде Марат Еркімбекұлы «Прииртышье» өлкетану қоғамының жұмысына қосылды. «Прииртышье» өлкетану қоғамы 2005 жылы ресми түрде тіркелді. Оның алғашқы төрағасы Павел Николаевич Жуков болды. 2015 жылғы маусымда өткен «Прииртышье» өлкетану қоғамының отырысында Марат Еркімбекұлы Сасанов қоғам төрағасы болып сайланды.<ref>{{cite web |url=http://oouk.vko.gov.kz/ru/news.htm?id=1209 |title=Краеведческое общество «Прииртышье» |website=Восточно-Казахстанский областной коммунальный музей-заповедник |access-date=29 шілде 2026}}</ref>. Ол Семей өңірінің тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, тарихи жәдігерлерді жинақтау, жастарға өлкетану бағытында тәрбие беру жұмыстарымен айналысады. == Марапаттары == * 2016 жыл — «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі — Қазақстан тарихын зерттеуге қосқан үлесі және жас ұрпақ тәрбиесіне белсенді қатысқаны үшін марапатталды.<ref>{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1600000344 |title=Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы |website=Әділет ақпараттық-құқықтық жүйесі |date=28 қыркүйек 2016}}.</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Қазақстан өлкетанушылары]] [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:1971 жылы туғандар]] pg2s96b3r2u0j0tnz4to7e2tdhp665d Үлгі:Литва қалалары 10 786676 3686247 3685970 2026-10-25T16:27:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3686247 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Литва қалалары |тақырыбы = [[Литва қалаларының тізімі|Литва қалалары]] |сурет2 = |мазмұны = [[Акмяне]]{{•}} [[Алитус]]{{•}} [[Аникщяй]]{{•}} [[Арёгала]]{{•}} [[Балтойи-Воке]]{{•}} [[Биржай]]{{•}} [[Бирштонас]]{{•}} [[Вабальнинкас]]{{•}} [[Варена (Литва)|Варена]]{{•}} [[Варняй]]{{•}} [[Вевис]]{{•}} [[Вейсеяй]]{{•}} [[Векшняй]]{{•}} [[Вилкавишкис]]{{•}} [[Вилькия]]{{•}} [[Вильнюс]]{{•}} [[Вирбалис]]{{•}} [[Висагинас]]{{•}} [[Вянта]]{{•}} [[Гаргждай]]{{•}} [[Гарлява]]{{•}} [[Гельгаудишкис]]{{•}} [[Григишкес]]{{•}} [[Даугай]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Литва елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> gujs7qer75l9gvqarzdx8l9xt0k4x6e 3686436 3686247 2026-10-26T05:47:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3686436 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Литва қалалары |тақырыбы = [[Литва қалаларының тізімі|Литва қалалары]] |сурет2 = |мазмұны = [[Акмяне]]{{•}} [[Алитус]]{{•}} [[Аникщяй]]{{•}} [[Арёгала]]{{•}} [[Балтойи-Воке]]{{•}} [[Биржай]]{{•}} [[Бирштонас]]{{•}} [[Вабальнинкас]]{{•}} [[Варена (Литва)|Варена]]{{•}} [[Варняй]]{{•}} [[Вевис]]{{•}} [[Вейсеяй]]{{•}} [[Векшняй]]{{•}} [[Вилкавишкис]]{{•}} [[Вилькия]]{{•}} [[Вильнюс]]{{•}} [[Вирбалис]]{{•}} [[Висагинас]]{{•}} [[Вянта]]{{•}} [[Гаргждай]]{{•}} [[Гарлява]]{{•}} [[Гельгаудишкис]]{{•}} [[Григишкес]]{{•}} [[Даугай]]{{•}} [[Друскининкай]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Литва елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> rgn5hwkszsyp6un2mvbswto74vz97al 3686609 3686436 2026-10-26T11:03:19Z Мағыпар 100137 үлгі 3686609 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Литва қалалары |тақырыбы = [[Литва қалаларының тізімі|Литва қалалары]] |сурет2 = |мазмұны = [[Акмяне]]{{•}} [[Алитус]]{{•}} [[Аникщяй]]{{•}} [[Арёгала]]{{•}} [[Балтойи-Воке]]{{•}} [[Биржай]]{{•}} [[Бирштонас]]{{•}} [[Вабальнинкас]]{{•}} [[Варена (Литва)|Варена]]{{•}} [[Варняй]]{{•}} [[Вевис]]{{•}} [[Вейсеяй]]{{•}} [[Векшняй]]{{•}} [[Вилкавишкис]]{{•}} [[Вилькия]]{{•}} [[Вильнюс]]{{•}} [[Вирбалис]]{{•}} [[Висагинас]]{{•}} [[Вянта]]{{•}} [[Гаргждай]]{{•}} [[Гарлява]]{{•}} [[Гельгаудишкис]]{{•}} [[Григишкес]]{{•}} [[Даугай]]{{•}} [[Друскининкай]]{{•}} [[Дукштас]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Литва елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> 4d4ckw6w3y9mmzitppk6sb0ubo1w7l2 Ар Джей Митт 0 788364 3686559 3684374 2026-10-26T10:05:28Z Marksscheider 183882 3686559 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ар Джей Митт |шынайы есімі = {{lang-en|RJ Mitte}} |сурет = R. J. Mitte by Gage Skidmore.jpg |сурет ені = 250px |сурет атауы = Митт, 2012 жыл |туған кездегі есімі = Рой Франк Митт III |туған күні = 21.08.1992 |туған жері = [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[АҚШ]] |қайтыс болған күні = 12.10.2026 |қайтыс болған жері = [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]] |мамандығы = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{кинопродюсер|АҚШ|XXI ғасыр}} |азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}} |белсенді жылдары = 2006–2026 |марапаттары = |imdb_id = 2666409 |сайты = RJ Mitte |ортаққор = David Fincher }} '''Рой Франк «Ар Джей» Митт III''' ({{lang-en|Roy Frank "RJ" Mitte III}}; {{Туғанкүні|21|8|1992}} [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]], [[Миссисипи]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|12|10|2026}} [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]], [[Техас]], [[АҚШ]]) — Америкалық актер және мүгедектердің құқығын қорғау белсендісі. [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келген Миттке үш жасында [[Балалар милық салдануы|балалар милық салдануы]] (БМС) диагнозы қойылды. 2006 жылы Лос-Анджелес қаласына көшіп, мүгедектік туралы көрермендерге ақпарат беріп, оларды оқытуға болатын актерлік жобаларды табу үшін жеке талант-менеджермен бірге жұмыс істейді. [[Ситуациялық комедия|Ситком]]дардағы шағын рөлдерден кейін ол [[AMC]] телеарнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]» (2008–2013) криминалды драмасындағы басты серпінді рөлі – Уолтер Уайт Кіші рөлін сомдады.<ref name=gazette>{{cite news | author=Tina Calabro | title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist | url=http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF | work=The Pittsburgh Post-Gazette | date=2010-03-17 | accessdate=2010-09-05 | archivedate=2010-03-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322204457/http://www.post-gazette.com/pg/10076/1043265-67.stm#ixzz0yfZw7wEF }}</ref> Митт балалар милық салдануы мен басқа да мүгедектік түрлерінің мәселелерін белсенді түрде көтерді. Ол [[Screen Actors Guild]] (SAG) ұйымының мүмкіндігі шектеулі актерлер өкілі, United Cerebral Palsy ұйымының атақты елшісі және Mitte Foundation [[бейкоммерциялық ұйым]]ының президенті болды.<ref name="BBC Death">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |title=''Breaking Bad'' actor RJ Mitte dies aged 34 |publisher=[[BBC News]] |location=[[Los Angeles]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012210537/https://www.bbc.com/news/articles/cmn045en7d88o/ |archive-date=October 12, 2026 |date=October 13, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Saad, Nardine}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kbtx.com/2026/10/12/breaking-bad-actor-disability-rights-activist-rj-mitte-dies-34/ |title=''Breaking Bad'' actor, disability rights activist RJ Mitte dies at 34 |publisher=[[KBTX-TV]] |orig-date=October 12, 2026 |date=October 12, 2026 |access-date=October 13, 2026 |author=Beard, Brandy}}</ref> 2013 жылы [[SAG-AFTRA]] ұйымының [[Гарольд Рассел]] сыйлығымен марапатталды. == Өмірбаяны == [[Сурет:Aaron Paul, Dean Norris, Anna Gunn, RJ Mitte and Betsy Brandt, May 2009 (14) (RJ Mitte).jpg|thumb|upright|Митт 2009 жылғы [[Пибоди сыйлығы|Пибоди марапаттау рәсімінде]]]] Рой Франк Митт III 1992 жылы 21 тамызда [[Миссисипи]] штатының [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] қаласында дүниеге келді.<ref name="Vice Living">{{Cite web |date=9 June 2020 |title=RJ Mitte of 'Breaking Bad' on Living with Cerebral Palsy |url=https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00 |website=YouTube |access-date=April 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425132109/https://www.youtube.com/watch?v=Cc-cbcJVw00&t=0 |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | title=Birthday: RJ Mitte | date=August 18, 2017 | access-date=June 21, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230623114919/https://madison.com/birthday-rj-mitte/image_068cebe8-8444-11e7-a527-c371fb35595e.html | archive-date=June 23, 2023 | url-status=live }}</ref> Ол шұғыл түрде [[кесар тілігі]] арқылы дүниеге келіп, туған кезде тыныс алмағандықтан, мидың тұрақты зақымдануына (гипоксиялық-ишемиялық энцефалопатияға) ұшырады.<ref>{{cite web |title=R.J. Mitte: 'I have devoted my life to my mom and my sister' |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-my-sister-20190822-p52jty.html |website=www.smh.com.au |date=August 24, 2019 |access-date=November 3, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209200752/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/r-j-mitte-i-have-devoted-my-life-to-my-mom-and-main-family-etc |archive-date=December 9, 2025 |url-status=live }}</ref> Бірнеше аптадан кейін оны Рой Франк Митт кіші мен Дина Митт асырап алды, кейін олар бала екі айлық кезінде ажырасып кеткен.<ref name=":2">{{Cite news |last=Tumin |first=Remy |date=2026-10-12 |title=RJ Mitte, Who Played Walter White's Son on 'Breaking Bad,' Dies at 34 |url=https://www.nytimes.com/2026/10/12/arts/television/rj-mitte-dead.html |access-date=2026-10-13 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Үш жасында оған [[балалар милық салдануы]] диагнозы қойылды, ал дәрігерлер оның табанын түзу мақсатында аяғына алты ай бойы гипс салды.<ref name="Vice Living"/> Ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін оны анасы тәрбиелеп, ол [[Лафейет (Луизиана)|Лафайет]] пен [[Остин]] арасында уақыт бөліп өмір сүрді.<ref>{{Cite web |last=Epstein |first=Elena |date=April 6, 2015 |title=BREAKING BAD'S RJ MITTE ON GROWING UP WITH CP |url=https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |access-date=2026-10-12 |website=LA Parent |archive-url=https://web.archive.org/web/20260410083634/https://www.laparent.com/special-needs-RJ-Mitte |archive-date=April 10, 2026 |url-status=live}}</ref><ref name=":2" /> Анасы көлік апатынан кейін сал болып қалған соң,<ref>{{Cite web |last=AOL |date=2026-10-13 |title=What was RJ Mitte’s net worth? Breaking Bad star once revealed how his manager stole his money - AOL |url=https://www.aol.com/articles/rj-mitte-net-worth-breaking-082557000.html |access-date=2026-10-13 |website=AOL.com |language=en}}</ref> Митт 13 жасында отбасы үшін қаржылық жауапкершілікті өзіне алды. Бұл кезде отбасында ол 11 жаста болғанда дүниеге келген қарындасы Ласианна Карриер де болған. 2015 жылғы жағдай бойынша ол анасы мен қарындасын толықтай қаржылық қамтамасыз етіп отырды.<ref>{{Cite news |last=Ferguson |first=Donna |date=2016-02-17 |title=RJ Mitte: 'Breaking Bad didn't even make me a millionaire' |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/money/fame-fortune/rj-mitte-breaking-bad-didnt-even-make-me-a-millionaire/ |access-date=2022-04-03 |issn=0307-1235 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601231432/http://www.telegraph.co.uk/finance/personalfinance/fameandfortune/11591741/Steve-Backshall-My-starting-pay-with-the-BBC-was-bonkers.html |archive-date=June 1, 2015 |url-status=live}}</ref> Митт балалық шағының көп бөлігінде ортопедиялық аяқ киім кигізіліп, балдақтар қолданылды. Спорт пен жаттығулардың арқасында оның денесі уақыт өте келе шынығып, жасөспірім шағында жүру құрылғыларын пайдалануды тоқтатты.<ref name="CST">{{cite web|url=https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|title='Breaking Bad's' R.J. Mitte talks about living with cerebral palsy|author=Natasha Wasinkski|date=October 10, 2013|work=Chicago Sun-Times|access-date=January 4, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105060504/https://www.suntimes.com/lifestyles/23075431-423/breaking-bads-rj-mitte-talks-about-living-with-cerebral-palsy.html|archive-date=January 5, 2014|url-status=live}}</ref> 2006 жылы кіші қарындасы киноөндірістен жұмыс ұсынысын алғаннан кейін ол отбасымен бірге Калифорния штатындағы Лос-Анджелес қаласына қоныс аударды.<ref>{{cite news|last1=Calabro|first1=Tina|title='Breaking Bad' actor RJ Mitte finds 'perfect role' prepared him to become an activist|url=https://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|access-date=October 20, 2015|work=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 17, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007205329/http://www.post-gazette.com/tv-radio/2010/03/17/Breaking-Bad-actor-RJ-Mitte-finds-perfect-role-prepared-him-to-become-an-activist/stories/201003170257|archive-date=October 7, 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Turnquist|first1=Kristi|title='Breaking Bad' costar RJ Mitte on ability, disabilities, and filming in Portland|url=https://www.oregonlive.com/movies/2010/10/breaking_bad_costar_rj_mitte_o.html|access-date=October 20, 2015|work=The Oregonian|date=October 21, 2010}}</ref> Митт 2018 жылдан бері Кеннеди Суареспен қарым-қатынаста болды (олар бұған дейін де ұзақ уақыт бойы дос болған). Ол 2025 жылдың қазан айында олардың үйлену тойына атастырылғаны туралы жариялады.<ref>{{cite web|last=Robinette|first=Ashlyn|url=https://people.com/breaking-bad-star-rj-mitte-is-engaged-to-kennedy-suarez-exclusive-11830890|title=Breaking Bad Star RJ Mitte Is Engaged! All the Details of His Proposal to Kennedy Suarez (Exclusive)|date=October 16, 2025|access-date=October 16, 2025|website=People|language=En-US}}</ref> == Мансабы == [[Disney Channel|Disney]] жасөспірімдерге арналған «[[Ханна Монтана]]» ситкомындағы рөлдерді қоса алғанда, бірнеше эпизодта көпшілік көріністерде ойнағаннан кейін, Митт киноға қызығушылық танытып, актерлік шеберлік сабақтарын алуға шешім қабылдады.<ref name="HuffPost">{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On ''Hannah Montana'' Together |last=Clements |first=Erin |date=September 18, 2013 |website=The Huffington Post |access-date=September 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722115347/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/18/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385.html |archive-date=July 22, 2017 |url-status=live}}</ref> Көп ұзамай оған AMC арнасының «[[Жамандыққа бет бұру|Брекинг Бэд]]» сериалынан балалар милық салдануы бар Уолтер Уайт кіші рөлі ұсынылды. Бұл кейіпкер сериал авторы [[Винс Гиллиган]]ның балалар милық салдануы бар және балдақ қолданатын досының бейнесі негізінде жасалған еді;<ref name="BBC Death"/> сериалда кейіпкер жүру үшін балдақ қолданғанымен, Миттің өзі ол кезде шынайы өмірде балдаққа мұқтаж болмаған.<ref>{{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-mar-02-ca-mitte2-story.html |title=For once, his disability was an advantage |last=Gajewski |first=Josh |work=Los Angeles Times |date=March 2, 2008 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> [[Variety]] журналының шолушысы Дэниел Д'Аддарио Миттің ойынын «мүгедектік өкілдігі үшін үлкен серпіліс» деп атады. Миттің пікірінше, бұл рөл «мен ешқашан жете алмайтын ... өте жоғары стандарттар орнатты».<ref>{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/columns/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-1236909529/ |title=''Breaking Bad'' Star RJ Mitte's Heartbreaking Performance as Walter White Jr. Was a Breakthrough for Disability Representation |last=D'Addario |first=Daniel |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> 2013 жылғы Media Access Awards марапаттау рәсімінде Митт сериалындағы Уолтер Уайт кіші рөлі үшін SAG-AFTRA ұйымының Гарольд Рассел сыйлығын алды, сондай-ақ саңырау актер [[Райан Лейнге]] өз атындағы RJ Mitte Diversity Award марапатын табыстады.<ref name="2013MAA">{{cite web |date=November 1, 2013 |title=2013 Media Access Awards |url=https://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103072313/http://www.wga.org/content/default.aspx?id=5341 |archive-date=January 3, 2014 |work=Writers Guild of America }}</ref> Screen Actors Guild Митті мүмкіндігі шектеулі актерлердің ресми өкілі етіп тағайындады, сонымен қатар ол мүмкіндігі шектеулі әртістерді жұмыспен қамтитын Inclusion in the Arts and Media of Performers with Disabilities ұйымының өкілі болды.<ref>{{cite news |last=Wolfe |first=Kathi |url=http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |title=For Mitte, 'Bad' Rep is Good |work=Independence Today |date=April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192518/http://www.itodaynews.com/2012-issues/april2012/Mitte.htm |archive-date=March 3, 2016 |access-date=February 19, 2013 |url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aaron Paul, Bryan Cranston, Anna Gunn, RJ Mitte & Dean Norris (42699855465).jpg|left|thumb|2018 жылғы [[San Diego Comic-Con|Сан-Диего Комик-Кондағы]] «Брекинг Бэд» сериалының актерлік құрамы. ({{abbr|Солдан оңға қарай|Left to right}}): [[Аарон Пол]], [[Брайан Крэнстон]], [[Анна Ганн]], Митт, [[Дин Норрис]].]] 2011 жылы Митт «Стумп» (Stump) қысқа метражды хоррор фильмінде басты рөлді сомдады.<ref name="WSU Stump"/> Сол жылы ол Тара Каликоның жоғалу оқиғасына арналған «Жоғалғандар: Тара Каликоның хикаясы» (Vanished: The Tara Calico Story) деректі фильмінің атқарушы продюсері ретінде жұмыс істеді.<ref>{{cite web |url=http://www.indiegogo.com/TaraCalico |title=Vanished: The Tara Calico Story |publisher=Indiegogo |access-date=March 10, 2013 |archive-date=September 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921175059/http://www.indiegogo.com/projects/vanished-the-tara-calico-story |url-status=dead }}</ref> «Брекинг Бэд» сериалы аяқталғаннан кейін (және аяқталар тұста) Митт «Соңғы заттар үйі» (House of Last Things, 2013),<ref name="Influx House"/> «Диксиленд» (Dixieland, 2015)<ref name="THR Dixieland"/> фильмдерінде ойнады және «Дагты кім айдап келеді?» (Who's Driving Doug, 2016) фильмінде басты рөлді сомдады.<ref name="THR Doug"/> Сонымен қатар ол 2012 жылы «Вегас» (Vegas) сериалында эпизодтық рөлде көрініп,<ref name="THR Vegas"/> 2014 жылы «Туғаннан ауысқандар» (Switched at Birth) сериалында тұрақты кейіпкердің рөлін атқарды.<ref name="Digital Spy Switched"/> 2017 жылы ол «Беар Гриллспен бірге атақтылар аралы» (Celebrity Island with Bear Grylls) шоуының екінші маусымына қатысып,<ref name="Radio Times Grylls"/> лагерьдің ұйымдастырылмағанына байланысты екінші сериясында жобадан кетіп қалды.<ref name="Digital Spy Grylls"/> Митт 2014 жылғы көктемгі Gap жарнамалық науқанына модель ретінде қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|title=Gap Goes Back To Basics For Spring|first1=Chanel|date=February 18, 2014|website=HuffPost|last1=Parks|access-date=October 12, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208123811/https://www.huffpost.com/entry/gap-spring-campaign-2014_n_4810110|archive-date=December 8, 2025|url-status=live}}</ref> Ол Америка неврология академиясы шығаратын [[Neurology Now]] журналының 2015 жылғы ақпан/наурыз айындағы санының мұқабасына шықты. Бұл санда оның қысқаша өмірбаяны, сондай-ақ балалар милық салдануы, буллинг және актерлік мансабы туралы ойлары қамтылды.<ref>{{cite journal |url=https://www.brainhealth.com/voices/celebrity-profiles/rj-mitte-busting-cerebral-palsy-stereotypes/ |last=Childers |first=Linda |date=February 2015 |title=Breaking Good: After the role of a lifetime, Breaking Bad's RJ Mitte is busting stereotypes about cerebral palsy and speaking out against bullying |journal=Neurology Now |volume=11 |issue=1 |pages=22–25 |publisher=American Academy of Neurology <!--|doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5|doi-broken-date=October 12, 2026--> |doi=10.1097/01.NNN.0000461241.05321.d5 |doi-broken-date=October 13, 2026 |s2cid=147052248 }}</ref> Сондай-ақ 2015 жылы ол United Cerebral Palsy атақты елшісі болып тағайындалды.<ref>{{cite web |title=Celebrity Ambassadors |url=https://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |access-date=June 18, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609225117/http://ucp.org/about/celebrity-ambassadors/ |archive-date=June 9, 2015 |url-status=live}}</ref> 2015 жылдың маусымында ол [[Вивьен Вествуд]]тың сән көрсетілімінде подиумға шықты.<ref>{{cite magazine | last=Locker | first=Melissa | title=Breaking Bad's Walt Jr. Walked In A Vivienne Westwood Fashion Show | magazine=TIME | date=June 22, 2015 | url=https://time.com/3930251/breaking-bad-walt-jr-vivienne-westwood-fashion-show/ | access-date=July 13, 2025}}</ref> 2015 жылдың қарашасында Миттің Британдық [[Channel 4]] арнасының 2016 жылғы Рио жазғы Паралимпиада ойындарын көрсету аясында жүргізушілердің бірі болатыны жарияланды.<ref>{{Cite web |title=Breaking Bad actor RJ Mitte joins Channel 4's Paralympics presenters |url=https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |access-date=January 21, 2021 |website=Channel 4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133724/https://www.channel4.com/press/news/breaking-bad-actor-rj-mitte-joins-channel-4s-paralympics-presenters |archive-date=January 19, 2024 |url-status=live}}</ref> 2016 жылы ол ағылшынның Nothing but Thieves рок-тобының «If I Get High» әніне түсірілген бейнебаянында өнер көрсетті.<ref>{{cite web |title=Nothing But Thieves hire 'Breaking Bad's RJ Mitte for emotional 'If I Get High' video |url=https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |website=nbhap.com |date=February 10, 2016 |access-date=April 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425131757/https://nbhap.com/blog/nothing-but-thieves-if-i-get-high |archive-date=April 25, 2025 |url-status=live }}</ref> [[Сурет:RJ Mitte by Gage Skidmore 3.jpg|thumb|Митт 2024 жылғы [[Rose City Comic Con]] фестивалде|275x275px]] Митт «Еске түсіру» (The Recall, 2017),<ref name="Slant Recall"/> «Уақытты бөлісу» (Time Share, 2018)<ref name="THR Time Share"/> және «Өзен қанға боялғанда» (River Runs Red, 2018)<ref name="THR River"/> сияқты бірнеше ғылыми-фантастикалық және триллер фильмдерінде ойнады, сондай-ақ 2019 жылы балалар милық салдануы бар адамның рөлін сомдаған «Санни үшін күрес» (Standing Up for Sunny) комедиялық фильмінде басты рөлді атқарды.<ref name="SMH Sunny"/> Теледидарда ол 2018 жылы «Бұл жақын» (This Close) сериалының бір эпизодында,<ref name="Paste Close"/> 2019 жылы «Қазіргі апокалипсис» (Now Apocalypse) сериалының екі эпизодында көрінді,<ref name="Deadline Apocalypse"/> ал 2022 жылы «Әділдік сақшылары» (The Guardians of Justice) сериалында басты рөлдердің бірін ойнады.<ref name="BGR Guardians"/> Митт «Оук бөлмесі» (The Oak Room, 2020),<ref name="Guardian Oak Room"/> «Көрінбейтін» (The Unseen, 2023)<ref name="Deadline Unseen"/> және «Триумф» (Triumph, 2021) фильмдерінде басты кейіпкерлерді сомдады (соңғысының атқарушы продюсері де болды),<ref name="Independent Triumph"/> кейін «Мені өлтір, сүйіктім» (Love Me Dead, 2024) және «Уэстгемптон» (Westhampton, 2026) фильмдерінде рөлдер алды.<ref name="Variety Westhampton"/> Ол Джош Уэббердің «Мені өлтір, сүйіктім» фильмінде басты рөлді сомдады, бұл фильм 2024 жылы Германияда көрсетілді; кейінгі өзгерістер мен қайта түсірілімдерден кейін ол 2026 немесе 2027 жылы «Кэсси» (Cassi) деген атпен шығарылуы жоспарланған.<ref name="Deadline Cassi"/> Миттің соңғы рөлдерінің қатарына «Бейтаныс адамдармен сөйлесу» (Talking to Strangers) және «Бір көзі ашық» (One Eye Open) фильмдері кірді (екеуі де 2026 жылы шыққан), және ол қайтыс болуына бірнеше күн қалғанда осы фильмдерді белсенді түрде жарнамалап жүрді.<ref name="Variety Death"/><ref name="People Open"/> 2025 жылдың қараша айында «Iced Coffee Hour» подкастына берген сұхбатында Митт салық төлеуге арналған ақшаны ұрлады деп айыптаған және өзіне жалған салық декларацияларын ұсынған бизнес-менеджерді жалдағаннан кейін қаржылық қиындықтарға тап болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, туындаған салық міндеттемелері мен пайыздарын төлеуге он жыл уақыт кеткен, және ол: «Мен «Брекинг Бэдтен» алған ақшама қарағанда салыққа көбірек төледім», - деп атап өтті.<ref>{{Cite web |last=Davies |first=Matt |title=RJ Mitte 'barely saw Breaking Bad money' as financial manager left him in years of debt |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/rj-mitte-barely-saw-breaking-37766633 |access-date=October 13, 2026 |website=www.mirror.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Art |first=Pop Culture & |date=October 13, 2026 |title=RJ Mitte’s financial ordeal resurfaces following his death: ‘I’ve paid more in taxes than I got from Breaking Bad’ |url=https://tribune.com.pk/story/2634616/rj-mittes-financial-ordeal-resurfaces-following-his-death |access-date=October 13, 2026 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ==Қайтыс болуы== Митт 2026 жылы 12 қазанда [[Техас]] штатының [[Браунсвилл (Техас)|Браунсвилл]] қаласындағы өз үйінде 34 жасында қайтыс болды. Жедел жәрдем қызметіне сағат 12:50-де қоңырау түсіп, олар оның тұрғылықты жеріне келді,<ref name=":1">{{Cite news |date=October 12, 2026 |title=Breaking Bad Star RJ Mitte, Disability Advocate Who Played Walter White's Son, Dies at 34 |url=https://people.com/breaking-bad-actor-rj-mitte-dies-at-34-12170791 |access-date=October 12, 2026 |work=People|last1=Blanchet|first1=Brenton|last2=Mandell|first2=Sean|last3=Bacher|first3=Danielle}}</ref> жергілікті билік өкілдері оның сағат 1:32-де қайтыс болғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte, actor best known for playing Walter White Jr. on 'Breaking Bad,' dies at 34 |url=https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |access-date=October 13, 2026 |website=NBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012211934/https://www.nbcnews.com/news/obituaries/rj-mitte-walter-white-jr-breaking-bad-dies-34-rcna603081 |archive-date=October 12, 2026 |url-status=live|last1=Helsel|first1=Phil|last2=Gandhi|first2=Insiya|last3=Arcodia|first3=Juliette}}</ref> Оның өкілі Миттің [[Өзін-өзі өлтіру|өзіне-өзі қол жұмсау]] арқылы қайтыс болғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Breaking Bad Actor and Disability Activist RJ Mitte's Death at 34 Confirmed as Suicide: Rep |url=https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |date=October 12, 2026 |last1=Hurtado |first1=Yamillah |website=People |last2=Mandell |first2=Sean |archive-url=https://web.archive.org/web/20261013085736/https://people.com/breaking-bad-rj-mitte-cause-of-death-confirmed-suicide-rep-12171018 |archive-date=October 13, 2026 |url-status=live}}</ref> Ол соңғы рет көпшілік алдында қайтыс болуынан сегіз күн бұрын 2026 жылғы Альбукерке халықаралық әуе шары фестивалінде «Брекинг Бэд» сериалындағы әріптесі Луис Монкадамен бірге көрінген еді.<ref>{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=RJ Mitte Made His Final Appearance Alongside Breaking Bad Costar Luis Moncada in New Mexico 8 Days Before His Death |url=https://people.com/rj-mitte-final-appearance-alongside-breaking-bad-costar-luis-moncada-new-mexico-8-days-before-death-12171014 |access-date=October 12, 2026 |work=People}}</ref> Митттің бірнеше әріптестері, соның ішінде «Брекинг Бэд» актерлері [[Брайан Крэнстон]], [[Аарон Пол]], [[Дин Норрис]] және «Туғаннан ауысқандар» сериалының әріптестары [[Марли Матлин]] мен [[Лиа Томпсон]] көңіл айтып, естеліктерімен бөлісті. Миттің экрандағы әкесінің рөлін сомдаған Крэнстон оның табандылығын жоғары бағалап: «Ол ешқашан, ешқашан бұл қиындықты [балалар милық салдануын] ештеңеге сылтау етіп пайдаланған жоқ», деп жазды.<ref>{{Cite news |last=Flam |first=Charna |date=October 12, 2026 |title=Bryan Cranston Mourns Breaking Bad Son RJ Mitte's Death by Suicide: 'Why?' |url=https://people.com/bryan-cranston-mourns-breaking-bad-son-rj-mitte-death-by-suicide-why-12171294 |access-date=October 13, 2026 |work=People}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bad-stars-react-r-j-mitte-death-1236728237/ |title=''Breaking Bad'' Stars Bryan Cranston, Aaron Paul, Others Remember R.J. Mitte: 'Sweetheart of a Young Man' |last=Thomas |first=Carly |work=The Hollywood Reporter |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2026/10/rj-mitte-reactions-breaking-bad-stars-1237155093/ |title=RJ Mitte Remembered By ''Breaking Bad'' Co-Stars: 'This Is So Heartbreaking' |last=Tinoco |first=Armando |work=Deadline Hollywood |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> ==Фильмография== ===Кино=== {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | Д |- | 2011 | ''Stump'' | Тим | align="center" | <ref name="WSU Stump">{{Cite news |last=Nakata |first=Steve |date=March 22, 2022 |title='Breaking Bad' star to discuss how cerebral palsy helped shape his career |url=https://news.wsu.edu/news/2022/03/22/breaking-bad-star-to-discuss-how-cerebral-palsy-helped-shape-his-career/ |work=WSU Insider |publisher=Washington State University}}</ref> |- | 2013 | ''House of Last Things'' | Тим | align="center" | <ref name="Influx House">{{Cite news |last=Qateel |first=Nav |title=An undeniably effective movie |url=https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |access-date=October 12, 2026 |work=Influx Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518060914/https://influxmagazine.com/house-of-last-things/ |archive-date=May 18, 2026 |url-status=live}}</ref> |- | 2015 | ''Dixieland'' | Си-Джей | align="center" | <ref name="THR Dixieland">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/dixieland-tribeca-review-788994/ |title=''Dixieland'': Tribeca Review |last=Linden |first=Sheri |work=The Hollywood Reporter |date=April 19, 2015 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2016 | ''Who's Driving Doug'' | Даг | align="center" | <ref name="THR Doug">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/whos-driving-doug-film-review-864570/ |title=''Who's Driving Doug'': Film Review |last=Farber |first=Stephen |work=The Hollywood Reporter |date=February 12, 2016 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2017 | ''The Recall'' | Брендан | align="center" | <ref name="Slant Recall">{{cite web |url=https://www.slantmagazine.com/film/the-recall/ |title=Review: ''The Recall'' |last=Smith |first=Derek |work=Slant Magazine |date=June 14, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | ''Time Share'' | Том | align="center" | <ref name="THR Time Share">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/time-share-1077061/ |title=''Time Share'': Film Review {{!}} Sundance 2018 |last=Scheck |first=Frank |work=The Hollywood Reporter |date=January 22, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | ''River Runs Red'' | Томас офицер | align="center" | <ref name="THR River">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/river-runs-red-trailer-taye-diggs-george-lopez-revenge-thriller-1146857/ |title=Taye Diggs, George Lopez Revenge Thriller ''River Runs Red'' Acquired by Cinedigm (Exclusive) |last=Lewis |first=Hilary |work=The Hollywood Reporter |date=September 25, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | rowspan="2"|2019 | ''Standing Up for Sunny'' | Трэвис | align="center" | <ref name="SMH Sunny">{{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/why-the-kid-from-breaking-bad-walked-out-of-his-new-australian-comedy-20190613-p51xej.html |title=Why the kid from ''Breaking Bad'' walked out of his new Australian comedy |last=Maddox |first=Garry |work=The Sydney Morning Herald |date=June 13, 2019 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | ''Carol of the Bells'' | Скотт Джонсон | align="center" | <ref>{{cite web|url=https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|title=Inclusion Films Produces the Award-Winning Film, Carol of the Bells|date=February 28, 2020|publisher=Special Needs Resource Foundation of San Diego|access-date=February 28, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250516005634/https://specialneedsresourcefoundationofsandiego.com/inclusion-films-produces-the-award-winning-film-carol-of-the-bells/|archive-date=May 16, 2025|url-status=live}}</ref> |- | 2020 | ''The Oak Room'' | Стив | align="center" | <ref name="Guardian Oak Room">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2021/apr/20/the-oak-room-review-rj-mitte-bar-room-tales |title=''The Oak Room'' review – bar-room tales brew up a storm |last=Hoad |first=Phil |work=The Guardian |date=April 21, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2021 | ''Triumph'' | Майк (сонымен қатар атқарушы продюсер) | align="center" | <ref name="Independent Triumph">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/rj-mitte-interview-triumph-breaking-bad-b1871880.html |title=RJ Mitte: 'My goal is to show people how normal disability is' |last=Rampton |first=James |work=The Independent |date=June 24, 2021 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2023 | ''The Unseen'' | Томми Олсон | align="center" | <ref name="Deadline Unseen">{{cite web |title=Jennifer A. Goodman Thriller 'The Unseen' Starring 'Breaking Bad's RJ Mitte Acquired By Gravitas Ventures |url=https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |website=Deadline |author-first1=Matt |author-last1=Grobar |date=March 16, 2023 |access-date=October 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720092452/https://deadline.com/2023/03/rj-mitte-movie-the-unseen-release-date-gravitas-ventures-1235301702/ |archive-date=July 20, 2023 |url-status=live }}</ref> |- | 2024 | ''Love Me Dead'' | Исаак | align="center" | <ref name="Deadline Cassi"/> |- | 2025 | ''Westhampton'' | Фитц | align="center" | <ref name="Variety Westhampton">{{cite web |url=https://variety.com/2025/film/markets-festivals/westhampton-finn-wittrock-rj-mitte-jake-weary-acquired-new-distributor-obscured-releasing-1236607490/ |title=''Westhampton'' With Finn Wittrock, RJ Mitte and Jake Weary Acquired by New Distributor Obscured Releasing (EXCLUSIVE) |last=Lang |first=Brent |work=Variety |date=December 12, 2025 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''Talking to Strangers'' | Джошуа | align="center" | <ref name="Variety Death">{{cite web |url=https://variety.com/2026/tv/news/rj-mitte-dead-breaking-bad-1236909451/ |title=RJ Mitte, ''Breaking Bad'' Star, Dies at 34 |last=Shanfeld |first=Ethan |work=Variety |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | ''One Eye Open'' | Брэд Эверетт | align="center" | <ref name="People Open">{{cite web |url=https://people.com/rj-mitte-s-heartbroken-costars-on-breaking-bad-speak-out-after-his-death-at-34-12171021 |title=RJ Mitte's 'Heartbroken' Costars on ''Breaking Bad'' Speak Out After His Death at 34 |last=Moore |first=Julia |work=People |date=October 12, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | TBA | ''Cassi'' | Исаак | align="center" | <ref name="Deadline Cassi">{{cite web |url= https://deadline.com/2026/09/dove-cameron-rj-mitte-thriller-cassi-sales-launch-toronto-1237101557/ |title=Dove Cameron & RJ Mitte Thriller ''Cassi'' Gets Sales Launch At TIFF Market |last=Wiseman |first=Andreas |work=Deadline Hollywood |date=September 14, 2026 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |} ===Телевизия=== {| class="wikitable sortable" |- ! Жыл ! Атауы ! Рөлі ! class="unsortable" | Ескертпелер ! class="unsortable" | Д |- | 2006 | ''Everybody Hates Chris'' | Көрермен | Титрде көрсетілмеген; эпизод: "Everybody Hates Elections" |<ref>{{Cite web |date=October 30, 2014 |title=RJ MITTE OPENS UP ABOUT LIVING WITH A DISABILITY, ACTING, DATING AND HOLLYWOOD - EXCLUSIVE INTERVIEW |work=THE UNTITLED MAGAZINE |url=https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |access-date=October 12, 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909001707/https://untitled-magazine.com/rj-mitte-opens-up-about-living-with-a-disability-acting-dating-and-hollywood-exclusive-interview/ |archive-date=September 9, 2026 |url-status=live}}</ref> |- | 2007 | ''Hannah Montana'' | Мектеп споршысы | Титрде көрсетілмеген; эпизод: "Schooly Bully" |<ref>{{cite web |first=Erin |last=Clements |title=RJ Mitte, Miley Cyrus Appeared On 'Hannah Montana' Together |url=https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |website=Huffington Post |date=September 18, 2013 |access-date=September 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612235720/https://www.huffpost.com/entry/rj-mitte-miley-cyrus_n_3947385 |archive-date=June 12, 2023 |url-status=live}}</ref> |- | 2008–2013 | ''[[Жамандыққа бет бұру|Breaking Bad]]'' | Уолтер Уайт кіші | Басты рөл |<ref name=":1"/> |- | 2013 | ''Vegas'' | Расс Остер | Эпизод: "Paiutes" |<ref name="THR Vegas">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/breaking-bads-rj-mitte-books-385802/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte Books Ticket to CBS' ''Vegas'' (Exclusive) |last=Goldberg |first=Lesley |work=The Hollywood Reporter |date=November 2, 2012 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2014 |''Switched at Birth'' | Кэмпбелл Бингман | Тұрақты рөл; 9 эпизод |<ref name="Digital Spy Switched">{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a520860/breaking-bad-rj-mitte-joins-switched-at-birth/ |title=''Breaking Bad'' RJ Mitte joins ''Switched at Birth'' |last=Harp |first=Justin |work=Digital Spy |date=October 4, 2013 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2016 | ''Robot Chicken'' | Уолтер Уайт кіші (дауыс) | Эпизод: "Food" |<ref>{{cite web |first=Jake |last=Rohn |title=Exclusive: RJ Mitte Is Down To Voice 'Walter White Jr.' In A Robot Chicken Movie |url=https://www.movieranker.com/articles/rj-mitte-exclusive |website=Movie Ranker |access-date=September 1, 2023}}</ref> |- | 2017 | ''The Celebrity Island with Bear Grylls'' | Қатысушы | 2-маусым; 2 эпизод |<ref name="Radio Times Grylls">{{cite web |url=https://www.radiotimes.com/tv/entertainment/reality-tv/breaking-bad-star-rj-mitte-on-surviving-bullying-trolls-and-the-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad'' star RJ Mitte on surviving bullying, trolls and ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Harrison |first=Ellie |work=Radio Times |date=August 29, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref><ref name="Digital Spy Grylls">{{cite web |url=https://www.digitalspy.com/tv/reality-tv/a837335/breaking-bad-rj-mitte-quits-celebrity-island-with-bear-grylls/ |title=''Breaking Bad''{{'}}s RJ Mitte QUITS ''Celebrity Island with Bear Grylls'' |last=Houghton |first=Rianne |work=Digital Spy |date=September 6, 2017 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2018 | ''This Close'' | Ти-Джей Блэк | Эпизод: "Who We Are" |<ref name="Paste Close">{{cite web |url=https://www.pastemagazine.com/tv/this-close/this-close-wastes-its-compelling-premise |title=''This Close'' Wastes Its Compelling Premise |last=Oller |first=Jacob |work=Paste |date=February 16, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2019 | ''Now Apocalypse'' | Лейф | Тұрақты рөл; 2 эпизод |<ref name="Deadline Apocalypse">{{cite web |url=https://deadline.com/2018/06/now-apocalypse-rj-mitte-grace-victoria-cox-recur-starz-comedy-series-1202418759/ |title=''Now Apocalypse'': RJ Mitte & Grace Victoria Cox Set To Recur On Starz Comedy Series |last=Petski |first=Denise |work=Deadline Hollywood |date=June 28, 2018 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |- | 2022 | ''The Guardians of Justice'' | Майнд Мастер | Басты рөл |<ref name="BGR Guardians">{{cite web |url=https://www.bgr.com/entertainment/netflixs-new-superhero-show-might-be-the-weirdest-thing-you-ever-watch/ |title=Netflix' New Superhero Show Might Be The Weirdest Thing You Ever Watch |last=Meek |first=Andy |work=BGR |date=March 4, 2022 |accessdate=October 13, 2026 }}</ref> |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} cf1gkryk73k8t3ceq6gqpv0brojcwbi Асыл Сөздер 0 788552 3686537 3682767 2026-10-26T09:09:48Z Qarakesek 7093 3686537 wikitext text/x-wiki '''Асыл Сөздер''' (кейде Тылсым Сөздер) — [[Баһаи]] сенімінің негізін қалаушысы [[Баһаулла]] шамамен 1858 жылы жазған кітап. Ол бұл еңбекті [[Бағдат]]та айдауда жүрген кезінде, Тигр өзенінің жағалауымен серуендеп жүріп жазған. Кітаптың бір бөлігі араб тілінде, ал екінші бөлігі парсы тілінде жазылған. Асыл Сөздер 153 қысқа афоризмнен (оның 71-і [[араб тілі]]нде, 82-сі [[парсы тілі]]нде) тұратын жинақ түрінде жазылған. Баһаулланың айтуынша, ол мұнда белгілі бір рухани ақиқаттардың негізгі мәнін алып, оларды қысқаша түрде баяндаған. Баһаулланың ұлы әрі оның ілімінің ресми түсіндірушісі [[Абдул-Баһа]] баһаиларға бұл мәтіндерді күн сайын, таңертең және кешке оқып, ондағы жасырын даналықты күнделікті өмірде қолдануға кеңес берген. Сондай-ақ ол Асыл Сөздерді — «тәңірлік құпиялар қазынасы» деп атап, оның мазмұны жайлы терең ойланған адам үшін «құпиялар есігі ашылатынын» айтқан.<ref>{{cite web |title=Hidden Words: References of ʻAbdu'l-Bahá and Shoghi Effendi |url=http://bahai-library.com/compilation_hidden_words_bwc |website=Baháʼí Library Online |publisher=Research Department of the Universal House of Justice |access-date=23 May 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Баһаи]] [[Санат:Араб тіліндегі әдебиет]] [[Санат:Парсы тіліндегі әдебиет]] [[Санат:Алфавит бойынша әдеби шығармалар]] ly2qyzoaot6dgia17nr5ha1kauv8pp2 Таскешу керуен сарайы 0 788645 3686390 3685907 2026-10-25T18:54:17Z Kasymov 10777 3686390 wikitext text/x-wiki '''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]нда, қазіргі [[Мақат]] кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. [[Сурет:Таскешу керуен сарайы (Атырау обл.).jpg|нобай|солға|200px|Таскешу керуен сарайы]] [[Сурет:Таскешу керуен сарай жобасы.jpg|нобай|солға|200px|Таскешу керуен сарай жобасы]] 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.<ref>{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> == Орналасуы == Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының [[Кенбай (Мұқыр ауылдық округі)|Кенбай]] елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, [[Жамансор]] стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған. == Қала туралы деректер == Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»</blockquote> деп көрсетілген.<br /> 1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.<ref>Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.</ref> А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар "Ұзынтам" керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен. 1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар "Тас-Кечу" керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.<ref>Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Таскешу керуен сарай қирандылары.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарай қирандылары]] Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см. Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.<ref>Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.</ref> === 1-бөлме === Керуен сарайдың солтүстік-батыс бұрышында батыстан шығысқа созылған ұзынша келген бөлме. Бөлме көлемі 11.8×4,10 м. Қабырғаның биіктігі 85 см бастапқы қалыңдығы 1,2 болған. Бірақ қабырғаның батыс жағының кірпіштерін бұзып алғаннан, қалыңдығы 95 см-ге дейін кеміген.<br /> Бөлменің солтүстік қабырғасының биіктігі 1 м қалыңдығы 1,25 м. Бөлменің оңтүстік қабырғасының биіктігі 74 см, қабырғаның қалыңдығы 95 см. Шығыс бөлігінде биіктігі 55 см азайған. Бөлменің едені сұрғылт-жасыл түсті сазбен сыланған.<br /> Шұңқырдың қабырғалар тік, түбі тегіс келген, іші қыш кірпіштің сынықтарымен, құм топырақпен толтырылған Шұңқырдың атқарған қызметі әзірге белгісіз, пішініне қарап шаруашылық белгілі бір қызмет атқарған болуы керек. Осы шұңқырдың шығыс жағында 42 см қашықтықта, диаметрі 20 см тереңдігі-27 см болатын тағы бір шұңқыр анықталды. Шұңқырдың пішіні шеңбер тәрізді, қабырғалары тік келіп, түбіне қарай қысыңқы. Түбі тегіс келген, іші құм топырақпен толтырылған. === 2-бөлме === Солтүстік қанаттағы 1-ші бөлменің оңтүстігінде орналасқан. Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,65 м батыстан - шығысқа 3,80 м. Бөлме едені нығыздалып, сұр сазбен сыланған. Еденнің түсі ашық сұр, тегіс келген. [[Сурет:Таскешу. 2-бөлме каны.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. 2-бөлме каны (жылу жүйесі)]] Бөлменің солтүстік қабырғасы, биіктігі 74 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 3,80 м. Бұл қабырға бойындағы суфаның кеңдігі 82 см биіктігі екі қатар қаланды түрінде сақталған. Суфаның ішінде, солтүстік қабырғадан 20 см шығыс қабырғадан 80 см қашықтықта тандыр пеш орналасқан. Тандырдың диаметрі 45 см қабырғасының қалыңдығы 4 см. Тандырдың тереңдігі 17 см, қабырғалары нашар сақталған, түбі тегіс әрі қатты күйген. Ошақ ауызы оңтүстікке қараған. Тандырдың іші күлмен, кесек кірпіш сынықтарымен толы.<br /> Батыс қабырғаның орта бөлігі іргетасына дейін бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрышына қарай қабырға 140 см ұзындықта сақталған, биіктігі 74 см. Қалыңдығы 1,25 см батыс қабырғасының жалпы ұзындығы 3,65 см. Бөлменің шығыс қабырғасының ұзындығы 2,60 см. ені 95 см биіктігі еден деңгейінен есептегенде 76 см. Оның оңтүстік қабырғамен қосылар бұрышы жағында бөлменің есігі орналасқан. Есіктің ені 1,05 см. Есік табалдырығына екі қатар іргетас қаландысы қаланған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы, оңтүстік бағытқа тік бұрыш жасай бұрылып, 2-ші бөлменің шығыс қабырғасына жалғасқан. Керуен сарайдың батыс қанатындағы бөлмелер осы жүйемен жалғаса берген. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы сыртқы шетіне дейін 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы ашылды. Оңтүстік бетінің кірпіштері үгітіліп бұзылған. Оңтүстік суфаның ені 75 см биіктігі 14 см қабырғасы 30×30 см-лік қыш кірпіштермен қаланған. === 3-бөлме === Солтүстік-батыс бұрыштағы жапсарлас бөлме. Көлемі: С-Ш-6,05×4,65 см. Ол, 2 бөлменің шығыс кабырғасына жалғастырлып, кейіннен жапсарлай үлкен бөлме салынған. Бұл бөлменің оңтүстік және шығыс қабырғасының іргетасы жоқ, жер бетінен қаланып тұрғызылған. Оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бұрыштарының кірпіштері бір-бірімен байланыспайды, қабырғаға тақап қалағаны байқалады.<br /> Оңтүстік батыс бұрышында есік бар. Ал, батыс жағындағы ішкі есік 2 бөлмемен байланысқан. Солтүстік шығыс және батыс қабырғаларын бойлай суфа жасалған. Шығыс суфаға ошақ жасалып, одан 3 арналы кан тартылған. Солтүстік жағында суфа жиегіне ошақ жасалған. === 4-бөлме === [[Сурет:Таскешу. Оңтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Оңтүстіктен көрінісі]] Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,55 м батыстан - шығысқа 3,80 м, ішінде еш құрылыс конструкциясы орналаспаған. Еденде жерден қазылған ошақ орны анықталды. Ошақ ауызының диаметрі 38 см тереңдігі - 40 см болды. Қабырғалары түбіне қарай сәл кеңейеді, түбі тегіс келген. Қабырғалары мен түбін ыс басқан. Ошақтың солтүстік-батыс жағында еденде шөміш тәрізді ойық ойылған. Ал солтүстік-шығысқа қарай 60 см қашықтықта, бөлме бұрышына таман, еденде күйген жер бар. Күйген жердің аумағы шеңберленіп келген, диаметрі 40 см шамасында.<br /> Шығыс қабырғаның ені жоғарғы қатарлары және шығыс жақ сыртқы беті бұзылып алынғаннан жіңішкерген. Батыс қабырғаның сыртқы бетінің кірпіштерін де іргесіне дейін бұзып алған, сондықтан қалыңдығы 95 см-ге азайған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасының ұзындығы 4,75 см биіктігі 60 см, ені 95 см. Сегіз қатар кірпіш қаландысы сақталған. Есігі шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде орналасқан, табалдырықтың екі жак жақтауына бір-бірден бүтін кірпіштер койылған. Есіктің ені 1,05 см. === 5-бөлме === [[Сурет:Тескешу. Батыс бөлігі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Батыс бөлігі.jpg]] [[Сурет:Таскешу. Шығыстан көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Шығыстан көрінісі]] [[Сурет:Таскешу. Солтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Солтүстіктен көрінісі]] 4 бөлменің оңтүстігінде. Бөлменің көлемі солтүстіктен-оңтүстікке 3,50 м батыстан-шығысқа 3,80 м. Бөлменің батыс қабырғасы сыртқы бетінің кірпіштері іргесіне дейін бұзылып, қазып алынған. Биіктігі солтүстік жағында 76 см іргетасымен есептегенде он үш қатар кірпіш қаландысы сақталған. Ал, оңтүстік жағында биіктігі 30-40 см аралығында, 6-8 қатар кірпіш қаландысы бар.<br /> Солтүстік және батыс қабырғаларын бойлай суфа орналасқан. Суфа қабырғасы жарты кірпіштерден қаланып, іші топырақпен толтырылған. Солтүстік суфа қабырғаның сыртына жанастырып қалаған. Солтүстік суфаның ені 90 см батыс суфаның ені 1,10 см. Биіктігі 15 см. Осы суфалардан оңтүстік-шығысқа қарай еден ашылған, еден ашық сұр түсті сазбен сыланған, бетінде күйе іздері бар.<br /> Бөлменің шығыс қабырғасының биіктігі 65 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 2,45 см. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген.<br /> Шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде бөлме есігі орналасқан. Есік орнын кірпіш сынықтарымен қалап, бітеп тастаған. Есік ені 1,05 см. === 6-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,65 м батыстан шығысқа 3,80 м. Батыс қабырғаның ені 1,25 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның сыртқы беті жартышар түрінде мұнарамен бекітілген, диаметрі 3,60 м. Мұнара түбіне де құрылыс деңгейінен төмен екі қатар кірпіштен іргетасы салынған.<br /> Солтүстік қабырғаның ені 80 см ең биік жері 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген. Бөлменің шығыс қабырғасы ені 95 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы сақталған. Оңтүстік шетінде есік орналасқан, ені 1,05 см.<br /> Оңтүстік қабырға ені 80 см биіктігі 90 см. Қабырғаның төменгі қатарлары жақсы сақталған. Едендері ашық сұр сазбен тегістеліп, сыланған. Бөлменің ортасына таман еденде күйе ізі бар. === 7-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,60 м батыстан шығысқа 3,80 м. Солтүстік қабырға еденнен 90 см биіктікте сақталған, қалыңдығы 80 см Бұл қабырға батыс қабырғаға қарағанда анағұрлым жақсы сақталған. Солтүстік кабырға бойына суфа салынған. Суфа кабырғасы калындығы 15 см сынық кыш кірпіштерден тұрғызылып, іші саз топыракпен толтырған. Суфаның шығыс жағында ошақ салынған. Ошақтың орны бір катар қыш кірпіш қосындысы түрінде шеңберлене сақталған. Пеш диаметрі 70 см, Түбі тегіс келген.<br /> Шығыс қабырға ұзындығы 4-бөлме есігінен есептегенде 3,45 см биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. 13 қатар кірпіш қаландысы бар. Оңтүстік жағында бөлме есігі орналасқан, ені 1,05 см. Бөлме едені ашық сұр сазбен сыланған.<br /> Шығыс қабырғаның сыртында, 1,80 м қашықтықта, ішкі ауладан қазылған шұңқыр анықталды. Көлемі: 1,08×75 см тереңдігі-27 см. Шұңқыр қабырғасы тік, түбі тостаған тәріздес. Іші саз топырақпен, керамика сынықтары, мал сүйектерімен толтырылған. === 8-бөлме === [[Сурет:Таскешу 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] [[Сурет:Таскешу. 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 6,35 м батыстан шығысқа 3,80 м. Ошақ ішіне қатты қызудан қорғау үшін тігінен қыш кірпіштер орналастырылған, ошақ кандарының қабырғалары мен суфасы өте биік боп келген, еденнің кей бөлігінде төселген қыш кірпіштер бар. Бөлменің батыс қабырғасы биіктігі 45 см қалындығы 1,25 см. Солтүстік қабырғаның биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. Шығыс қабырға бөлменің солтүстік-шығыс бұрышынан оңтүстікке 3,50 см-ге созылып, есік орнымен аяқталған, биіктігі 82 см қалыңдығы 95 см. Есіктің ені 1,05 см ол қыш кірпішпен қалап бітелініп тасталған.<br /> Шығыс қабырғаны бойлай есікке дейінгі бөлігіне суфа жасалған. Есіктен солтүстікке 52 см аралықтан кейін суфа ішіне ошақ орналасқан. Түбі тегіс, тереңдігі 35 см. Батыс қабырға бойынан да суфа қабырғалары ашылды. Бөлменің солтүстік-батыс бұрышынан оңтүстікке 1,52 см қашықтықта орналасқан. Бұл суфа қабырғасы сынық кірпіштерден құрап қаланған, ені 25-30 см аралығында биіктігі 22 см. Суфанын ұзындығы 1,66 см ені 80 см іші саз топырақпен толтырылған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы есіктен оңтүстікке 2 м жерде орналасқан. Ұзындығы 3,85 м ені 95 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның батыс жағы іргесіне дейін бұзылып алынған. Шығыс қабырғаның сыртынан 6 см қашықтықта тақала қазылған шұңқыр орны анықталды. Қабырғамен параллель оңтүстік-батыс, солтүстік-шығыс бағыты бойынша орналасқан, үш бөліктен тұрады. Пішіндері дөңгелек, бір біріне тақала қазылған. Қабырғалары тік, түбі тегіс келген. Бұл бөліктердің арасын қыш кірпіштен қабырға қалап бөлген. Оңтүстік-батыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөліп тұрған қабырға 50 см биіктікте сақталған. Бүтін кірпіштермен қаланған, ені 30 см ұзындығы 78 см. Солтүстік-шығыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөлген қабырға 25 см биіктікте сақталған. Бұл қабырғаның сақталуы нашар, ені 15 см ұзындығы 55 см. Бұл бөліктердің тереңдігі әр түрлі. Оңтүстік-батысындағы бөлігінің тереңдігі-85 см диаметрі 70 см. Ортадағы бөлігінің тереңдігі-78 см диаметрі 1,30 см. Солтүстік-шығыстағы бөлігінің тереңдігі-68 см диаметрі 1,10 см шамасында. Бұлардың іші саз топырақпен толтырылған. Сондай-ақ шұңқырдан көптеген керамика сынықтары, мал сүйектері, тандыр ошақтың қабырғасының бөліктері табылды. === 9-бөлме === [[Сурет:Таскешу. 9 -бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|9-бөлме]] Бұрыштық бөлме. Керуен сарайдың оңтүстік қабырғасын бойлай салынған. Бөлменің батыс бұрышы сыртында диаметрі - 3,60 м болатын дөңгелене шығыңқы мұнара орналасқан. Көлемі: С-О-Б-Ш - 5,60 х 4,90 м. Бұл бөлме 8-бөлменің оңтүстік-шығысында орналасқан. Есігі солтүстік жағында, бөлменің солтүстік-шығыс бұрышына таман салынған, керуен сарайдың ішкі ауласына шығарады. Есіктің ені - 1,05 м шығыс жақ босағасының сақталынған биіктігі - 0,85 м болса, батыс жақ босағасы - 0,45 м биіктікте сақталынған. Батыс, шығыс және солтүстік қабырғалардың қалыңдығы - 0,95 м оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м. Бөлме ішінде тандыр, суфа және қыш кірпіштен салынған құрлыстар сақталған. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 10-бөлме === 9-бөлменің шығысында орналаскан. Көлемі: C-C-O-Б-Ш - 5×4 м. Жоғарғы қабаты 50 см тереңдікте қазылды. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 11-бөлме === [[Сурет:11-бөлменің қыш едені.jpg|нобай|оңға|200px|11-бөлменің қыш едені]] Көлемі: С-О-4,90×4,90 м. 10-бөлменің шығысында, қақпаның батыс жағында орналасқан. Бұл бөлменің қазбасы барысында топырақ құрамында қыш кірпіш сынықтарымен қатар, өте көп мөлшерде бүтін кірпіштер де қазылып алынды. Алынған кірпіштердің шамасына қарағанда, ғимараттың төбесі де күмбезделіп қалау жолымен жабылған. Қабырғаларға қаланған кірпіштердің көлемі: 30×30×5 см.<br /> Еденіне қыш кірпіш тастар төселген. Кірпіштерінің көлемі: 28×28×5 см. Бөлме ортасының едені отка күйіп, күйе ізі сақталған, көлемі шамамен - 3×3 м. Бөлмеге кірер есік шығыс жағында, шығыс қабырғаның солтүстік бұрышына тақап салынған. Ол басқа бөлме есіктеріндей аулаға шығатын емес, қақпаға қалай шығады, Есіктің ені - 1,18 м, босағасының сақталған биіктігі - 0,45 м. Солтүстік қабырға орта бөлігінің кірпіштері бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрыштан - 1,90 м-ден кейін, - 2,07 м ұзындықтағы қабырға бөлігі бұзылып алынған.<br /> Оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м, сақталынған биіктігі - 58-30 см аралығында. Бұл қабырғаның дәл ортасына еденнен басталатын куыс салынған. Қуыс қабырға ішіне қарай - 0,30 см кіріп тұр, ені - 0,80 см. Осы куыстың екі шетінен бөлме бұрыштарына дейінгі ара қашықтығы - 2,05 м.<ref>{{кітап|авторы=Марат Сейтжанұлы Касенов |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Таскешу|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым=Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2019 |томы= |беттері=24-33|барлық беті=105 |сериясы= |isbn=978-601-262-333-8|тиражы= }}</ref> === Мұнаралар === [[Сурет:Таскешу. Солтүстік батыс мұнарасы.jpg|нобай|оңға|200px|Солтүстік батыс мұнарасы]] Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.<br /> Керуен сарайдың іргетасын жерді 12 см-дей қазып кірпіштен қалаған. Іргетаска қаланған кірпіш көлемі: 30×30×5 см және 30×15×5 см, қыштан күйдірілген. === Қақпа === Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см. [[Сурет:Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы]] Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.<br /> Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.<ref>Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.</ref> XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151-154|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстандағы археология]] [[Санат:Атырау облысы тарихы]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 0mnw8sp6uqc7ww6dt9439jhzt0xu08s 3686391 3686390 2026-10-25T18:54:35Z Kasymov 10777 3686391 wikitext text/x-wiki '''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]нда, қазіргі [[Мақат]] кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. [[Сурет:Таскешу керуен сарайы (Атырау обл.).jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы]] [[Сурет:Таскешу керуен сарай жобасы.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарай жобасы]] 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.<ref>{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> == Орналасуы == Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының [[Кенбай (Мұқыр ауылдық округі)|Кенбай]] елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, [[Жамансор]] стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған. == Қала туралы деректер == Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»</blockquote> деп көрсетілген.<br /> 1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.<ref>Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.</ref> А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар "Ұзынтам" керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен. 1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар "Тас-Кечу" керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.<ref>Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Таскешу керуен сарай қирандылары.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарай қирандылары]] Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см. Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.<ref>Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.</ref> === 1-бөлме === Керуен сарайдың солтүстік-батыс бұрышында батыстан шығысқа созылған ұзынша келген бөлме. Бөлме көлемі 11.8×4,10 м. Қабырғаның биіктігі 85 см бастапқы қалыңдығы 1,2 болған. Бірақ қабырғаның батыс жағының кірпіштерін бұзып алғаннан, қалыңдығы 95 см-ге дейін кеміген.<br /> Бөлменің солтүстік қабырғасының биіктігі 1 м қалыңдығы 1,25 м. Бөлменің оңтүстік қабырғасының биіктігі 74 см, қабырғаның қалыңдығы 95 см. Шығыс бөлігінде биіктігі 55 см азайған. Бөлменің едені сұрғылт-жасыл түсті сазбен сыланған.<br /> Шұңқырдың қабырғалар тік, түбі тегіс келген, іші қыш кірпіштің сынықтарымен, құм топырақпен толтырылған Шұңқырдың атқарған қызметі әзірге белгісіз, пішініне қарап шаруашылық белгілі бір қызмет атқарған болуы керек. Осы шұңқырдың шығыс жағында 42 см қашықтықта, диаметрі 20 см тереңдігі-27 см болатын тағы бір шұңқыр анықталды. Шұңқырдың пішіні шеңбер тәрізді, қабырғалары тік келіп, түбіне қарай қысыңқы. Түбі тегіс келген, іші құм топырақпен толтырылған. === 2-бөлме === Солтүстік қанаттағы 1-ші бөлменің оңтүстігінде орналасқан. Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,65 м батыстан - шығысқа 3,80 м. Бөлме едені нығыздалып, сұр сазбен сыланған. Еденнің түсі ашық сұр, тегіс келген. [[Сурет:Таскешу. 2-бөлме каны.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. 2-бөлме каны (жылу жүйесі)]] Бөлменің солтүстік қабырғасы, биіктігі 74 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 3,80 м. Бұл қабырға бойындағы суфаның кеңдігі 82 см биіктігі екі қатар қаланды түрінде сақталған. Суфаның ішінде, солтүстік қабырғадан 20 см шығыс қабырғадан 80 см қашықтықта тандыр пеш орналасқан. Тандырдың диаметрі 45 см қабырғасының қалыңдығы 4 см. Тандырдың тереңдігі 17 см, қабырғалары нашар сақталған, түбі тегіс әрі қатты күйген. Ошақ ауызы оңтүстікке қараған. Тандырдың іші күлмен, кесек кірпіш сынықтарымен толы.<br /> Батыс қабырғаның орта бөлігі іргетасына дейін бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрышына қарай қабырға 140 см ұзындықта сақталған, биіктігі 74 см. Қалыңдығы 1,25 см батыс қабырғасының жалпы ұзындығы 3,65 см. Бөлменің шығыс қабырғасының ұзындығы 2,60 см. ені 95 см биіктігі еден деңгейінен есептегенде 76 см. Оның оңтүстік қабырғамен қосылар бұрышы жағында бөлменің есігі орналасқан. Есіктің ені 1,05 см. Есік табалдырығына екі қатар іргетас қаландысы қаланған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы, оңтүстік бағытқа тік бұрыш жасай бұрылып, 2-ші бөлменің шығыс қабырғасына жалғасқан. Керуен сарайдың батыс қанатындағы бөлмелер осы жүйемен жалғаса берген. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы сыртқы шетіне дейін 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы ашылды. Оңтүстік бетінің кірпіштері үгітіліп бұзылған. Оңтүстік суфаның ені 75 см биіктігі 14 см қабырғасы 30×30 см-лік қыш кірпіштермен қаланған. === 3-бөлме === Солтүстік-батыс бұрыштағы жапсарлас бөлме. Көлемі: С-Ш-6,05×4,65 см. Ол, 2 бөлменің шығыс кабырғасына жалғастырлып, кейіннен жапсарлай үлкен бөлме салынған. Бұл бөлменің оңтүстік және шығыс қабырғасының іргетасы жоқ, жер бетінен қаланып тұрғызылған. Оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бұрыштарының кірпіштері бір-бірімен байланыспайды, қабырғаға тақап қалағаны байқалады.<br /> Оңтүстік батыс бұрышында есік бар. Ал, батыс жағындағы ішкі есік 2 бөлмемен байланысқан. Солтүстік шығыс және батыс қабырғаларын бойлай суфа жасалған. Шығыс суфаға ошақ жасалып, одан 3 арналы кан тартылған. Солтүстік жағында суфа жиегіне ошақ жасалған. === 4-бөлме === [[Сурет:Таскешу. Оңтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Оңтүстіктен көрінісі]] Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,55 м батыстан - шығысқа 3,80 м, ішінде еш құрылыс конструкциясы орналаспаған. Еденде жерден қазылған ошақ орны анықталды. Ошақ ауызының диаметрі 38 см тереңдігі - 40 см болды. Қабырғалары түбіне қарай сәл кеңейеді, түбі тегіс келген. Қабырғалары мен түбін ыс басқан. Ошақтың солтүстік-батыс жағында еденде шөміш тәрізді ойық ойылған. Ал солтүстік-шығысқа қарай 60 см қашықтықта, бөлме бұрышына таман, еденде күйген жер бар. Күйген жердің аумағы шеңберленіп келген, диаметрі 40 см шамасында.<br /> Шығыс қабырғаның ені жоғарғы қатарлары және шығыс жақ сыртқы беті бұзылып алынғаннан жіңішкерген. Батыс қабырғаның сыртқы бетінің кірпіштерін де іргесіне дейін бұзып алған, сондықтан қалыңдығы 95 см-ге азайған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасының ұзындығы 4,75 см биіктігі 60 см, ені 95 см. Сегіз қатар кірпіш қаландысы сақталған. Есігі шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде орналасқан, табалдырықтың екі жак жақтауына бір-бірден бүтін кірпіштер койылған. Есіктің ені 1,05 см. === 5-бөлме === [[Сурет:Тескешу. Батыс бөлігі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Батыс бөлігі.jpg]] [[Сурет:Таскешу. Шығыстан көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Шығыстан көрінісі]] [[Сурет:Таскешу. Солтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Солтүстіктен көрінісі]] 4 бөлменің оңтүстігінде. Бөлменің көлемі солтүстіктен-оңтүстікке 3,50 м батыстан-шығысқа 3,80 м. Бөлменің батыс қабырғасы сыртқы бетінің кірпіштері іргесіне дейін бұзылып, қазып алынған. Биіктігі солтүстік жағында 76 см іргетасымен есептегенде он үш қатар кірпіш қаландысы сақталған. Ал, оңтүстік жағында биіктігі 30-40 см аралығында, 6-8 қатар кірпіш қаландысы бар.<br /> Солтүстік және батыс қабырғаларын бойлай суфа орналасқан. Суфа қабырғасы жарты кірпіштерден қаланып, іші топырақпен толтырылған. Солтүстік суфа қабырғаның сыртына жанастырып қалаған. Солтүстік суфаның ені 90 см батыс суфаның ені 1,10 см. Биіктігі 15 см. Осы суфалардан оңтүстік-шығысқа қарай еден ашылған, еден ашық сұр түсті сазбен сыланған, бетінде күйе іздері бар.<br /> Бөлменің шығыс қабырғасының биіктігі 65 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 2,45 см. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген.<br /> Шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде бөлме есігі орналасқан. Есік орнын кірпіш сынықтарымен қалап, бітеп тастаған. Есік ені 1,05 см. === 6-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,65 м батыстан шығысқа 3,80 м. Батыс қабырғаның ені 1,25 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның сыртқы беті жартышар түрінде мұнарамен бекітілген, диаметрі 3,60 м. Мұнара түбіне де құрылыс деңгейінен төмен екі қатар кірпіштен іргетасы салынған.<br /> Солтүстік қабырғаның ені 80 см ең биік жері 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген. Бөлменің шығыс қабырғасы ені 95 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы сақталған. Оңтүстік шетінде есік орналасқан, ені 1,05 см.<br /> Оңтүстік қабырға ені 80 см биіктігі 90 см. Қабырғаның төменгі қатарлары жақсы сақталған. Едендері ашық сұр сазбен тегістеліп, сыланған. Бөлменің ортасына таман еденде күйе ізі бар. === 7-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,60 м батыстан шығысқа 3,80 м. Солтүстік қабырға еденнен 90 см биіктікте сақталған, қалыңдығы 80 см Бұл қабырға батыс қабырғаға қарағанда анағұрлым жақсы сақталған. Солтүстік кабырға бойына суфа салынған. Суфа кабырғасы калындығы 15 см сынық кыш кірпіштерден тұрғызылып, іші саз топыракпен толтырған. Суфаның шығыс жағында ошақ салынған. Ошақтың орны бір катар қыш кірпіш қосындысы түрінде шеңберлене сақталған. Пеш диаметрі 70 см, Түбі тегіс келген.<br /> Шығыс қабырға ұзындығы 4-бөлме есігінен есептегенде 3,45 см биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. 13 қатар кірпіш қаландысы бар. Оңтүстік жағында бөлме есігі орналасқан, ені 1,05 см. Бөлме едені ашық сұр сазбен сыланған.<br /> Шығыс қабырғаның сыртында, 1,80 м қашықтықта, ішкі ауладан қазылған шұңқыр анықталды. Көлемі: 1,08×75 см тереңдігі-27 см. Шұңқыр қабырғасы тік, түбі тостаған тәріздес. Іші саз топырақпен, керамика сынықтары, мал сүйектерімен толтырылған. === 8-бөлме === [[Сурет:Таскешу 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] [[Сурет:Таскешу. 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 6,35 м батыстан шығысқа 3,80 м. Ошақ ішіне қатты қызудан қорғау үшін тігінен қыш кірпіштер орналастырылған, ошақ кандарының қабырғалары мен суфасы өте биік боп келген, еденнің кей бөлігінде төселген қыш кірпіштер бар. Бөлменің батыс қабырғасы биіктігі 45 см қалындығы 1,25 см. Солтүстік қабырғаның биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. Шығыс қабырға бөлменің солтүстік-шығыс бұрышынан оңтүстікке 3,50 см-ге созылып, есік орнымен аяқталған, биіктігі 82 см қалыңдығы 95 см. Есіктің ені 1,05 см ол қыш кірпішпен қалап бітелініп тасталған.<br /> Шығыс қабырғаны бойлай есікке дейінгі бөлігіне суфа жасалған. Есіктен солтүстікке 52 см аралықтан кейін суфа ішіне ошақ орналасқан. Түбі тегіс, тереңдігі 35 см. Батыс қабырға бойынан да суфа қабырғалары ашылды. Бөлменің солтүстік-батыс бұрышынан оңтүстікке 1,52 см қашықтықта орналасқан. Бұл суфа қабырғасы сынық кірпіштерден құрап қаланған, ені 25-30 см аралығында биіктігі 22 см. Суфанын ұзындығы 1,66 см ені 80 см іші саз топырақпен толтырылған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы есіктен оңтүстікке 2 м жерде орналасқан. Ұзындығы 3,85 м ені 95 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның батыс жағы іргесіне дейін бұзылып алынған. Шығыс қабырғаның сыртынан 6 см қашықтықта тақала қазылған шұңқыр орны анықталды. Қабырғамен параллель оңтүстік-батыс, солтүстік-шығыс бағыты бойынша орналасқан, үш бөліктен тұрады. Пішіндері дөңгелек, бір біріне тақала қазылған. Қабырғалары тік, түбі тегіс келген. Бұл бөліктердің арасын қыш кірпіштен қабырға қалап бөлген. Оңтүстік-батыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөліп тұрған қабырға 50 см биіктікте сақталған. Бүтін кірпіштермен қаланған, ені 30 см ұзындығы 78 см. Солтүстік-шығыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөлген қабырға 25 см биіктікте сақталған. Бұл қабырғаның сақталуы нашар, ені 15 см ұзындығы 55 см. Бұл бөліктердің тереңдігі әр түрлі. Оңтүстік-батысындағы бөлігінің тереңдігі-85 см диаметрі 70 см. Ортадағы бөлігінің тереңдігі-78 см диаметрі 1,30 см. Солтүстік-шығыстағы бөлігінің тереңдігі-68 см диаметрі 1,10 см шамасында. Бұлардың іші саз топырақпен толтырылған. Сондай-ақ шұңқырдан көптеген керамика сынықтары, мал сүйектері, тандыр ошақтың қабырғасының бөліктері табылды. === 9-бөлме === [[Сурет:Таскешу. 9 -бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|9-бөлме]] Бұрыштық бөлме. Керуен сарайдың оңтүстік қабырғасын бойлай салынған. Бөлменің батыс бұрышы сыртында диаметрі - 3,60 м болатын дөңгелене шығыңқы мұнара орналасқан. Көлемі: С-О-Б-Ш - 5,60 х 4,90 м. Бұл бөлме 8-бөлменің оңтүстік-шығысында орналасқан. Есігі солтүстік жағында, бөлменің солтүстік-шығыс бұрышына таман салынған, керуен сарайдың ішкі ауласына шығарады. Есіктің ені - 1,05 м шығыс жақ босағасының сақталынған биіктігі - 0,85 м болса, батыс жақ босағасы - 0,45 м биіктікте сақталынған. Батыс, шығыс және солтүстік қабырғалардың қалыңдығы - 0,95 м оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м. Бөлме ішінде тандыр, суфа және қыш кірпіштен салынған құрлыстар сақталған. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 10-бөлме === 9-бөлменің шығысында орналаскан. Көлемі: C-C-O-Б-Ш - 5×4 м. Жоғарғы қабаты 50 см тереңдікте қазылды. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 11-бөлме === [[Сурет:11-бөлменің қыш едені.jpg|нобай|оңға|200px|11-бөлменің қыш едені]] Көлемі: С-О-4,90×4,90 м. 10-бөлменің шығысында, қақпаның батыс жағында орналасқан. Бұл бөлменің қазбасы барысында топырақ құрамында қыш кірпіш сынықтарымен қатар, өте көп мөлшерде бүтін кірпіштер де қазылып алынды. Алынған кірпіштердің шамасына қарағанда, ғимараттың төбесі де күмбезделіп қалау жолымен жабылған. Қабырғаларға қаланған кірпіштердің көлемі: 30×30×5 см.<br /> Еденіне қыш кірпіш тастар төселген. Кірпіштерінің көлемі: 28×28×5 см. Бөлме ортасының едені отка күйіп, күйе ізі сақталған, көлемі шамамен - 3×3 м. Бөлмеге кірер есік шығыс жағында, шығыс қабырғаның солтүстік бұрышына тақап салынған. Ол басқа бөлме есіктеріндей аулаға шығатын емес, қақпаға қалай шығады, Есіктің ені - 1,18 м, босағасының сақталған биіктігі - 0,45 м. Солтүстік қабырға орта бөлігінің кірпіштері бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрыштан - 1,90 м-ден кейін, - 2,07 м ұзындықтағы қабырға бөлігі бұзылып алынған.<br /> Оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м, сақталынған биіктігі - 58-30 см аралығында. Бұл қабырғаның дәл ортасына еденнен басталатын куыс салынған. Қуыс қабырға ішіне қарай - 0,30 см кіріп тұр, ені - 0,80 см. Осы куыстың екі шетінен бөлме бұрыштарына дейінгі ара қашықтығы - 2,05 м.<ref>{{кітап|авторы=Марат Сейтжанұлы Касенов |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Таскешу|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым=Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2019 |томы= |беттері=24-33|барлық беті=105 |сериясы= |isbn=978-601-262-333-8|тиражы= }}</ref> === Мұнаралар === [[Сурет:Таскешу. Солтүстік батыс мұнарасы.jpg|нобай|оңға|200px|Солтүстік батыс мұнарасы]] Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.<br /> Керуен сарайдың іргетасын жерді 12 см-дей қазып кірпіштен қалаған. Іргетаска қаланған кірпіш көлемі: 30×30×5 см және 30×15×5 см, қыштан күйдірілген. === Қақпа === Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см. [[Сурет:Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы]] Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.<br /> Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.<ref>Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.</ref> XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151-154|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстандағы археология]] [[Санат:Атырау облысы тарихы]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] izh6jmw7xl87g6zi0nq0xige7l0kfhj 3686392 3686391 2026-10-25T18:54:42Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстандағы археология|Қазақстандағы археология]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686392 wikitext text/x-wiki '''Таскешу керуен сарайы''' — Батыс Қазақстан аймағындағы Алтын Орда кезеңінің бірегей ескерткіші. [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]нда, қазіргі [[Мақат]] кентінен шығысқа қарай 35 км жерде. Ол ең алғаш ХIХ ғасырдың басында В.И.Левшин экспедициясы кезінде анықталған, одан кейін басқа да экспедициялар керуен сарайға зерттеу жасағанымен, қазба жұмыстары жүргізілмеген. [[Сурет:Таскешу керуен сарайы (Атырау обл.).jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы]] [[Сурет:Таскешу керуен сарай жобасы.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарай жобасы]] 2008-2010 жылдар аралығында ғана Атырау облыстық тарих және археология орталығы қазба жұмыстарын жүргізіп, 2012 жылы Атырау облыстық тарихи-өлкетану мұражайының археология ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкерлері экспедиция ұйымдастырып, ескерткіштің сәулеттік құрылысын анықтап, жаңа жобасын жасады.<ref>{{citeweb|url=https://atr.kz/qogam/tas-keshu-keruen-sarajy/?ysclid=mvb7n149ko866529718|title=«Тас кешу» керуен сарайы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> == Орналасуы == Керуен-сарай Сағыз өзенінің сол жақ жағалауында, Қызылқоға ауданының [[Кенбай (Мұқыр ауылдық округі)|Кенбай]] елді-мекенінен оңтүстік-батысқа 15,8 шақырым, [[Жамансор]] стансасынан оңтүстік-шығысқа қарай 18,5 шақырым, [[Құлсары]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 76,5 шақырым, Бекбике елді-мекенінен солтүстік-шығысқа қарай 27 шақырым қашықтықта орналасқан. GPS координатасы N 47°37 250; EO 53°50 184.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/taskeshu-keruen-sarajy|title=ТАСКЕШУ КЕРУЕН САРАЙЫ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-16|lang=}}</ref> Сағыз өзенінен өтетін кірпіштен қаланған көпір болған. Ол қазір толық жойылған. == Қала туралы деректер == Таскешу керуен сарайы туралы алғашқы деректі 26 ақпан 1825 жылғы орыстардың Үстіртке жасаған ғылыми экспедициясы келтіреді. Онда <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «26 февраля отряд расположился при урочище Таски-Чу на реке Сагизе. Близ реки видны следы бывшего там четверо угольного строения из жженого кирпича»</blockquote> деп көрсетілген.<br /> 1832 жылғы зерттеуші А.И. Левшиннің «Описание киргиз-казачьих или киргиз кайсацких, орд и степей» деген еңбегінде Таскешу керуен сарайы туралы мәлімдеме берілген.<ref>Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких, орд и степей Алматы: «Санат», 1996. - 656 с. - 109-б.</ref> А.И.Левшин керуен сарайды «Ұзынтам бекінісі» деп атаған, ал кейінгі жылдары ескерткішті зерттеген археологтар "Ұзынтам" керуен сарайын және тас көпірді «Таскешу» керуен сарайы деп көрсеткен. 1950 жылы Таскешу керуен сарайы Хорезмдік этно-археологиялық экспедициясы кезінде алғаш рет ғылыми тұрғыдан зерттелді. Экспедиция жетекшісі С.П.Толстовтың ғылыми есебінде бұл ескерткіш туралы айтылған. Онда «отряд Мақат арқылы, Жамансор темір жол стансасымен Сағыз өзеніне жақын жердегі жасанды тас өткелі бар "Тас-Кечу" керуен сарайының қирандысына жетті. Керуен сарай ірі күйдірілген кірпіштен қаланған. Ғимарат төрт бұрышты етіп салынған. Қатар тізілген бөлмелер және ортасында ішкі алаңы бар ғимраттың көлемі 42х45 м» делінген.<ref>Толстов С.П. Хорезмская археолого-этнографическая экспедиция Академии наук 1950 г. // Советская археология. - М., 1953. - T. XVIII. - 485 c. - 150-б.</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Таскешу керуен сарай қирандылары.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарай қирандылары]] Таскешу керуен сарайының қирандысы төрт бұрыш пішінді, қирандысымен қоса есептегенде көлемі 55×55 м. Қиранды ортасы төрт бұрышты жазық алаң, көлемі: 15×15 м. Қирандының сыртынан ортадағы жазық алаңға дейін 20 м. Таскешу керуен сарайы классикалық түрде салынған. Пішіні тік төртбұрышты. Сыртқы бұрыштары және қабырғаларының орта тұсы дөңгелек мұнаралармен бекітілген. Ішкі ауласының көлемі 30×30 м шамасында, Батыс және шығыс қабырғаларында керуен сарай қирандысының үстінде қыш кірпіш сынықтары көп кездеседі. Кірпіштердің көлемдері: 30×30×5 см және 30×15×5 см. Сыртқы қабырғасының қалыңдығы 1,25 м болса, ішкі қабырғаларының қалыңдығы 95 см. Кірпіштердің көлемдері: 30×30 см, қалыңдығы 5 см және соның жарты көлеміндей: 30×15 см, қалыңдығы 5 см. Таскешу керуен сарайының қыш кірпіштері жергілікті саздан құйылып, Жетібай қорымындағы ошақтарда күйдіріліп жасалған. Керуен сарайдың кірпіштері тарихқа «қыпшақ кірпіші» деген атаумен енген, көлемі 28×28 см, қалыңдығы б см қыш кірпішке жақын. Керуен сарайдың іргетасы 12 см-дей қазылып, сол кірпіштен төселген.<ref>Таскешу керуен-сарайында жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. 2008 жыл, - Атырау, 2009, - 148 б.</ref> === 1-бөлме === Керуен сарайдың солтүстік-батыс бұрышында батыстан шығысқа созылған ұзынша келген бөлме. Бөлме көлемі 11.8×4,10 м. Қабырғаның биіктігі 85 см бастапқы қалыңдығы 1,2 болған. Бірақ қабырғаның батыс жағының кірпіштерін бұзып алғаннан, қалыңдығы 95 см-ге дейін кеміген.<br /> Бөлменің солтүстік қабырғасының биіктігі 1 м қалыңдығы 1,25 м. Бөлменің оңтүстік қабырғасының биіктігі 74 см, қабырғаның қалыңдығы 95 см. Шығыс бөлігінде биіктігі 55 см азайған. Бөлменің едені сұрғылт-жасыл түсті сазбен сыланған.<br /> Шұңқырдың қабырғалар тік, түбі тегіс келген, іші қыш кірпіштің сынықтарымен, құм топырақпен толтырылған Шұңқырдың атқарған қызметі әзірге белгісіз, пішініне қарап шаруашылық белгілі бір қызмет атқарған болуы керек. Осы шұңқырдың шығыс жағында 42 см қашықтықта, диаметрі 20 см тереңдігі-27 см болатын тағы бір шұңқыр анықталды. Шұңқырдың пішіні шеңбер тәрізді, қабырғалары тік келіп, түбіне қарай қысыңқы. Түбі тегіс келген, іші құм топырақпен толтырылған. === 2-бөлме === Солтүстік қанаттағы 1-ші бөлменің оңтүстігінде орналасқан. Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,65 м батыстан - шығысқа 3,80 м. Бөлме едені нығыздалып, сұр сазбен сыланған. Еденнің түсі ашық сұр, тегіс келген. [[Сурет:Таскешу. 2-бөлме каны.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. 2-бөлме каны (жылу жүйесі)]] Бөлменің солтүстік қабырғасы, биіктігі 74 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 3,80 м. Бұл қабырға бойындағы суфаның кеңдігі 82 см биіктігі екі қатар қаланды түрінде сақталған. Суфаның ішінде, солтүстік қабырғадан 20 см шығыс қабырғадан 80 см қашықтықта тандыр пеш орналасқан. Тандырдың диаметрі 45 см қабырғасының қалыңдығы 4 см. Тандырдың тереңдігі 17 см, қабырғалары нашар сақталған, түбі тегіс әрі қатты күйген. Ошақ ауызы оңтүстікке қараған. Тандырдың іші күлмен, кесек кірпіш сынықтарымен толы.<br /> Батыс қабырғаның орта бөлігі іргетасына дейін бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрышына қарай қабырға 140 см ұзындықта сақталған, биіктігі 74 см. Қалыңдығы 1,25 см батыс қабырғасының жалпы ұзындығы 3,65 см. Бөлменің шығыс қабырғасының ұзындығы 2,60 см. ені 95 см биіктігі еден деңгейінен есептегенде 76 см. Оның оңтүстік қабырғамен қосылар бұрышы жағында бөлменің есігі орналасқан. Есіктің ені 1,05 см. Есік табалдырығына екі қатар іргетас қаландысы қаланған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы, оңтүстік бағытқа тік бұрыш жасай бұрылып, 2-ші бөлменің шығыс қабырғасына жалғасқан. Керуен сарайдың батыс қанатындағы бөлмелер осы жүйемен жалғаса берген. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы сыртқы шетіне дейін 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы ашылды. Оңтүстік бетінің кірпіштері үгітіліп бұзылған. Оңтүстік суфаның ені 75 см биіктігі 14 см қабырғасы 30×30 см-лік қыш кірпіштермен қаланған. === 3-бөлме === Солтүстік-батыс бұрыштағы жапсарлас бөлме. Көлемі: С-Ш-6,05×4,65 см. Ол, 2 бөлменің шығыс кабырғасына жалғастырлып, кейіннен жапсарлай үлкен бөлме салынған. Бұл бөлменің оңтүстік және шығыс қабырғасының іргетасы жоқ, жер бетінен қаланып тұрғызылған. Оңтүстік-батыс және солтүстік-шығыс бұрыштарының кірпіштері бір-бірімен байланыспайды, қабырғаға тақап қалағаны байқалады.<br /> Оңтүстік батыс бұрышында есік бар. Ал, батыс жағындағы ішкі есік 2 бөлмемен байланысқан. Солтүстік шығыс және батыс қабырғаларын бойлай суфа жасалған. Шығыс суфаға ошақ жасалып, одан 3 арналы кан тартылған. Солтүстік жағында суфа жиегіне ошақ жасалған. === 4-бөлме === [[Сурет:Таскешу. Оңтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Оңтүстіктен көрінісі]] Бөлменің көлемі солтүстіктен - оңтүстікке 3,55 м батыстан - шығысқа 3,80 м, ішінде еш құрылыс конструкциясы орналаспаған. Еденде жерден қазылған ошақ орны анықталды. Ошақ ауызының диаметрі 38 см тереңдігі - 40 см болды. Қабырғалары түбіне қарай сәл кеңейеді, түбі тегіс келген. Қабырғалары мен түбін ыс басқан. Ошақтың солтүстік-батыс жағында еденде шөміш тәрізді ойық ойылған. Ал солтүстік-шығысқа қарай 60 см қашықтықта, бөлме бұрышына таман, еденде күйген жер бар. Күйген жердің аумағы шеңберленіп келген, диаметрі 40 см шамасында.<br /> Шығыс қабырғаның ені жоғарғы қатарлары және шығыс жақ сыртқы беті бұзылып алынғаннан жіңішкерген. Батыс қабырғаның сыртқы бетінің кірпіштерін де іргесіне дейін бұзып алған, сондықтан қалыңдығы 95 см-ге азайған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасының ұзындығы 4,75 см биіктігі 60 см, ені 95 см. Сегіз қатар кірпіш қаландысы сақталған. Есігі шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде орналасқан, табалдырықтың екі жак жақтауына бір-бірден бүтін кірпіштер койылған. Есіктің ені 1,05 см. === 5-бөлме === [[Сурет:Тескешу. Батыс бөлігі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Батыс бөлігі.jpg]] [[Сурет:Таскешу. Шығыстан көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Тескешу керуен сарайы. Шығыстан көрінісі]] [[Сурет:Таскешу. Солтүстіктен көрінісі.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу керуен сарайы. Солтүстіктен көрінісі]] 4 бөлменің оңтүстігінде. Бөлменің көлемі солтүстіктен-оңтүстікке 3,50 м батыстан-шығысқа 3,80 м. Бөлменің батыс қабырғасы сыртқы бетінің кірпіштері іргесіне дейін бұзылып, қазып алынған. Биіктігі солтүстік жағында 76 см іргетасымен есептегенде он үш қатар кірпіш қаландысы сақталған. Ал, оңтүстік жағында биіктігі 30-40 см аралығында, 6-8 қатар кірпіш қаландысы бар.<br /> Солтүстік және батыс қабырғаларын бойлай суфа орналасқан. Суфа қабырғасы жарты кірпіштерден қаланып, іші топырақпен толтырылған. Солтүстік суфа қабырғаның сыртына жанастырып қалаған. Солтүстік суфаның ені 90 см батыс суфаның ені 1,10 см. Биіктігі 15 см. Осы суфалардан оңтүстік-шығысқа қарай еден ашылған, еден ашық сұр түсті сазбен сыланған, бетінде күйе іздері бар.<br /> Бөлменің шығыс қабырғасының биіктігі 65 см қалыңдығы 95 см, ұзындығы 2,45 см. Оңтүстік қабырғаның ұзындығы 4,75 см ені 80 см биіктігі 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген.<br /> Шығыс қабырғаның оңтүстік шетінде бөлме есігі орналасқан. Есік орнын кірпіш сынықтарымен қалап, бітеп тастаған. Есік ені 1,05 см. === 6-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,65 м батыстан шығысқа 3,80 м. Батыс қабырғаның ені 1,25 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның сыртқы беті жартышар түрінде мұнарамен бекітілген, диаметрі 3,60 м. Мұнара түбіне де құрылыс деңгейінен төмен екі қатар кірпіштен іргетасы салынған.<br /> Солтүстік қабырғаның ені 80 см ең биік жері 70 см. Қабырғаның жоғарғы қатарларының шеттері үгітілген. Бөлменің шығыс қабырғасы ені 95 см биіктігі 70 см. Он бір қатар кірпіш қаландысы сақталған. Оңтүстік шетінде есік орналасқан, ені 1,05 см.<br /> Оңтүстік қабырға ені 80 см биіктігі 90 см. Қабырғаның төменгі қатарлары жақсы сақталған. Едендері ашық сұр сазбен тегістеліп, сыланған. Бөлменің ортасына таман еденде күйе ізі бар. === 7-бөлме === Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 3,60 м батыстан шығысқа 3,80 м. Солтүстік қабырға еденнен 90 см биіктікте сақталған, қалыңдығы 80 см Бұл қабырға батыс қабырғаға қарағанда анағұрлым жақсы сақталған. Солтүстік кабырға бойына суфа салынған. Суфа кабырғасы калындығы 15 см сынық кыш кірпіштерден тұрғызылып, іші саз топыракпен толтырған. Суфаның шығыс жағында ошақ салынған. Ошақтың орны бір катар қыш кірпіш қосындысы түрінде шеңберлене сақталған. Пеш диаметрі 70 см, Түбі тегіс келген.<br /> Шығыс қабырға ұзындығы 4-бөлме есігінен есептегенде 3,45 см биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. 13 қатар кірпіш қаландысы бар. Оңтүстік жағында бөлме есігі орналасқан, ені 1,05 см. Бөлме едені ашық сұр сазбен сыланған.<br /> Шығыс қабырғаның сыртында, 1,80 м қашықтықта, ішкі ауладан қазылған шұңқыр анықталды. Көлемі: 1,08×75 см тереңдігі-27 см. Шұңқыр қабырғасы тік, түбі тостаған тәріздес. Іші саз топырақпен, керамика сынықтары, мал сүйектерімен толтырылған. === 8-бөлме === [[Сурет:Таскешу 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] [[Сурет:Таскешу. 8-бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|8-бөлме]] Бөлменің көлемі солтүстіктен оңтүстікке 6,35 м батыстан шығысқа 3,80 м. Ошақ ішіне қатты қызудан қорғау үшін тігінен қыш кірпіштер орналастырылған, ошақ кандарының қабырғалары мен суфасы өте биік боп келген, еденнің кей бөлігінде төселген қыш кірпіштер бар. Бөлменің батыс қабырғасы биіктігі 45 см қалындығы 1,25 см. Солтүстік қабырғаның биіктігі 80 см қалыңдығы 95 см. Шығыс қабырға бөлменің солтүстік-шығыс бұрышынан оңтүстікке 3,50 см-ге созылып, есік орнымен аяқталған, биіктігі 82 см қалыңдығы 95 см. Есіктің ені 1,05 см ол қыш кірпішпен қалап бітелініп тасталған.<br /> Шығыс қабырғаны бойлай есікке дейінгі бөлігіне суфа жасалған. Есіктен солтүстікке 52 см аралықтан кейін суфа ішіне ошақ орналасқан. Түбі тегіс, тереңдігі 35 см. Батыс қабырға бойынан да суфа қабырғалары ашылды. Бөлменің солтүстік-батыс бұрышынан оңтүстікке 1,52 см қашықтықта орналасқан. Бұл суфа қабырғасы сынық кірпіштерден құрап қаланған, ені 25-30 см аралығында биіктігі 22 см. Суфанын ұзындығы 1,66 см ені 80 см іші саз топырақпен толтырылған.<br /> Бөлменің оңтүстік қабырғасы есіктен оңтүстікке 2 м жерде орналасқан. Ұзындығы 3,85 м ені 95 см биіктігі 82 см. Бұл қабырғаның батыс жағы іргесіне дейін бұзылып алынған. Шығыс қабырғаның сыртынан 6 см қашықтықта тақала қазылған шұңқыр орны анықталды. Қабырғамен параллель оңтүстік-батыс, солтүстік-шығыс бағыты бойынша орналасқан, үш бөліктен тұрады. Пішіндері дөңгелек, бір біріне тақала қазылған. Қабырғалары тік, түбі тегіс келген. Бұл бөліктердің арасын қыш кірпіштен қабырға қалап бөлген. Оңтүстік-батыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөліп тұрған қабырға 50 см биіктікте сақталған. Бүтін кірпіштермен қаланған, ені 30 см ұзындығы 78 см. Солтүстік-шығыс бөлігі мен ортадағы бөліктерді бөлген қабырға 25 см биіктікте сақталған. Бұл қабырғаның сақталуы нашар, ені 15 см ұзындығы 55 см. Бұл бөліктердің тереңдігі әр түрлі. Оңтүстік-батысындағы бөлігінің тереңдігі-85 см диаметрі 70 см. Ортадағы бөлігінің тереңдігі-78 см диаметрі 1,30 см. Солтүстік-шығыстағы бөлігінің тереңдігі-68 см диаметрі 1,10 см шамасында. Бұлардың іші саз топырақпен толтырылған. Сондай-ақ шұңқырдан көптеген керамика сынықтары, мал сүйектері, тандыр ошақтың қабырғасының бөліктері табылды. === 9-бөлме === [[Сурет:Таскешу. 9 -бөлме.jpg|нобай|оңға|200px|9-бөлме]] Бұрыштық бөлме. Керуен сарайдың оңтүстік қабырғасын бойлай салынған. Бөлменің батыс бұрышы сыртында диаметрі - 3,60 м болатын дөңгелене шығыңқы мұнара орналасқан. Көлемі: С-О-Б-Ш - 5,60 х 4,90 м. Бұл бөлме 8-бөлменің оңтүстік-шығысында орналасқан. Есігі солтүстік жағында, бөлменің солтүстік-шығыс бұрышына таман салынған, керуен сарайдың ішкі ауласына шығарады. Есіктің ені - 1,05 м шығыс жақ босағасының сақталынған биіктігі - 0,85 м болса, батыс жақ босағасы - 0,45 м биіктікте сақталынған. Батыс, шығыс және солтүстік қабырғалардың қалыңдығы - 0,95 м оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м. Бөлме ішінде тандыр, суфа және қыш кірпіштен салынған құрлыстар сақталған. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 10-бөлме === 9-бөлменің шығысында орналаскан. Көлемі: C-C-O-Б-Ш - 5×4 м. Жоғарғы қабаты 50 см тереңдікте қазылды. Бұл бөлме толықтай қазылған жоқ. === 11-бөлме === [[Сурет:11-бөлменің қыш едені.jpg|нобай|оңға|200px|11-бөлменің қыш едені]] Көлемі: С-О-4,90×4,90 м. 10-бөлменің шығысында, қақпаның батыс жағында орналасқан. Бұл бөлменің қазбасы барысында топырақ құрамында қыш кірпіш сынықтарымен қатар, өте көп мөлшерде бүтін кірпіштер де қазылып алынды. Алынған кірпіштердің шамасына қарағанда, ғимараттың төбесі де күмбезделіп қалау жолымен жабылған. Қабырғаларға қаланған кірпіштердің көлемі: 30×30×5 см.<br /> Еденіне қыш кірпіш тастар төселген. Кірпіштерінің көлемі: 28×28×5 см. Бөлме ортасының едені отка күйіп, күйе ізі сақталған, көлемі шамамен - 3×3 м. Бөлмеге кірер есік шығыс жағында, шығыс қабырғаның солтүстік бұрышына тақап салынған. Ол басқа бөлме есіктеріндей аулаға шығатын емес, қақпаға қалай шығады, Есіктің ені - 1,18 м, босағасының сақталған биіктігі - 0,45 м. Солтүстік қабырға орта бөлігінің кірпіштері бұзылып алынған. Солтүстік-батыс бұрыштан - 1,90 м-ден кейін, - 2,07 м ұзындықтағы қабырға бөлігі бұзылып алынған.<br /> Оңтүстік қабырға қалыңдығы - 1,25 м, сақталынған биіктігі - 58-30 см аралығында. Бұл қабырғаның дәл ортасына еденнен басталатын куыс салынған. Қуыс қабырға ішіне қарай - 0,30 см кіріп тұр, ені - 0,80 см. Осы куыстың екі шетінен бөлме бұрыштарына дейінгі ара қашықтығы - 2,05 м.<ref>{{кітап|авторы=Марат Сейтжанұлы Касенов |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Таскешу|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым=Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы |орны=Атырау |баспасы= |жыл=2019 |томы= |беттері=24-33|барлық беті=105 |сериясы= |isbn=978-601-262-333-8|тиражы= }}</ref> === Мұнаралар === [[Сурет:Таскешу. Солтүстік батыс мұнарасы.jpg|нобай|оңға|200px|Солтүстік батыс мұнарасы]] Керуен сарайдың сыртқы төрт бұрыштары диаметрі 3,60 м болатын шығыңқы мұнаралармен бекітілген. Солтүстік-батыс және оңтүстік-бұрыштарының мұнаралары ашылды. Керуен сарайдың сыртқы батыс қабырғасының орта тұсында жарты шеңбер түрінде мұнара орны анықталды. Демек, керуен сарай қабырғалары орта тұсынан да мұнаралармен нығайтыла бекітілген, ол сыртына 1,80 м шығып тұр. Мұнараны қалауға арнайы трапецня пішінде басылған қыш кірпіштер пайдаланылған.<br /> Керуен сарайдың іргетасын жерді 12 см-дей қазып кірпіштен қалаған. Іргетаска қаланған кірпіш көлемі: 30×30×5 см және 30×15×5 см, қыштан күйдірілген. === Қақпа === Қақпа керуен сарайдың оңтүстік жағында, ортасында оналасқан. Қақпаның екі жағында, керуен сарайдың қасбетіне шығыңкы сақталған биіктігі 95 см-ге дейін жететін портал пилондары ашылды. Олар көлемі 28×28×5 см және 28×14×5 см болатын қыш кірпіштерден тұрғызылған. Батыс жақ пилон сыртқа қарай 2,72 м шығыңқы орналасқан. Қалыңдығы 2,37 м болады. Бұл пилонның іргесі, қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан жалпақтығы 64 см қақпаға қараған, ішкі жағынан жалпақтығы 48 см қаланып бекітілген. Қаландының сакталған биіктігі 7-24 см аралығы. Шығыс пилон 2,80 м оңтүстікке қарай шығынқы тұрғызылған, қалыңдығы 2,33 м. Іргесі қыш кірпіштермен оңтүстік жағынан және қақпаға қараған ішкі жағынан 55 см қалыңдықта қапталып бекітілген. Бұл каландының сақталған биіктігі 20 см. [[Сурет:Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы.jpg|нобай|оңға|200px|Таскешу. Қақпаның солтүстік босағасы]] Қақпа ағаштан жасалған, осы айналадан шіріген ағаш қалдықтары кездесті. Қақпа қақпа босағасы астына көлденеңінен, ұзына бойы екі қатар қыш кірпіштер төселгені анықталды. Төсеніштің ені 57 см, ұзындығы, шамамен, 4,90 м, екі порталдың арасын жалғап жатыр. Осы төсеніштің батыс жақ порталға жалғанған жерінде қақпаның қыш кірпіштен қаланған, бекіткіш құрылыс қуыс орны бар. Оның биіктігі 50 см, порталдан шығысқа 30 см шығыңқы және жалпақтығы 80 см. Жоғарғы шығыс жағындағы бұрыштан бірнеше кірпіш түсіп қалған.<br /> Керуен сарай қақпасының ені 3,90 м, ұзындығы 8,70 м. Қақпаның екі жағында порталдың төртбұрышты пилондары сақталған. Қыш кірпіштен қаланған пилондар ғимараттың қасбетіне қарай 2,80 м шығыңқы салынған. Керуен сарай қақпасының порталдарын тұрғызурға көлемі 28×28×5 см қыш кірпіштер пайдаланылған. Бұл керуен сарай тұрғызылған әдеттегі кірпіштен көлемі кішірек. Соған қарағанда керуен сарай қақпасы кейінірек салынған.<ref>Таскешу керуен-сарайына 2014 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысының ғылыми есебі. - Атырау, 2014. - 29 б. 131. Касенов М.С. Таскешу. - Атырау: Х.Досмұхамедов атындағы АМУ баспасы, 2019.- 105 б. - 35 - б.</ref> XIV ғасырдағы Алтын Орда аумағындағы қалалардың өркендеуінде орын алатын сәулеттік композициялар Таскешу керуен сарайы құрылысында да көрініс тапқан. XIII ғасырдың ортасында Алтын Орда мемлекетінің құрылуымен Төменгі Еділ мен Батыс Қазақстанды түрлі этникалық топтардын көшпелілері белсенді игерді. Алтын Орда қалаларында сауда үнемі жүрді, өйткені хандар оны қорғап, тауар айналымынан пайыз пайда алды. Су жолдарынан басқа Каспий теңізінен кең дала және шөлейт кеңістігінен өтетін құрлық жолдары да болды. Сонымен қатар бір керуен жолы ғана емес, сондай-ақ бір-біріне жақын орналасқан жолдар таяз судағы өзен арқылы өтетін жерлерді, көпірлерде тоғысатын болған. Мұндай жерлерге Сағыз өзенінің сол жағалауында орналасқан Таскешу көпірі жатады. Таскешу керуен сарайы сәулеті Батыс Қазақстан аумағындағы осы үлгідегі ескерткіштердің даму динамикасын, сондай-ақ орта ғасырдағы халықтың экономикалық және мәдени байланысын көрсетеді.<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Атырау облысының тарихы көне заманнан бүгінге дейін|шынайы атауы =|сілтеме=|уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=Литера М |жыл= 2023|томы=1 |беттері=151-154|барлық беті=368 |сериясы= |isbn=978-601-80874-9-3|тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Атырау облысы тарихы]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 9zyl83qf6ofrwmjsvt92rv8ni8pr4ep Қатысушы:Qareken Balasi 2 788740 3686412 3683102 2026-10-25T19:30:06Z Qareken Balasi 102612 Update profile text 3686412 wikitext text/x-wiki [[File:New-Bouncywikilogo.gif|140px|centre]] {| class="wikitable" style="margin:0 auto 1em auto; max-width:60em" ! colspan="2" | Qareken Balasi |- ! full name | Qareken Balasi |- ! job title | Wikimedian |- ! about me | Hi everyone! I have been contributing to Wikimedia projects since 2019 and I love building free knowledge in the languages of Central Asia. I mostly write about Karakalpakstan and the wider region: its people, music, theatre, history and culture. I am primarily active on the [[:kaa:User:Qareken Balasi|Qaraqalpaq]], [[:ru:User:Qareken Balasi|Russian]], [[:kk:User:Qareken Balasi|Kazakh]], [[:uz:Foydalanuvchi:Qareken Balasi|Uzbek]] and [[:en:User:Qareken Balasi|English]] Wikipedias, as well as on [[commons:User:Qareken Balasi|Wikimedia Commons]], [[d:User:Qareken Balasi|Wikidata]] and Meta-Wiki. My goal is to help small-language Wikipedias grow with well-sourced, neutral articles. |- ! about my work | From August 2019 I have been working actively on Qaraqalpaq Wikipedia, where I create and improve articles on many topics. I also add sourced data to Wikidata and free images to Commons. Everyone is welcome to join the Qaraqalpaq Wikipedia community. |- ! contact me | Please write on my talk pages first,<br /><br />or via [[Special:EmailUser/Qareken Balasi|email]] (info{{@}}upcloud.uz) |} == Қатысушы үлесі == {{Userlinks|Qareken Balasi}} == Статистика (18.10.2026) == {| class="wikitable" ! Wiki !! Өңдеулер |- | Wikidata || 988 |- | ru.wikipedia || 635 |- | kaa.wikipedia || 285 |- | Wikimedia Commons || 197 |- | Meta-Wiki || 73 |- | uz.wikipedia || 66 |- | Басқалар || 22 |- ! Барлығы !! 2266 |} Қатысушы үлесі: [[Special:Contributions/Qareken Balasi|kk.wikipedia]], [https://xtools.wmcloud.org/globalcontribs/Qareken_Balasi global]. mq84cs7t4f1af75a2ilujyaacju4a7f Үлгі:England-footy-bio-stub 10 788772 3686378 3684130 2026-10-25T18:48:21Z Kasymov 10777 3686378 wikitext text/x-wiki {{Footy-bio-stub-meta | article = Англия футболшысы туралы | category = Англия футболшылары туралы | image = Flag of England.svg }}<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар туралы аяқталмаған мақалалар]] [[Санат:Англия футболшылары туралы аяқталмаған мақалалар| ]] </noinclude> ec15k6uzuq7uzelcqo0vzjshye2iw40 Мұса Марат 0 788955 3686323 3685144 2026-10-25T17:53:22Z Kasymov 10777 3686323 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Есімі = Мұса Марат | Атауы = Мұса Марат | Сурет = Musa Marat portrait.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Мұса Марат | Шынайы есімі = Мұса Молдабаев | Туған жері = [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = {{әнші|Қазақстан}} | Жанры = поп | Белсенділік жылдары = 2021 — қазіргі уақыт | Марапаттары = «Qazaqstan дауысы» жеңімпазы (2023) | Commons = Musa Marat }} '''Мұса Марат''' (шын аты '''Мұса Молдабаев''') — Қарақалпақстанда туып-өскен қазақ әншісі. 2023 жылы Қазақстан телеарнасының «Qazaqstan дауысы» жобасының II маусымының жеңімпазы атанды<ref name="yt">{{Cite web|lang=kk|url=https://www.youtube.com/watch?v=HU6gMv7pcdg|title=«Qazaqstan дауысы» мегажобасының жеңімпазы — Мұса Марат|website=The Voice of Kazakhstan (YouTube)|date=2023-12-30|access-date=2026-10-23}}</ref><ref name="tv">{{Cite web|lang=kk|url=https://qazaqstan.tv/videos/187023|title=Мұса Марат — «Қарағым-ай» · Финал · «Qazaqstan дауысы» II маусым|website=«Qazaqstan» телеарнасы|date=2023-12-30|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == Өзінің айтуынша, Қарақалпақстан Республикасы Қоңырат ауданына қарасты Жаслық ауылында өскен, тоғыз жылдай бокспен шұғылданған<ref name="oq810">{{Cite web|lang=kk|url=https://oq.gov.kz/news/810|title=«Қарақалпақстан Димашы» атанған Мұса Азия дауысына қатысқысы келеді|website=«Отандастар қоры»|date=2023-05-16|access-date=2026-10-23}}</ref>. Нөкіс қаласындағы мәдениет және көркем өнер колледжінің эстрада вокалы бөліміне оқуға түсті; ұстазы — Қарақалпақстан Республикасының халық әртісі Гүлнар Мүнтеева<ref name="oq810" />. 2023 жылы мамырда Ташкенттегі Батыр Закиров атындағы Ұлттық эстрада өнері институтының 3-курсында оқитынын айтқан<ref name="oq810" />. == Шығармашылығы == Өзбекстандағы ZO'R TV телеарнасының ARTIST жобасына қатысып танылды; әншінің айтуынша, «Самалтау» халық әнін орындаған, қазылар алқасында [[Жеңісбек Пиязов]] болған, ол финалға дейін жеткен<ref name="oq810" /><ref name="qn-artist">{{Cite web|lang=ru|url=https://qnews.uz/news/musa-moldabaev-artist-samaltau-zor-tv|title=Муса Молдабаев: ARTIST, «Самалтау», ZO'R TV|website=Qaraqalpaq News (QNews)|date=2026-10-23|access-date=2026-10-23}}</ref>. Сондай-ақ өз сөзінше, 2022 жылдың желтоқсанында Ташкентте екі ел Президенттерінің алдында өткен концертте «Жан досым» әнін орындаған<ref name="oq810" />. [[File:Musa Marat with Qazaqstan Dauysy trophy.jpg|thumb|right|220px|Мұса Марат «Qazaqstan дауысы» кубогымен]] 2023 жылы «Отандастар қоры» жариялаған кастингтің нәтижесінде [[Азия дауысы]] жобасына жолдама ұтып алды; тамызда қор басшысы Абзал Сапарбекұлымен кездесті<ref name="oq855">{{Cite web|lang=kk|url=https://oq.gov.kz/news/855|title=Армандар орындалады, мақсатың айқын болса|website=«Отандастар қоры»|date=2023-08-09|access-date=2026-10-23}}</ref><ref name="qn-asia">{{Cite web|lang=ru|url=https://qnews.uz/news/musa-marat-aziya-dauysy-kasting-otandastar-2023|title=Муса Марат: «Азия Дауысы», кастинг «Отандастар»|website=Qaraqalpaq News (QNews)|date=2026-10-23|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2023 жылы қыркүйекте «Qazaqstan дауысы» жобасының «Көрмей таңдау» кезеңінде «Самалтау» әнін орындады; бұл өнер «The Voice» мегажобасының үздіктер рейтингіне кірді (YouTube-тағы Best of the Voice арнасы)<ref name="qtv">{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/181572|title=«Qazaqstan дауысы» жобасының қатысушысы «The Voice» мегажобасының үздіктер рейтингіне кірді|website=«Qazaqstan» телеарнасы|date=2023-09-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2023 жылы желтоқсанда Астанада Махсетбай Өтемұратовқа арналған кеште «Qazaqstan дауысы» жобасының II маусымында финалда бақ сынап жатқан әнші ретінде ән айтып, тыңдаушыны баритон дауысымен таңғалдырды<ref name="egemen">{{Cite web|lang=kk|url=https://egemen.kz/article/355110-qaraqalpaq-anderi-auelegen-kesh|title=Қарақалпақ әндері әуелеген кеш|author=М. Әбіш|website=Egemen Qazaqstan|date=2023-12-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2023 жылғы 30 желтоқсанда жобаның финалында «Қарағым-ай» әнін орындап, жеңімпаз атанды<ref name="tv" /><ref name="yt" /><ref name="qn-win">{{Cite web|lang=ru|url=https://qnews.uz/news/musa-marat-pobeditel-qazaqstan-dauysy-2023|title=Муса Марат — победитель «Qazaqstan дауысы» (2023)|website=Qaraqalpaq News (QNews)|date=2026-10-23|access-date=2026-10-23}}</ref>. «Turkystan» газетінің жазуынша, ол — «Qazaqstan дауысы» жобасында жеңімпаз атанған алғашқы қандас; жобадағы тәлімгері — Қуандық Рахым, жобаға 3500-ге жуық үміткер қатысқан<ref name="tk-win">{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/238419-m-sa-marat-qazaqstan-dauysy-zhobasyny-zhe-impazy-atandy|title=Мұса Марат «Qazaqstan дауысы» жобасының жеңімпазы атанды|author=Ақмарал Берекет|website=Turkystan.kz|date=2023-12-30|access-date=2026-10-23}}</ref><ref name="tk-int">{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/238597-m-sa-marat-b-l-aza-stan-zbekstan-ara-alpa-stan-a-orta-zhe-is|title=Мұса Марат: Бұл – Қазақстан, Өзбекстан, Қарақалпақстанға ортақ жеңіс|author=Әлия Тілеужанқызы|website=Turkystan.kz|date=2024-01-05|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2025 жылғы 15 желтоқсанда [[Жеңісбек Пиязов]]пен бірге «Samġa» дуэт синглын шығарды (ұзақтығы 3:46, жанры — поп)<ref name="am-samga">{{Cite web|lang=en|url=https://music.apple.com/uz/album/sam%C4%A1a/1861607888?i=1861607905|title=Samġa — Musa Marat & Jenisbek Piyazov|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. Әннің премьерасы Мұса Маратның ресми YouTube арнасында өтті<ref name="samga">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.youtube.com/watch?v=1G1P1pbkU9M|title=Musa Marat & Jenisbek Piyazov — Samġa — Премьера песни|website=Musa Marat (YouTube)|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Дискографиясы == Apple Music мәліметі бойынша, 2021—2026 жылдары 20-дан астам жеке және бірлескен сингл шығарды<ref name="am">{{Cite web|lang=en|url=https://music.apple.com/uz/artist/musa-marat/1593023650|title=Musa Marat|website=Apple Music|access-date=2026-10-23}}</ref>. {| class="wikitable" ! Шыққан күні !! Атауы !! Ескертпе |- | 2021 жылғы 21 қазан || Sen laylim edin' || Алғашқы сингл |- | 2022 жылғы 21 сәуір || Samaltau (Live) || Тікелей эфирдегі орындау |- | 2023 жылғы 12 мамыр || Ismigu'l || |- | 2023 жылғы 19 мамыр || Oy Jaylaw || |- | 2023 жылғы 15 маусым || An'lamas || |- | 2023 жылғы 11 тамыз || Sag'inaman || |- | 2024 жылғы 10 сәуір || Qosh Maxabbat || |- | 2024 жылғы 25 шілде || Laylim || |- | 2024 жылғы 6 тамыз || Я тебя никогда не забуду || |- | 2024 жылғы 26 қыркүйек || Alys || |- | 2024 жылғы 3 қазан || Juldyzdar janar || |- | 2024 жылғы 28 қазан || Sensiz || Ислам Муратбаевпен бірге |- | 2025 жылғы 15 қаңтар || Тыңда Қандасым! || |- | 2025 жылғы 14 наурыз || Unaidy || |- | 2025 жылғы 1 мамыр || Saġyndym || |- | 2025 жылғы 15 желтоқсан || Samġa || [[Жеңісбек Пиязов]]пен бірге |- | 2026 жылғы 29 қаңтар || Sen bolmasań || |- | 2026 жылғы 16 ақпан || Alvido || |- | 2026 жылғы 28 мамыр || Zaman || Аман Сарсенбаевтың синглінде қатысты |- | 2026 жылғы 10 шілде || Ayt, ne qilayin? || |- | 2026 жылғы 9 қыркүйек || Seni sorayman || |} <small>Тізім Apple Music мәліметтері бойынша<ref name="am" />.</small> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://t.me/musa_marat Telegram арнасы] * [https://www.youtube.com/@MusaMarat YouTube арнасы] * [https://www.instagram.com/moldabaev.musa/ Instagram] * [https://www.tiktok.com/@moldabaev.musa TikTok] 6gz182x6yyu1rw7grirjxv821rr0va8 Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар 0 788956 3686333 3685961 2026-10-25T18:06:21Z Kasymov 10777 3686333 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Еркебұлан Тоқтар |шынайы есімі = |суреті = Erkebulan Toktar.jpg |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жынысы = |толық есімі = Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар |туған кездегі есімі = |лақап аты = |азаматтығы = {{KAZ}} |мамандандыру = ММА күресшісі, боксшы, актер |клубы = |туған күні = 1995 |туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Қазақстан]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |карьера жылдары = |бапкерлері = |бойы = |салмағы = |атақтары = |медальдары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |ортаққор = }} '''Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар''' (1995 жылы туған<ref name="sport">{{Cite web|lang=ru|url=https://sportilinet.kz/mma/erkebulan-toktar-kak-stal-samyim-populyarnyim-sportsmenom-kazahstana-samaya-polnaya-biografiya-vse-boi-14996/|title=Еркебулан Токтар: как стал самым популярным спортсменом Казахстана? Самая полная биография и все бои|website=sportilinet.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>) — қазақстандық актер, [[аралас жекпе-жек]] жауынгері және [[бокс]]шы. ММА-да қазақстандық Octagon лигасында өнер көрсетеді (2025 жылдың соңындағы рекорды — 11 жеңіс және 3 жеңіліс)<ref name="vesti">{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.kz/mixedfights/skolko-platyat-erkebulanu-toktaru-boi-kazahstane-budet-on-373984/|title=Сколько платят Еркебулану Токтару за бои в Казахстане и будет ли он драться в США?|author=Тулегенов Д.|website=Vesti.kz|date=2025-12-14|access-date=2026-10-18}}</ref>, осы лиганың BMF (Best Media Fighter) белбеуінің иегері (2025). «Кинопоиск» деректері бойынша 20 кино және тележобада түскен<ref name="kp">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/name/6881356/|title=Еркебулан Токтар — фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-18}}</ref>. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағымен марапатталған (2025)<ref name="forbes">{{Cite web|lang=ru|url=https://forbes.kz/articles/imanbek-poluchil-orden-kurmet|title=Imanbek получил орден «Құрмет»|author=Жандос К.|website=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-08|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Өмірбаяны == Forbes Kazakhstan деректері бойынша, [[Шымкент]]те дүниеге келіп, [[Алматы]]да өскен<ref name="forbes" />; басқа бірқатар басылымдар туған жері ретінде Алматыны көрсетеді. Туған күні жарияланымдарда 1995 жылғы 31 желтоқсан деп көрсетіледі<ref name="sport" />. Каскадерлік және актерлік шеберлік мектебін бітірген<ref name="sportskz">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/kto-takoy-erkebulan-toktar-ipochemu-onseychas-populyarnee-shavkata-rahmonova|title=Кто такой Еркебулан Токтар и почему он сейчас популярнее Шавката Рахмонова|author=Бадамшин Т.|website=Sports.kz|date=2026-01-15|access-date=2026-10-18}}</ref>. Forbes Kazakhstan-ның «30 жасқа дейінгі 30» рейтингінің қатысушысы<ref name="forbes" />. Американдық American Top Team клубында жаттығады, өзінің айтуынша, онда Эдсон Барбозамен спарринг өткізген<ref name="sport" /><ref name="vesti" />. == Кино == Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2012 жылдан 2017 жылға дейін массовкада түскен, 2017 жылы «ZOR» фильмінде алғашқы басты рөлін алған<ref name="forbes" />. «Кинопоиск» базасында оның 2021—2026 жылдардағы 20 актерлік жұмысы тіркелген<ref name="kp" />. «Арлан. Решающий раунд» спорттық драмасында (реж. Даулет Жумабаев) басты рөлді ойнаған<ref name="arlan">{{Cite web|lang=ru|url=https://24.kz/ru/news/culture/692223-sportivnaya-drama-arlan-reshayushchij-raund-vykhodit-na-ekrany|title=Спортивная драма «Арлан. Решающий раунд» выходит на экраны|website=24.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жыл !! Атауы !! Түпнұсқа атауы |- | 2017 || «ZOR»<ref name="forbes" /> || |- | 2021 || «Мне перевалило за тридцать»<ref name="kp" /> || ''Отыздан асып барамын'' |- | 2022 || «Zero»<ref name="kp" /> || |- | 2022 || «Женатый холостяк»<ref name="kinoafisha">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinoafisha.info/en/movies/8367797/|title=Женатый холостяк|website=Киноафиша|access-date=2026-10-18}}</ref> || ''Бойдақ күйеу'' |- | 2022 || «Бишарашки»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Научи меня жить»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Женюсь на дочке богача»<ref name="kp" /> || ''Байдың қызын аламын'' |- | 2023 || «Бесконечная свадьба»<ref name="kp" /> || ''Бітпейтін той'' |- | 2023 || «Тимучин»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Бишарашки 2»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Жугирмек»<ref name="kp" /> || ''Жүгірмек'' |- | 2023 || «Клубничная принцесса»<ref name="kp" /> || |- | 2024 || «Афган»<ref name="kp" /> || ''Біздің жігіттер. Афган'' |- | 2024 || «Арлан. Решающий раунд»<ref name="arlan" /> || |- | 2024 || «Бишарашки в Таиланде»<ref name="kp" /> || |- | 2024 || «Хам кафе»<ref name="kp" /> || |- | 2025 || «Режиссёр»<ref name="kp" /> || |- | 2025 || «Остров. Незабываемое путешествие»<ref name="kp" /> || ''Остров. Ұмытылмас саяхат'' |- | 2025 || «Назад в 90-ые. Мен оралам»<ref name="kp" /> || |- | 2026 || «Бишарашки в Индии: В поисках мамы»<ref name="kp" /> || |- | 2026 || «Живи для меня»<ref name="kp" /> || ''Мен үшін өмір сүр'' |} Жылдар «Кинопоиск» бойынша көрсетілген; «Арлан. Решающий раунд» фильмі прокатқа 2025 жылы шықты<ref name="arlan" />. Кинодағы жұмыстың басталуы туралы да дереккөздер бір-біріне сәйкес келмейді: «Кинопоиск» санауды 2021 жылдан бастайды, Forbes Kazakhstan — «ZOR» (2017) фильмінен. == Спорттық мансабы == === Аралас жекпе-жектер === Кәсіби ММА-да 2021 жылғы 16 маусымда Octagon 20 турнирінде дебют жасады, 20-шы секундта нокаутпен Мухтар Жумагалиді жеңді<ref name="gid">{{Cite web|lang=en|url=https://gidstats.com/fighters/erkebulan_toktar.html|title=Erkebulan Toktar: info|website=GidStats|access-date=2026-10-18}}</ref>. Қазақстандық Octagon лигасында өнер көрсетеді. 2025 жылғы 23 ақпанда Octagon 70 турнирінде тәжікстандық жауынгер Камариддин Хасановты төртінші раундта жекпе-жекті тоқтату арқылы жеңіп, лиганың BMF (Best Media Fighter) белбеуін жеңіп алды<ref name="caravan">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.caravan.kz/sport/kazahstanskij-akter-slomal-cheljust-tadzhikskomu-bojcu/|title=Казахстанский актёр сломал челюсть таджикскому бойцу|website=Караван|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="gid" />. 2025 жылдың желтоқсанына қарай оның ММА-дағы рекорды 11 жеңіс пен 3 жеңіліс болды<ref name="vesti" />. {| class="wikitable" ! № !! Нәтиже !! Қарсылас !! Әдіс !! Раунд !! Турнир !! Күні |- | 1 || Жеңіс || Мухтар Жумагали || ТКО || 1 || Octagon 20 || 16.06.2021 |- | 2 || Жеңіс || Мурат Исаев || ТКО || 1 || Octagon 23 || 17.09.2021 |- | 3 || Жеңіліс || Абдулазиз Сотволдиев || сабмишн || 1 || Octagon 25 || 14.11.2021 |- | 4 || Жеңіс || Абдулазиз Сотволдиев || ТКО || 2 || Octagon 27 || 19.02.2022 |- | 5 || Жеңіс || Арзу Каримов || ТКО || 1 || Octagon 31 || 10.06.2022 |- | 6 || Жеңіліс || Одилхон Камолов || ауыртпалықты тәсіл (армбар) || 3 || Octagon 33 || 29.07.2022 |- | 7 || Жеңіс || Джабер Мирзазаде || ТКО || 3 || Octagon 38 || 21.12.2022 |- | 8 || Жеңіліс || Паям Назари || тұншықтыру || 2 || Octagon 44 || 29.04.2023 |- | 9 || Жеңіс || Константин Чередниченко || ТКО || 1 || Octagon 50 || 23.09.2023 |- | 10 || Жеңіс || Одилхон Камолов || бірауыздан шешім || 3 || Octagon 56 || 10.03.2024 |- | 11 || Жеңіс || Кушал Вьяс || ТКО || 1 || Octagon 63 || 27.09.2024 |- | 12 || Жеңіс || Хайсам Эль-Сайед || ТКО || 1 || Dala FC 1 || 02.11.2024 |- | 13 || Жеңіс || Камариддин Хасанов || ТКО (бас тарту) || 4 || Octagon 70 (BMF титулы) || 23.02.2025 |- | 14 || Жеңіс || Фарзад Гадери || ТКО || 2 || Octagon 77 || 16.08.2025 |} Кесте GidStats базасы бойынша құрастырылған<ref name="gid" />, FightMatrix бойынша тексерілген<ref name="fm">{{Cite web|lang=en|url=https://www.fightmatrix.com/fighter-profile/Erkebulan%20Toktar/245698/|title=Erkebulan Toktar|website=FightMatrix|access-date=2026-10-18}}</ref>. === Басқа лигалардағы өнері және бокс жекпе-жектері === Octagon-нан бөлек, Тоқтар басқа қазақстандық және халықаралық промоушендердің турнирлерінде өнер көрсетті. * '''Dala FC.''' 2024 жылғы 2 қарашада [[Астана]]дағы Dala Fighting Championship лигасының алғашқы турнирінде мысырлық Хайсам Эль-Сайедті бірінші раундта нокаутпен жеңді (0:48)<ref name="tapdala">{{Cite web|lang=en|url=https://www.tapology.com/fightcenter/events/120474-dala-fighting-championship-1|title=Dala FC 1: Takhtay vs. Chope|website=Tapology|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="prosports">{{Cite web|lang=ru|url=https://prosports.kz/news/670257-kazahstanskii-boets-na-pervoi-minute-nokautiroval-eks-boitsa-ufc-i-stal-pervim-chempionom-dala-fc-video/|title=Василий Тактай одержал досрочную победу и стал первым чемпионом лиги Dala FC|website=Prosports.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Nomad Fighting Championship.''' 2023 жылғы 10 маусымда Алматыда Nomad FC турнирінде ММА қолғабындағы бокс ережесі бойынша бес раундтық жекпе-жекте ресейлік жауынгер Фарид Ядуллаевқа төрешілердің бірауыздан шешімімен жеңілді<ref name="fightru">{{Cite web|lang=ru|url=https://fight.ru/news/novosti-pop-mma/farid-yadullaev-oderzhal-pobedu-nad-erkebulanom-toktarom/|title=Фарид Ядуллаев одержал победу над Еркебуланом Токтаром|website=Fight.ru|access-date=2026-10-18}}</ref>. Алматыдағы Nomad Fighting Championship 11 турнирінде (2024 жылдың соңы) реваншта Ядуллаевты бірінші раундта 47—48 секундта нокаутқа жіберді<ref name="mmaexp">{{Cite web|lang=ru|url=https://mma.express/news/pop-mma/farid-yadullaev-poterpel-porazhenie-nokautom-za-48-sekund-na-turnire-v-kazahstane|title=Фарид Ядуллаев проиграл в реванше Еркебулану Токтару нокаутом за 48 секунд|website=MMAExpress|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="s24">{{Cite web|lang=ru|url=https://sports24.kz/mma/news/video-erkebulan-toktar-nokautiroval-farida-yadullaeva-v-pervom-raunde/|title=Еркебулан Токтар нокаутировал Фарида Ядуллаева в первом раунде|website=Sports24.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Кәсіби бокс.''' 2022 жылғы желтоқсанда дебют жасап, төртінші раундта Амир Яраниді нокаутқа жіберді<ref name="gid" /><ref name="sportskz" />. 2025 жылғы 26 желтоқсанда [[Ташкент]]тегі All Stars шоуында бірінші раундта техникалық нокаутпен Тимур Никулинді жеңді<ref name="vesti" /><ref name="sportskz" /><ref name="vesti2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/erkebulan-toktar-obyyavil-datu-i-mesto-sleduyuschego-boya|title=Еркебулан Токтар объявил дату и место следующего боя|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-02-04|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Hype FC.''' 2026 жылдың наурыз айының соңында [[Ереван]]дағы Hype FC 28 турнирінде (ММА қолғабындағы бокс, жеңіл салмақ) қырғызстандық жауынгер Марсель Нурланбек уулуға бірауыздан шешіммен жеңілді; жекпе-жектен кейін мансабында үш-алты айға үзіліс жасайтынын жариялады<ref name="zakon">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/sport/6512656-kheytery-smeytes-erkebulan-toktar-posle-porazheniya-obyavil-o-vremennom-ukhode.html|title=«Хейтеры, смейтесь»: Еркебулан Токтар после поражения объявил о временном уходе|author=Болысбек К.|website=Zakon.kz|date=2026-03-30|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''IBA Nomad.''' 2026 жылғы 4 шілдеде Алматыдағы IBA Nomad 15 турнирінде ресейлік блогер әрі жауынгер Артем Тарасовты бірінші раундта нокаутқа жіберді (ММА қолғабындағы бокс, жартылай орта салмақ)<ref name="nt">{{Cite web|lang=ru|url=https://newtimes.kz/kultura-i-sport/221025-erkebulan-toktar-nokautiroval-artema-tarasova-na-turnire-v-almaty|title=Еркебулан Токтар нокаутировал Артема Тарасова на турнире в Алматы|website=New Times|date=2026-07-04|access-date=2026-10-18}}</ref>. 2026 жылғы 28 тамызда Астанадағы International Boxing Day кешінде өзбекстандық блогер әрі жауынгер Бобиржон Исроиловты екінші раундта техникалық нокаутпен жеңді (супер орта салмақ, кәсіби бокс ережесі)<ref name="iba">{{Cite web|lang=en|url=https://www.iba.sport/?p=55832|title=Toktar vs Isroilov|website=IBA|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="zamin">{{Cite web|lang=en|url=https://zamin.uz/en/sport/219537-4-knockdowns-yerkebulan-toktar-knocks-out-uzbek-shohzoda-video.html|title=4 knockdowns! Yerkebulan Toqtar knocks out Uzbekistan's «Shohzoda»|website=Zamin.uz|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="vesti3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/ofitsialno-obyyavlen-boy-erkebulana-toktara-ipopulyarnogo-uzbekistantsa|title=Официально объявлен бой Еркебулана Токтара и популярного узбекистанца|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-08-11|access-date=2026-10-18}}</ref>. 2026 жылдың тамыз айының соңында Тоқтар боксты жалғастырғысы келетінін, торда өзін «ыңғайсыз» сезінетінін мәлімдеді<ref name="vesti4">{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.kz/kazakhstanbox/toktar-nazval-imya-sleduyuschego-sopernika-sdelal-zayavlenie-387151|title=Еркебулан Токтар: Бой с Чурчаевым по правилам бокса|website=Vesti.kz|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref>. === Жаттығу қызметі === 2026 жылдың басында Тоқтар Майамиде (АҚШ) жетекші америкалық клубтардың бірінде екі айлық жаттығу жиынын өткізетінін жариялады<ref name="stan">{{Cite web|url=https://stan.kz/aksh-ti-tandadim-erkebylan-toktar-elden-ketetinin-malim-428613/|title=«АҚШ-ты таңдадым»: Еркебұлан Тоқтар елден кететінін мәлімдеді|website=Stan.kz|date=2026-01-06|lang=kk|access-date=2026-10-18}}</ref>; 2026 жылғы ақпанда Алматыға оралды<ref name="usa">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/erkebulan-toktar-pokinul-ssha-isoobschil-dalneyshiy-marshrut|title=Еркебулан Токтар покинул США и сообщил дальнейший маршрут|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-02-09|access-date=2026-10-18}}</ref>. ProMMA Podcast подкастына берген сұхбатында Тоқтар кәсіби жауынгерлерге арналған өзінің жеке жаттығу залын ашу ойы туралы айтты<ref name="promma">{{Cite web|lang=ru|url=https://sportilinet.kz/mma/komu-interesno-kak-besh-grushu-erkebulan-toktar-dal-sovet-boytsam-razvitiyu-mediynosti-15505/|title=Еркебулан Токтар планирует открыть тренировочный зал для профессионалов ММА|author=Жоламанов А.|website=Sports.kz Шредингера (sportilinet.kz)|access-date=2026-10-18}}</ref>. Қазақстандық Penalty.kz басылымының 2026 жылғы 14 қазандағы хабарлауынша, Алматыда Toktar Fight Club клубы ашылған, ол үшін АҚШ-тан жаттықтырушы шақырылған<ref name="penalty">{{Cite web|url=https://penalty.kz/zhekpezhek/21808-erkebulan-toktar-zhana-zalyna-aksh-tan-bapker-aldyrtty|title=Еркебұлан Тоқтар жаңа залына АҚШ-тан бапкер алдыртты|author=Нұрғалиева С.|website=Penalty.kz|date=2026-10-14|lang=kk|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Көпшілік алдындағы дау-жанжалдар мен шақырулар == * '''Энтони Петтис.''' 2026 жылғы маусымда UFC-тің бұрынғы чемпионы Энтони Петтис Тоқтарға бейнемурағат жариялады. Тоқтардың айтуынша, оған Петтиспен жекпе-жек ұсынылған, бірақ тараптар гонорар бойынша келісе алмаған; оның нұсқасы бойынша, ұйымдастырушылар оның «мұндай ақшаға тұрмайтынын» айтқан. Жекпе-жек өткен жоқ<ref name="pettis">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/takih-deneg-nestoish-erkebulan-toktar-nazval-prichinu-sryiva-boya-slegendoy-ufc|title=«Таких денег не стоишь». Еркебулан Токтар назвал причину срыва боя с легендой UFC|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-06-03|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Огабек Абдумуминов.''' Өзбекстандық ММА жауынгері Огабек «Сатурн» Абдумуминов олардың арасындағы жекпе-жек Тоқтардың ұстанымына байланысты өтпегенін ашық мәлімдеп, оны Octagon торында өткізуді ұсынды; Тоқтар оған кез келген уақытта торға шығуға дайын екенін жауап берді<ref name="offside">{{Cite web|lang=ru|url=https://offside.kz/mma/36362-pust-otdast-poias-uzbekistanets-obvinil-erkebulana-toktara-v-sryve-boia|title=«Пусть отдаст пояс»: Узбекистанец обвинил Еркебулана Токтара в срыве боя|author=Нехорошев К.|website=Offside.kz|date=2026-08-31|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Данияр Елеусинов.''' 2026 жылғы қыркүйекте бокстан олимпиада чемпионы Данияр Елеусинов Тоқтарды жекпе-жекке ашық шақырып, оны «хайпожор» деп атады; Тоқтар бейнемурағатында спаррингке немесе промоутерлер қатысқан шоуда жекпе-жекке дайын екенін жауап берді<ref name="eleu">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/sport/6531591-mozhete-pobit-menya-erkebulan-toktar-otvetil-na-vyzov-olimpiyskogo-chempiona.html|title=«Можете побить меня»: Еркебулан Токтар ответил на вызов олимпийского чемпиона|author=Болысбек К.|website=Zakon.kz|date=2026-09-15|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Марапаттары == * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері — Республика күніне орай Президент жарлығы, 2025 жылғы желтоқсан. Белгі мен куәлікті ақпарат және мәдениет министрі Аида Балаева тапсырды<ref name="forbes" /><ref name="newtimes">{{Cite web|lang=ru|url=https://newtimes.kz/obshchestvo/213367-zvezda-mma-erkebulan-toktar-poluchil-zvanie-zasluzhennyi-deiatel-ot-aidy-balaevoi|title=Звезда ММА Еркебулан Токтар получил звание «Заслуженный деятель» от Аиды Балаевой|author=Стативкина А.|website=New Times|date=2025-12-09|access-date=2026-10-18}}</ref>. * Octagon лигасының BMF белбеуі (2025)<ref name="caravan" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан актерлері]] [[Санат:Қазақстан боксшылары]] [[Санат:Қазақстанның аралас жекпе-жек жауынгерлері]] qchryeqnev40r6u3mcwdhflfic7u9ln 3686334 3686333 2026-10-25T18:06:57Z Kasymov 10777 Kasymov [[Еркебұлан Тоқтар]] бетін [[Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар]] бетіне жылжытты 3686333 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Еркебұлан Тоқтар |шынайы есімі = |суреті = Erkebulan Toktar.jpg |сурет ені = |сурет тақырыбы = |жынысы = |толық есімі = Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар |туған кездегі есімі = |лақап аты = |азаматтығы = {{KAZ}} |мамандандыру = ММА күресшісі, боксшы, актер |клубы = |туған күні = 1995 |туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Қазақстан]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |карьера жылдары = |бапкерлері = |бойы = |салмағы = |атақтары = |медальдары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |ортаққор = }} '''Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар''' (1995 жылы туған<ref name="sport">{{Cite web|lang=ru|url=https://sportilinet.kz/mma/erkebulan-toktar-kak-stal-samyim-populyarnyim-sportsmenom-kazahstana-samaya-polnaya-biografiya-vse-boi-14996/|title=Еркебулан Токтар: как стал самым популярным спортсменом Казахстана? Самая полная биография и все бои|website=sportilinet.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>) — қазақстандық актер, [[аралас жекпе-жек]] жауынгері және [[бокс]]шы. ММА-да қазақстандық Octagon лигасында өнер көрсетеді (2025 жылдың соңындағы рекорды — 11 жеңіс және 3 жеңіліс)<ref name="vesti">{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.kz/mixedfights/skolko-platyat-erkebulanu-toktaru-boi-kazahstane-budet-on-373984/|title=Сколько платят Еркебулану Токтару за бои в Казахстане и будет ли он драться в США?|author=Тулегенов Д.|website=Vesti.kz|date=2025-12-14|access-date=2026-10-18}}</ref>, осы лиганың BMF (Best Media Fighter) белбеуінің иегері (2025). «Кинопоиск» деректері бойынша 20 кино және тележобада түскен<ref name="kp">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinopoisk.ru/name/6881356/|title=Еркебулан Токтар — фильмография|website=Кинопоиск|access-date=2026-10-18}}</ref>. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағымен марапатталған (2025)<ref name="forbes">{{Cite web|lang=ru|url=https://forbes.kz/articles/imanbek-poluchil-orden-kurmet|title=Imanbek получил орден «Құрмет»|author=Жандос К.|website=Forbes Kazakhstan|date=2025-12-08|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Өмірбаяны == Forbes Kazakhstan деректері бойынша, [[Шымкент]]те дүниеге келіп, [[Алматы]]да өскен<ref name="forbes" />; басқа бірқатар басылымдар туған жері ретінде Алматыны көрсетеді. Туған күні жарияланымдарда 1995 жылғы 31 желтоқсан деп көрсетіледі<ref name="sport" />. Каскадерлік және актерлік шеберлік мектебін бітірген<ref name="sportskz">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/kto-takoy-erkebulan-toktar-ipochemu-onseychas-populyarnee-shavkata-rahmonova|title=Кто такой Еркебулан Токтар и почему он сейчас популярнее Шавката Рахмонова|author=Бадамшин Т.|website=Sports.kz|date=2026-01-15|access-date=2026-10-18}}</ref>. Forbes Kazakhstan-ның «30 жасқа дейінгі 30» рейтингінің қатысушысы<ref name="forbes" />. Американдық American Top Team клубында жаттығады, өзінің айтуынша, онда Эдсон Барбозамен спарринг өткізген<ref name="sport" /><ref name="vesti" />. == Кино == Forbes Kazakhstan деректері бойынша, 2012 жылдан 2017 жылға дейін массовкада түскен, 2017 жылы «ZOR» фильмінде алғашқы басты рөлін алған<ref name="forbes" />. «Кинопоиск» базасында оның 2021—2026 жылдардағы 20 актерлік жұмысы тіркелген<ref name="kp" />. «Арлан. Решающий раунд» спорттық драмасында (реж. Даулет Жумабаев) басты рөлді ойнаған<ref name="arlan">{{Cite web|lang=ru|url=https://24.kz/ru/news/culture/692223-sportivnaya-drama-arlan-reshayushchij-raund-vykhodit-na-ekrany|title=Спортивная драма «Арлан. Решающий раунд» выходит на экраны|website=24.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. {| class="wikitable" ! Жыл !! Атауы !! Түпнұсқа атауы |- | 2017 || «ZOR»<ref name="forbes" /> || |- | 2021 || «Мне перевалило за тридцать»<ref name="kp" /> || ''Отыздан асып барамын'' |- | 2022 || «Zero»<ref name="kp" /> || |- | 2022 || «Женатый холостяк»<ref name="kinoafisha">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinoafisha.info/en/movies/8367797/|title=Женатый холостяк|website=Киноафиша|access-date=2026-10-18}}</ref> || ''Бойдақ күйеу'' |- | 2022 || «Бишарашки»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Научи меня жить»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Женюсь на дочке богача»<ref name="kp" /> || ''Байдың қызын аламын'' |- | 2023 || «Бесконечная свадьба»<ref name="kp" /> || ''Бітпейтін той'' |- | 2023 || «Тимучин»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Бишарашки 2»<ref name="kp" /> || |- | 2023 || «Жугирмек»<ref name="kp" /> || ''Жүгірмек'' |- | 2023 || «Клубничная принцесса»<ref name="kp" /> || |- | 2024 || «Афган»<ref name="kp" /> || ''Біздің жігіттер. Афган'' |- | 2024 || «Арлан. Решающий раунд»<ref name="arlan" /> || |- | 2024 || «Бишарашки в Таиланде»<ref name="kp" /> || |- | 2024 || «Хам кафе»<ref name="kp" /> || |- | 2025 || «Режиссёр»<ref name="kp" /> || |- | 2025 || «Остров. Незабываемое путешествие»<ref name="kp" /> || ''Остров. Ұмытылмас саяхат'' |- | 2025 || «Назад в 90-ые. Мен оралам»<ref name="kp" /> || |- | 2026 || «Бишарашки в Индии: В поисках мамы»<ref name="kp" /> || |- | 2026 || «Живи для меня»<ref name="kp" /> || ''Мен үшін өмір сүр'' |} Жылдар «Кинопоиск» бойынша көрсетілген; «Арлан. Решающий раунд» фильмі прокатқа 2025 жылы шықты<ref name="arlan" />. Кинодағы жұмыстың басталуы туралы да дереккөздер бір-біріне сәйкес келмейді: «Кинопоиск» санауды 2021 жылдан бастайды, Forbes Kazakhstan — «ZOR» (2017) фильмінен. == Спорттық мансабы == === Аралас жекпе-жектер === Кәсіби ММА-да 2021 жылғы 16 маусымда Octagon 20 турнирінде дебют жасады, 20-шы секундта нокаутпен Мухтар Жумагалиді жеңді<ref name="gid">{{Cite web|lang=en|url=https://gidstats.com/fighters/erkebulan_toktar.html|title=Erkebulan Toktar: info|website=GidStats|access-date=2026-10-18}}</ref>. Қазақстандық Octagon лигасында өнер көрсетеді. 2025 жылғы 23 ақпанда Octagon 70 турнирінде тәжікстандық жауынгер Камариддин Хасановты төртінші раундта жекпе-жекті тоқтату арқылы жеңіп, лиганың BMF (Best Media Fighter) белбеуін жеңіп алды<ref name="caravan">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.caravan.kz/sport/kazahstanskij-akter-slomal-cheljust-tadzhikskomu-bojcu/|title=Казахстанский актёр сломал челюсть таджикскому бойцу|website=Караван|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="gid" />. 2025 жылдың желтоқсанына қарай оның ММА-дағы рекорды 11 жеңіс пен 3 жеңіліс болды<ref name="vesti" />. {| class="wikitable" ! № !! Нәтиже !! Қарсылас !! Әдіс !! Раунд !! Турнир !! Күні |- | 1 || Жеңіс || Мухтар Жумагали || ТКО || 1 || Octagon 20 || 16.06.2021 |- | 2 || Жеңіс || Мурат Исаев || ТКО || 1 || Octagon 23 || 17.09.2021 |- | 3 || Жеңіліс || Абдулазиз Сотволдиев || сабмишн || 1 || Octagon 25 || 14.11.2021 |- | 4 || Жеңіс || Абдулазиз Сотволдиев || ТКО || 2 || Octagon 27 || 19.02.2022 |- | 5 || Жеңіс || Арзу Каримов || ТКО || 1 || Octagon 31 || 10.06.2022 |- | 6 || Жеңіліс || Одилхон Камолов || ауыртпалықты тәсіл (армбар) || 3 || Octagon 33 || 29.07.2022 |- | 7 || Жеңіс || Джабер Мирзазаде || ТКО || 3 || Octagon 38 || 21.12.2022 |- | 8 || Жеңіліс || Паям Назари || тұншықтыру || 2 || Octagon 44 || 29.04.2023 |- | 9 || Жеңіс || Константин Чередниченко || ТКО || 1 || Octagon 50 || 23.09.2023 |- | 10 || Жеңіс || Одилхон Камолов || бірауыздан шешім || 3 || Octagon 56 || 10.03.2024 |- | 11 || Жеңіс || Кушал Вьяс || ТКО || 1 || Octagon 63 || 27.09.2024 |- | 12 || Жеңіс || Хайсам Эль-Сайед || ТКО || 1 || Dala FC 1 || 02.11.2024 |- | 13 || Жеңіс || Камариддин Хасанов || ТКО (бас тарту) || 4 || Octagon 70 (BMF титулы) || 23.02.2025 |- | 14 || Жеңіс || Фарзад Гадери || ТКО || 2 || Octagon 77 || 16.08.2025 |} Кесте GidStats базасы бойынша құрастырылған<ref name="gid" />, FightMatrix бойынша тексерілген<ref name="fm">{{Cite web|lang=en|url=https://www.fightmatrix.com/fighter-profile/Erkebulan%20Toktar/245698/|title=Erkebulan Toktar|website=FightMatrix|access-date=2026-10-18}}</ref>. === Басқа лигалардағы өнері және бокс жекпе-жектері === Octagon-нан бөлек, Тоқтар басқа қазақстандық және халықаралық промоушендердің турнирлерінде өнер көрсетті. * '''Dala FC.''' 2024 жылғы 2 қарашада [[Астана]]дағы Dala Fighting Championship лигасының алғашқы турнирінде мысырлық Хайсам Эль-Сайедті бірінші раундта нокаутпен жеңді (0:48)<ref name="tapdala">{{Cite web|lang=en|url=https://www.tapology.com/fightcenter/events/120474-dala-fighting-championship-1|title=Dala FC 1: Takhtay vs. Chope|website=Tapology|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="prosports">{{Cite web|lang=ru|url=https://prosports.kz/news/670257-kazahstanskii-boets-na-pervoi-minute-nokautiroval-eks-boitsa-ufc-i-stal-pervim-chempionom-dala-fc-video/|title=Василий Тактай одержал досрочную победу и стал первым чемпионом лиги Dala FC|website=Prosports.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Nomad Fighting Championship.''' 2023 жылғы 10 маусымда Алматыда Nomad FC турнирінде ММА қолғабындағы бокс ережесі бойынша бес раундтық жекпе-жекте ресейлік жауынгер Фарид Ядуллаевқа төрешілердің бірауыздан шешімімен жеңілді<ref name="fightru">{{Cite web|lang=ru|url=https://fight.ru/news/novosti-pop-mma/farid-yadullaev-oderzhal-pobedu-nad-erkebulanom-toktarom/|title=Фарид Ядуллаев одержал победу над Еркебуланом Токтаром|website=Fight.ru|access-date=2026-10-18}}</ref>. Алматыдағы Nomad Fighting Championship 11 турнирінде (2024 жылдың соңы) реваншта Ядуллаевты бірінші раундта 47—48 секундта нокаутқа жіберді<ref name="mmaexp">{{Cite web|lang=ru|url=https://mma.express/news/pop-mma/farid-yadullaev-poterpel-porazhenie-nokautom-za-48-sekund-na-turnire-v-kazahstane|title=Фарид Ядуллаев проиграл в реванше Еркебулану Токтару нокаутом за 48 секунд|website=MMAExpress|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="s24">{{Cite web|lang=ru|url=https://sports24.kz/mma/news/video-erkebulan-toktar-nokautiroval-farida-yadullaeva-v-pervom-raunde/|title=Еркебулан Токтар нокаутировал Фарида Ядуллаева в первом раунде|website=Sports24.kz|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Кәсіби бокс.''' 2022 жылғы желтоқсанда дебют жасап, төртінші раундта Амир Яраниді нокаутқа жіберді<ref name="gid" /><ref name="sportskz" />. 2025 жылғы 26 желтоқсанда [[Ташкент]]тегі All Stars шоуында бірінші раундта техникалық нокаутпен Тимур Никулинді жеңді<ref name="vesti" /><ref name="sportskz" /><ref name="vesti2">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/erkebulan-toktar-obyyavil-datu-i-mesto-sleduyuschego-boya|title=Еркебулан Токтар объявил дату и место следующего боя|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-02-04|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Hype FC.''' 2026 жылдың наурыз айының соңында [[Ереван]]дағы Hype FC 28 турнирінде (ММА қолғабындағы бокс, жеңіл салмақ) қырғызстандық жауынгер Марсель Нурланбек уулуға бірауыздан шешіммен жеңілді; жекпе-жектен кейін мансабында үш-алты айға үзіліс жасайтынын жариялады<ref name="zakon">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/sport/6512656-kheytery-smeytes-erkebulan-toktar-posle-porazheniya-obyavil-o-vremennom-ukhode.html|title=«Хейтеры, смейтесь»: Еркебулан Токтар после поражения объявил о временном уходе|author=Болысбек К.|website=Zakon.kz|date=2026-03-30|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''IBA Nomad.''' 2026 жылғы 4 шілдеде Алматыдағы IBA Nomad 15 турнирінде ресейлік блогер әрі жауынгер Артем Тарасовты бірінші раундта нокаутқа жіберді (ММА қолғабындағы бокс, жартылай орта салмақ)<ref name="nt">{{Cite web|lang=ru|url=https://newtimes.kz/kultura-i-sport/221025-erkebulan-toktar-nokautiroval-artema-tarasova-na-turnire-v-almaty|title=Еркебулан Токтар нокаутировал Артема Тарасова на турнире в Алматы|website=New Times|date=2026-07-04|access-date=2026-10-18}}</ref>. 2026 жылғы 28 тамызда Астанадағы International Boxing Day кешінде өзбекстандық блогер әрі жауынгер Бобиржон Исроиловты екінші раундта техникалық нокаутпен жеңді (супер орта салмақ, кәсіби бокс ережесі)<ref name="iba">{{Cite web|lang=en|url=https://www.iba.sport/?p=55832|title=Toktar vs Isroilov|website=IBA|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="zamin">{{Cite web|lang=en|url=https://zamin.uz/en/sport/219537-4-knockdowns-yerkebulan-toktar-knocks-out-uzbek-shohzoda-video.html|title=4 knockdowns! Yerkebulan Toqtar knocks out Uzbekistan's «Shohzoda»|website=Zamin.uz|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref><ref name="vesti3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/ofitsialno-obyyavlen-boy-erkebulana-toktara-ipopulyarnogo-uzbekistantsa|title=Официально объявлен бой Еркебулана Токтара и популярного узбекистанца|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-08-11|access-date=2026-10-18}}</ref>. 2026 жылдың тамыз айының соңында Тоқтар боксты жалғастырғысы келетінін, торда өзін «ыңғайсыз» сезінетінін мәлімдеді<ref name="vesti4">{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.kz/kazakhstanbox/toktar-nazval-imya-sleduyuschego-sopernika-sdelal-zayavlenie-387151|title=Еркебулан Токтар: Бой с Чурчаевым по правилам бокса|website=Vesti.kz|date=2026-08-29|access-date=2026-10-18}}</ref>. === Жаттығу қызметі === 2026 жылдың басында Тоқтар Майамиде (АҚШ) жетекші америкалық клубтардың бірінде екі айлық жаттығу жиынын өткізетінін жариялады<ref name="stan">{{Cite web|url=https://stan.kz/aksh-ti-tandadim-erkebylan-toktar-elden-ketetinin-malim-428613/|title=«АҚШ-ты таңдадым»: Еркебұлан Тоқтар елден кететінін мәлімдеді|website=Stan.kz|date=2026-01-06|lang=kk|access-date=2026-10-18}}</ref>; 2026 жылғы ақпанда Алматыға оралды<ref name="usa">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/erkebulan-toktar-pokinul-ssha-isoobschil-dalneyshiy-marshrut|title=Еркебулан Токтар покинул США и сообщил дальнейший маршрут|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-02-09|access-date=2026-10-18}}</ref>. ProMMA Podcast подкастына берген сұхбатында Тоқтар кәсіби жауынгерлерге арналған өзінің жеке жаттығу залын ашу ойы туралы айтты<ref name="promma">{{Cite web|lang=ru|url=https://sportilinet.kz/mma/komu-interesno-kak-besh-grushu-erkebulan-toktar-dal-sovet-boytsam-razvitiyu-mediynosti-15505/|title=Еркебулан Токтар планирует открыть тренировочный зал для профессионалов ММА|author=Жоламанов А.|website=Sports.kz Шредингера (sportilinet.kz)|access-date=2026-10-18}}</ref>. Қазақстандық Penalty.kz басылымының 2026 жылғы 14 қазандағы хабарлауынша, Алматыда Toktar Fight Club клубы ашылған, ол үшін АҚШ-тан жаттықтырушы шақырылған<ref name="penalty">{{Cite web|url=https://penalty.kz/zhekpezhek/21808-erkebulan-toktar-zhana-zalyna-aksh-tan-bapker-aldyrtty|title=Еркебұлан Тоқтар жаңа залына АҚШ-тан бапкер алдыртты|author=Нұрғалиева С.|website=Penalty.kz|date=2026-10-14|lang=kk|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Көпшілік алдындағы дау-жанжалдар мен шақырулар == * '''Энтони Петтис.''' 2026 жылғы маусымда UFC-тің бұрынғы чемпионы Энтони Петтис Тоқтарға бейнемурағат жариялады. Тоқтардың айтуынша, оған Петтиспен жекпе-жек ұсынылған, бірақ тараптар гонорар бойынша келісе алмаған; оның нұсқасы бойынша, ұйымдастырушылар оның «мұндай ақшаға тұрмайтынын» айтқан. Жекпе-жек өткен жоқ<ref name="pettis">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/takih-deneg-nestoish-erkebulan-toktar-nazval-prichinu-sryiva-boya-slegendoy-ufc|title=«Таких денег не стоишь». Еркебулан Токтар назвал причину срыва боя с легендой UFC|author=Максутов С.|website=Sports.kz|date=2026-06-03|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Огабек Абдумуминов.''' Өзбекстандық ММА жауынгері Огабек «Сатурн» Абдумуминов олардың арасындағы жекпе-жек Тоқтардың ұстанымына байланысты өтпегенін ашық мәлімдеп, оны Octagon торында өткізуді ұсынды; Тоқтар оған кез келген уақытта торға шығуға дайын екенін жауап берді<ref name="offside">{{Cite web|lang=ru|url=https://offside.kz/mma/36362-pust-otdast-poias-uzbekistanets-obvinil-erkebulana-toktara-v-sryve-boia|title=«Пусть отдаст пояс»: Узбекистанец обвинил Еркебулана Токтара в срыве боя|author=Нехорошев К.|website=Offside.kz|date=2026-08-31|access-date=2026-10-18}}</ref>. * '''Данияр Елеусинов.''' 2026 жылғы қыркүйекте бокстан олимпиада чемпионы Данияр Елеусинов Тоқтарды жекпе-жекке ашық шақырып, оны «хайпожор» деп атады; Тоқтар бейнемурағатында спаррингке немесе промоутерлер қатысқан шоуда жекпе-жекке дайын екенін жауап берді<ref name="eleu">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.zakon.kz/sport/6531591-mozhete-pobit-menya-erkebulan-toktar-otvetil-na-vyzov-olimpiyskogo-chempiona.html|title=«Можете побить меня»: Еркебулан Токтар ответил на вызов олимпийского чемпиона|author=Болысбек К.|website=Zakon.kz|date=2026-09-15|access-date=2026-10-18}}</ref>. == Марапаттары == * Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері — Республика күніне орай Президент жарлығы, 2025 жылғы желтоқсан. Белгі мен куәлікті ақпарат және мәдениет министрі Аида Балаева тапсырды<ref name="forbes" /><ref name="newtimes">{{Cite web|lang=ru|url=https://newtimes.kz/obshchestvo/213367-zvezda-mma-erkebulan-toktar-poluchil-zvanie-zasluzhennyi-deiatel-ot-aidy-balaevoi|title=Звезда ММА Еркебулан Токтар получил звание «Заслуженный деятель» от Аиды Балаевой|author=Стативкина А.|website=New Times|date=2025-12-09|access-date=2026-10-18}}</ref>. * Octagon лигасының BMF белбеуі (2025)<ref name="caravan" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан актерлері]] [[Санат:Қазақстан боксшылары]] [[Санат:Қазақстанның аралас жекпе-жек жауынгерлері]] qchryeqnev40r6u3mcwdhflfic7u9ln Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов 0 788957 3686322 3685138 2026-10-25T17:52:44Z Kasymov 10777 + [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]],[[Санат:Өзбекстан музыканттары]],[[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3686322 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = Нөкіс, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = Өзбекстанның халық әртісі (2021), «Меҳнат шуҳрати» ордені (2026) }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пиязов, Жеңісбек}} [[Санат:Өзбекстан әншілері]] [[Санат:1988 жылы туғандар]] [[Санат:9 мамырда туғандар]] [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] kit56f4ors6j5mehrxeqjn0rb1lmdh2 3686325 3686322 2026-10-25T17:56:24Z Kasymov 10777 3686325 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Нөкіс|Нөкісте}}, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = Өзбекстанның халық әртісі (2021), «Меҳнат шуҳрати» ордені (2026) }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] r1qt5vknsjgl1wl7m0wdl7bad6q17n9 3686326 3686325 2026-10-25T17:57:11Z Kasymov 10777 3686326 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Нүкіс|Нүкісте}}, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = Өзбекстанның халық әртісі (2021), «Меҳнат шуҳрати» ордені (2026) }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] g6t8re4pa48jb13mw4km132axsyl12v 3686329 3686326 2026-10-25T18:00:10Z Kasymov 10777 3686329 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Нүкіс|Нүкісте}}, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = {{Мехнат шухрати ордені}} }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] 0b2c7yqmjq3ullui42cfkow4x8qp3w3 3686330 3686329 2026-10-25T18:00:34Z Kasymov 10777 Kasymov [[Жеңісбек Пиязов]] бетін [[Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов]] бетіне жылжытты 3686329 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Нүкіс|Нүкісте}}, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = {{Мехнат шухрати ордені}} }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] 0b2c7yqmjq3ullui42cfkow4x8qp3w3 3686332 3686330 2026-10-25T18:02:15Z Kasymov 10777 +[[Санат:Өзбекстан опера әншілері]]; +[[Санат:Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртістері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686332 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Атауы = Жеңісбек Пиязов | Сурет = Jenisbek Piyazov.jpg | Сурет ені = 250px | Сурет тақырыбы = Жеңісбек Пиязов | Шынайы есімі = Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов | Туған күні = 09.05.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Нүкіс|Нүкісте}}, [[Қарақалпақстан]], [[Өзбекстан]] | Мамандығы = опера әншісі | Дауыс түрі = [[бас]] | Марапаттары = {{Мехнат шухрати ордені}} }} '''Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов''' ({{lang-kaa|Jeńisbek Burkitovich Piyazov}}; 1988 жылғы 9 мамыр, Нөкіс) — өзбекстандық және қарақалпақ опера әншісі (бас-баритон). Өзбекстанның халық әртісі (2021)<ref name="pr21">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/4564|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 30-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2021-08-24|access-date=2026-10-23}}</ref>, Башқұртстанның халық әртісі (2022)<ref name="uzrep">{{Cite web|url=https://uzreport.news/society/znamenitiy-operniy-pevets-jenisbek-piyazov-poluchil-zvanie-narodniy-artist-bashkortostana|title=Знаменитый оперный певец Женисбек Пиязов получил звание «Народный артист Башкортостана»|website=UzReport.news|date=2022-08-26|access-date=2026-10-23}}</ref>. II Мұслим Магомаев атындағы халықаралық вокалистер байқауының Гран-при иегері (2012)<ref name="magomaev">{{Cite web|url=https://m-magomaev.ru/ru/contest/laureates/|title=Лауреаты конкурса — Женисбек Пиязов|website=Международный конкурс вокалистов имени Муслима Магомаева|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Өмірбаяны == 1988 жылы Нөкіс қаласында дүниеге келген<ref name="magomaev" /><ref name="gaso">{{Cite web|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/zhenisbek-piyazov/|title=Женисбек Пиязов|website=Государственный академический симфонический оркестр Республики Башкортостан|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2004 жылы Нөкістегі Жапақ Шамұратов атындағы училищенің вокал факультетін бітірді (А. Н. Калиев сыныбы). 2007 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының академиялық ән кафедрасына (профессор С. А. Цой сыныбы) оқуға түсті<ref name="magomaev" />. 2009 жылы оны Өзбекстанның Алишер Науаи атындағы опера және балет театрына тағылымдамашы ретінде қабылдады<ref name="magomaev" />. 2008—2009 жылдары Франция, Испания, Малайзия және Португалиядағы фольклор фестивальдеріне қатысты; 2010 жылы Минскіде ТМД елдерінің Халықаралық музыка академиясының шеберлік сабақтарына қатысты; 2011—2012 жылдары Германияда (Мюнхен) өткен опера фестиваліне қатысты<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. 2014 жылы «Культура» телеарнасындағы «Үлкен опера» («Большая опера») жобасының үшінші маусымына қатысты<ref name="gaso" />. 2018 жылы Қазандағы Шаляпин атындағы халықаралық опера фестиваліне, сол жылғы қарашада Италиядағы Osimo лирикалық өнер академиясына қатысты; 2019 жылы Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығын алды<ref name="gaso" />. 2019 жылғы 13 қарашадағы Озодлик басылымындағы сұхбатқа сәйкес, ол Миландағы «Ла Скала» театрының сахнасында ән салған алғашқы өзбекстандық әнші болды<ref name="ozodlik">{{Cite web|url=https://www.ozodlik.org/a/30266949.html|title=Ла Скала сахнасида ўзбекистонлик хонанда|author=Шуҳрат Бобожон|website=Озодлик радиоси|date=2019-11-13|access-date=2026-10-23}}</ref>. Өзбекстан мемлекеттік консерваториясында ұстаз болып жұмыс істейді<ref name="uzdaily">{{Cite web|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/57873|title=Сотрудники творческих организаций и вузов Узбекистана удостоены награды МПА СНГ|website=UzDaily.uz|date=2020-12-19|access-date=2026-10-23}}</ref>. 2022 жылы мектепке дейінгі білім беру министрінің мәдениет пен өнерді дамыту жөніндегі кеңесшісі болғаны туралы хабарланған<ref name="uzrep" />. == Марапаттары мен жүлделері == * 2010 жыл — «Шуҳрат» медалі<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2012 жыл — Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2014 жыл — Өзбекстанның еңбек сіңірген әртісі<ref name="uzrep" />. * 2020 жылғы 27 қараша — ТМД Парламентаралық ассамблеясының «Мәдениет пен өнерді дамытудағы еңбегі үшін» құрмет белгісі (ПА шешімі № 23)<ref name="uzdaily" />. * 2021 жылғы 24 тамыз — Өзбекстанның халық әртісі (тәуелсіздіктің 30 жылдығына орай Президент жарлығы)<ref name="pr21" />. * 2022 жыл — Башқұртстанның халық әртісі<ref name="uzrep" /><ref name="gaso" />. * 2026 жылғы 22 тамыз — «Меҳнат шуҳрати» ордені (тәуелсіздіктің 35 жылдығына орай Президент жарлығы; «еркін шығармашылық қайраткері, опера әншісі»)<ref name="pr26">{{Cite web|url=https://president.uz/ru/lists/view/9517|title=Указ Президента Республики Узбекистан к 35-летию независимости: награждённые|website=president.uz|date=2026-08-22|access-date=2026-10-23}}</ref>. == Байқаулардағы жетістіктері == * 2012 — II Халықаралық Мұслим Магомаев атындағы вокалистер байқауының Гран-при иегері (Мәскеу)<ref name="magomaev" /><ref name="gaso" />. * 2010 — Баку қаласындағы V Халықаралық Бюль-Бюль атындағы вокалистер байқауының II сыйлығы мен «Әзербайжан үміті» арнайы жүлдесі<ref name="gaso" />. * XII Халықаралық «Қазақ романсиадасы», XIII Мәскеу халықаралық жас орындаушылар «Орыс романсы» байқауларының бірінші сыйлықтары<ref name="magomaev" />. * 2019 — Giulio Neri байқауында «Ең үздік бас» сыйлығы<ref name="gaso" />. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстанның еңбек сіңірген әртістері]] [[Санат:Өзбекстан музыканттары]] [[Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар]] [[Санат:Өзбекстан опера әншілері]] [[Санат:Қарақалпақстанның еңбек сіңірген әртістері]] fs9d6uxzdgz9bjawjuzkwfnnh01f469 Гүлшахан Бершінбекқызы Әлімбекова 0 788960 3686360 3685151 2026-10-25T18:37:46Z Kasymov 10777 «[[Санат:Педагогтар|Педагогтар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686360 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлшахан Бершінбекқызы Әлімбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1950 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор, академик |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "Үздік ұстаз" төсбелгесі; * Республикалық "Өрлеу, білім-ғылым және технология институтының "Ұлағатты ұстаз" белгісі; * {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}}; * "Мать защитника отечества" медалі және Құрмет грамоталары. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Гүлшахан Бершінбекқызы Әлімбекова''' — ғалым-ұстаз, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, ғылыми кеңесші, Халықаралық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1950 жыл|1950]] жылы туған.<br> [[1969 жыл|1969]] жылы [[Алматы облысы]]ның [[Райымбек ауданы]]ндағы мектепті, [[1975 жыл|1975]] жылы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]н "Физика" мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын мектепте физика пәнінің мұғалімі болып бастаған. [[1982 жыл|1982]] жылдан бері [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде лаборант, оқытушы, аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарып келеді. Бүгінде аталған оқу орнының Математика, физика және информатиканы оқыту әдістемесі кафедрасының профессоры қызметінде. [[2005 жыл|2005]] жылдан республикалық ғылыми-әдістемелік "Физика" және "Технология" журналдарының тұрақты редкология мүшесі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == [[1998 жыл|1998]] жылы "Физиканы оқыту әдістемесі мен теориясы" мамандығы бойынша "Елдос Омаровтың физика оқулығын қазіргі физика оқулықтарымен салыстыра отырып оқытудың әдістері" тақырыбында кандидаттық, [[2009 жыл|2009]] жылы "Кәсіби білім беру теориясы мен әдістемесі" мамандығы бойынша "Физика мұғалімінің кәсіби даярлығын ғылыми ұғымдар жүйесін қалыптастыру негізінде жетілдіру" тақырыбында докторлық диссертацияларын қорғады.<br> 2002 жылы доцент, 2007 жылы профессор ғылыми атақтары берілді. Ғалымның ғылыми жұмыстарының бағыты – жоғары оқу орнында және мектепте физиканы оқытудың әдістемесін жетілдіру.<br> Бүгінде авторлық 275 ғылыми-әдістемелік еңбектері жарық көрді. Оның ішінде 1 оқулық, 6 оқу құралы, 20 әдістемелік оқу құралы, 1 монография, 250-ден астам жарияланым бар. Ғалым-ұстаздың бұл ғылыми еңбектері жоғары оқу орындары мен мектептердің оқу үдерісінде кеңінен қолданылады. [[2019 жыл|2019]] жылы педагогикалық білім бойынша "Халықаралық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі" атағы беріліп, куәлік пен диплом салтанатты түрде табыс етілді. == Марапаттары == * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "Үздік ұстаз" төсбелгесі; * Республикалық "Өрлеу, білім-ғылым және технология институтының "Ұлағатты ұстаз" белгісі; * "[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]"; * "Мать защитника отечества" медалі және Құрмет грамоталары. Г. Әлімбекова Физика-мтематика және информатика институы жанындағы ғылыми семинарлар өткізу және оқу-әдістемелік кеңесінің белсенді мүшесі. [[Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз Ұлттық Универсиеті|Ж. Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті]]нің Докторлық кеңесінің мүшесі және физика бөлімі студенттері мен магистрлерінің тәлімгері. Бүгінде Г. Әлімбекова мектеп мұғалімдеріне арналған "Мектепте физиканы оқыту арқылы ұғымдық негізді қалыптастыру және физиканы оқытудың жаңа әдістемелік жүйесін дамыту" тақырыбында семинар жұмысын жүргізеді.<ref>Ұ 43 Ұлттың ұлағатты ұясы: Анықтамалық-танымдық жинақ. – Алматы: "Қыздар университеті" баспасы, 2020 жыл. – 458 бет. ISBN 978-601-346-029-1 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://scholar.google.com/citations?user=WhavCKYAAAAJ&hl=ru Гульшахан Алимбекова] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Академиктер]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары]] [[Санат:Педагогтар]] nejxbt9jmxls2se5nejo2pkur5f2eke 3686362 3686360 2026-10-25T18:40:22Z Kasymov 10777 «[[Санат:Қазақстан педагогтары|Қазақстан педагогтары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686362 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Гүлшахан Бершінбекқызы Әлімбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1950 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор, академик |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "Үздік ұстаз" төсбелгесі; * Республикалық "Өрлеу, білім-ғылым және технология институтының "Ұлағатты ұстаз" белгісі; * {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}}; * "Мать защитника отечества" медалі және Құрмет грамоталары. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Гүлшахан Бершінбекқызы Әлімбекова''' — ғалым-ұстаз, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, ғылыми кеңесші, Халықаралық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1950 жыл|1950]] жылы туған.<br> [[1969 жыл|1969]] жылы [[Алматы облысы]]ның [[Райымбек ауданы]]ндағы мектепті, [[1975 жыл|1975]] жылы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]н "Физика" мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын мектепте физика пәнінің мұғалімі болып бастаған. [[1982 жыл|1982]] жылдан бері [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде лаборант, оқытушы, аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарып келеді. Бүгінде аталған оқу орнының Математика, физика және информатиканы оқыту әдістемесі кафедрасының профессоры қызметінде. [[2005 жыл|2005]] жылдан республикалық ғылыми-әдістемелік "Физика" және "Технология" журналдарының тұрақты редкология мүшесі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == [[1998 жыл|1998]] жылы "Физиканы оқыту әдістемесі мен теориясы" мамандығы бойынша "Елдос Омаровтың физика оқулығын қазіргі физика оқулықтарымен салыстыра отырып оқытудың әдістері" тақырыбында кандидаттық, [[2009 жыл|2009]] жылы "Кәсіби білім беру теориясы мен әдістемесі" мамандығы бойынша "Физика мұғалімінің кәсіби даярлығын ғылыми ұғымдар жүйесін қалыптастыру негізінде жетілдіру" тақырыбында докторлық диссертацияларын қорғады.<br> 2002 жылы доцент, 2007 жылы профессор ғылыми атақтары берілді. Ғалымның ғылыми жұмыстарының бағыты – жоғары оқу орнында және мектепте физиканы оқытудың әдістемесін жетілдіру.<br> Бүгінде авторлық 275 ғылыми-әдістемелік еңбектері жарық көрді. Оның ішінде 1 оқулық, 6 оқу құралы, 20 әдістемелік оқу құралы, 1 монография, 250-ден астам жарияланым бар. Ғалым-ұстаздың бұл ғылыми еңбектері жоғары оқу орындары мен мектептердің оқу үдерісінде кеңінен қолданылады. [[2019 жыл|2019]] жылы педагогикалық білім бойынша "Халықаралық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі" атағы беріліп, куәлік пен диплом салтанатты түрде табыс етілді. == Марапаттары == * Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің "Үздік ұстаз" төсбелгесі; * Республикалық "Өрлеу, білім-ғылым және технология институтының "Ұлағатты ұстаз" белгісі; * "[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]]"; * "Мать защитника отечества" медалі және Құрмет грамоталары. Г. Әлімбекова Физика-мтематика және информатика институы жанындағы ғылыми семинарлар өткізу және оқу-әдістемелік кеңесінің белсенді мүшесі. [[Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз Ұлттық Универсиеті|Ж. Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті]]нің Докторлық кеңесінің мүшесі және физика бөлімі студенттері мен магистрлерінің тәлімгері. Бүгінде Г. Әлімбекова мектеп мұғалімдеріне арналған "Мектепте физиканы оқыту арқылы ұғымдық негізді қалыптастыру және физиканы оқытудың жаңа әдістемелік жүйесін дамыту" тақырыбында семинар жұмысын жүргізеді.<ref>Ұ 43 Ұлттың ұлағатты ұясы: Анықтамалық-танымдық жинақ. – Алматы: "Қыздар университеті" баспасы, 2020 жыл. – 458 бет. ISBN 978-601-346-029-1 </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://scholar.google.com/citations?user=WhavCKYAAAAJ&hl=ru Гульшахан Алимбекова] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Академиктер]] [[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика университеті түлектері]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары]] [[Санат:Педагогтар]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] l7dhck7b4bzxuv6qk3mbs44zox7fw63 Черен Дондук 0 788992 3686234 3685283 2026-10-25T15:53:19Z Xqbot 3358 Бот: Шынжырлы айдатуды түзетті → [[Церен-Дондук]] 3686234 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Церен-Дондук]] 60uqdx4a7urxolnaci1agzxlaeexxs2 Қатысушы:Шардара 2026/зертхана 2 789035 3686414 3685635 2026-10-25T21:24:40Z Шардара 2026 187453 Мақаланы толықтырдым 3686414 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ -->[[File:Kanat-Dauylbaev.jpg|thumb]] {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Қанат Дауылбаев Қанат Дауылбаев (1977 жылы туған) — қазақ ақыны, жыршы-термеші. Шардара өңірінің әдеби-мәдени өміріне үлес қосқан өнер иесі.[1][2] Өмірбаяны Қанат Дауылбаев 1977 жылы сол кездегі Оңтүстік Қазақстан облысы, Киров ауданы, Қоғалы совхозында дүниеге келген. 1985–1995 жылдары Шардара ауданындағы Мұхтар Әуезов атындағы жалпы орта мектепте оқыған. 2004 жылы Оңтүстік Қазақстан ашық университетінің тарих факультетін бітірген.[1] Шығармашылығы Қанат Дауылбаев ақындық және жыршылық өнерімен танылған. Оның өлеңдері аудандық және облыстық басылымдарда жарияланған. Ақынның бір топ өлеңі «Ақ шағала жырлар» топтамасына енген. «Көңілімнің көкжиегі» атты жыр жинағы жарық көрген.[1][2] Zharar.com сайтында ақынның «Бес парыз», «Қажылық», «Иман келтіру», «Намаз», «Зекет» және «Рамазан – күллі айлардың сұлтаны» атты өлеңдері жарияланған.[3] Дереккөздер 1. «Күптілеу көңіл күтуде, төзімнің таппай амалын…» — Қазақ үні, 20 сәуір 2016 жыл. 2. «Шардаралық шайырлар» — Қазақ үні, 17 наурыз 2018 жыл. 3. Қанат Дауылбаевтың өлеңдері — Zharar.com. 4pp9cj7t5fqhqim908jwbq1dlm6nu3q Пайғамбар. Александр Пушкинның тарихы 0 789113 3686346 3685946 2026-10-25T18:17:30Z Kasymov 10777 «[[Санат:Алфавит бойынша фильмдер|Алфавит бойынша фильмдер]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3686346 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Пайғамбар. Александр Пушкиннің тарихы |Шынайы атауы = {{lang-ru|Пророк. История Александра Пушкина}} |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = биография, мюзикл, драма |Режиссёрі = [[Феликс Умаров]] |Продюсері = Пётр Ануров, Вадим Верещагин, Григорий Стоялов, Леонид Верещагин, Никита Михалков |Сценарист = Василий Зоркий, Андрей Курганов |Актерлер = Юра Борисов, Алёна Долголенко, Роман Васильев, Илья Виногорский, Аня Чиповская |Операторы = Михаил Хасая |Композиторы = Райан Оттер |Компания = «[[Централ Партнершип]]», «Кинослово», «ТриТэ» |Дистрибьютор = |Бюджеті = 800 млн рубль |Түсім = 1,657 млрд рубль |Мемлекет = {{RUS}} |Тілі = [[орыс тілі]] |Ұзақтығы = |Жыл = 2025 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 24218224 |Сайты = https://www.centpart.ru/film/3146 }} '''«Пайғамбар. Александр Пушкиннің тарихы»''' — орыс ақыны [[Александр Сергеевич Пушкин|Александр Пушкиннің]] өмірбаянын баяндайтын режиссёр Феликс Умаровтың [[Ғұмырнамалық фильм|ғұмырнамалық]] [[Музыкалық фильм|музыкалық]] [[драмалық фильм]]<nowiki/>і. Фильмде ақынды [[Юра Борисов]] сомдады. Фильмнің премьерасы 2025 жылдың 14 ақпанында өтті. Фильмнің саундтрегін The Hatters тобы жазған.<ref>{{Cite web|title=The Hatters записали трек «Город поет» для фильма «Пророк»|url=https://www.nashe.ru/news/the-hatters-zapisali-trek-gorod-poet-dlya-filma-prorok|publisher=[[Наше радио]]|lang=ru|accessdate=2025-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251018222511/https://www.nashe.ru/news/the-hatters-zapisali-trek-gorod-poet-dlya-filma-prorok|archivedate=2025-10-18}}</ref> == Рөлдерде == * [[Юра Борисов]] — ''[[Александр Сергеевич Пушкин|Александр Пушкин]]'' ** [[Кай Алекс Вадимович Гетц|Кай Гетц]] — ''Пушкин-лицеист'' * [[Долголенко, Алёна Александровна|Алёна Долголенко]] — ''[[Наталья Николаевна Гончарова|Наталья Гончарова]]''<ref>{{Cite web|title=Наталью Гончарову в фильме «Пророк» сыграет Алёна Долголенко|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/news/y2023/12-11/33047/|work=«[[Кино-театр.ру]]»|date=2023-12-11|lang=ru|accessdate=2024-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212093137/https://www.kino-teatr.ru/kino/news/y2023/12-11/33047/|archivedate=2023-12-12}}</ref> * Роман Васильев — ''Константин Данзас''<ref name="ТН">{{Cite web|title=Юра Борисов сыграет Пушкина в фильме «Пророк. История Александра Пушкина»|url=https://tnzvezdy.ru/cinema/2312|last=Брагина|first=Лика|work=«ТН Звёзды»|date=2023-08-26|lang=ru|accessdate=2024-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230913180412/https://tnzvezdy.ru/cinema/2312|archivedate=2023-09-13}}</ref> ** Влад Фельдман — ''Данзас-лицеист'' * Илья Виногорский — ''Иван Пущин''<ref name="ТН" /> ** Егор Мокренко — ''Пущин-лицеист'' * Аня Чиповская — ''графиня Елизавета Воронцова''<ref name="ТН" /> * Илья Любимов — ''[[Василий Андреевич Жуковский|Василий Жуковский]]''<ref name="ТН" /> * Евгений Шварц — ''император [[I Николай|Николай I]]''<ref name="ТН" /> * Флориан Десбьендра — ''Жорж Шарль Дантес''<ref name="ТН" /> * Сергей Гилёв — ''Александр Бенкендорф''<ref name="ТН" /> * Олег Рязанцев — ''Никита'' * Евгений Коряковский — ''граф Михаил Воронцов'' * [[Светлана Ходченкова]] — ''княгиня Авдотья Голицына'' * Полина Кутепова — ''гадалка Кирхгоф'' * Вера Колесникова — ''Екатерина Гончарова, сестра Натальи Гончаровой'' * Агриппина Стеклова — ''Наталья Гончарова, мать Натальи Гончаровой'' * Дмитрий Поднозов — ''Гавриил Державин'' * Мария Давитая — ''императрица Александра Фёдоровна'' * Андрей Ургант — ''Александр Смирдин'' * Иван Злобин — ''[[Михаил Юрьевич Лермонтов|Михаил Лермонтов]]'' * Никита Крахмалёв — ''[[Кондратий Фёдорович Рылеев|Кондратий Рылеев]]'' * Константин Тресков — ''[[Пётр Григорьевич Каховский|Пётр Каховский]]'' == Өндіріс == Түсірілім 2023 жылдың тамыз айының соңында Павловскіде басталды.<ref name="ТН" /> Қыркүйектің 2-сінен 5-іне дейін «Мосфильм» студиясының бірінші алаңында бірнеше түсірілім ауысымдары өтті.<ref>{{Cite web|title=На «Мосфильме» прошли съемки фильма «Пророк. История Александра Пушкина»|url=https://www.mosfilm.ru/news/?ELEMENT_ID=74197|work=«[[Мосфильм]]»|date=2023-09-08|lang=ru|accessdate=2024-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240103181942/https://www.mosfilm.ru/news/?ELEMENT_ID=74197|archivedate=2024-01-03}}</ref> Желтоқсан айының соңында [[Кино қоры]] бұл жобаға қолдау білдірді.<ref>{{Cite web|title=Фонд кино поддержит 20 национальных фильмов|url=https://www.kinometro.ru/news/show/name/fondkino_pitching_itogi_28122023|work=«[[Бюллетень кинопрокатчика]]»|date=2023-12-29|lang=ru|accessdate=2024-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228211110/https://www.kinometro.ru/news/show/name/fondkino_pitching_itogi_28122023|archivedate=2023-12-28}}</ref> Түсірілім жұмыстары [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтегі]] Юсупов, Мәрмәр және Строганов сарайларында, [[Пушкин мұражай-пәтері]]<nowiki/>нде және ақынның өмірімен байланысты басқа да орындарда өтті; 2024 жылдың ақпан айында олар аяқталды.<ref>{{Cite web|title=В новом году кинозрители увидят новую версию «Онегина» и серийного убийцу Достоевского|url=https://www.mk.ru/culture/2024/01/02/v-novom-godu-kinozriteli-uvidyat-novuyu-versiyu-onegina-i-seriynogo-ubiycu-dostoevskogo.html|last=Хохрякова|first=Светлана|work=«[[Московский комсомолец]]»|date=2024-01-02|lang=ru|accessdate=2024-01-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102113537/https://www.mk.ru/culture/2024/01/02/v-novom-godu-kinozriteli-uvidyat-novuyu-versiyu-onegina-i-seriynogo-ubiycu-dostoevskogo.html|archivedate=2024-01-02}}</ref> Жасаушылардың айтуынша, кейбір локацияларға кинематографисттер алғаш рет кіруге рұқсат алған.<ref name="KinoNews">{{Cite web|title=В тизере "Пророк. История Александра Пушкина" прочли "Памятник"|url=https://www.kinonews.ru/news_123080/|last=Воронцов|first=Андрей|work=«KinoNews»|date=2024-03-11|lang=ru|accessdate=2024-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240311222221/https://www.kinonews.ru/news_123080/|archivedate=2024-03-11}}</ref> == Марапаттар мен сыйлықтар == * 2025 — XXXI Халықаралық «Әдебиет және кино» кинофестивалі: ** Үздік актер сыйлығы (Евгений Шварц) ** Үздік операторлық жұмыс үшін Андрей Москвин сыйлығы (Михаил Хасая) ** «Ұрпақтарды біріктіретін ең үздік түпнұсқа ән үшін» арнайы қазылар алқасының дипломы (The Hatters тобы) <ref>{{Cite web|title="Легенды наших предков" и "Пророк" стали лучшими на фестивале "Литература и кино"|url=https://rg.ru/2025/06/22/legendy-nashih-predkov-i-prorok-stali-luchshimi-na-festivale-literatura-i-kino.html|publisher=[[Российская газета]]|lang=ru|accessdate=2025-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722052935/https://rg.ru/2025/06/22/legendy-nashih-predkov-i-prorok-stali-luchshimi-na-festivale-literatura-i-kino.html|archivedate=2025-07-22}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2025 жылғы фильмдер]] cq8aiw2qoz27o17syl22evz6gow02qc Saudi Aramco 0 789118 3686098 3686096 2026-10-25T12:00:15Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686098 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6n9do0s629nzpuisiegaa41gef6f9is 3686101 3686098 2026-10-25T12:02:36Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686101 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rf0h2g873i16g05j7590p0xa8oyaud2 3686105 3686101 2026-10-25T12:14:52Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686105 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 732rshtdihks6tjo0gwr2qna9l7ebq9 3686106 3686105 2026-10-25T12:17:52Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686106 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lutj00bycw109mplrb5658xec8fwyud 3686107 3686106 2026-10-25T12:19:54Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686107 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mymmi0zslpjgisxextzk8901py4wbqi 3686108 3686107 2026-10-25T12:21:52Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686108 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс–Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6pp3ecydtdbicruwqchqekxcnl0254i 3686109 3686108 2026-10-25T12:22:08Z 1nter pares 146705 3686109 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i8kmuum2jl0c5ipmpb63x4ia4lpekz9 3686110 3686109 2026-10-25T12:24:25Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686110 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ruu354khalndltdqrkzdyixpgyrs4e0 3686111 3686110 2026-10-25T12:26:49Z 1nter pares 146705 /* 2020-жылдар */ 3686111 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i3mrs94zeepyjl8432vc5mk6klq682k 3686112 3686111 2026-10-25T12:29:07Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3686112 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} d36d7vryzi9yqctlfm6x1iusmu4a3cz 3686113 3686112 2026-10-25T12:31:02Z 1nter pares 146705 /* Қаржысы */ 3686113 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mj75qnt4lk6yiyi1n4uptgkgeqeokgs 3686114 3686113 2026-10-25T12:33:39Z 1nter pares 146705 /* Директорлар кеңесі */ 3686114 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[геофизик]]тер мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[петабайт]]тан астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютерлік есептеулер|суперкомпьютерлік жүйені]] орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pbcj4vv4qqhtto4ysilxboioiuustvh 3686115 3686114 2026-10-25T12:34:07Z 1nter pares 146705 /* Барлау */ 3686115 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютерлік есептеулер|суперкомпьютерлік жүйені]] орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qx2sg20bj9stxof4ya1lwnuuef0r6rg 3686116 3686115 2026-10-25T12:34:44Z 1nter pares 146705 /* Барлау */ 3686116 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o5i0svwznztgjnlcirlx3dx8d1uqkbo 3686117 3686116 2026-10-25T12:37:16Z 1nter pares 146705 /* Барлау */ 3686117 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c3iy71h18sula9qmp579o2ok4enptab 3686125 3686117 2026-10-25T12:51:04Z 1nter pares 146705 /* Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі */ 3686125 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5mhjtzrcczdkjfzlebrloubms69xx1i 3686136 3686125 2026-10-25T13:11:22Z 1nter pares 146705 /* Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі */ 3686136 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> [[Сурет:Riyadh refinery - 1.jpg|thumb|Aramco басқаратын Эр-Рияд мұнай өңдеу зауыты [[Эр-Рияд]] қаласының шетінде орналасқан]] * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} euwz42r0wd6hcqhupegekxlmfde4mq6 3686137 3686136 2026-10-25T13:11:38Z 1nter pares 146705 /* Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі */ 3686137 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rsbznn0h579rbhvba7qjxylcj3cx7yn 3686140 3686137 2026-10-25T13:14:44Z 1nter pares 146705 /* Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі */ 3686140 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} maajo09a76phygbw5u2ewve7ekqc0il 3686143 3686140 2026-10-25T13:16:25Z 1nter pares 146705 /* Теңіз тасымалы */ 3686143 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jruy2tt2w6wf9jiywlmkzqpfi2l1ol1 3686146 3686143 2026-10-25T13:18:15Z 1nter pares 146705 /* Жаһандық инвестициялар */ 3686146 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} maz8cc34xbo0tk47e8l6r5j47t2u2w1 3686152 3686146 2026-10-25T13:26:47Z 1nter pares 146705 /* Сұйытылған табиғи газ */ 3686152 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kzkz43b8307xdpcm1lww6bb5a7u8mtk 3686157 3686152 2026-10-25T13:30:28Z 1nter pares 146705 /* Саудтандыру */ 3686157 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8ubrsse1cqbg8m2k6xujioxocb6js9x 3686158 3686157 2026-10-25T13:33:56Z 1nter pares 146705 /* Саудтандыру */ 3686158 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Парниктік газдардың шығарындылары == Экологтардың мәліметінше, 1965 жылдан бергі әлемдік [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларының]] 4%-дан астамы Aramco компаниясының қызметімен байланысты. Олардың басым бөлігі компания сатқан мұнай өнімдерін пайдаланудан, мысалы, автомобиль қозғалтқыштарында бензин жағудан туындайды. [[Парниктік газдарды есепке алу]] жүйесінде өнімді пайдаланудан туындайтын мұндай шығарындылар «3-қамту аясының шығарындылары» деп аталады. Aramco компаниясының 3-қамту аясының шығарындыларын шектеу жоспары жоқ. Алайда Сауд Арабиясы үкіметі 2060 жылға қарай ел аумағындағы көміртек шығарындыларын [[Нетто-нөлдік шығарындылар|нетто-нөлдік]] деңгейге жеткізетінін мәлімдеді.<ref name=":10">{{Cite magazine |date=2022-09-01 |title=Inside Top Oil Exporter Saudi Arabia's Plan to Go Green |url=https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |access-date=2023-05-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119200908/https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |url-status=live }}</ref> 2023 жылғы қазанда Saudi Aramco [[Siemens Energy]] компаниясымен бірлесіп, 2024 жылы аяқталуы жоспарланған [[Көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау|көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау]] жөніндегі пилоттық бағдарламаны жариялады.<ref>{{cite news|last=Picciotto|first=Rebecca|date=October 9, 2023|title=Saudi oil giant Aramco announces pilot project to suck CO2 out of the air, but some scientists are skeptical|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|access-date=October 9, 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009203908/https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 желтоқсанда Aramco [[Schlumberger|SLB]] және [[Linde plc|Linde]] компанияларымен бірлесіп, Сауд Арабиясының Жубайл қаласында көмірқышқыл газын ұстау және сақтау жобасын жүзеге асыру туралы келісімге қол қойды. Жобадағы үлестің 60%-ы Aramco компаниясына, ал SLB мен Linde компанияларының әрқайсысына 20%-дан тиесілі болады.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2024 |title=Aramco, SLB and Linde plan to build carbon capture project |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/aramco-slb-linde-plan-build-carbon-capture-project-2024-12-04/}}</ref> Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды. Бұл кезеңде жыл сайын 9 миллион метрикалық тоннаға дейін көмірқышқыл газын ұстап, сақтау көзделген.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Aramco, Linde, and SLB partner on major carbon capture hub in Jubail |url=https://www.arabnews.com/node/2581749/business-economy |access-date=2024-12-06 |website=Arab News |language=en}}</ref> Бұл көлем компанияның 3-қамту аясының шығарындыларының шамамен 0,5%-ына тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 251b0ycafg9kllp0t1h5vak5ir964o1 3686159 3686158 2026-10-25T13:36:52Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3686159 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Парниктік газдардың шығарындылары == Экологтардың мәліметінше, 1965 жылдан бергі әлемдік [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларының]] 4%-дан астамы Aramco компаниясының қызметімен байланысты. Олардың басым бөлігі компания сатқан мұнай өнімдерін пайдаланудан, мысалы, автомобиль қозғалтқыштарында бензин жағудан туындайды. [[Парниктік газдарды есепке алу]] жүйесінде өнімді пайдаланудан туындайтын мұндай шығарындылар «3-қамту аясының шығарындылары» деп аталады. Aramco компаниясының 3-қамту аясының шығарындыларын шектеу жоспары жоқ. Алайда Сауд Арабиясы үкіметі 2060 жылға қарай ел аумағындағы көміртек шығарындыларын [[Нетто-нөлдік шығарындылар|нетто-нөлдік]] деңгейге жеткізетінін мәлімдеді.<ref name=":10">{{Cite magazine |date=2022-09-01 |title=Inside Top Oil Exporter Saudi Arabia's Plan to Go Green |url=https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |access-date=2023-05-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119200908/https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |url-status=live }}</ref> 2023 жылғы қазанда Saudi Aramco [[Siemens Energy]] компаниясымен бірлесіп, 2024 жылы аяқталуы жоспарланған [[Көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау|көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау]] жөніндегі пилоттық бағдарламаны жариялады.<ref>{{cite news|last=Picciotto|first=Rebecca|date=October 9, 2023|title=Saudi oil giant Aramco announces pilot project to suck CO2 out of the air, but some scientists are skeptical|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|access-date=October 9, 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009203908/https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 желтоқсанда Aramco [[Schlumberger|SLB]] және [[Linde plc|Linde]] компанияларымен бірлесіп, Сауд Арабиясының Жубайл қаласында көмірқышқыл газын ұстау және сақтау жобасын жүзеге асыру туралы келісімге қол қойды. Жобадағы үлестің 60%-ы Aramco компаниясына, ал SLB мен Linde компанияларының әрқайсысына 20%-дан тиесілі болады.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2024 |title=Aramco, SLB and Linde plan to build carbon capture project |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/aramco-slb-linde-plan-build-carbon-capture-project-2024-12-04/}}</ref> Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды. Бұл кезеңде жыл сайын 9 миллион метрикалық тоннаға дейін көмірқышқыл газын ұстап, сақтау көзделген.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Aramco, Linde, and SLB partner on major carbon capture hub in Jubail |url=https://www.arabnews.com/node/2581749/business-economy |access-date=2024-12-06 |website=Arab News |language=en}}</ref> Бұл көлем компанияның 3-қамту аясының шығарындыларының шамамен 0,5%-ына тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Saudi Aramco}} * {{Official website}} * [http://www.aramcoservices.com Aramco Services Co. ресми сайты] (Saudi Aramco компаниясының АҚШ-тағы еншілес кәсіпорны) * [http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=sa&product=oil&graph=production Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемінің диаграммасы (1980–2004)] (деректер АҚШ Энергетика министрлігінен алынған) * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653109n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: бірінші бөлім»] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653129n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: екінші бөлім»] 8gpygze2w52xp8ux5f2zk6efnywlfza 3686160 3686159 2026-10-25T13:38:11Z 1nter pares 146705 3686160 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Парниктік газдардың шығарындылары == Экологтардың мәліметінше, 1965 жылдан бергі әлемдік [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларының]] 4%-дан астамы Aramco компаниясының қызметімен байланысты. Олардың басым бөлігі компания сатқан мұнай өнімдерін пайдаланудан, мысалы, автомобиль қозғалтқыштарында бензин жағудан туындайды. [[Парниктік газдарды есепке алу]] жүйесінде өнімді пайдаланудан туындайтын мұндай шығарындылар «3-қамту аясының шығарындылары» деп аталады. Aramco компаниясының 3-қамту аясының шығарындыларын шектеу жоспары жоқ. Алайда Сауд Арабиясы үкіметі 2060 жылға қарай ел аумағындағы көміртек шығарындыларын [[Нетто-нөлдік шығарындылар|нетто-нөлдік]] деңгейге жеткізетінін мәлімдеді.<ref name=":10">{{Cite magazine |date=2022-09-01 |title=Inside Top Oil Exporter Saudi Arabia's Plan to Go Green |url=https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |access-date=2023-05-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119200908/https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |url-status=live }}</ref> 2023 жылғы қазанда Saudi Aramco [[Siemens Energy]] компаниясымен бірлесіп, 2024 жылы аяқталуы жоспарланған [[Көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау|көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау]] жөніндегі пилоттық бағдарламаны жариялады.<ref>{{cite news|last=Picciotto|first=Rebecca|date=October 9, 2023|title=Saudi oil giant Aramco announces pilot project to suck CO2 out of the air, but some scientists are skeptical|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|access-date=October 9, 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009203908/https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 желтоқсанда Aramco [[Schlumberger|SLB]] және [[Linde plc|Linde]] компанияларымен бірлесіп, Сауд Арабиясының Жубайл қаласында көмірқышқыл газын ұстау және сақтау жобасын жүзеге асыру туралы келісімге қол қойды. Жобадағы үлестің 60%-ы Aramco компаниясына, ал SLB мен Linde компанияларының әрқайсысына 20%-дан тиесілі болады.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2024 |title=Aramco, SLB and Linde plan to build carbon capture project |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/aramco-slb-linde-plan-build-carbon-capture-project-2024-12-04/}}</ref> Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды. Бұл кезеңде жыл сайын 9 миллион метрикалық тоннаға дейін көмірқышқыл газын ұстап, сақтау көзделген.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Aramco, Linde, and SLB partner on major carbon capture hub in Jubail |url=https://www.arabnews.com/node/2581749/business-economy |access-date=2024-12-06 |website=Arab News |language=en}}</ref> Бұл көлем компанияның 3-қамту аясының шығарындыларының шамамен 0,5%-ына тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Saudi Aramco}} * {{Official website}} * [http://www.aramcoservices.com Aramco Services Co. ресми сайты] (Saudi Aramco компаниясының АҚШ-тағы еншілес кәсіпорны) * [http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=sa&product=oil&graph=production Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемінің диаграммасы (1980–2004)] (деректер АҚШ Энергетика министрлігінен алынған) * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653109n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: бірінші бөлім»] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653129n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: екінші бөлім»] [[Санат:Saudi Aramco]] [[Санат:Сауд Арабиясының мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Tadawul биржасының листингіндегі компаниялар]] [[Санат:MSCI Tadawul 30 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Мұнай құбырлары компаниялары]] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Сауд Арабиясының мемлекеттік компаниялары]] [[Санат:1933 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1933 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1933 жылы Сауд Арабиясында құрылғандар]] [[Санат:1988 жылы құрылған Сауд Арабиясының компаниялары]] [[Санат:Дахран]] [[Санат:Сауд Арабиясының экономикалық тарихы]] [[Санат:Сауд Арабиясының брендтері]] [[Санат:Сауд Арабиясы мен АҚШ қатынастары]] [[Санат:2019 жылы акцияларын алғашқы жария орналастыруды өткізген компаниялар]] [[Санат:Бас кеңсесі Сауд Арабиясында орналасқан трансұлттық компаниялар]] f9y9skaqs4wba5r1hxlrc732elt8in0 3686161 3686160 2026-10-25T13:41:21Z 1nter pares 146705 /* Сыртқы сілтемелер */ 3686161 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Royal Dutch Shell]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Royal Dutch Shell]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Парниктік газдардың шығарындылары == Экологтардың мәліметінше, 1965 жылдан бергі әлемдік [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларының]] 4%-дан астамы Aramco компаниясының қызметімен байланысты. Олардың басым бөлігі компания сатқан мұнай өнімдерін пайдаланудан, мысалы, автомобиль қозғалтқыштарында бензин жағудан туындайды. [[Парниктік газдарды есепке алу]] жүйесінде өнімді пайдаланудан туындайтын мұндай шығарындылар «3-қамту аясының шығарындылары» деп аталады. Aramco компаниясының 3-қамту аясының шығарындыларын шектеу жоспары жоқ. Алайда Сауд Арабиясы үкіметі 2060 жылға қарай ел аумағындағы көміртек шығарындыларын [[Нетто-нөлдік шығарындылар|нетто-нөлдік]] деңгейге жеткізетінін мәлімдеді.<ref name=":10">{{Cite magazine |date=2022-09-01 |title=Inside Top Oil Exporter Saudi Arabia's Plan to Go Green |url=https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |access-date=2023-05-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119200908/https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |url-status=live }}</ref> 2023 жылғы қазанда Saudi Aramco [[Siemens Energy]] компаниясымен бірлесіп, 2024 жылы аяқталуы жоспарланған [[Көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау|көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау]] жөніндегі пилоттық бағдарламаны жариялады.<ref>{{cite news|last=Picciotto|first=Rebecca|date=October 9, 2023|title=Saudi oil giant Aramco announces pilot project to suck CO2 out of the air, but some scientists are skeptical|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|access-date=October 9, 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009203908/https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 желтоқсанда Aramco [[Schlumberger|SLB]] және [[Linde plc|Linde]] компанияларымен бірлесіп, Сауд Арабиясының Жубайл қаласында көмірқышқыл газын ұстау және сақтау жобасын жүзеге асыру туралы келісімге қол қойды. Жобадағы үлестің 60%-ы Aramco компаниясына, ал SLB мен Linde компанияларының әрқайсысына 20%-дан тиесілі болады.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2024 |title=Aramco, SLB and Linde plan to build carbon capture project |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/aramco-slb-linde-plan-build-carbon-capture-project-2024-12-04/}}</ref> Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды. Бұл кезеңде жыл сайын 9 миллион метрикалық тоннаға дейін көмірқышқыл газын ұстап, сақтау көзделген.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Aramco, Linde, and SLB partner on major carbon capture hub in Jubail |url=https://www.arabnews.com/node/2581749/business-economy |access-date=2024-12-06 |website=Arab News |language=en}}</ref> Бұл көлем компанияның 3-қамту аясының шығарындыларының шамамен 0,5%-ына тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Saudi Aramco}} * {{Official website}} * [http://www.aramcoservices.com Aramco Services Co. ресми сайты] (Saudi Aramco компаниясының АҚШ-тағы еншілес кәсіпорны) * [http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=sa&product=oil&graph=production Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемінің диаграммасы (1980–2004)] (деректер АҚШ Энергетика министрлігінен алынған) * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653109n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: бірінші бөлім»] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653129n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: екінші бөлім»] [[Санат:Saudi Aramco]] [[Санат:Сауд Арабиясының мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Tadawul қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:MSCI Tadawul 30 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Мұнай құбырлары компаниялары]] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Сауд Арабиясының мемлекеттік компаниялары]] [[Санат:1933 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1933 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1933 жылы Сауд Арабиясында құрылғандар]] [[Санат:1988 жылы құрылған Сауд Арабиясының компаниялары]] [[Санат:Дахран]] [[Санат:Сауд Арабиясының экономикалық тарихы]] [[Санат:Сауд Арабиясының брендтері]] [[Санат:Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы қатынастар]] [[Санат:2019 жылы акцияларын алғашқы жария орналастыруды өткізген компаниялар]] [[Санат:Бас кеңсесі Сауд Арабиясында орналасқан трансұлттық компаниялар]] selsd7mjuwbo6yq3i7ysh9yohr2nxcn 3686491 3686161 2026-10-26T07:16:41Z 1nter pares 146705 3686491 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Saudi Arabian Oil Company<br>أرامكو السعودية |логотипі = |суреті = Riyadh Metro (2024).jpg |сурет атауы = [[Эр-Риядтағы Король Абдалла қаржы ауданы|Король Абдалла қаржы ауданындағы]] Aramco Tower, [[Эр-Рияд]], Сауд Арабиясы |түрі = [[Жария компания]] (негізінен [[мемлекеттік кәсіпорын|мемлекет меншігінде]]) |биржадағы листингі = Saudi Exchange: 2222 |қызметі = Әлем бойынша |құрылды = [[29 мамыр]] [[1933 жыл|1933]] |құрушы = |орналасуы = [[Дахран]], Сауд Арабиясы<ref name="fcom">{{cite web |title=Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco) |url=https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |access-date=12 June 2023 |work=Forbes |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806221754/https://www.forbes.com/companies/saudi-arabian-oil-company-saudi-aramco/#1da846621aca |url-status=live }}</ref> |басты адамдары = [[Амин Х. Нассер]] <small>(президенті және бас атқарушы директоры)</small><br>[[Ясир әл-Румайян]] <small>(төрағасы)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай және газ]]<br>[[Химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] |өнімі = '''Өнімдері:''' [[мұнай|шикі мұнай]], [[табиғи газ]], [[мұнай өнімдері|өңделген мұнай өнімдері]], [[мұнай-химия]] өнімдері, [[майлау материалдары]]<br>'''Қызметтері:''' [[мұнай барлау|мұнай мен газды барлау]], [[мұнай өңдеу]], [[құбыр көлігі]] |меншікті капиталы = {{құлдырау}} 440,361 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |айналым = {{құлдырау}} 480,446 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2024/fy/sections/ara-2024-results-english.pdf|title=Saudi Aramco Annual Report 2024|access-date=29 March 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{құлдырау}} 206,567 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |таза табысы = {{құлдырау}} 106,246 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |активтер = {{құлдырау}} 646,301 млрд [[АҚШ доллары]] (2024)<ref name="auto"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 000-нан астам (2026)<ref name="auto"/> |басшы компания = |бағынышты компания = [[SABIC]] (70%), [[Petro Rabigh]], SATORP, Aramco Trading, [[Янбу]], Yasref, SASREF, [[S-Oil]], Luberef, Aro Drilling, South Rub al-Khali, Pengerang Refining Company, The International Maritime Industries |ұраны = |бұрынғы атауы = California-Arabian Standard Oil |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.aramco.com/ |Ортаққор = }} '''Saudi Aramco''' ({{lang-ar|أرامكو السعودية}}, ''ʾArāmkū as-Suʿūdiyyah''), ресми атауы — '''Saudi Arabian Oil Company''' — акцияларының басым бөлігі мемлекетке тиесілі [[Мұнай|мұнай]] және [[Табиғи газ|табиғи газ]] компаниясы әрі [[Сауд Арабиясы]]ның [[Ұлттық мұнай компаниясы|ұлттық мұнай компаниясы]].<ref name=sa-aag>{{cite web|title=Our company. At a glance|url=http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|publisher=Saudi Aramco|quote=The Saudi Arabian Oil Co. (Saudi Aramco) is the state-owned oil company of the [[Kingdom of Saudi Arabia]].|access-date=3 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017131549/http://www.saudiaramco.com/en/home.html#our-company%257C%252Fen%252Fhome%252Four-company%252Fat-a-glance.baseajax.html|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша компания [[Түсімі бойынша әлемдегі ең ірі компаниялар тізімі|түсімі жөнінен әлемде төртінші орын алады]].<ref>{{cite web|title=Global 500 2020|url=http://fortune.com/global500/|website=Fortune|access-date=16 December 2020|archive-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710084149/http://fortune.com/global500/|url-status=live}}</ref> Оның бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқан. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі дәлелденген [[Мұнай қоры|шикі мұнай қорына]] ие. Компанияның мұнай қоры 270 миллиард [[баррель]]ден (шамамен 43 миллиард м³) асады.<ref name=":9">OPEC, [http://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Annual Statistical Bulletin 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm |date=21 August 2018}}</ref> Сонымен қатар Saudi Aramco мұнай өндіруші компаниялар арасында тәуліктік мұнай өндіру көлемі бойынша әлемде бірінші орын алады. Saudi Aramco әлемдегі ең ірі бірыңғай [[көмірсутек]] желісі — Master Gas System жүйесін басқарады. 2024 жылы компанияның тәуліктік мұнай өндіру көлемі мұнай эквивалентімен есептегенде 12,7 миллион баррельді құрады. Компания Сауд Арабиясындағы жүзден астам мұнай және газ кен орнын басқарады, ал оның [[табиғи газ]] қоры 288,4 [[Триллион|триллион]] [[Стандартты текше фут|стандартты текше футты (scf)]] құрайды. Сауд Арабиясының [[Шығыс провинциясы (Сауд Арабиясы)|Шығыс провинциясында]] Saudi Aramco басқаратын аса ірі кен орындарының қатарына әлемдегі ең ірі [[Құрлықтағы мұнай өндіру|құрлықтағы мұнай кен орны]] — [[Әл-Гавар|Гавар]] және әлемдегі ең ірі [[Теңізде мұнай бұрғылау|теңіздегі мұнай кен орны]] — [[Сафания-Хафджи|Сафания]] жатады.<ref name="aramcoaboutus">[http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco Aramco Overseas Company - About Saudi Aramco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018044418/http://aramcooverseas.com/en/about-us/about-saudi-aramco |date=18 October 2014}}, aramcooverseas.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары [[Saudi Exchange]] биржасында саудалана бастады. Акциялардың бағасы 35,2 [[Сауд риалы|сауд риалына]] дейін көтеріліп, компанияның [[Нарық капитализациясы|нарықтық капиталдандыруы]] шамамен 1,88 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{Cite news |last1=Jolly |first1=Jasper |last2=Ambrose |first2=Jillian |date=2019-12-11 |title=Saudi Aramco becomes most valuable listed company in history |url=https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013153342/https://www.theguardian.com/business/2019/dec/11/saudi-aramco-shares-soar-as-it-becomes-world-largest-listed-company |archive-date=13 October 2023 |access-date=2025-04-27 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Сауданың екінші күнінде бұл көрсеткіш 2 триллион АҚШ долларынан асты.<ref>{{Cite web|last=Riley|first=Charles|title=The world has its first $2 trillion company. But for how long?|url=https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|access-date=20 January 2020|website=CNN|date=12 December 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213223052/https://www.cnn.com/2019/12/12/investing/saudi-aramco-2-trillion/index.html|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қарашадағы жағдай бойынша компания акциялары 25,8 сауд риалынан саудаланып, оның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,66 триллион АҚШ долларын құрады. Бұл компания құнының 2022 жылдан бері 800 миллиард АҚШ долларына төмендегенін білдіреді және корпоративтік тарихтағы ең ірі құн жоғалтулардың бірі болып саналады.<ref>{{cite web | title=Aramco Sheds over $800 Billion in Market Value from 2022 Peak | work=Bloomberg | url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2025-08-04/saudi-arabia-aramco-sheds-over-800-billion-in-market-value-from-2022-peak }}</ref> 2024 жылы Saudi Aramco компаниясы сататын мұнайды пайдалану нәтижесінде пайда болатын [[3-ауқымдағы шығарындылар|3-ауқымдағы]] шығарындыларды қоса есептегенде, әлемдегі кез келген басқа ұйымға қарағанда көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) ең көп шығарылуына жауапты болды. Компанияның үлесіне 1 653 миллион тонна CO<sub>2</sub> шығарындылары немесе әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 4,28%-ы тиесілі болды.<ref>{{Cite web |title=2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |access-date=2026-05-19 |website=Carbon Majors |language=en}}</ref><ref name=":10" /> 2020 жылдары Saudi Aramco спорт саласына белсенді араласып, [[FIFA]] мен [[Формула-1]] жарыстарының, соның ішінде [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасының серіктесіне айналды. == Тарихы == [[Сурет:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|thumb|1938 жылы ''[[Даммам №7]]'' ұңғымасынан мұнай табылып, ол [[Сауд Арабиясы]]ндағы алғашқы коммерциялық мұнай ұңғымасына айналды.]] Saudi Aramco компаниясының пайда болу тарихы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі мұнай тапшылығымен және 1920 жылғы [[Сан-Ремо конференциясы|Сан-Ремо мұнай келісіміне]] сәйкес Ұлыбритания мен Францияның америкалық компанияларды [[Мандаттық Месопотамия|Месопотамиядағы]] мұнай өндіру ісінен шеттетуімен байланысты.<ref>{{cite encyclopedia|title=Conference of San Remo|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227212355/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521598/Conference-of-San-Remo|archive-date=27 February 2015|url-status=live}}</ref> АҚШ әкімшілігінің 1921 жылы сауда министрі [[Герберт Гувер]] бастамашы болған «[[Ашық есік саясаты]]<nowiki/>» қоғам тарапынан кең қолдау тапты. Шетелден жаңа мұнай көздерін іздеген америкалық компаниялардың қатарында [[Chevron Corporation|Standard Oil of California]] (SoCal) да болды.<ref>{{cite book|last=Owen|first=E.W.|title=Trek of the Oil Finders: A History of Exploration for Petroleum|year=1975|publisher=AAPG|location=Tulsa|pages=1290–93}}</ref> 1932 жылы SoCal компаниясына толықтай тиесілі еншілес кәсіпорын — [[Bahrain Petroleum Company]] Ираннан тыс [[Парсы шығанағы]] аймағындағы алғашқы мұнай кен орнын ашты. Сауд Арабиясы үкіметі [[Iraq Petroleum Company]] компаниясының бәсекелес ұсынысынан бас тартып, мұнай барлау концессиясын SoCal компаниясына берді.<ref>{{Cite book | last=Yergin|first=Daniel|title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power|year=2008|publisher=Simon and Schuster|location=New York|isbn=978-1439110126|pages=265–74}}</ref> Бұл концессия SoCal компаниясына Сауд Арабиясы аумағында мұнай іздеу жұмыстарын жүргізуге құқық берді. SoCal концессияны өзіне толықтай тиесілі [[Еншілес қоғам|еншілес компаниясы]] — California-Arabian Standard Oil Company (CASOC) кәсіпорнына берді. 1936 жылы мұнай іздеу жұмыстары нәтиже бермегендіктен, [[Texaco|Texas Company]] (Texaco) концессиядағы үлестің 50%-ын сатып алды.<ref>{{cite web|url=http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|title=Oil Company Histories|publisher=Virginia University|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110806170827/http://www.virginia.edu/igpr/APAG/apagoilhistory.html|archive-date=6 August 2011|url-status=live}}</ref> Төрт жылға созылған нәтижесіз барлау жұмыстарынан кейін алғашқы табысқа 1938 жылы [[Дахран]] қаласындағы жетінші бұрғылау алаңында қол жеткізілді. Ондағы ұңғыма ''[[Даммам №7]]'' деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|title=Seven Wells Of Dammam|website=Saudi Aramco World|date=16 January 1963 |access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224160902/http://archive.aramcoworld.com/issue/196301/seven.wells.of.dammam.htm|archive-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Бұл ұңғымадан бірден тәулігіне 1500 баррельден астам (шамамен 240 м³) мұнай өндіріле бастады. Осы жетістік компанияның барлау жұмыстарын жалғастыруға деген сенімін нығайтты. 1944 жылғы 31 қаңтарда компанияның атауы California-Arabian Standard Oil Co. дегеннен Arabian American Oil Co. (немесе Aramco) болып өзгертілді.<ref name="GT-DEX-1944-01">{{cite web|title=Saudi Arabian Oil Company History from Fundinguniverse.com|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history|work=Funding Universe|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120828053558/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/saudi-arabian-oil-company-history/|archive-date=28 August 2012|url-status=live}}</ref> 1947 жылғы 17 наурызда [[Standard Oil of New Jersey]] (кейіннен Exxon аталған) компанияның 30% үлесін, ал [[Mobil Oil|Socony Vacuum]] (кейіннен Mobil аталған) 10% үлесін сатып алды. SoCal мен Texaco компанияларының әрқайсысында 30%-дан үлес қалды.<ref>{{Cite book |last=Yergin |first=Daniel |title=The Prize: The Epic Quest for Oil, Money, and Power |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1990 |isbn=0-671-50248-4 |location=United States |page=416 |language=en}}</ref> Жаңадан қосылған компаниялар Iraq Petroleum Company акционерлері де болғандықтан, бұл келісімге қатысу үшін [[Қызыл сызық келісімі]]нде белгіленген шектеулердің күшін жоюға қол жеткізуі қажет болды.<ref>{{cite journal|last1=Morton|first1=Michael Q.|title=Once Upon a Red Line: The Iraq Petroleum Company Story|journal=GeoExpro|year=2013|issue=Ipad App 6|url=http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101626/http://www.geoexpro.com/articles/2013/06/once-upon-a-red-line-the-iraq-petroleum-company-story|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> [[Сурет:Aramco compound in Saudi Arabia 1954.jpg|thumb|left|Сауд Арабиясындағы Aramco кешені, 1954 жыл]] 1949 жылы Aramco [[Абу-Даби (әмірлік)|Әбу-Даби әмірлігінің]] аумағына ене бастады. Бұл [[Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктері арасындағы шекара дауы|Әбу-Даби мен Сауд Арабиясы арасындағы шекара дауына]] алып келді.<ref name="Buraimidispute">{{Cite book|title=Britain and Saudi Arabia, 1925-1939 : the Imperial Oasis|last=Clive|first=Leatherdale|date=1983|publisher=F. Cass|isbn=9780714632209|location=London, England|oclc=10877465}}</ref> 1950 жылы [[Абдул-Әзиз ибн Сауд|король Абдул-Әзиз]] еліндегі мұнай өндіру нысандарын [[Ұлттандыру|ұлттандырамын]] деп мәлімдеп, Aramco компаниясына қысым көрсетті. Соның нәтижесінде компания табысты теңдей, яғни 50%-дан бөлуге келісті.<ref>{{Citation|chapter-url=https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|chapter=From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Saʻūd, and the making of U.S-Saudi relations|title=Nathan J. Citino|publisher=Indian University Press, 2002|access-date=28 February 2012|isbn=9780253340955|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025050417/https://books.google.com/books?id=iHfVWjHAjCoC&pg=PA108|archive-date=25 October 2015|url-status=live}}</ref> Бірнеше жыл бұрын [[Венесуэла]]дағы америкалық мұнай компанияларына қатысты да осындай үдеріс болған еді. АҚШ үкіметі Aramco компаниясының америкалық акционерлеріне король Абдул-Әзизге бөлінетін пайда мөлшеріне тең [[Салық жеңілдігі|салық жеңілдігін]] берді. Бұл жеңілдік «[[Алтын айла]]<nowiki/>» деген атпен белгілі болды. Жаңа келісімнен кейін компанияның бас кеңсесі Нью-Йорктен Дахранға көшірілді.<ref name=san>{{cite journal|title=Saudi Aramco by the Numbers|journal=Saudi Aramco World|date=May–June 2008|volume=9|issue=3|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006082605/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/200803/75.years.saudi.aramco.by.the.numbers.htm|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 1951 жылы компания әлемдегі ең ірі теңіздегі мұнай кен орны — [[Сафания-Хафджи|Сафания мұнай кен орнын]] ашты. 1957 жылы бір-бірімен жалғасқан шағын мұнай кен орындарының ашылуы [[Әл-Гавар|Гавар мұнай кен орнының]] әлемдегі ең ірі құрлықтағы мұнай кен орны екенін растады.<ref name="aramcoaboutus"/> 1953 жылы Сауд Арабиясының тарихындағы алғашқы ірі [[Ереуіл|өнеркәсіптік ереуіл]] өтті. Оған Aramco компаниясының 13 000 жергілікті жұмысшысы қатысты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> [[1953 жылғы Сауд Арабиясындағы Aramco ереуілі|Ереуіл]] Сауд Арабиясы үкіметінің араласуынан кейін аяқталды. Үкімет ереуілді жалғастырған жұмысшыларды табысы төмен жұмыстар ғана бар туған ауылдарына күштеп қайтарамыз деп қорқытты.<ref>{{Cite web |date=2 November 1953 |title=SAUDI ARABIA: The First Strike |url=https://time.com/archive/6621403/saudi-arabia-the-first-strike/ |website=[[TIME Magazine]] |language=en}}</ref> 1975 жылы Сауд Арабиясының екінші бесжылдық экономикалық даму жоспарына газ шаруашылығының бас жоспары енгізілді. Жоспар бойынша табиғи газды [[Газды алауда жағу|алауда жағудың]] орнына электр энергиясын өндіруге пайдалану көзделді. Бастапқыда жоспар [[Ілеспе мұнай газы|ілеспе газды]] пайдалануға негізделді, алайда 1985 жылға қарай Aramco газ жүйесіне тәулігіне 1 миллиард [[Стандартты текше фут|стандартты текше фут]] (Bscfd) ілеспе емес газ қоса алды. Бұл газ мұнай өндіретін Араб аймағынан 650 м төмен орналасқан [[әктас]] қабаты — Хуфф [[Геологиялық формация|формациясынан]] өндірілді. 1994 жылы Aramco одан да тереңде жатқан Жауф [[құмтас]] формациясынан қосымша ілеспе емес газ қорларын ашып, оны өңдеу үшін Хауия мен [[Харад]]та зауыттар салды. Соның нәтижесінде Master Gas System жүйесінің өткізу қуаты тәулігіне 9,4 миллиард стандартты текше футқа дейін артты.<ref name=Ali/> === Йом Киппур соғысы === 1973 жылы [[Йом Киппур соғысы]] кезінде АҚШ-тың Израильді қолдауынан кейін Сауд Арабиясы үкіметі Aramco активтеріндегі 25% қатысу үлесін сатып алып, 1974 жылы оны 60%-ға дейін ұлғайтты.<ref name=nffsti>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZsyAAAAIBAJ&sjid=8egFAAAAIBAJ&pg=7269%2C785257 |work=Lawrence Daily Journal-World |location=Kansas |agency=Associated Press |title=Aramco chief not fearful of Saudi ties |date=December 4, 1974 |page=19}}</ref> Aramco 1988 жылға дейін Сауд Арабиясы үкіметінің атынан өзінің бұрынғы активтерін, соның ішінде елдегі кейбір мұнай кен орындарын игеруге берілген концессиялық құқықтарын басқаруды және пайдалануды жалғастырды. 1988 жылғы қарашада [[Король жарлығы|король жарлығымен]] Aramco-ның бұрынғы активтерін басқару үшін Saudi Arabian Oil Company (немесе Saudi Aramco) атты жаңа саудиялық компания құрылды.<ref name=se25>{{cite web|title=Timeline|url=http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|publisher=Saudi Embassy|access-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175236/http://www.saudiembassy.net/timelineInfo.xml|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> Жаңа компания Сауд Арабиясындағы мұнай және газ кен орындарын басқару мен пайдалану өкілеттігін Aramco және оның серіктестерінен өз қолына алды. 1989–1990 жылдары [[Эр-Рияд]]тың оңтүстігіндегі үш ауданда жоғары сапалы мұнай мен газ кен орындары ашылды.<ref>{{cite news|title=Saudi Aramco Announces Oil and Gas Find, Third Since July|url=https://apnews.com/cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|access-date=31 December 2012|work=Associated Press News|date=7 January 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304020235/http://www.apnewsarchive.com/1990/Saudi-Aramco-Announces-Oil-and-Gas-Find-Third-Since-July/id-cfacdbdb019369b2d7aad5442536540a|archive-date=4 March 2014|url-status=live}}</ref> === Парсы шығанағындағы соғыс === 1990 жылғы қыркүйекте [[Парсы шығанағындағы соғыс]] басталғаннан кейін Ирак пен басып алынған Кувейтке салынған эмбарго салдарынан әлемдік нарыққа жеткізілмей қалған мұнайдың едәуір бөлігін Aramco компаниясы өндіреді деп күтілді. Әлемдік мұнай нарығының тұрақтылығын сақтау үшін компания тәулігіне қосымша 4,8 миллион баррель мұнай өндіруге тиіс болды. Сонымен қатар Aramco [[Парсы шығанағындағы соғыс кезіндегі коалиция|коалиция күштерінің]] авиациялық отын мен дизель отынына деген бүкіл қажеттілігін қамтамасыз етуі керек еді. Компания 1980 жылдардағы мұнай бағасының құлдырауы кезінде [[wiktionary:mothball#Verb|консервацияланған]] Хармалия, [[Хурайс мұнай кен орны|Хурайс]] және Гавар кен орындарындағы 146 мұнай ұңғымасын, олармен байланысты [[Мұнай мен газды бөлу қондырғысы|мұнай мен газды бөлу қондырғыларын]] және тұзды суды тазарту құбырын қайта іске қосты. Үш айға созылған қайта іске қосу жұмыстарынан кейін тәуліктік мұнай өндіру көлемі 1990 жылғы шілдедегі 5,4 миллион баррельден желтоқсанда 8,5 миллион баррельге дейін артты.<ref name=Ali/> 1990 жылдан бастап Aramco Азия нарығында шикі мұнай сатуды кеңейтуге кірісті. Соның нәтижесінде [[Оңтүстік Корея]], [[Филиппин]] және Қытаймен келісімдер жасалды. 2016 жылға қарай Aramco компаниясы сататын шикі мұнайдың шамамен 70%-ы Азия елдеріне жеткізілді.<ref name=Ali/> === 2000-жылдар === 2001 жылғы мамырда Сауд Арабиясы «Газ бастамасын» жариялады. Бұл бастама табиғи газды барлауға арналған жер қойнауы учаскелерінде сегіз [[Халықаралық мұнай компаниясы|халықаралық мұнай компаниясымен]] (IOC) бірлескен үш кәсіпорын құруды көздеді. Core Venture 1 жобасы Гавар кен орнының оңтүстігі мен [[Руб әл-Хали]] шөлінің солтүстігін, Core Venture 2 жобасы [[Қызыл теңіз]] аймағын, ал Core Venture 3 жобасы [[Шайба]] мен Кидан аумақтарын қамтыды. 2003 жылы [[Shell plc]] және [[TotalEnergies]] компаниялары Core Venture 3 жобасы аясында Saudi Aramco компаниясымен серіктестік орнатты. 2004 жылы Core Venture 1 жобасы үш жеке бірлескен кәсіпорынға бөлінді. Олардың әрқайсысында Saudi Aramco компаниясының 20% үлесі болды: біріншісі [[Lukoil]], екіншісі [[Sinopec]], ал үшіншісі [[Repsol]] компаниясымен бірлесіп құрылды.<ref name=Ali/> 2004 жылға қарай Aramco компаниясының тәуліктік мұнай өндіру көлемі 8,6 миллион баррельді құрады, ал оның өндірістік қуаты тәулігіне 10 миллион баррельге жететін. 2005 жылы Aramco мұнай өндіру мен өңдеу қуаттарын арттыру және бұрғылау қондырғыларының санын екі есеге көбейту арқылы тәуліктік өндірістік қуатын 12,5 миллион баррельге дейін жеткізуге бағытталған бесжылдық жоспарды іске қосты. Жоспарға сәйкес, бұл мақсатқа 50 миллиард АҚШ долларын жұмсау көзделді.<ref name=Ali/> 2005 жылы Saudi Aramco нарықтық құны шамамен 781 миллиард АҚШ долларына бағаланған әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|title=Financial Times Non-public Top 150|work=Financial Times|access-date=23 September 2012|date=14 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006152315/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/5de6ef96-8b95-11db-a61f-0000779e2340.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2008 жылғы маусымда шикі мұнай бағасының барреліне 130 АҚШ долларынан асуына байланысты Aramco тәуліктік мұнай өндіру көлемін 9,7 миллион баррельге дейін арттыратынын жариялады. Алайда мұнай бағасы күрт төмендегеннен кейін, 2009 жылғы қаңтарда компания өндіріс көлемін тәулігіне 7,7 миллион баррельге дейін қысқартатынын мәлімдеді.<ref name="Ali" /> 2011 жылы Saudi Aramco Каран газ кен орнынан табиғи газ өндіруді бастады. Кен орнындағы өндіріс көлемі тәулігіне 400 миллион стандартты текше футтан асты.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|newspaper=Bloomberg|first=Anthony|last=DiPaola|title=Saudi Aramco Starts Production From Karan Gas Field in July|date=26 July 2011|access-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006211458/http://www.bloomberg.com/news/2011-07-26/saudi-aramco-starts-production-from-karan-gas-field-in-july-1-.html|archive-date=6 October 2014|url-status=live}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы тақ мұрагерінің орынбасары [[Мұхаммед ибн Салман]] мемлекеттік компанияның акцияларын қор биржасына шығару және олардың шамамен 5%-ын сату мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. Бұл қадам ірі [[Егеменді әл-ауқат қоры|егеменді әл-ауқат қорын]] құруға бағытталды.<ref>{{cite news|title=Saudi Arabia is considering an IPO of Aramco, probably the world's most valuable company|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|access-date=23 May 2016|newspaper=The Economist|date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507235035/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21685529-biggest-oil-all-saudi-arabia-considering-ipo-aramco-probably|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 26 сәуірде Сауд Арабиясының қауіпсіздік күштері Йеменнен жіберілген ұшқышсыз қайықтың қатысуымен Aramco компаниясының мұнай тарату орталығына жасалмақ болған шабуылдың алдын алды.<ref>{{Cite web |date=2017-04-26 |title=Saudis thwart attempted attack on oil facility near Yemen |url=https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309213314/https://apnews.com/article/78ac6a1525e74fdcb875575120bfe2ae |url-status=live }}</ref> 2018 жылғы қыркүйекте ''[[The Wall Street Journal]]'' басылымы Aramco компаниясының шетелдік технологиялық компанияларға инвестиция салу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі [[Венчурлық капитал|венчурлық қор]] құру мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|title=Aramco Weighs $1 Billion Venture Capital Fund For Tech|last1=Jones|first1=Rory|date=6 September 2018|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=7 September 2018|last2=Said|first2=Summer|language=en-US|issn=0099-9660|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907103354/https://www.wsj.com/articles/aramco-weighs-1-billion-venture-capital-fund-for-tech-1536247788|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы маусымда ''[[Financial Times]]'' басылымы жариялаған материалда Aramco компаниясы министрліктің қызметіне байланысты шығындарды өз мойнына алып, Қаржы министрлігіне бюджеттен бөлінетін қаражат көлемін ұлғайтып отырғаны айтылды. Бұл шығындарға энергетика министрі [[Халид әл-Фалих]]тің компания қызметіне байланысты және дипломатиялық сапарлары, сондай-ақ оның сәнді қонақүйлерде тұру шығындары да кірген. Алайда әл-Фалихтің жақтастарының бірі оның жүргізген саясаты осы шығындардан әлдеқайда асып түсетін қосымша мұнай кірісін қамтамасыз еткенін атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|title=Saudi Aramco battles oil ministry over use of company funds|newspaper=Financial Times|date=20 June 2019|access-date=20 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620131221/https://www.ft.com/content/96a6fc26-8b92-11e9-a24d-b42f641eca37|archive-date=20 June 2019|url-status=live|last1=Raval|first1=Anjli|last2=Kerr|first2=Simeon}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Сауд Арабиясы [[Ясир әл-Румайян]]ды Aramco компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы етіп тағайындады. Әл-Румайян 2015 жылдан бері осы қызметті атқарып келген [[Халид әл-Фалих]]тің орнына тағайындалып, елдің егеменді әл-ауқат қорының басшысы болды.<ref>{{cite web|url=https://www.compuserve.com/news/world/story/0002/20190902/KCN1VN1HM_3?guccounter=1&guce_referrer_us=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_cs=ZRXa2ThF809cLNhIQCK0ow|title=Saudi Arabia names head of PIF as Aramco chairman|access-date=2 September 2019|website=CompuServe}}</ref> === 2012 жылғы кибершабуыл === 2012 жылғы 15 тамызда Aramco компаниясының компьютерлеріне вирус арқылы шабуыл жасалды.<ref name="Iran Malware">{{cite news|title=Cyberattack On Saudi Firm Disquiets U.S.| date=24 October 2012|newspaper=The New York Times|author=Perlroth, Nicole|page=A1}}</ref><ref>{{cite news|date=15 August 2012|title=Saudi Aramco says virus shuts down its computer network|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48681786/ns/technology_and_science-security/t/saudi-aramco-says-virus-shuts-down-its-computer-network/|access-date=23 August 2012}}</ref> Келесі күні Aramco вирус жұқтырған компьютерлердің ешқайсысы мұнай өндіру үдерісіне тікелей байланысты желіге кірмейтінін және компанияның жақын арада өз қызметін толық қалпына келтіретінін мәлімдеді.<ref>{{cite web|date=16 August 2012|title=Aramco Says Virus Attacks Network, Oil Output Unaffected|url=http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819115200/http://www.businessweek.com/news/2012-08-15/aramco-says-virus-attacks-network-oil-output-unaffected|archive-date=19 August 2012|url-status=dead}}</ref> Хакерлер компьютерлік вирустың таралуына жауапты екенін мәлімдеді.<ref>{{cite news|newspaper=The Guardian|date=16 August 2012|title=Saudi Aramco hit by computer virus|url=https://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|first=Charles|last=Arthur|access-date=17 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327034327/http://www.theguardian.com/technology/2012/aug/16/saudi-aramco-computer-virus-hacking-claims|archive-date=27 March 2016|url-status=live}}</ref> Вирус мұнай және энергетика салаларындағы компанияларға әсер етті.<ref name="dj">{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/331033|title=Shamoon virus attacks Saudi oil company|work=Digital Journal|date=18 August 2012|access-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002549/http://digitaljournal.com/article/331033|archive-date=21 August 2012|url-status=live}}</ref><ref name="bbc"/> Cutting Sword of Justice деп аталатын топ Saudi Aramco компаниясының 30 000 жұмыс компьютеріне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Соның салдарынан компания өз жүйелерінің жұмысын қалпына келтіруге бірнеше ай жұмсады.<ref name="Iran Malware"/> Кейін топ шабуыл барысында [[Shamoon]] вирусы қолданылғанын хабарлады.<ref name=cnet>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|title=Virus knocks out computers at Qatari gas firm RasGas|publisher=CNET|date=30 August 2012|access-date=1 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104020942/http://news.cnet.com/8301-1009_3-57503641-83/virus-knocks-out-computers-at-qatari-gas-firm-rasgas/|archive-date=4 November 2012|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Aramco компаниясының негізгі веб-сайты істен шығып, оның басты бетінде тұтынушылардан кешірім сұраған хабарлама жарияланды.<ref>{{cite web|work=Threat Post|date=16 August 2012|title=Some Signs Point to Shamoon as Malware in Aramco Attack|url=http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|access-date=23 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824203446/http://threatpost.com/en_us/blogs/some-signs-point-shamoon-malware-aramco-attack-082212|archive-date=24 August 2012|url-status=live}}</ref> Компьютерлік қауіпсіздік мамандарының айтуынша, «Shamoon деп аталатын шабуыл осы саладағы кемінде бір ұйымға әсер еткен. Shamoon файлдарды жойып, желідегі бірнеше компьютерді жарамсыз күйге түсіре алады».<ref name="bbc">{{cite news|work=BBC News|date=16 August 2012|title=Shamoon virus targets energy sector infrastructure|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|access-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017110356/https://www.bbc.co.uk/news/technology-19293797|archive-date=17 October 2018|url-status=live}}</ref> [[Ричард А. Кларк|Ричард Кларк]] бұл шабуыл Иранның АҚШ-тың [[Stuxnet]] операциясына қатысқаны үшін жасаған қарымта әрекетінің бір бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>in ''[[Zero Days]]'', 1:43</ref> Шабуылдан кейін компанияның қауіпсіздік жүйесін қалпына келтіруге көмектескен киберқауіпсіздік зерттеушісі [[Крис Кубечка]] шабуылдың техникалық күрделілік деңгейін 2015 жылғы Black Hat USA конференциясындағы баяндамасында<ref>{{Cite web|url=https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|title=Black Hat 2015: Rebuilding IT security after a cyber disaster|website=SearchSecurity|date=10 February 2016|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722111948/https://searchsecurity.techtarget.com/news/4500251309/Black-Hat-2015-Rebuilding-IT-security-after-a-cyber-disaster|archive-date=22 July 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|title=Diving Deeper into Cyber Survival|last=Mahoney|first=Matt|website=MIT Technology Review|language=en-US|access-date=25 September 2019|archive-date=9 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109062809/https://www.technologyreview.com/s/545756/a-closer-look-at-cyber-survival/|url-status=live}}</ref> және Darknet Diaries подкастының 30-шы эпизодында егжей-тегжейлі сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://darknetdiaries.com/|title=Shamoon – Darknet Diaries|website=darknetdiaries.com|language=en|access-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918075400/https://darknetdiaries.com/|archive-date=18 September 2019|url-status=live}}</ref> === 2019 жылғы дрон шабуылы === 2019 жылғы 14 қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының екі нысанына дрондармен шабуыл жасалды:<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|title=Major Saudi Arabia oil facilities hit by Houthi drone strikes|agency=Associated Press|date=14 September 2019|work=The Guardian|access-date=16 September 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914103619/https://www.theguardian.com/world/2019/sep/14/major-saudi-arabia-oil-facilities-hit-by-drone-strikes|archive-date=14 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Абқайық]] мұнай өңдеу кешені мен [[Хурайс мұнай кен орны]]на.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|title=Saudi Aramco drone attack: See damage caused to oil field; what are the implications|website=Moneycontrol|date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921181343/https://www.moneycontrol.com/news/world/saudi-aramco-drone-attack-see-damage-caused-to-oil-field-what-are-the-implications-4441191-5.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> [[Хуситтер қозғалысы|Хусит көтерілісшілері]]<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|title=Yemeni Rebels Claim Drone Strikes on Saudi Arabia's Aramco, World's Biggest Oil Processing Facility|website=News18|date=14 September 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921075637/https://www.news18.com/news/world/yemens-houthi-drones-hit-two-aramco-plants-saudis-say-fires-contained-2308519.html|archive-date=21 September 2019|url-status=live}}</ref> шабуылға жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|title=Drone Attacks Test Saudi Aramco, Deliver Wake Up Call To Global Markets|last=Eberhart|first=Dan|website=Forbes|language=en|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917024613/https://www.forbes.com/sites/daneberhart/2019/09/16/drone-attacks-test-saudi-aramco-deliver-wake-up-call-to-global-markets/|archive-date=17 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|title=How an Aerial Barrage Cut Saudi Oil Production in Half|last=Johnson|first=Keith|website=Foreign Policy|language=en-US|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916141504/https://foreignpolicy.com/2019/09/15/how-an-aerial-barrage-cut-saudi-oil-production-in-half-aramco-abqaiq-houthis-yemen/|archive-date=16 September 2019|url-status=live}}</ref> Шабуыл салдарынан Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемі тәулігіне 5,7 миллион баррельге қысқарды. Бұл әлемдік мұнай жеткізілімінің 5%-дан астамын құрады.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/how-the-saudi-aramco-attack-affects-global-oil-supply/articleshow/71154845.cms|title=How the Saudi Aramco attack affects global oil supply|date=16 September 2019|work=The Economic Times|access-date=16 September 2019}}</ref><!-- Дереккөзге берілген сілтеме істемейді (2024 жылғы сәуір). --> Шабуылдар салдарынан «корольдіктегі мұнай өндірісінің жартысынан астамы тоқтап қалғандықтан», Сауд Арабиясының шенеуніктері Aramco акцияларын алғаш рет жария орналастыруды кейінге қалдыру мүмкіндігін талқылады.<ref>{{Cite news |url=https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |title=WSJ News Exclusive &#124; Saudi Officials Consider Delaying Aramco IPO After Attacks |newspaper=Wall Street Journal |date=16 September 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916205346/https://www.wsj.com/articles/attack-increases-risks-for-saudi-aramcos-ipo-11568621756 |archive-date=16 September 2019 |url-status=live }}</ref> === 2019 жылғы акцияларды алғашқы жария орналастыру (IPO) === Шамамен 2018 жылдан бастап Сауд Арабиясы компанияны басқаруға жұмсалатын мемлекеттік шығындарды азайту мақсатында Saudi Aramco акцияларының 5%-ға дейінгі бөлігін кезең-кезеңімен [[IPO|алғашқы жария орналастыру]] (IPO) арқылы қор биржасында саудаға шығару мүмкіндігін қарастырды. Ірі банктер IPO жоспарын тексеріп, бағалағанымен, Aramco компаниясының корпоративтік құрылымына қатысты алаңдаушылықтар салдарынан акцияларды орналастыру 2018 жылдан 2019 жылға дейін кейінге қалдырылды.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | title = Saudi Aramco CEO confirms IPO will list locally 'very soon' | first = Natasha | last = Turak | date = 10 September 2019 | access-date = 11 December 2019 | work = [[CNBC]] | archive-date = 14 September 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190914073343/https://www.cnbc.com/2019/09/10/saudi-aramco-ceo-confirms-ipo-will-have-a-secondary-listing.html | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте Aramco нысандарына жасалған дрон шабуылдары да IPO-ның басталуын кешіктірді.<ref>{{cite web | url = https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | title = New security fears jeopardize Saudi Aramco's public stock offering following attack | first = Natasha | last = Turak | date = 16 September 2019 | access-date = 16 September 2019 | publisher = [[CNBC]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20190916181103/https://www.cnbc.com/2019/09/16/new-security-fears-jeopardize-saudi-aramcos-public-stock-offering.html | archive-date = 16 September 2019 | url-status = live }}</ref> 2019 жылғы 9 сәуірде Aramco жалпы құны 12 миллиард АҚШ долларын құрайтын облигациялар шығарды.<ref name=":0">{{Cite news|title=About that $100bn+ Saudi Aramco order book|url=https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234318/https://ftalphaville.ft.com/2019/04/10/1554909825000/About-that--100bn--Saudi-Aramco-order-book/|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=10 April 2019|last1=Smith|first1=Colby}}</ref> Компанияның халықаралық нарықтағы алғашқы облигациялық шығарылымына шетелдік инвесторлардан 100 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға өтінім түсті. Бұл дамушы нарық елдерінің ұйымдары шығарған облигацияларға деген сұраныс бойынша бұрынғы барлық рекордтарды жаңартты.<ref>{{Cite web|date=9 April 2019|title=Aramco smashes market record with $100bn orders for new bonds|url=http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234313/http://www.arabnews.com/node/1480266/business-economy|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Orders for first Saudi Aramco bond smash $100bn|url=https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410234314/https://www.ft.com/content/8b82d9ec-5a95-11e9-9dde-7aedca0a081a|archive-date=10 April 2019|access-date=10 April 2019|website=Financial Times|date=9 April 2019|language=en-GB|last1=Smith|first1=Robert|last2=Kerr|first2=Simeon|last3=Rennison|first3=Joe}}</ref><ref name=":0" /> 2019 жылғы 3 қарашада, жексенбі күні, Aramco компаниясы акцияларының 1,5%-ын [[Tadawul]] қор биржасында алғашқы жария орналастыру жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|title=Saudi Aramco kick-starts what could be world's biggest IPO, offers scant details|date=3 November 2019|work=Reuters|access-date=3 November 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103191040/https://uk.reuters.com/article/uk-saudi-aramco-ipo-idUKKBN1XD032|archive-date=3 November 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|title=Saudi Arabia formally announces Aramco IPO with a domestic listing set for December|last=Graham|first=Holly Ellyatt, Emma|date=3 November 2019|website=CNBC|language=en|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103133714/https://www.cnbc.com/2019/11/03/saudi-aramco-ipo-domestic-listing-set-to-begin-trading-in-december.html|archive-date=3 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 9 қарашада Saudi Aramco акцияларды алғашқы жария орналастыру туралы толық мәліметтер қамтылған 600 беттік эмиссия проспектісін жариялады. Құжатта көрсетілген шарттарға сәйкес, акциялардың 0,5%-ға дейінгі бөлігі жеке бөлшек инвесторларға арналды.<ref>{{cite web|url=https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|title=Saudi Aramco will provide lower than 1% of its shares to particular person traders. It nonetheless could be the most important IPO ever|access-date=10 November 2019|website=Business News|date=28 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111055938/https://biz.blogdady.com/saudi-aramco-will-provide-lower-than-1-of-its-shares-to-particular-person-traders-it-nonetheless-could-be-the-most-important-ipo-ever/|archive-date=11 November 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 4 желтоқсанда Saudi Aramco акцияларын орналастыру бағасын бір акция үшін 32 [[Сауд риалы|сауд риалы]] (сол кездегі бағам бойынша шамамен 8,53 АҚШ доллары) деп белгіледі. Компанияның акцияларын сатып алуға жалпы сомасы 119 миллиард АҚШ долларын құрайтын өтінімдер түсті, бұл ұсынылған акциялар көлемінің 456%-ына тең болды. IPO нәтижесінде компания 25,6 миллиард АҚШ долларын тартып, 2014 жылы [[Alibaba Group]] орнатқан рекордты жаңартты және әлемдегі ең ірі акцияларды алғашқы жария орналастыруды жүзеге асырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|title=Saudi Aramco raises $25.6 billion in the world's biggest IPO|author=Julia Horowitz and John Defterios|website=CNN|date=5 December 2019|access-date=5 December 2019|archive-date=5 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205195514/https://www.cnn.com/2019/12/05/investing/saudi-aramco-ipo-price/index.html|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 11 желтоқсанда компанияның акциялары Tadawul биржасында саудалана бастады. Алғашқы сауда күнінде акциялардың бағасы 10%-ға өсіп, 35,2 риалға жетті. Нәтижесінде компанияның нарықтық капиталдандыруы шамамен 1,88 триллион АҚШ долларын құрап, Saudi Aramco акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компанияға айналды. Сол кезде бүкіл Tadawul биржасының нарықтық капиталдандыруы 2,22 триллион АҚШ долларын құрады.<ref name=":7" /><ref>{{cite web | title = 'Vindication' - Saudi Arabia hails 10% debut jump in Aramco shares | url = https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | first1 = Marwa | last1 = Rashad | first2 = Saeed | last2 = Hasan | first3 = Stephen | last3 = Kalin | date = 11 December 2019 | access-date = 11 December 2019 | publisher = [[Reuters]] | archive-date = 11 December 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191211123752/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-ipo-markets/vindication-saudi-arabia-hails-10-debut-jump-in-aramco-shares-idUSKBN1YF0LC | url-status = live }}</ref> === Орта мерзімді облигациялардың жаһандық бағдарламасы === Aramco компаниясының қор биржасына ұсынған құжаттарына сәйкес, жоспарланған мәміле қарсаңында инвесторлармен келіссөздер ұйымдастыру үшін [[Goldman Sachs]], [[HSBC]], [[Morgan Stanley]], [[JPMorgan Chase|JPMorgan]] және NCB Capital компаниялары тартылды. Мәмілеге қатысқан басқа банктердің бірі жариялаған құжатта оның қатысушылары қатарында BNP Paribas, MUFG, BofA Securities, SMBC Nikko, First Abu Dhabi Bank, Societe Generale және BOC International компаниялары да болғаны көрсетілді. Компания 2020 жылғы қарашада үшінші тоқсандағы таза пайдасының төмендегенін хабарлады. Бұған шикі мұнай бағасының өсуі және COVID-19 пандемиясынан кейін оған деген сұраныстың азаюы себеп болғаны айтылды.<ref>{{cite news|url=https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|title=Saudi Aramco plans debt market comeback with multi-tranche bond deal|access-date=16 November 2020|website=Reuters|date=16 November 2020|last1=Saba|first1=Davide Barbuscia|archive-date=2 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202105644/https://in.reuters.com/article/aramco-bonds-int/saudi-aramco-hires-banks-for-multi-tranche-bond-deal-idUSKBN27W0H0|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|title=Saudi Arabian Oil Company (Aramco) announces its intention to issue international bonds pursuant to its Global Medium Term Note Programme|access-date=16 November 2020|website=Tadawul|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225165833/https://www.tadawul.com.sa/wps/portal/tadawul/home/announcement-details/!ut/p/z1/pc9NDoIwFATgs3CCTqFgXdYqpVjrHyB2Y1gREkUXxvOLxK3VxLd7yTfJDHGkJq5vHl3b3Ltr35yH_-iSk82MzMDDJYoFIFbrPN3FOeUG5DCCMJScThmM0nYCsRVZlVZFBBUR908e7Lc8PpzA97wbid4oRvVAeJHMIEpp7NzuKeLkDXwTveC1YQSekrdLWdbodCuC4AmudiqM/dz/d5/L0lDU0lKQ2dwUkNTQ2lDbEVLSUtVUUEhIS9vTG9RQUFJUXhCQUlFb3lqQ1VSemdoU0ZMZ2xLMHJYRkFBISEvNEpDaWpzWXBNaFRqVUU1bEVtdDJVdHROUXpXN0tXMW1vNUEhL1o3X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVTIyL1o2X05ITENIMDgySzBUTkYwQVFWT0NCTUVLVUs2L0FOTk9VTkNFTUVOVF9OVU1CRVIvNjExMzAvZ2xvYmFsL2h0dHA6JTAlMHRhZGF3dWwlMC9hbm5DYXQvMS9jb21wYW55U3ltYm9sLzIyMjI!/|url-status=live}}</ref> === 2020-жылдар === 2020 жылғы 10 наурызда Saudi Aramco [[Формула-1]] жарыстарымен көпжылдық келісім жасасып, жаһандық серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{Cite web |title=Aramco announces partnership with Formula 1® |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |access-date=2022-03-21 |website=www.aramco.com |date=10 March 2020 |language=en |archive-date=30 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220130202607/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/aramco-announces-partnership-with-formula-1 |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 17 маусымда Saudi Aramco химиялық өнімдер өндіретін [[SABIC]] компаниясының 70% үлесін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Aramco completes its acquisition of a 70% stake in SABIC from the Public Investment Fund (PIF) |url=https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |access-date=2022-03-09 |website=www.aramco.com |date=17 June 2020 |language=en |archive-date=24 January 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220124193959/https://www.aramco.com/en/news-media/news/2020/saudi-aramco-completes-acquisition-of-70-percent-stake-in-sabic |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Raval |first1=Anjli |date=17 June 2020 |title=Saudi Aramco extends payment plan as it closes $69bn Sabic deal |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/8bd1f982-6a67-4542-9655-fa3276dc64ff |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |access-date=18 June 2020}}</ref> 2020 жылғы маусымда [[COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемдік энергетикалық компаниялар қызметкерлер санын қысқартып жатқан кезеңде Saudi Aramco өзінің 70 000-нан астам қызметкерінің шамамен 500-ін жұмыстан босатты. Жұмыстан босатылған қызметкерлердің басым бөлігі шетелдіктер болды.<ref>{{cite news |date=18 June 2020 |title=Saudi Aramco cuts hundreds of jobs amid oil market downturn, sources say |url=https://suzuki.uk.com |access-date=18 June 2020 |website=suzuki.uk.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006150122/http://www.suzuki.uk.com/ |archive-date=6 October 2008 |url-status=dead}}</ref> 2020 жылғы 31 шілдеде Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша акциялары қор биржасында саудаланатын әлемдегі ең ірі компания мәртебесін [[Apple Inc.|Apple]] компаниясына берді.<ref>{{Cite web |last=Bursztynsky |first=Jessica |date=2020-07-31 |title=Apple surpasses Saudi Aramco to become world's most valuable company |url=https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |access-date=2022-03-09 |website=CNBC |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309213314/https://www.cnbc.com/2020/07/31/apple-surpasses-saudi-aramco-to-become-worlds-most-valuable-company.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 9 тамызда Saudi Aramco коронавирус дағдарысы салдарынан мұнайға сұраныс пен оның бағасы төмендеуін жалғастырғандықтан, қаржы жылының бірінші жартысындағы таза табысы 50%-ға азайғанын хабарлады.<ref>{{cite web |date=9 August 2020 |title=Saudi Aramco profit drops 50% for first half of the year as pandemic batters oil price |url=https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |access-date=9 August 2020 |website=CNBC |archive-date=9 August 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200809090215/https://www.cnbc.com/2020/08/09/saudi-aramco-profit-drops-50percent-for-first-half-of-the-year-as-pandemic-batters-oil-price.html |url-status=live }}</ref> 2020 жылғы 3 қарашада Saudi Aramco COVID-19 пандемиясы жағдайында үшінші тоқсандағы таза пайдасы 44,6%-ға төмендегенін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |author1=Rania El Gamal |author2=Hadeel Al Sayegh|date=2020-11-03 |title=Saudi Aramco third-quarter profit slumps 44.6% as pandemic chokes demand |language=en |work=Reuters |url=https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |access-date=2020-11-05 |archive-date=6 November 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201106114709/https://uk.reuters.com/article/us-saudi-aramco-results-idUKKBN27J0K3 |url-status=dead }}</ref> 2020 жылғы 14 желтоқсанда Сауд Арабиясының мемлекеттік телеарнасы Янбу қаласындағы Aramco мұнай өңдеу зауытынан 60 000 метрлік тоннадан астам этилденбеген бензин тасымалдаған мұнай танкеріне жарылғыш заттар орнатылған шағын қайықпен шабуыл жасалғанын хабарлады.<ref>{{Cite web |title=Oil tanker attacked in Saudi Arabian port by "booby-trapped boat" amid ongoing war in Yemen |url=https://www.cbsnews.com/news/saudi-arabia-oil-tanker-hit-external-source-jiddah-amid-yemen-war-iran-houthis/ |access-date=2022-03-09 |website=CBS News |date=14 December 2020 |language=en-US}}</ref> 2021 жылғы наурызда Saudi Aramco компаниясы 2020 жылғы табысы 2019 жылмен салыстырғанда шамамен 45%-ға төмендегенін хабарлады. Бұған [[COVID-19 пандемиясының экономикалық салдары|COVID-19 пандемиясы]] салдарынан әлемнің көптеген елдерінде енгізілген шектеу шараларының мұнайға деген сұранысты азайтуы себеп болды.<ref>{{Cite news |date=21 March 2021 |title=Saudi Aramco's profits slide nearly 45% after lower oil demand |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-56474925 |access-date=24 March 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230408182841/https://www.bbc.com/news/business-56474925 |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 19 наурызда Aramco мұнай өңдеу зауытына жарылғыш заттар тиелген алты дронмен шабуыл жасалды.<ref>{{Cite web |title=Successful drone attack on Saudi Aramco in Riyadh claimed by Yemen rebels |url=https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |access-date=2022-03-09 |website=www.worldoil.com |date=19 March 2021 |archive-date=5 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220405032341/https://www.worldoil.com/news/2021/3/19/successful-drone-attack-on-saudi-aramco-in-riyadh-claimed-by-yemen-rebels |url-status=live }}</ref> Шабуылға жауапкершілікті хусит көтерілісшілері өз мойнына алды. Сауд Арабиясының ресми ақпарат агенттігінің хабарлауынша, шабуыл салдарынан өрт шыққанымен, зардап шеккендер мен материалдық шығын тіркелмеген.<ref>{{Cite web |date=2021-04-20 |title=Saudi Arabia: Drones attack Riyadh oil facility, no damage |url=https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |access-date=2022-03-09 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://apnews.com/article/dubai-yemen-saudi-arabia-riyadh-united-arab-emirates-1ae00495e96e873c31211c865c4311ee |url-status=live }}</ref> 2021 жылғы 21 наурызда Saudi Aramco алдағы 50 жылда Қытайды энергия ресурстарымен қамтамасыз етуге, сондай-ақ климаттың өзгеруімен күресуге арналған жаңа технологияларды дамытуға бағытталған келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=Saudi Aramco offers China partnership in energy transition|url=https://arab.news/vqqqa |access-date=2021-03-23|website=Arab News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-03-21 |title=Saudi Aramco to prioritise energy supply to China for 50 yrs, says CEO |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309182657/https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-prioritise-energy-supply-china-50-yrs-says-ceo-2021-03-21/ |url-status=live }}</ref> Кейінірек компания EIG жетекшілік ететін консорциуммен келісім жасасты.<ref>{{Cite news|date=2021-04-09|title=Aramco signs $12.4 billion pipeline deal with EIG-led consortium|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |access-date=2021-04-10|archive-date=10 April 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210410000754/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-pipeline-stakesale-idUSKBN2BW2RM |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы шілдеде Saudi Aramco [[HSBC|HSBC Holdings Plc]] компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры [[Стюарт Гулливер]]ді өзінің директорлар кеңесінің мүшесі етіп тағайындады.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |title=Saudi Aramco Appoints Ex-HSBC CEO Stuart Gulliver to Board|website=[[Bloomberg News]]|date=4 July 2021|access-date=13 July 2021|archive-date=13 July 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210713051511/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-04/saudi-aramco-appoints-ex-hsbc-ceo-stuart-gulliver-to-board |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы қазанда Saudi Aramco компаниясы 2060 жылға қарай өзіне толықтай тиесілі кәсіпорындардың қызметінен туындайтын көміртек шығарындыларын нетто-нөлдік деңгейге жеткізуді жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite web |author=Kareem El Damanhoury |title=Leading oil exporter Saudi Arabia aims to reach net-zero carbon emissions by 2060, Crown Prince MBS says |url=https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |access-date=2021-10-24 |website=CNN |date=23 October 2021 |archive-date=24 October 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211024130137/https://www.cnn.com/2021/10/23/middleeast/saudi-arabia-aramco-zero-emission-plan/index.html |url-status=live}}</ref> 2021 жылғы 20 қарашада хусит жасақтары Эр-Рияд, Абха, Жизан, Нажран және Жидда қалаларындағы әскери нысандарға, сондай-ақ Жиддадағы Aramco мұнай өңдеу зауыттарына 14 дронмен шабуыл жасағаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.<ref>{{Cite web |title=Houthis say their drone attacks target several Saudi cities |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |access-date=2022-03-09 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/20/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-11-20 |title=Yemen's Houthis say they attacked Saudi cities, Aramco facilities |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |access-date=2022-03-09 |archive-date=9 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220309204102/https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-say-they-attacked-saudi-cities-aramco-facilities-2021-11-20/ |url-status=live }}</ref> 2021 жылы ''The Guardian'' басылымы Aramco компаниясының Shell және BP сияқты басқа мұнай компанияларымен салыстырғанда өз қызметін әртараптандыруға соншалықты қарқынды ұмтылмағанын хабарлады.<ref name=":4">{{Cite web|date=2021-10-29|title='Apocalypse soon': reluctant Middle East forced to open eyes to climate crisis|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |access-date=2021-10-30|website=The Guardian|language=en|archive-date=11 January 2024|archive-url= https://web.archive.org/web/20240111205535/https://www.theguardian.com/environment/2021/oct/29/apocalypse-soon-reluctant-middle-east-forced-to-open-eyes-to-climate-crisis |url-status=live}}</ref> Керісінше, Aramco 2021 жылы шикі мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 12 миллион баррельден 13 миллион баррельге дейін арттыруды көздейтінін мәлімдеді.<ref name=":4" /> 2022 жылдың басында Saudi Aramco [[Aston Martin (Формула-1)|Aston Martin]] командасымен демеушілік пен атау құқықтарын қамтитын серіктестік келісім жасасты. Соның нәтижесінде команда ресми түрде Aston Martin Aramco Cognizant Formula One Team деп атала бастады.<ref>{{Cite web |title=Aston Martin Formula 1 team partners with oil giant Aramco {{!}} Autocar |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motorsport-f1/aston-martin-formula-1-team-partners-oil-giant-aramco |access-date=2026-09-01 |website=www.autocar.co.uk |language=en}}</ref> 2024 жылдан бастап оның атауы Aston Martin Aramco F1 Team болып өзгертілді.<ref>{{cite news |last=Baldwin |first=Alan |date=14 December 2023 |title=Aramco becomes Aston Martin's sole F1 title sponsor |url=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/aramco-becomes-aston-martins-sole-f1-title-sponsor-2023-12-14/ |access-date=1 September 2026 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2022 жылғы ақпанда шикі мұнай бағасы барреліне 95 АҚШ долларына жуықтағаннан кейін Saudi Aramco Азия, АҚШ және Еуропадағы тұтынушылары үшін мұнай бағасын көтерді.<ref>{{cite news |last1=Cang |first1=Alfred |last2=Chakraborty |first2=Debjit |last3=Cheong |first3=Serene |title=Saudi Arabia's Aramco raises oil prices as crude surges |url=https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |access-date=6 February 2022 |work=World Oil |agency=World Oil |publisher=World Oil |date=6 February 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220206195542/https://www.worldoil.com/news/2022/2/6/saudi-arabia-s-aramco-raises-oil-prices-as-crude-surges/ |url-status=live}}</ref> 2022 жылғы наурызда хусит жасақтары Жидда қаласындағы Aramco мұнай сақтау кешеніне шабуыл жасап, екі резервуарда өрт шықты.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |title=Saudi Aramco petroleum storage site hit by Houthi attack, fire erupts |website=Reuters |date=26 March 2022 |access-date=28 March 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220325115307/https://www.reuters.com/world/middle-east/saudi-air-defences-destroy-houthi-drones-state-tv-2022-03-25/ |url-status=live}}</ref> Оқиға [[2022 жылғы Сауд Арабиясы Гран-приі]]нің алғашқы еркін жаттығу сессиясы аяқталуға жақындаған кезде болды. Шабуыл туралы алғашқы хабарлар жергілікті уақыт бойынша 17:40-тан кейін тарады. Формула-1 басшылығы, барлық он команда және жергілікті билік өкілдері арасында жабық есік жағдайында өткен келіссөздерден кейін қалған сессиялар жоспарға сәйкес өткізілді. 2022 жылғы 11 мамырда Saudi Aramco нарықтық капиталдандыруы бойынша [[Apple Inc.]] компаниясын басып озып, әлемдегі ең құнды компанияға айналды.<ref>{{Cite web |last=Wearden |first=Graeme |date=2022-05-12 |title=Saudi Aramco overtakes Apple as world's most valuable company |url=https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |access-date= |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=13 May 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220513170606/https://www.theguardian.com/business/2022/may/12/saudi-aramco-overtakes-apple-worlds-most-valuable-company |url-status=live }}</ref> 2022 жылғы тамызда Saudi Aramco [[Valvoline]] компаниясының мұнай өнімдері бөлімшесін 2,65 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Wallace |first=Paul |date=August 1, 2022 |title=Saudi Aramco Buys Valvoline's Fuels Unit for $2.7 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-01/saudi-aramco-buys-valvoline-s-petroleum-unit-for-2-65-billion |access-date=2022-08-01 |website=Bloomberg}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco COVID-19 пандемиясынан кейін жанармай бағасының күрт өсуі нәтижесінде компанияның рекордтық табысы 161 миллиард АҚШ долларына жеткенін жариялады. Бұл көрсеткіш тиісінше 55,7 миллиард және 39,9 миллиард АҚШ доллары көлемінде пайда тапқан ExxonMobil мен Shell компанияларының нәтижелерінен асып түсті.<ref>{{Cite web |date=March 12, 2023 |title=Aramco: Saudi state-owned oil giant sees record profit of $161bn |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |access-date=2023-03-12 |website=www.BBC.com |archive-date=12 March 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230312142535/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64931074 |url-status=live}}</ref> 2023 жылғы наурызда Saudi Aramco Қытайдың Rongsheng Petrochemical Co. Ltd компаниясының 10% үлесін шамамен 3,6 миллиард АҚШ долларына сатып алуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Сонымен қатар компания бірлескен кәсіпорын арқылы Қытайдың солтүстік-шығысында жаңа мұнай өңдеу және мұнай-химия кешенін салуды көздеді.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html |title=Saudi Aramco to invest billions in Chinese petrochemicals|website=Independent|date=27 March 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2023-04-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412053318/https://www.independent.co.uk/news/saudi-arabia-ap-china-saudi-aramco-riyadh-b2308701.html }}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Saudi Aramco компаниясының [[Латын Америкасы]]ндағы Southern Cross Group жеке инвестициялық қорымен келісімге келгені жарияланды. Келісімге сәйкес, Saudi Aramco бас кеңсесі [[Сантьяго]] қаласында орналасқан және Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларын басқаратын Esmax Distribución SPA компаниясын сатып алуды көздеді. Бұл сатып алу Saudi Aramco компаниясының [[Оңтүстік Америка]]дағы жанармайды бөлшек саудада сату нарығына шығуын білдірді.<ref>{{Cite web |title=Aramco to Acquire Chile Fuels Retailer |url=https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |access-date=2023-09-20 |website=Rigzone|language=en |archive-date=28 September 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230928040754/https://www.rigzone.com/news/aramco_to_acquire_chile_fuels_retailer-20-sep-2023-174058-article/ |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы мамырдан бастап Чилидегі Petrobras брендімен жұмыс істейтін 300 жанармай құю станциясын кезең-кезеңімен Aramco брендіне ауыстыру басталды.<ref>{{Cite web |last=Guillou |first=Víctor |date=2024-05-10 |title=Adiós a Petrobras: Gigante saudita adoptará su marca Aramco en su red de 300 estaciones en 24 meses |trans-title=Goodbye to Petrobras: Saudi Giant Will Adopt Its Aramco Brand in Its Network of 300 Stations Within 24 Months |url=https://www.latercera.com/pulso/noticia/adios-a-petrobras-gigante-saudita-adoptara-su-marca-aramco-en-su-red-de-300-estaciones-en-24-meses/ZG4QEB7GONA3RIF4J6ITAC4HII/ |access-date=2024-05-13 |website=La Tercera |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peña |first=Karen |title=Aramco inaugura su primera estación de servicio en Chile y delinea próximos pasos |trans-title=Aramco Inaugurates Its First Service Station in Chile and Outlines Next Steps |url=https://www.df.cl/empresas/energia/aramco-inaugura-su-primera-estacion-de-servicio-en-chile-y-delinea |url-access=subscription |access-date=2024-05-14 |website=Diario Financiero |language=es}}</ref> 2023 жылғы қыркүйекте Үндістанның ірі инженерлік-құрылыс компаниясы Larsen & Toubro (L&T) Saudi Aramco компаниясымен келісімшарт жасасты. Құны 2,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын бұл келісім Сауд Арабиясындағы Жафура дәстүрлі емес газ кен орнын игеру жобасын кеңейтуді көздеді. Жоба аясында L&T газ өңдеу зауыты мен ірі өңдеу нысандарын салуға тиіс болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project |title=L&T secures $2.9 billion contract for Aramco's gas expansion project|website=Oil&Gas|date=8 September 2023 |access-date=2024-01-29|archive-date=2024-01-15|archive-url= https://web.archive.org/web/20240115040645/https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/lt-secures-2-9-billion-contract-for-aramcos-gas-expansion-project}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда Saudi Aramco жария етілмеген сомаға Gas & Oil Pakistan компаниясының 40% акциясын сатып алды.<ref>{{Cite news |date=2023-12-12 |title=Saudi Aramco Enters Pakistan With Stake in Fuel Retailer GO |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |access-date=2023-12-12 |archive-date=12 December 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231212161905/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-12-12/saudi-aramco-enters-pakistan-with-stake-in-fuel-retailer-go |url-status=live }}</ref> 2024 жылғы қаңтарда Сауд Арабиясы үкіметі Aramco компаниясына мұнай өндіру қуатын 2027 жылға қарай тәулігіне 13 миллион баррельге дейін арттыру жоспарынан бас тартып, ең жоғары өндірістік қуатын тәулігіне 12 миллион баррель деңгейінде сақтауды тапсырды.<ref>{{Cite news |date=2024-01-30 |title=Saudi Arabia's oil giant Aramco says it will not increase maximum daily production on state orders |url=https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726002647/https://apnews.com/article/saudi-arabia-aramco-oil-production-cb7fb9eb8d96c5f460e2876e4c108dcc |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=AP News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=Saudi Aramco Halts Plan to Raise Production Capacity |url=https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726044204/https://www.investopedia.com/saudi-aramco-halts-plan-to-raise-production-capacity-8552180 |archive-date=2025-07-26 |access-date=2026-10-06 |work=Investopedia |language=en}}</ref> 2024 жылғы 25 сәуірде Saudi Aramco [[FIFA]] ұйымының үш жылдық келісім аясындағы бас жаһандық серіктесіне айналғанын жариялады. Келісім компанияға [[2026 жылғы футболдан әлем чемпионаты]] мен [[2027 жылғы әйелдер арасындағы футболдан әлем чемпионаты]]на демеушілік жасау құқығын берді.<ref>{{Cite web |date=2024-04-25 |title=Aramco and FIFA announce global partnership |url=https://china.aramco.com/en/news-media/global-news/2024/aramco-and-fifa-announce-global-partnership |access-date=2026-08-30 |website=china.aramco.com |language=en}}</ref> 2025 жылғы тамызда Saudi Aramco Жафура газ өңдеу нысандарындағы 49% үлесін [[BlackRock]] жетекшілік ететін консорциумға 11 миллиард АҚШ долларына сатты. Жалға беру және кері жалға алу туралы келісім Aramco компаниясына инфрақұрылымдық еншілес кәсіпорындағы бақылау үлесін сақтай отырып, қосымша капитал тартуға мүмкіндік берді.<ref name=o&g>{{Cite web |last=Riggs |first=Todd |date=2025-08-15|title=Aramco Signs $11 Billion Gas Facility Deal |url=https://www.oilandgasmiddleeast.com/news/aramco-signs-billion-gas-facility|access-date=2026-07-17|website=Oil&Gas |language=en}}</ref> Жафура кен орнында және Танажиб газ зауытында өндіріс 2025 жылғы желтоқсанда басталды. Жоспар бойынша, Танажиб зауытының шикі газды өңдеу қуаты 2026 жылға қарай тәулігіне 2,6 миллиард стандартты текше футқа жетуге тиіс болды.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Aramco starts up Jafurah, eyes 80% gas capacity growth by 2030 |url=https://www.worldoil.com/news/2026/2/26/aramco-starts-up-jafurah-eyes-80-gas-capacity-growth-by-2030/ |access-date=2026-10-06 |website=www.worldoil.com |language=en}}</ref> 2026 жылғы ақпанда Saudi Aramco Жафура кен орнынан өндірілген газ конденсатының алғашқы партияларын АҚШ-тың [[Chevron Corporation|Chevron]] және [[ExxonMobil]] энергетикалық компанияларына сата бастады. Бұл сатылымдар Жафура газ жобасы аясындағы экспорттың басталуын білдірді.<ref name=reuters>{{Cite web |last1=Tan |first1=Florence |last2=Liu |first2=Siyi |date=2026-02-23|title=Saudi Aramco sells first Jafurah condensate cargoes to US firms, sources say |url=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-sells-first-jafurah-condensate-cargoes-us-firms-india-sources-say-2026-02-23/|access-date=2026-07-17|website=Reuters |language=en}}</ref> Saudi Aramco [[Forbes]] Middle East басылымының 2025 жылғы акциялары биржада саудаланатын 100 ірі компания тізімінде бірінші орынға ие болды.<ref>{{Cite web |last=Mughal |first=Waqar |title=Saudi Aramco |url=https://www.forbesmiddleeast.com/lists/top-100-listed-companies-2025/saudi-aramco/ |access-date=2026-05-04 |website=Forbes Lists |language=en-US}}</ref> 2026 жылдың басында Saudi Aramco АҚШ-тан жыл сайын бір миллион тонна [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] жеткізіп алу жөнінде 20 жылдық келісімге қол қойды.<ref>{{cite web |last1=Watkins |first1=Simon |title=Saudi Arabia's New U.S. LNG Deal Marks a Stunning Geopolitical Reversal |url=https://oilprice.com/Energy/Natural-Gas/Saudi-Arabias-New-US-LNG-Deal-Marks-a-Stunning-Geopolitical-Reversal.html |website=OilPrice.com |language=en |date=23 February 2026}}</ref> 2026 жылғы наурызда Aramco компаниясы өзінің алғашқы акцияларды кері сатып алу бағдарламасын жариялады. Бағдарлама аясында 18 ай ішінде жалпы құны 3 миллиард АҚШ долларына дейінгі акцияларды кері сатып алуға рұқсат берілді.<ref>{{Cite news |date=2026-03-10 |title=Global Market Update {{!}} Saudi Aramco unveils $3 billion maiden buyback; annual profit falls 12% |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/us-stocks/news/global-market-update-saudi-aramco-posts-12-drop-in-annual-profit-announces-its-first-buyback-of-3-billion/articleshow/129380426.cms |access-date=2026-09-19 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2026 жылғы 19 наурызда Янбу қаласында орналасқан SAMREF мұнай өңдеу зауыты әуе шабуылына ұшырап, нысанға болмашы зақым келді.<ref>{{Cite web |title=Saudi Aramco-Exxon refinery SAMREF in Saudi Arabias Yanbu targeted, source says |url=https://www.anews.com.tr/middle-east/2026/03/19/saudi-aramco-exxon-refinery-samref-in-saudi-arabias-yanbu-targeted-source-says |access-date=2026-10-06 |website=anews |language=en}}</ref> 2026 жылғы 25 шілдеде Йемендегі хуситтер қозғалысы Сауд Арабиясының [[Жизан]] және [[Янбу]] қалаларындағы Saudi Aramco нысандарына қарсы операциялар жүргізгенін мәлімдеді. Хуситтердің әскери өкілі [[Яхья Сари]]дің айтуынша, операциялар барысында баллистикалық зымырандар, қанатты зымырандар және дрондар қолданылған. Сауд Арабиясының билігі мен Aramco компаниясы бұл мәлімдемелерді бірден растаған жоқ. Әлеуметтік желілерде тараған бейнежазбаларда Жизандағы Aramco мұнай өңдеу зауытының маңынан түтін көтерілгені көрінді. Сонымен қатар кейбір хабарламаларда NASA-ның FIRMS спутниктік бақылау жүйесінің деректеріне сүйеніп, аталған нысанда өрт белгілері тіркелгені айтылды.<ref>{{Cite news |last=Agencies |date=2026-07-25 |title=Yemen's Houthis say they carried out operations against Aramco facilities in Saudi's Jizan and Yanbu |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/yemens-houthis-say-they-carried-out-operations-against-aramco-facilities-in-saudis-jizan-and-yanbu/ |access-date=2026-07-26 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yossry |first=Mohammed |date=2026-07-25 |title=Houthis Claim Attacks on Aramco Facilities in Jizan and Yanbu Amid Energy Security Fears |url=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/07/25/houthis-claim-attacks-on-aramco-facilities-in-jizan-and-yanbu-amid-energy-security-fears/ |access-date=2026-07-26 |website=Voice Of Emirates |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Houthis Attacked Saudi Aramco Oil Refinery in Saudi Arabia |url=https://militarnyi.com/en/news/houthi-attack-saudi-aramco-oil-refinery/ |access-date=2026-07-26 |website=Militarnyi |language=en-US}}</ref> Мұнай қорларын өндіру салыстырмалы түрде оңай басқа Таяу Шығыс елдері сияқты, Сауд Арабиясында да мұнай өндірудің өзіндік құны салыстырмалы түрде төмен — барреліне шамамен 10 АҚШ долларын құрайды. Соның нәтижесінде мұнайдың көптеген сату бағалары компания үшін пайдалы болып саналады.<ref>{{Cite news |last=Feng |first=Rebecca |last2=Kantchev |first2=Georgi |last3=Said |first3=Summer |date=2025-10-04 |title=Saudi Arabia Takes a Risk in Boosting Oil Production—and Gives Trump a Win |url=https://www.wsj.com/business/energy-oil/saudi-arabia-oil-production-increase-trump-495b5bf1 |access-date=2026-07-14 |work=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660}}</ref> Салыстырмалы түрде алғанда, Канада мен АҚШ-та мұнай өндірудің өзіндік құны барреліне шамамен 40–60 АҚШ долларын құрайды.<ref name=dom>{{cite web |last1=Dom |first1=Evelyn Ann-Marie |title=What does the US-Israel attack on Iran mean for oil prices? |url=https://www.euronews.com/business/2026/02/28/what-does-the-us-israel-attack-on-iran-mean-for-oil-prices |publisher=[[Euronews]] |date=28 February 2026}}</ref> 2026 жылғы 5 қазанда Aramco компаниясының бас атқарушы директоры Амин Нассер Лондонда өткен Energy Intelligence Forum конференциясында сөз сөйлеп, шикі мұнай мен өңделген мұнай өнімдері нарықтарындағы қысымның күшеюі ықтимал екенін ескертті. Оның айтуынша, Ормуз бұғазы толық ашылып, нарыққа деген сенім қалпына келгенге дейін «баррельдің екі шетіндегі қысым күшейе түседі». Ол сондай-ақ әлемдік мұнай қорларын қайта толықтыруға екі жылға дейін уақыт кетуі мүмкін екенін айтты. Нассер Сауд Арабиясының тәулігіне 12 миллион баррельді құрайтын ең жоғары орнықты мұнай өндіру қуатын бірнеше күн ішінде іске қосуға болатынын атап өтті. Сонымен қатар Aramco қолданыстағы Шығыс-Батыс мұнай құбырынан бөлек, мұнай экспорттаудың қосымша бағыттарын қарастырып жатқанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web |title=Replenishing crude and fuel stocks could take two years, Saudi Aramco CEO says |url=https://finance.yahoo.com/energy/articles/replenishing-crude-fuel-stocks-could-105010522.html |access-date=October 5, 2026}}</ref> 2026 жылғы 13 қазанда [[Дахран]] қаласындағы Aramco компаниясының бас кеңсесіне шабуыл жасалды.<ref name=BloombergOct13>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-13/aramco-headquarters-hit-during-houthi-attacks-on-saudi-arabia|archive-url=|title=Aramco Headquarters Hit During houthi Attack on Saudi Arabia|date=13 October 2026|work=[[Bloomberg News]]|accessdate=13 Octboer 2026|archivedate=}}</ref> Оқиға [[Хуситтер қозғалысы|хуситтердің]] [[Сауд Арабиясының әуежайларына жасалған шабуылдар (2026 жылғы қазан)|2026 жылғы қазанда Сауд Арабиясының әуежайларына жасаған шабуылдары]] кезінде болды.<ref name=BloombergOct13/> Дереккөздер [[Reuters]] агенттігіне ғимаратта өрт шыққанын және эвакуациялау туралы бұйрық берілгенін хабарлады.<ref name=ReutersOct13>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/loud-booms-heard-near-saudi-aramco-headquarters-dhahran-sources-say-2026-10-13/|archive-url=|title=Loud booms heard near Saudi Aramco headquarters in Dhahran, sources say|date=13 October 2026|work=[[Reuters]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> Нысанға келтірілген зақым әуе қорғанысы күштері атып түсірген зымыранның салдарынан ба, әлде тікелей шабуылдан ба болғаны белгісіз.<ref name=FTOct13>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/a25417b3-d4e4-4b89-b14d-6370a85ce3c4?syn-25a6b1a6=1|archive-url=|title=Saudi Aramco HQ attacked in suspected Houthi strike|date=13 October 2026|work=[[The Financial Times]]|accessdate=13 October 2026|archivedate=}}</ref> == Қызметі == [[Сурет:Oilgasops.svg|thumb|Барлау жұмыстары]] [[Сурет:AramcoServicesCompanyHQ.jpg|thumb|[[Хьюстон]] қаласындағы Aramco Services Co. компаниясының бас кеңсесі]] Saudi Aramco компаниясының бас кеңсесі [[Дахран]] қаласында орналасқанымен, оның қызметі бүкіл әлемді қамтиды және геологиялық барлау, мұнай өндіру, мұнай өңдеу, химиялық өнімдер өндіру, өнімдерді тарату және маркетинг салаларын қамтиды. Компанияның барлық осы қызметін Сауд Арабиясының [[Сауд Арабиясының мұнай және минералдық ресурстар министрлігі|Мұнай және минералдық ресурстар министрлігі]] Мұнай және минералдық ресурстар жөніндегі жоғарғы кеңеспен бірлесіп қадағалайды.<ref name=rwi/> Алайда бұл саладағы министрліктің жауапкершілігі кеңеске қарағанда әлдеқайда ауқымды.<ref name=rwi>{{cite web|title=Saudi Arabia|url=http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|work=Revenue Watch Institution|access-date=16 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921042513/http://www.revenuewatch.org/countries/middle-east-and-north-africa/saudi-arabia/overview|archive-date=21 September 2013|url-status=live}}</ref> === Қаржысы === Saudi Aramco компаниясының негізгі қаржылық көрсеткіштері төменде келтірілген (31 желтоқсанда аяқталатын қаржы жылдарының деректері бойынша): {| class="wikitable" style="text-align:center" ! !Түсім<br />(миллион АҚШ доллары) !Салық салынғанға дейінгі пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Таза пайда<br />(миллион АҚШ доллары) !Жалпы активтер<br />(миллион АҚШ доллары) |- |2017<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2018/saudi-aramco-results-2017-2018-summary-financials.pdf Saudi Aramco Results 2017-2018]</ref> |264 176 |155 050 |75 898 |294 014 |- |2018<ref name=":8">[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2019-english.pdf Annual Report 2019]</ref> |359 204 |212 772 |111 071 |359 171 |- |2019<ref name=":8" /> |329 809 |177 798 |88 185 |289 581 |- |2020<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2020-english.pdf Annual Report 2020]</ref> |229 891 |99 313 |49 003 |404 102 |- |2021<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2021-english.pdf Annual Report 2021]</ref> |400 468 |205 206 |109 972 |576 718 |- |2022<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2022-english.pdf Annual Report 2022]</ref> |604 366 |307 456 |161 068 |664 780 |- |2023<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2023-english.pdf Annual Report 2023]</ref> |495 033 |236 818 |121 271 |660 784 |- |2024<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/annual-reports/saudi-aramco-ara-2024-english.pdf Annual Report 2024]</ref> |480 446 |208 536 |106 246 |646 301 |- |2025<ref>[https://www.aramco.com/-/media/publications/corporate-reports/reports-and-presentations/2025/fy/saudi-aramco-ara-2025-english.pdf Annual Report 2025]. pp. 39–40</ref> |445 654 |187 429 |93 389 |680 524 |} === Директорлар кеңесі === Жоғары мәртебелі Ясир О. әл-Румайян (төраға) Жоғары мәртебелі доктор Ибраһим А. әл-Ассаф (төрағаның орынбасары) Жоғары мәртебелі Мұхаммед А. әл-Жадан (директор) Жоғары мәртебелі Файсал Ф. әл-Ибраһим (директор) Халид Х. әл-Даббағ мырза (директор) Амин Х. Нассер мырза (директор) Роберт У. Дадли мырза (директор) Линн Лаверти Элсенханс ханым (директор) Стюарт Т. Гулливер мырза (директор) Эндрю Н. Ливерис мырза (директор) Марк А. Вайнбергер мырза (директор) === Барлау === Saudi Aramco қызметкерлерінің едәуір бөлігін [[Геофизика|геофизиктер]] мен [[геолог]]тар құрайды. Saudi Aramco 1982 жылдан бері мұнай және газ кен орындарын барлаумен айналысып келеді. Бұл жұмыстардың басым бөлігі [[EXPEC Advanced Research Center]] орталығында жүргізіледі. Бастапқыда Saudi Aramco өзінің [[EXPEC Advanced Research Center]] (ECC) орталығында барлау барысында алынған [[Деректерді талдау|орасан зор көлемдегі деректерді өңдеу]] үшін [[Cray]] суперкомпьютерлерін ([[CRAY-1M]]) пайдаланды.<ref>[http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/CrayWWWStuff/Cfaqp3.html Cray FAQ Part 3: FAQ kind of items] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821192116/http://www.spikynorman.dsl.pipex.com/craywwwstuff/Cfaqp3.html |date=21 August 2007 }}, spikynorman.dsl.pipex.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> 2001 жылы ECC пайдаланудан шығарылған Cray жүйелерін [[Linux]] кластерлерімен алмастыру туралы шешім қабылдады. 2009 жылдың соңында ECC деректерді сақтау сыйымдылығы 1050 [[терабайт]]ты (яғни бір [[Байт|петабайттан]] астам) құрайтын жаңа [[суперкомпьютер]]лік жүйені орнатты. Бұл Saudi Aramco тарихындағы ең ірі деректер сақтау жүйесі болды және жаңа барлау аймақтары мен Қызыл теңіздегі барлау жұмыстарын қамтамасыз етуге арналды.<ref name="hpcwire">"Saudi EXPEC Computer Center Deploys Supercomputer", 24 February 2010. Retrieved 11 November 2014.</ref> === Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі === Бастапқыда компания мұнай өңдеумен айналысуды жоспарламағанымен, Сауд Арабиясы үкіметі мұнай өндіру саласында тек бір компанияның жұмыс істегенін қалады. Сондықтан 1993 жылғы 1 шілдеде үкімет Saudi Aramco мен елдің мұнай өңдеуші Samarec компаниясын біріктіру туралы корольдік жарлық шығарды. Келесі жылы Saudi Aramco компаниясының еншілес кәсіпорны Филиппиндегі ең ірі шикі мұнай өңдеуші әрі мұнай өнімдерін сатушы [[Petron Corporation]] компаниясының 40% үлесін сатып алды. Содан бері Saudi Aramco Филиппинде мұнай өңдеу және оны ел аумағында тарату міндетін өз мойнына алды.<ref name="aramcoaboutus"/> 2008 жылы Saudi Aramco өзіне тиесілі барлық акцияларын Лондон қор биржасында тіркелген Ashmore Group инвестициялық тобына сатты. Ashmore басқа акционерлерге міндетті сатып алу ұсынысын жасаған кезде акциялардың қосымша 11%-ын иеленді. 2008 жылғы шілдеге қарай Ashmore өзінің SEA Refinery Holdings B.V. компаниясы арқылы Petron акцияларының 50,57%-ына иелік етті. Ashmore сатып алу құнын 2008 жылғы желтоқсанда төледі. 2008 жылғы желтоқсанда Ashmore PNOC компаниясына тиесілі 40% үлесті сатып алды. Сол айда San Miguel Corporation (SMC) компаниясы Ashmore Group-пен Petron акцияларының 50,1%-ға дейінгі бөлігін сатып алу жөніндегі келіссөздердің соңғы кезеңінде екенін мәлімдеді. 2010 жылы SMC Petron Corporation компаниясының бақылау пакетін иеленді. Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу қуаты тәулігіне 5,4 миллион баррельді (шамамен 858 531 м³) құрайды. <!-- Мәліметтің нақты қай уақытқа қатысты екені көрсетілмеген (2019 жылғы қараша). --> Оның ішінде халықаралық бірлескен кәсіпорындар мен үлестік қатысу негізіндегі жобалардың қуаты тәулігіне 2,5 миллион баррельді (шамамен 397 468 м³), ел ішіндегі бірлескен кәсіпорындардың қуаты 1,9 миллион баррельді, ал компанияға толық тиесілі отандық кәсіпорындардың қуаты 1 миллион баррельді (шамамен 158 987 м³) құрайды.<ref name="annual review 2015">{{cite web|title=Saudi Aramco Annual Review 2015|url=http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118040426/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/annual-review/2015/English/AR-2015-SaudiAramco-English-full.pdf|archive-date=18 November 2016|url-status=dead}}</ref> Saudi Aramco компаниясының мұнай өңдеу және мұнай өнімдерін өткізу саласындағы қызметі мұнай өңдеу зауыттарын мұнай-химия кешендерімен біріктіруге бағытталып келеді. Компанияның бұл бағыттағы алғашқы жобасы — [[Қызыл теңіз]] жағалауында 2005 жылы Sumitomo Chemical Co. компаниясымен бірлесіп құрылған [[Petro Rabigh]] кәсіпорны.<ref name="aramcoaboutus"/> Химия өнеркәсібінің әлемдік көшбасшыларының біріне айналу мақсатында Aramco Сауд Арабиясындағы бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорнындағы [[Shell plc]] компаниясына тиесілі 50% үлесті 631 миллион АҚШ долларына сатып алуды жоспарлады.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|title=Aramco to buy Shell's stake in Saudi refining JV for $631 million|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=21 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421125947/https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-shell-idUSKCN1RX06U|archive-date=21 April 2019|url-status=live}}</ref> 2025 жылғы қазанда Aramco Sumitomo Chemical компаниясынан Petro Rabigh кәсіпорнының қосымша 22,5% үлесін 702 миллион АҚШ долларына сатып алды. Нәтижесінде Aramco компаниясының Petro Rabigh кәсіпорнындағы жалпы үлесі 60%-ға жетті.<ref>{{Cite web |date=2025-10-09 |title=Aramco completes acquisition of additional stake in Petro Rabigh |url=https://www.hydrocarbonprocessing.com/news/2025/10/aramco-completes-acquisition-of-additional-stake-in-petro-rabigh/ |access-date=2026-09-19 |website=www.hydrocarbonprocessing.com}}</ref> ==== Мұнай өңдеу зауыттарының тізімі ==== Ел ішіндегі мұнай өңдеу зауыттарының тізімі:<ref name="annual review 2015"/> * Жизан мұнай өңдеу зауыты мен терминал жобалары (JRTP) (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Жизандағы құрылыс жұмыстары жалғасуда.<ref>[https://web.archive.org/web/20180908102619/http://www.saudiaramco.com/en/home/news-media/news/jazan-mega-project-powers-forward.html Jazan mega-project powers forward]</ref> * [[Жидда]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 78 000 баррель немесе шамамен 12 401 м³). 2017 жылғы қарашада Жидда зауыты мұнай өнімдерін сақтау терминалына айналдырылды. * [[Рас-Танура]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 550 000 баррель немесе шамамен 87 443 м³). Оның құрамына шикі мұнайды [[Дистилляция|айдау қондырғысы]], газ конденсатын өңдеу қондырғысы, [[Гидрокрекинг|гидрокрекинг қондырғысы]] және [[Каталитикалық риформинг]] қондырғысы кіреді. * The Saudi Aramco Jubail Refinery Co. (SASREF), Жубайл (тәулігіне 305 000 баррель немесе шамамен 48 491 м³). * [[Эр-Рияд]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 126 000 баррель немесе шамамен 20 032 м³). * [[Янбу]] мұнай өңдеу зауыты (тәулігіне 245 000 баррель немесе шамамен 38 952 м³). Ел ішіндегі бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="annual review 2015" /> * The Saudi Aramco Mobil Refinery Co. Ltd. (SAMREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Petro Rabigh, Рабиғ (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Saudi Aramco Base Oil Co. (Luberef). * Saudi Aramco Total Refining and Petrochemical Co. (SATORP), Жубайл<ref name=GT-DEX-2008-09>{{cite web|title=SAUDI ARAMCO TOTAL Refining and Petrochemical Co. (SATORP) completes US$8.5 Billion project financing for Jubail Refinery|url=http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html&idActu=2404|access-date=18 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124013240/http://www.total.com/en/about-total/news/news-940500.html%26idActu%3D2404|archive-date=24 January 2013|url-status=live}}</ref> (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). * Yanbu Aramco Sinopec Refinery (YASREF), Янбу (тәулігіне 400 000 баррель немесе шамамен 63 595 м³). Халықаралық бірлескен мұнай өңдеу кәсіпорындарының тізімі:<ref name="facts2012">[http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf Saudi Aramco Annual Review 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806181938/http://www.saudiaramco.com/content/dam/Publications/Annual%20Review/AnnualReview2010/Annual%20Review_2010_modified_080611.pdf|date=6 August 2017}}, saudiaramco.com. Retrieved 11 November 2014.</ref> * Fujian Refining and Petrochemical Co. (FRPC), [[Қытай Халық Республикасы]]. * Sinopec SenMei (Fujian) Petroleum Co. Ltd. (SSPC), Қытай Халық Республикасы. * [[Motiva Enterprises LLC]], АҚШ, Техас штаты, Порт-Артур (тәулігіне 635 000 баррель немесе шамамен 100 957 м³). * Showa Shell, [[Жапония]] (тәулігіне 445 000 баррель немесе шамамен 70 749 м³). * [[S-Oil]], [[Корея Республикасы]] (тәулігіне 669 000 баррель немесе шамамен 106 363 м³). * Saudi Refining Inc., АҚШ.<ref>{{cite news|last1=Seba|first1=Erwin|title=After Motiva split, Saudi Aramco aims to buy more U.S. refineries - sources|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|access-date=25 January 2016|work=Reuters|date=18 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319014833/http://www.reuters.com/article/us-saudi-aramco-exclusive-idUSKCN0WK2HX|archive-date=19 March 2016|url-status=live}}</ref> * Reliance Industries, Үндістан (инвестиция салынбаған).<ref>{{cite web|title=Saudi Aramco ready for record $2tn IPO after first-half results |url=https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|work=The Guardian|date=12 August 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812100504/https://www.theguardian.com/business/2019/aug/12/oil-producer-saudi-aramco-makes-47bn-half-year-profit|archive-date=12 August 2019|url-status=live }}</ref> Saudi Aramco бір кезеңде Пәкістандағы бірнеше жобаны, соның ішінде Гвадар қаласында құны 10 миллиард АҚШ долларын құрайтын мұнай өңдеу зауытын салу жобасын қарастырды.<ref>{{cite web |url=https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |title=Masterplan for Pakistani oil city, including Aramco refinery, to be ready by year-end |author=Kurshid Ahmed |date=2021-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603015213/https://www.arabnews.com/node/1812721/business-economy |archive-date=2021-06-03 |access-date=2022-03-19 |url-status=live}}</ref> Алайда кейіннен бұл жобадан бас тартылды.<ref>{{cite web |url=https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |date=2021-12-24 |author=Ishfaq Mughal |title=Saudi Aramco Mega-Project in Gwadar Abandoned |access-date=19 March 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319041554/https://propakistani.pk/2021/12/24/saudi-aramco-mega-project-in-gwadar-abandoned/ |url-status=live }}</ref> 2022 жылы Saudi Aramco компаниясының North Huajin Chemical Industries тобымен бірлесіп, Huajin Aramco Petrochemical Company атты жаңа кәсіпорын құратыны белгілі болды. Бұл кәсіпорын тәулігіне 300 000 баррель мұнай өңдеуге қауқарлы және этилен өндіруге арналған [[Бу крекингі|бу крекингі]] технологиясын қолданатын мұнай өңдеу кешенін салуды жоспарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |publisher=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313143154/https://www.reuters.com/business/energy/aramco-says-china-joint-venture-develop-refinery-petrochemical-complex-2022-03-10/ |archive-date=2022-03-13 |access-date=2022-03-16 |url-status=live |title=Aramco says China joint venture to develop refinery and petrochemical complex |date=2022-03-10}}</ref> === Теңіз тасымалы === Saudi Aramco шикі мұнайды, өңделген мұнай өнімдерін және табиғи газды түрлі елдерге тасымалдау үшін бірнеше танкерді пайдаланады. Бұрын компанияның Солтүстік Америкаға, Еуропаға және Азияға теңіз арқылы жүк тасымалдаумен айналысатын [[Vela International Marine]] атты еншілес кәсіпорны болған. Кейіннен бұл кәсіпорын Bahri компаниясымен біріктірілді.<ref>{{cite web|url=http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|title=History|publisher=Vela International Marine Limited|access-date=9 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302193530/http://www.vela.ae/-History-Vela8.html|archive-date=2 March 2012|url-status=live}}</ref> Saudi Aramco құрылысы аяқталғаннан кейін әлемдегі ең ірі кеме жасау зауытына айналуы жоспарланған [[Салман король атындағы жаһандық теңіз өнеркәсібі кешені]] жобасының қатысушыларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web | url=http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | title=Bahri, Partners Step Closer to Set Up Maritime Yard in Saudi Arabia | publisher=World Maritime News | date=1 June 2016 | access-date=13 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170607124323/http://worldmaritimenews.com/archives/193476/bahri-partners-step-closer-to-set-up-maritime-yard-in-saudi-arabia/ | archive-date=7 June 2017 | url-status=usurped }}</ref> === Жаһандық инвестициялар === Saudi Aramco өзінің халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, әлемдік энергетика нарығының үш ірі аймағында — Азияда, Еуропада және Солтүстік Америкада жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|title=Global presence|website=www.saudiaramco.com|language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402151126/https://www.saudiaramco.com/en/who-we-are/overview/global-presence|archive-date=2 April 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы сәуірде Aramco [[Оңтүстік Корея]]ның мұнай өңдеуші [[Hyundai Oilbank]] компаниясының 13% үлесін 1,24 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|title=Saudi Aramco to take 13% stake in Hyundai Oilbank|website=Financial Times|date=15 April 2019|language=en-GB|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184214/https://www.ft.com/content/a405eb2c-5f49-11e9-b285-3acd5d43599e|archive-date=15 April 2019|url-status=live|last1=Jung-a|first1=Song}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|title=Saudi Aramco to acquire stake in South Korean Hyundai Oilbank|website=www.saudiaramco.com|date=15 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/sa-to-acquire-stake-in-hyundai-oilbank|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> Сонымен қатар 2019 жылғы 11 сәуірде Aramco [[Польша]]ның жетекші мұнай өңдеуші [[PKN Orlen]] компаниясына Сауд Арабиясының шикі мұнайын жеткізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|title=Aramco Trading expands collaborations in key European markets by signing Supply Agreement with "PKN Orlen", Poland's leading oil refiner|website=www.saudiaramco.com|date=11 April 2019 |language=en|access-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415184216/https://www.saudiaramco.com/en/news-media/news/2019/pkn-orlen-mou|archive-date=15 April 2019|url-status=live}}</ref> === Сұйытылған табиғи газ === Aramco әлемдегі ірі [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) өндірушілерінің біріне айналуды жоспарлап отыр.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|title=Saudi Aramco Sells First LNG as Oil Behemoth Expands Into Gas|date=24 April 2019|access-date=25 April 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203050/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-25/saudi-aramco-sells-first-lng-as-oil-behemoth-expands-into-gas|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|title=Saudi Aramco, on hunt for joint ventures, sells its first LNG cargo|website=BusinessLIVE|date=25 April 2019 |language=en-ZA|access-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425203049/https://www.businesslive.co.za/bd/companies/energy/2019-04-25-saudi-aramco-on-hunt-for-joint-ventures-sells-its-first-lng-cargo/|archive-date=25 April 2019|url-status=live}}</ref> Компания сұйытылған табиғи газдың алғашқы партиясын Сингапурдан үндістандық сатып алушыға сатты.<ref name=":1" /> СТГ нарығындағы мақсатына жету үшін компания бүкіл әлем бойынша бірлескен кәсіпорындар құру және серіктестік орнату мүмкіндіктерін қарастыруда.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> == Саудтандыру == Бастапқы концессиялық келісімнің құрамында 23-бап болды. [[Әли әл-Наими]] атап өткендей, бұл бап «алдағы ондаған жылдар бойы Сауд Арабиясы қоғамының қалыптасуындағы негізгі іргетастардың бірі» болды. Онда былай делінген: «Осы келісім бойынша жұмыс істейтін кәсіпорынды америкалықтар басқарып, қадағалауға тиіс. Олар мүмкіндігінше Сауд Арабиясының азаматтарын жұмысқа қабылдауы керек және компания тиісті біліктілігі бар саудиялық қызметкерлерді таба алған жағдайда, басқа елдердің азаматтарын жұмысқа алмауы тиіс». Компанияның алғашқы мектебі 1940 жылғы мамырда әл-Хубар қаласында компанияның аудармашысы, тілмашы әрі алғашқы оқытушысы Хиджи бин Жассимнің үйінде ашылды. Әл-Наими: «Aramco компаниясының дамуы әуел бастан Сауд Арабиясының өркендеуімен тікелей байланысты болды», — деп атап өтті. 1941 жылы Дахран қаласында Жебел мектебі деп аталған тағы бір мектеп ашылды. Бастапқы деңгейдегі қызметтерге қабылданған ұл балалар таңғы сағат 7:00-ден бастап төрт сағат сабақ оқып, түстен кейін төрт сағат жұмыс істеді. 1950 жылы Aramco 2400 оқушыға арналған мектептер салды. 1959 жылы Aramco саудиялық студенттердің алғашқы тобын АҚШ-тағы колледждерге оқуға жіберді. 1970 жылы Aramco орта мектепті бітірген алғашқы түлектерді жұмысқа қабылдай бастады, ал 1979 жылы колледжде білім алуға арналған шәкіртақылар тағайындай бастады. 1965 жылы Зафер Х. Хусейни компанияның алғашқы саудиялық менеджері, ал 1974 жылы Файсал әл-Бассам алғашқы саудиялық вице-президенті болып тағайындалды. Алғашқы студенттердің бірі әл-Наими болды. 1983 жылғы қарашада ол Aramco компаниясының алғашқы саудиялық президенті болып тағайындалды. Әл-Наими айтқандай, «мұнай компаниясы саудиялық азаматтардың толыққанды білім алып, тиісті дайындықтан өткен білікті сала мамандарына айналуына жағдай жасауды өз міндетіне алды». Әл-Наими [[Томас Баргер]]дің саудтандыру үдерісін қолдаудағы рөлін мойындап, оған былай деген: «Aramco басшыларының ішінде сіз компания қызметінің алғашқы жылдарында саудиялық қызметкерлерді оқыту ісін қолдау арқылы ең үлкен көрегендік таныттыңыз. Сол көреген қолдауыңыз бен күш-жігеріңіздің жемісі бүгінде көрініп отыр: соның арқасында көптеген басшылық қызметтерді саудиялықтар атқарып отыр». 1943 жылы Aramco компаниясында 1600 саудиялық жұмыс істесе, 1987 жылға қарай компанияның 43 500 қызметкерінің үштен екісіне жуығын саудиялықтар құрады. 1988 жылы әл-Наими [[Бас атқарушы директор|бас атқарушы директор]], ал [[Хишам Назер]] [[Төраға|төраға]] болды. Олар осы лауазымдарды иеленген алғашқы саудиялықтар еді. Саудтандыру үдерісінің «шарықтау шегі» 1998 жылғы шілдеде [[Шайба]] мұнай кен орнының пайдалануға берілуімен байланысты болды. Оған дейін үш жыл бойы жүргізілген жұмыстарға қатысқан мамандар тобының 90%-ын саудиялықтар құрады. 2016 жылы Aramco компаниясы жұмыс күшінің шамамен 15%-ын құрайтын [[Экспатриант|шетелдік қызметкерлерді]] сақтап қалды. Әл-Наимидің айтуынша, бұл Aramco компаниясына «ең жаңа инновациялар мен техникалық тәжірибеге қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз ету» үшін қажет болды.<ref name="Ali">{{cite book|last1=Al-Naimi |first1=Ali|title=Out of the Desert|date=2016|publisher=Portfolio Penguin|location=Great Britain |isbn=9780241279250|pages=14, 26–28, 50–51, 76, 93, 109–110, 119, 122–123, 129, 143, 222}}</ref> Saudi Aramco қызметі басталғалы бері көмірқышқыл газының баламасымен есептегенде 59,26 миллиард тонна парниктік газ шығарған. Бұл 1965 жылдан бергі әлемдегі антропогендік [[Көмірқышқыл газының шығарындылары|CO₂ шығарындыларының]] 4,38%-ына тең.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|title=Revealed: the 20 firms behind a third of all carbon emissions|access-date=5 May 2020|website=The Guardian|date=9 October 2019|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014165827/https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/09/revealed-20-firms-third-carbon-emissions|url-status=live}}</ref> Aramco компаниясының қор нарығына шығуын ұйымдастыруға көмектесу үшін тартылғаны хабарланған тоғыз халықаралық банкке жолдаған хатында он экологиялық ұйым компания акцияларының 2 триллион АҚШ долларына бағаланған алғашқы жария орналастырылуы [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларын]] азайту және Сауд Арабиясы билігі тарапынан жасалатын [[Адам құқықтары|адам құқықтарының]] бұзылуын тоқтату жөніндегі күш-жігерге елеулі кедергі келтіруі мүмкін екенін ескертті.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|title=Banks warned over Saudi Aramco by environmental groups|access-date=17 October 2019|website=The Guardian|date=17 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017053905/https://www.theguardian.com/business/2019/oct/17/banks-warned-over-saudi-aramco-by-environmental-groups|archive-date=17 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы 6 қарашада Saudi Aramco [[Дүниежүзілік банк]]тің 2030 жылға қарай [[Газды алауда жағу|газды алауда жағуды]] толық тоқтатуға бағытталған бастамасына қосылды. Компанияның мәліметінше, 2019 жылдың бірінші жартысында алауда жағылған газ көлемі өндірілген шикі газдың жалпы көлемінің 1%-ынан аз болды.<ref>{{cite web|url=https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|title=Saudi Aramco joins initiative to reduce flaring to zero by 2030|access-date=6 November 2019|website=Africazine|date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191107135509/https://africazine.com/saudi-aramco-joins-initiative-to-reduce-flaring-to-zero-by-2030/|archive-date=7 November 2019|url-status=live}}</ref> == Парниктік газдардың шығарындылары == Экологтардың мәліметінше, 1965 жылдан бергі әлемдік [[Парниктік газдардың шығарындылары|парниктік газдар шығарындыларының]] 4%-дан астамы Aramco компаниясының қызметімен байланысты. Олардың басым бөлігі компания сатқан мұнай өнімдерін пайдаланудан, мысалы, автомобиль қозғалтқыштарында бензин жағудан туындайды. [[Парниктік газдарды есепке алу]] жүйесінде өнімді пайдаланудан туындайтын мұндай шығарындылар «3-қамту аясының шығарындылары» деп аталады. Aramco компаниясының 3-қамту аясының шығарындыларын шектеу жоспары жоқ. Алайда Сауд Арабиясы үкіметі 2060 жылға қарай ел аумағындағы көміртек шығарындыларын [[Нетто-нөлдік шығарындылар|нетто-нөлдік]] деңгейге жеткізетінін мәлімдеді.<ref name=":10">{{Cite magazine |date=2022-09-01 |title=Inside Top Oil Exporter Saudi Arabia's Plan to Go Green |url=https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |access-date=2023-05-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119200908/https://time.com/6210210/saudi-arabia-aramco-climate-oil/ |url-status=live }}</ref> 2023 жылғы қазанда Saudi Aramco [[Siemens Energy]] компаниясымен бірлесіп, 2024 жылы аяқталуы жоспарланған [[Көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау|көмірқышқыл газын ауадан тікелей ұстау]] жөніндегі пилоттық бағдарламаны жариялады.<ref>{{cite news|last=Picciotto|first=Rebecca|date=October 9, 2023|title=Saudi oil giant Aramco announces pilot project to suck CO2 out of the air, but some scientists are skeptical|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|access-date=October 9, 2023|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009203908/https://www.cnbc.com/2023/10/09/aramco-siemens-energy-launch-direct-air-capture-project-.html|url-status=live}}</ref> 2024 жылғы 9 желтоқсанда Aramco [[Schlumberger|SLB]] және [[Linde plc|Linde]] компанияларымен бірлесіп, Сауд Арабиясының Жубайл қаласында көмірқышқыл газын ұстау және сақтау жобасын жүзеге асыру туралы келісімге қол қойды. Жобадағы үлестің 60%-ы Aramco компаниясына, ал SLB мен Linde компанияларының әрқайсысына 20%-дан тиесілі болады.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2024 |title=Aramco, SLB and Linde plan to build carbon capture project |url=https://www.reuters.com/sustainability/climate-energy/aramco-slb-linde-plan-build-carbon-capture-project-2024-12-04/}}</ref> Жобаның бірінші кезеңін 2027 жылдың соңына қарай аяқтау жоспарланды. Бұл кезеңде жыл сайын 9 миллион метрикалық тоннаға дейін көмірқышқыл газын ұстап, сақтау көзделген.<ref>{{Cite web |date=2024-12-04 |title=Aramco, Linde, and SLB partner on major carbon capture hub in Jubail |url=https://www.arabnews.com/node/2581749/business-economy |access-date=2024-12-06 |website=Arab News |language=en}}</ref> Бұл көлем компанияның 3-қамту аясының шығарындыларының шамамен 0,5%-ына тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons category|Saudi Aramco}} * {{Official website}} * [http://www.aramcoservices.com Aramco Services Co. ресми сайты] (Saudi Aramco компаниясының АҚШ-тағы еншілес кәсіпорны) * [http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=sa&product=oil&graph=production Сауд Арабиясының шикі мұнай өндіру көлемінің диаграммасы (1980–2004)] (деректер АҚШ Энергетика министрлігінен алынған) * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653109n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: бірінші бөлім»] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4653129n CBS 60 Minutes (2008 жылғы 7 желтоқсан) «Мұнай патшалығы: екінші бөлім»] [[Санат:Saudi Aramco]] [[Санат:Сауд Арабиясының мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Tadawul қор биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:MSCI Tadawul 30 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Мұнай құбырлары компаниялары]] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Сауд Арабиясының мемлекеттік компаниялары]] [[Санат:1933 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған энергетикалық компаниялар]] [[Санат:1933 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1988 жылы құрылған қалпына келмейтін табиғи ресурстар саласындағы компаниялар]] [[Санат:1933 жылы Сауд Арабиясында құрылғандар]] [[Санат:1988 жылы құрылған Сауд Арабиясының компаниялары]] [[Санат:Дахран]] [[Санат:Сауд Арабиясының экономикалық тарихы]] [[Санат:Сауд Арабиясының брендтері]] [[Санат:Сауд Арабиясы мен АҚШ арасындағы қатынастар]] [[Санат:2019 жылы акцияларын алғашқы жария орналастыруды өткізген компаниялар]] [[Санат:Бас кеңсесі Сауд Арабиясында орналасқан трансұлттық компаниялар]] 0s515fh3zbpgziik8aqslmou2g9eqqe Кантри 0 789133 3686118 2026-10-25T12:37:45Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы = Кантри | Суреті = Riders January 2006 2.jpg | Бағыт = [[танымал музыка]] | Бастаулары = [[ағылшын-америка музыкасы]] • [[олд-тайм музыкасы]] • [[аппалач музыкасы]] | Пайда болуы = 1920 жж. • [[АҚШ]] оңтүстігі мен батысы | Өркендеуі = | Туыстас жа... 3686118 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Кантри | Суреті = Riders January 2006 2.jpg | Бағыт = [[танымал музыка]] | Бастаулары = [[ағылшын-америка музыкасы]] • [[олд-тайм музыкасы]] • [[аппалач музыкасы]] | Пайда болуы = 1920 жж. • [[АҚШ]] оңтүстігі мен батысы | Өркендеуі = | Туыстас жанрлар = | Ұқсас жанрлар = [[блюграсс]] • [[вестерн (музыка)|вестерн]] | Туынды жанрлар = [[вестерн (музыка)|вестерн]]-[[свинг (жанр)|свинг]] • [[рокабилли]] • [[кантри-поп]] • нашвилл-саунд • [[кантри-рок]] • [[альт-кантри]] • [[рок-н-ролл]] • [[кантри-рэп]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Кантри|«Кантри» санаты]] }} '''Кантри''' немесе '''кантри-музыка''' ({{lang-en|country music}} — сөзбе-сөз «ауылдық музыка») — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың оңтүстігі мен батысындағы ауылдық аймақтардың ақ нәсілді тұрғындары арасында пайда болған және Еуропадан келген алғашқы қоныстанушылар әкелген ән-би әуездеріне негізделген музыкалық шығармашылық түрінің жалпы атауы. «Кантри» термині 1940 жылдардан бастап қолданыла бастады, оған дейін хиллбилли (hillbilly music) атауы қолданылған. Ағылшын-кельт халықтық музыкалық дәстүрлеріне сүйене отырып, бұл музыка ұзақ уақыт бойы Теннесси, Кентукки, Солтүстік Каролина штаттарының таулы аймақтарындағы әуесқой музыканттар арасында өзгеріссіз дерлік сақталып келді. [[Санат:Кантри]] 1fwe4kmtpr2dciamtapbqlp2unx8ybj 3686129 3686118 2026-10-25T13:02:13Z Marksscheider 183882 3686129 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Кантри | Суреті = Riders January 2006 2.jpg | Бағыт = [[танымал музыка]] | Бастаулары = [[ағылшын-америка музыкасы]] • [[олд-тайм музыкасы]] • [[аппалач музыкасы]] | Пайда болуы = 1920 жж. • [[АҚШ]] оңтүстігі мен батысы | Өркендеуі = | Туыстас жанрлар = | Ұқсас жанрлар = [[блюграсс]] • [[вестерн (музыка)|вестерн]] | Туынды жанрлар = [[вестерн (музыка)|вестерн]]-[[свинг (жанр)|свинг]] • [[рокабилли]] • [[кантри-поп]] • нашвилл-саунд • [[кантри-рок]] • [[альт-кантри]] • [[рок-н-ролл]] • [[кантри-рэп]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Кантри|«Кантри» санаты]] }} '''Кантри''' немесе '''кантри-музыка''' ({{lang-en|country music}} — сөзбе-сөз «ауылдық музыка») — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың оңтүстігі мен батысындағы ауылдық аймақтардың ақ нәсілді тұрғындары арасында пайда болған және Еуропадан келген алғашқы қоныстанушылар әкелген ән-би әуездеріне негізделген музыкалық шығармашылық түрінің жалпы атауы.{{sfn|Britannica, 2008}} «Кантри» термині 1940 жылдардан бастап қолданыла бастады, оған дейін [[хиллбилли]] (hillbilly music) атауы қолданылған. [[Ағылшындар|Ағылшын]]-[[Кельттер|кельт]] халықтық музыкалық дәстүрлеріне сүйене отырып,{{sfn|Шнеерсон|1979}}{{sfn|Шостак|2002}} бұл музыка ұзақ уақыт бойы [[Теннесси]], [[Кентукки]], [[Солтүстік Каролина]] штаттарының таулы аймақтарындағы әуесқой музыканттар арасында өзгеріссіз дерлік сақталып келді.{{sfn|Шнеерсон|1979}}{{sfn|Тушинцева|2008}} Мазмұны жағынан кантри музыканттары орындайтын әндер мен [[баллада]]лар ауылдық [[фольклор]]ға тән әдеттегі тақырыптарға жақын. Орындау өнерінің рухы сонымен қатар [[гитара]] мен [[мандолина]] сияқты [[Ішекті музыкалық аспаптар|ішекті аспаптар]]ды таңдаумен де анықталды; басынан бастап музыкаға ерекше бояу берген — бірнеше ғасыр бойы америкалық фермерлердің негізгі музыкалық аспабы болған [[фиддл скрипкасы]].{{sfn|Unterberger|1999|p=77}} Афроамерикалық музыка мәдениетінің әсері ең айқын түрде ырғақта, еркін-[[импровизация]]лық орындау мәнерінде, [[банджо]] мен ауыз гармоникасын қолдануда көрінді. [[Граммофон табағы]] мен [[радио]]ның пайда болуының арқасында кеңінен таралып, кантри уақыт өте келе АҚШ-тың танымал музыкасының бір бөлігіне айналды. Кантри музыкасы ашық гитара [[аккорд]]тарына және 2/4 немесе 4/4 ырғағына бейім келеді. [[Ән айту|Вокал]]дық нөмірлердің формасы әдетте куплеттік болып келеді — жеке бастау және [[хор]] қайырмасы.{{sfn|Шнеерсон|1979}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Кантри]] nfoksgezlxn3uhjh74ev2fcm6rqrhud 3686141 3686129 2026-10-25T13:14:47Z Marksscheider 183882 3686141 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Кантри | Суреті = Riders January 2006 2.jpg | Бағыт = [[танымал музыка]] | Бастаулары = [[ағылшын-америка музыкасы]] • [[олд-тайм музыкасы]] • [[аппалач музыкасы]] | Пайда болуы = 1920 жж. • [[АҚШ]] оңтүстігі мен батысы | Өркендеуі = | Туыстас жанрлар = | Ұқсас жанрлар = [[блюграсс]] • [[вестерн (музыка)|вестерн]] | Туынды жанрлар = [[вестерн (музыка)|вестерн]]-[[свинг (жанр)|свинг]] • [[рокабилли]] • [[кантри-поп]] • нашвилл-саунд • [[кантри-рок]] • [[альт-кантри]] • [[рок-н-ролл]] • [[кантри-рэп]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Кантри|«Кантри» санаты]] }} '''Кантри''' немесе '''кантри-музыка''' ({{lang-en|country music}} — сөзбе-сөз «ауылдық музыка») — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың оңтүстігі мен батысындағы ауылдық аймақтардың ақ нәсілді тұрғындары арасында пайда болған және Еуропадан келген алғашқы қоныстанушылар әкелген ән-би әуездеріне негізделген музыкалық шығармашылық түрінің жалпы атауы.{{sfn|Britannica, 2008}} «Кантри» термині 1940 жылдардан бастап қолданыла бастады, оған дейін [[хиллбилли]] (hillbilly music) атауы қолданылған. [[Ағылшындар|Ағылшын]]-[[Кельттер|кельт]] халықтық музыкалық дәстүрлеріне сүйене отырып,{{sfn|Шнеерсон|1979}}{{sfn|Шостак|2002}} бұл музыка ұзақ уақыт бойы [[Теннесси]], [[Кентукки]], [[Солтүстік Каролина]] штаттарының таулы аймақтарындағы әуесқой музыканттар арасында өзгеріссіз дерлік сақталып келді.{{sfn|Шнеерсон|1979}}{{sfn|Тушинцева|2008}} Мазмұны жағынан кантри музыканттары орындайтын әндер мен [[баллада]]лар ауылдық [[фольклор]]ға тән әдеттегі тақырыптарға жақын. Орындау өнерінің рухы сонымен қатар [[гитара]] мен [[мандолина]] сияқты [[Ішекті музыкалық аспаптар|ішекті аспаптар]]ды таңдаумен де анықталды; басынан бастап музыкаға ерекше бояу берген — бірнеше ғасыр бойы америкалық фермерлердің негізгі музыкалық аспабы болған [[фиддл скрипкасы]].{{sfn|Unterberger|1999|p=77}} Афроамерикалық музыка мәдениетінің әсері ең айқын түрде ырғақта, еркін-[[импровизация]]лық орындау мәнерінде, [[банджо]] мен ауыз гармоникасын қолдануда көрінді. [[Граммофон табағы]] мен [[радио]]ның пайда болуының арқасында кеңінен таралып, кантри уақыт өте келе АҚШ-тың танымал музыкасының бір бөлігіне айналды. Кантри музыкасы ашық гитара [[аккорд]]тарына және 2/4 немесе 4/4 ырғағына бейім келеді. [[Ән айту|Вокал]]дық нөмірлердің формасы әдетте куплеттік болып келеді — жеке бастау және [[хор]] қайырмасы.{{sfn|Шнеерсон|1979}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{cite web|author=|title=Country Music|url=https://www.britannica.com/art/country-music|website=Encyclopædia Britannica|websiteurl=https://www.britannica.com/|date=2008|accessdate=10.2018|description=|ref=Britannica, 2008}} * {{cite book |last=Unterberger |first=Richie |title=Music USA |subtitle=The Rough Guide |url=https://books.google.ru/books?id=uwtAx1xP9BMC |editor=Jennifer Dempsey |location=London |publisher=Rough Guides |series=Music Reference Series |totalpages=512 |year=1999 |isbn=978-1-85828-421-7}} * {{cite book |last=Тушинцева |first=И. А. |chapter=Кантри |chapter-url=https://old.bigenc.ru/music/text/2042403 |title=Большая российская энциклопедия |volume=12 |year=2008 |publisher=Большая российская энциклопедия |location=М. |pages=755 |isbn=978-5-85270-343-9}} * {{cite book |last=Шнеерсон |first=Г. М. |title=Американская сельская музыка (American Country Music) |year=1979 |publisher=Мелодия |location=Апрелевский завод |series=Американская сельская музыка |note=Конверт грампластинки, С82 12179-80}} * {{cite book |last=Шостак |first=Г. В. |title=Массовые музыкальные жанры XX века в системе музыкально-эстетического воспитания: Учебно-методическое пособие для учителей музыки и мировой художественной культуры и студентов педагогических вузов |url=http://mirznanii.com/files/15/288965.docx |location=Брест |publisher=Брестский государственный университет имени А. С. Пушкина |pages=116 |year=2002}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Кантри]] ma55zfl8ye4guuqx4z4v8w9x5cy5tww Кантри-музыка 0 789134 3686131 2026-10-25T13:04:13Z Marksscheider 183882 «[[Кантри]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686131 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Кантри]] 04ul4wt7akup5mg6srphla58zw52ayy Қатысушы талқылауы:B.rosenbergerrosenberg 3 789135 3686156 2026-10-25T13:29:41Z Cabayi 54188 Cabayi [[Қатысушы талқылауы:B.rosenbergerrosenberg]] бетін [[Қатысушы талқылауы:AI Green]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/B.rosenbergerrosenberg|B.rosenbergerrosenberg]]" to "[[Special:CentralAuth/AI Green|AI Green]]" 3686156 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:AI Green]] qye53cucuicgqq5g3ghtkoea84suwpb Заманауи ритм-н-блюз 0 789136 3686162 2026-10-25T13:53:50Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы = Заманауи ритм-н-блюз | Суреті = Alicia Keys 2011.jpg | Бағыт = [[ритм-н-блюз]] | Бастаулары = [[соул]] • [[фанк]] • [[хип-хоп]] | Пайда болуы = 1980 жж. басы • [[Нью-Йорк]] • [[Атланта]] • [[Чикаго]] • [[Торонто]] | Өркендеуі = 2000 жж. | Туыстас жанрлар =... 3686162 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Заманауи ритм-н-блюз | Суреті = Alicia Keys 2011.jpg | Бағыт = [[ритм-н-блюз]] | Бастаулары = [[соул]] • [[фанк]] • [[хип-хоп]] | Пайда болуы = 1980 жж. басы • [[Нью-Йорк]] • [[Атланта]] • [[Чикаго]] • [[Торонто]] | Өркендеуі = 2000 жж. | Туыстас жанрлар = [[квайет-сторм]] • [[тустеп-гэридж|2-Step]] | Ұқсас жанрлар = | Туынды жанрлар = {{flatlist| • [[нью-джек-свинг]] • [[хип-хоп-соул]] • [[неосоул]] • [[pbr&b|PBR&B]]}} | Тағы_қараңыз = }} '''Заманауи ритм-н-блюз''' ({{lang-en|contemporary R&B}}, немесе '''ар-н-би''' ({{lang-en|R&B}}) — 1970 жылдары [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] музыканттардың арасында пайда болған [[танымал музыка]] жанры. Бұл жанр [[ритм-н-блюз]] стилін [[поп-музыка|поп]], [[диско]], [[фанк]], [[соул]], [[джаз]], [[блюз]], [[электрондық музыка]] және [[хип-хоп]] элементтерімен ұштастырады. 2010 жылдардан бері танымал бола бастаған диско мен электронды текстуралар және дыбыс жазу стильдерінің қосылуы '''электро-R&B''' деп аталатын стильді дүниеге әкелді.<ref>{{Cite web |date=2016-12-06 |title=The 20 Best Pop and R&B Albums of 2016 |url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/9988-the-20-best-pop-and-rb-albums-of-2016/ |access-date=2025-07-05 |website=[[Pitchfork]]}}</ref> Бұл жанрға өзіндік дыбыс жазу стилі мен жұмсақ, бай вокалдық үйлесім тән. Электрондық әсерлер мен хип-хоптан немесе [[электрондық би музыкасы|би музыкасынан]] шабыттанған ырғақтар жиі кездеседі, алайда хип-хопқа тән дөрекілік бұл жерде едәуір жұмсартылады. Заманауи R&B орындаушылары көбінесе [[мелизма]]ны қолданады (мысалы [[Майкл Джексон]], [[Крейг Дэвид]], [[Стиви Уандер]], [[Уитни Хьюстон]], [[Эми Уайнхаус]], [[Мэрайя Кэри]]<ref>{{cite news |url= http://mcarchives.com/index.asp?id=1457 |title= "Vision of Love" sets off melisma trend |newspaper= [[The Village Voice]] |publisher= Mcarchives.com |date= 2003-02-04 |access-date= 2014-11-02 |archive-date= 2014-11-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141102230429/http://mcarchives.com/index.asp?id=1457 }}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/79 |title= The 100 Greatest Singer of All Time : 79 – Mariah Carey |archive-url= https://web.archive.org/web/20100324045333/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/greatestsingers/page/79 |archive-date= 2010-03-24}}. ''[[Rolling Stone]]''. November 12, 2008.</ref>), ал 1980 жылдардың ортасынан бастап R&B ырғақтары хип-хоп пен соул мәдениеті және музыкасының элементтерімен біріктірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} {{бастама}} [[Санат:Заманауи ритм-н-блюз]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] 9tgc67al7oxz237y3tnm0m644lnrjb8 Заманауи ритм-энд-блюз 0 789137 3686163 2026-10-25T13:56:01Z Marksscheider 183882 «[[Заманауи ритм-н-блюз]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686163 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Заманауи ритм-н-блюз]] ejl4udkicwiby5ka77b7g4qw37k40vs Заманауи R&B 0 789138 3686164 2026-10-25T13:56:13Z Marksscheider 183882 «[[Заманауи ритм-н-блюз]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686164 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Заманауи ритм-н-блюз]] ejl4udkicwiby5ka77b7g4qw37k40vs Заманауи R'n'B 0 789139 3686165 2026-10-25T13:56:56Z Marksscheider 183882 «[[Заманауи ритм-н-блюз]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686165 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Заманауи ритм-н-блюз]] ejl4udkicwiby5ka77b7g4qw37k40vs Contemporary R&B 0 789140 3686166 2026-10-25T13:57:27Z Marksscheider 183882 «[[Заманауи ритм-н-блюз]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686166 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Заманауи ритм-н-блюз]] ejl4udkicwiby5ka77b7g4qw37k40vs Қатысушы талқылауы:Чури001 3 789141 3686170 2026-10-25T14:13:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686170 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Чури001}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 19:13, 2026 ж. қазанның 25 (+05) ozxzc3wbzkmo5rng4lk9dy7sjhiyzpr Ұлттық мұнай компаниясы 0 789142 3686175 2026-10-25T14:33:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; ағылш. ''National Oil Company'', NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opport... 3686175 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; ағылш. ''National Oil Company'', NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} i5c8vif4t5p61o5nf652nfqgp619h7r 3686176 3686175 2026-10-25T14:34:05Z 1nter pares 146705 3686176 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; ағылш. ''National Oil Company'', NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} azxoqjhwwjsmrfxdapyub9r6v1y9x7y 3686178 3686176 2026-10-25T14:34:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3686178 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g6da17c0yqz8rx0rrzvtp040r13x47r 3686181 3686178 2026-10-25T14:36:13Z 1nter pares 146705 /* */ 3686181 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5xibo9grf6764nkj0slqmf191ftnvc3 3686183 3686181 2026-10-25T14:40:14Z 1nter pares 146705 3686183 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o2w5dnz3t5ezxo63743zjtlyujer6ro 3686184 3686183 2026-10-25T14:40:25Z 1nter pares 146705 3686184 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == * [[Әлем мұнай компанияларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0bu2zwen80wdyrqxyag6zmvk3zlvagh 3686185 3686184 2026-10-25T14:40:47Z 1nter pares 146705 3686185 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == * [[Әлем мұнай компанияларының тізімі]] * [[Мемлекеттік кәсіпорын]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kodi0ykwh8bod1wa3fzd5hu3c5qd3y5 3686186 3686185 2026-10-25T14:41:44Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3686186 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == * [[Әлем мұнай компанияларының тізімі]] * [[Мемлекеттік кәсіпорын]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.nationaloilcompanydata.org/ Ұлттық мұнай компанияларының деректер базасы] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Мұнай экономикасы]] k3ry05yhdy9z27j797zldb8fk012ftx 3686395 3686186 2026-10-25T18:56:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3686395 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[British Petroleum|BP]], [[ExxonMobil]] және [[Royal Dutch Shell|Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == * [[Әлем мұнай компанияларының тізімі]] * [[Мемлекеттік кәсіпорын]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.nationaloilcompanydata.org/ Ұлттық мұнай компанияларының деректер базасы] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Мұнай экономикасы]] t3dwfkla318m02wa4y04zuws58spmqw 3686486 3686395 2026-10-26T07:14:34Z 1nter pares 146705 3686486 wikitext text/x-wiki '''Ұлттық мұнай компаниясы''' (ҰМК; {{lang-en|National Oil Company}}, NOC) — [[Егемен мемлекет|егемен мемлекеттің]] үкіметіне толық немесе ішінара тиесілі [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]].<ref>{{Cite web |title=Opportunity NOCs: How investors can jumpstart energy transitions in national oil companies |url=https://www.2035initiative.com/opportunity-nocs |access-date=2024-02-10 |website=The 2035 Initiative at UC Santa Barbara |language=en-US}}</ref> Ұлттық мұнай компаниялары әлемдегі мұнай мен газдың шамамен жартысын өндіреді.<ref>{{Cite web|last=Cahill |first=Ben |last2=Swanson |first2=Kjersti |date=2023-12-13 |title=National Oil Companies, Climate Commitments, and Methane |url=https://www.csis.org/analysis/national-oil-companies-climate-commitments-and-methane |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Facing the Future: What National Oil Companies Say About the Energy Transition |url=http://resourcegovernance.org/publications/facing-future-what-national-oil-companies-say-about-energy-transition |access-date=2024-02-10 |website=Natural Resource Governance Institute |language=en}}</ref> Әлемдік мұнай-газ қорларының барған сайын басым бөлігін бақылауына алуына байланысты соңғы онжылдықтарда ұлттық мұнай компанияларының маңызы [[British Petroleum|BP]], [[ExxonMobil]] және [[Shell plc]] сияқты [[Ірі мұнай компаниялары|халықаралық мұнай компанияларымен]] (IOC) салыстырғанда едәуір артты. Сонымен қатар ұлттық мұнай компаниялары өз елдерінен тыс жерлерге де барған сайын көбірек инвестиция салуда. == Компаниялар тізімі == {| class="wikitable" ! Ел ! Компания ! Құрылған жылы ! Ескертпелер |- | Әбу-Даби | [[Abu Dhabi National Oil Company]] | 1971 | |- | Алжир | [[Sonatrach]] | 1963 | |- | Аргентина | [[YPF]] | 1922 | |- | Әзербайжан | [[SOCAR]] | 1992 | |- | Бангладеш | [[Petrobangla]] | 1972 | |- | Боливия | [[YPFB]] | 1936 | |- | Бразилия | [[Petrobras]] | 1953 | |- | Канада | [[Petro-Canada]] | 1975 | 1991 жылы жекешелендірілді |- | Чили | [[Empresa Nacional del Petróleo]] | 1950 | |- | Қытай | [[China National Offshore Oil Corporation]] | 1982 | |- | Қытай | [[China National Petroleum Corporation]] | 1988 | |- | Қытай | [[Sinopec]] | 1982 | |- | Эквадор | [[Petroecuador]] | 1989 | |- | Үндістан | [[Indian Oil Corporation]] | 1958 | |- | Индонезия | [[Pertamina]] | 1968 | |- | Иран | [[National Iranian Oil Company]] | 1951 | |- | Ирак | [[Iraq National Oil Company]] | 1966 | |- | Кувейт | [[Kuwait Petroleum Corporation]] | 1980 | |- | Малайзия | [[Petronas]] | 1974 | |- | Мексика | [[Pemex]] | 1938 | |- | Нигерия | [[NNPC]] | 1977 | |- | Норвегия | [[Equinor]] | 1972 | |- | Перу | [[Petroperú]] | 1969 | |- | Қатар | [[QatarEnergy]] | 1974 | |- | Сауд Арабиясы | [[Saudi Aramco]] | 1933 | |- | Оңтүстік Корея | [[Korea National Oil Corporation]] | 1979 | |- | Түркия | [[TPAO]] | 1954 | |- | Украина | [[Naftogaz]] | 1991 | |- | Өзбекстан | [[Uzbekneftegaz]] | 1992 | |- | Венесуэла | [[PDVSA]] | 1976 | |- | Вьетнам | [[Petrovietnam]] | 1977 | |} == Тағы қараңыз == * [[Әлем мұнай компанияларының тізімі]] * [[Мемлекеттік кәсіпорын]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.nationaloilcompanydata.org/ Ұлттық мұнай компанияларының деректер базасы] [[Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары]] [[Санат:Мұнай экономикасы]] bsa4f719zmcwfxphs6nbjerhszoio1t Санат:Ұлттық мұнай-газ компаниялары 14 789143 3686187 2026-10-25T14:45:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мемлекеттік энергетикалық компаниялар]] [[Санат:Мұнай-газ компаниялары]] 3686187 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекеттік энергетикалық компаниялар]] [[Санат:Мұнай-газ компаниялары]] 9fk26d4awxb3h3tty9c7ybsck0ph4m4 Санат:Мемлекеттік энергетикалық компаниялар 14 789144 3686188 2026-10-25T14:51:55Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Энергетикалық компаниялар]] [[Санат:Мемлекеттік химия компаниялары]] 3686188 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Энергетикалық компаниялар]] [[Санат:Мемлекеттік химия компаниялары]] ahnvkjunkoct02bkqmzsi9f04wch4el Үлгі:Potd/2026-10-26 10 789145 3686215 2026-10-25T15:23:54Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-10-26|POTD 2026-10-26]]: filename only 3686215 wikitext text/x-wiki Horses grazing at Trunkol meadow, Jammu and Kashmir, India (crop).jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> kdxsfxiwplmutbu64ffh6hmcsdva9ku Үлгі:Potd/2026-10-22 10 789147 3686217 2026-10-25T15:30:33Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-10-22|POTD 2026-10-22]]: filename only 3686217 wikitext text/x-wiki Red Dragon scuplture during River Lee flooding, October 2023.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> tml05tweqh0p2xhr2y4qtkvqofav02m Үлгі:Potd/2026-10-23 10 789148 3686218 2026-10-25T15:30:53Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-10-23|POTD 2026-10-23]]: filename only 3686218 wikitext text/x-wiki Vodno Telecommunication Tower.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> dpprgms7mf2x23ck361hlcc73nvbrsa Үлгі:Potd/2026-10-24 10 789149 3686219 2026-10-25T15:31:13Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-10-24|POTD 2026-10-24]]: filename only 3686219 wikitext text/x-wiki 016 Ocelot in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> fgtopljd79531iu4x1y4ytu6c1brhnb Үлгі:Potd/2026-10-25 10 789150 3686220 2026-10-25T15:31:33Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-10-25|POTD 2026-10-25]]: filename only 3686220 wikitext text/x-wiki Дорога до церкви.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> lxgds5onjvy1u77vghpflewpd5259ls Үлгі:Байрақ/Украин Халық Республикасы 10 789151 3686224 2026-10-25T15:40:43Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{ {{{1<noinclude>|байрақ/ту</noinclude>}}} | variant = {{{variant|}}} | өлшемі = {{{өлшемі|}}} | alias = Украин Халық Республикасы | shortname alias = УХР | flag alias = Vexillum_Ucrainae.svg | flag alias-ВМС = Naval Ensign of Ukraine (1917–1921).svg | flag alias-ВМС-18.07.1918 = Naval ensign of Ukraine (1918–1921, 1992).svg | flag alias-ВМС-14.01.1918 = Naval Ensign of Ukraine (1917–1921).svg | flag alias-В... 3686224 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|байрақ/ту</noinclude>}}} | variant = {{{variant|}}} | өлшемі = {{{өлшемі|}}} | alias = Украин Халық Республикасы | shortname alias = УХР | flag alias = Vexillum_Ucrainae.svg | flag alias-ВМС = Naval Ensign of Ukraine (1917–1921).svg | flag alias-ВМС-18.07.1918 = Naval ensign of Ukraine (1918–1921, 1992).svg | flag alias-ВМС-14.01.1918 = Naval Ensign of Ukraine (1917–1921).svg | flag alias-ВМС-14.12.1918 = Naval ensign of Ukraine (1918–1921, 1992).svg | flag alias-1917 = Flag of Ukrainian People's Republic (non-official, 1917).svg | flag alias-1918 = Flag of the Ukrainian State.svg | var1 = ВМС-14.01.1918 | var2 = ВМС-14.12.1918 | var3 = 1917 | var4 = 1918 | redir1 = УХР | related1 = Украин державасы | related2 = БУХР | related3 = Украина | үлгінің атауы = Украинская Народная Республика }} 4bk81xt6y0voy222lqwqnq2ja5t0z3x Санат:Мемлекеттік химия компаниялары 14 789152 3686226 2026-10-25T15:46:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Химия компаниялары]] 3686226 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекеттік компаниялар]] [[Санат:Химия компаниялары]] jg0oejt82touymm3y63or8fjayub3t2 Черен-Дондук 0 789153 3686230 2026-10-25T15:50:26Z Unknown Alash 96268 Unknown Alash [[Черен-Дондук]] бетін [[Церен-Дондук]] бетіне жылжытты 3686230 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Церен-Дондук]] 60uqdx4a7urxolnaci1agzxlaeexxs2 Қатысушы талқылауы:Әліби Хабидулла 3 789155 3686241 2026-10-25T16:21:23Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686241 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Әліби Хабидулла}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 21:21, 2026 ж. қазанның 25 (+05) 40ru3lm3t0lv24hs5rqr0u0c36fv1br Даугай 0 789156 3686245 2026-10-25T16:24:59Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 3686245 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 2hjd76rdaccbqyn7bvct15hhvzxui7t 3686246 3686245 2026-10-25T16:26:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3686246 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 68fogs6ntzcm719md22wto2r9cku04j 3686248 3686246 2026-10-25T16:30:41Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686248 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5vmv068as15a6t8am3q23g45omjxvhw 3686249 3686248 2026-10-25T16:31:46Z Мағыпар 100137 дереккөз 3686249 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] gc21qnbljdaaujceww0o8a8xn4pqn42 3686250 3686249 2026-10-25T16:35:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686250 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] gw9d6rwjmokvec938znunz8gn856yt2 3686252 3686250 2026-10-25T16:36:56Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3686252 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] nt3y9hd1zge7i6jyzs8dn2q4t4ekakf 3686253 3686252 2026-10-25T16:39:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686253 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] e6o9geyruh19t2to2s450aepy2779w1 3686256 3686253 2026-10-25T16:41:26Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686256 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. XIX-ғасырдың соңынан 1950 жылға дейін бұл жер аудан орталығы қызметін атқарды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qg9s0wu4pqp9l0sy734ahagmzr3t3nf 3686261 3686256 2026-10-25T16:46:49Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686261 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. XIX-ғасырдың соңынан 1950 жылға дейін бұл жер аудан орталығы қызметін атқарды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] khog36jfkd6gbqy51f28ayf66p4tnpi 3686263 3686261 2026-10-25T16:48:51Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686263 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды. 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 79ms4myrq0m9scq12gw6ignqgqpebd1 3686264 3686263 2026-10-25T16:49:40Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3686264 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 2liafh221fnrqnhhmrsm9ltergumzul 3686274 3686264 2026-10-25T17:06:12Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686274 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qmkdg8ctpoe0p4wgbacgulx5dh9jbsw 3686275 3686274 2026-10-25T17:09:51Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3686275 wikitext text/x-wiki '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] pi8su0nto6wh3noytt2kmh3bqflvlot 3686277 3686275 2026-10-25T17:12:32Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3686277 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 3xn9zh5mfflb9m7ayvyijornsb1mr85 3686278 3686277 2026-10-25T17:12:57Z Мағыпар 100137 үлгі 3686278 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] t0vxrfq507id0ygisi7tfsvl0etgxp5 3686281 3686278 2026-10-25T17:13:49Z Мағыпар 100137 үлгі 3686281 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qvx2bhe80zoyhqrmdl1x5cgczvm0n5b 3686283 3686281 2026-10-25T17:14:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3686283 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] co54exrhszbpgiu6frgft3na2c25tim 3686285 3686283 2026-10-25T17:15:09Z Мағыпар 100137 үлгі 3686285 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 23tzmfgre6g5eqh53a3cimkhu16qi5w 3686287 3686285 2026-10-25T17:16:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3686287 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] a1sj7an0cmd83as1avs648bbpmqzreb 3686288 3686287 2026-10-25T17:17:22Z Мағыпар 100137 үлгі 3686288 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qb9mc7fww1pcdcooixnthld650hms6t 3686289 3686288 2026-10-25T17:18:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3686289 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] c7pg6bb6vs1sfoqs6j1xae0kyqt8lsr 3686290 3686289 2026-10-25T17:19:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3686290 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 0a5r9f9xm74aksrq760a0zsrdiessgv 3686291 3686290 2026-10-25T17:20:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3686291 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7kt57z884am1jyftntvehu7eb5u4mtt 3686292 3686291 2026-10-25T17:21:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3686292 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = 137 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1396 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 2b7cxwouq7l248o99upizxywxk52rqy 3686294 3686292 2026-10-25T17:23:35Z Мағыпар 100137 сурет қою 3686294 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = 137 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1396 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Daugu Dievo Apvaizdos baznycia.jpg|Шіркеу </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] huchkt8hcp0d8rxomc4vv2rvzq954l4 3686295 3686294 2026-10-25T17:24:44Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3686295 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = 137 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1396 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Daugu Dievo Apvaizdos baznycia.jpg|Шіркеу Daugai, Lithuania - panoramio (22).jpg|Тұрғын үйлер </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] orngc828ym6i5b8swoll9p0z64dex6c 3686296 3686295 2026-10-25T17:26:01Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3686296 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = 137 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1396 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Daugu Dievo Apvaizdos baznycia.jpg|Шіркеу Daugai, Lithuania - panoramio (22).jpg|Тұрғын үйлер Daugai.jpg|Қала кіреберісіндегі Догис герцогының мүсіні </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] rz63a2mc3yl1suu59673ykmh33w64g6 3686297 3686296 2026-10-25T17:26:52Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ 3686297 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Даугай |шынайы атауы = {{lang-lt|Daugai}} |сурет = Daugai, Lithuania - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Daugai.svg |ту = Flag of Daugai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =21 |lat_sec =40 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =20 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XIV ғ. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1792, 1956 |жер аумағы = 10 |биiктiктiң түрi = 137 |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1396 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 315 |пошта индексі = LT-64009 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Daugai |сайты = |сайт тілі = }} '''Даугай''' ({{lang-lt|Daugai}}) — [[Литва]]ның [[Алитус уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Даугай қаласының халқы 1396 адамды құрады. Даугай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 85-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-daugai-11194.html|title=Население Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Даугай қалашығы Дзукия өңірінде, [[Алитус]]тан шығысқа қарай 22 шақырым жерде, Вильнюс–Алитус тас жолының бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://www.alytusinfo.lt/ru/dostoprimechatelynosti/daugay/|title=Даугай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> == Тарихы == XIV ғасырда Тевтон орденінің рыцарлары Тракай мен Вильнюске бара жатқан жолда Даугай арқылы өткен. XIV–XV ғасырларда Литва ұлы княздеріне тиесілі аңшылық мекені нығайтылып, бекініске айналдырылды. XIV ғасырдың соңында немесе XV ғасырдың басында мұнда шіркеу салынды. Александр берген 1503 жылғы артықшылық грамотасында Даугай қала ретінде аталады. XVIII ғасырдың басына қарай соғыстар, ашаршылық және індеттердің салдарынан мұнда бірде-бір тұрғын қалмады. 1742 жылы елді мекенге сауда-саттық жүргізу құқығы берілді, ал 1792 жылы ол толыққанды қала мәртебесіне ие болды. 1863 жылы Даугай маңында көтерілісшілер мен орыс әскері арасында шайқастар болды. Қала 1906 жылы, содан кейін 1925 жылы өртеніп кетті. 1919 жылы Даугай маңында Литва әскері Кеңестік Ресей әскеріне қарсы шайқасты. 1945 жылдың басынан бастап бұл аймақта литвалық партизандардың ірі жасағы әрекет етті, кейінірек ол Дайнава әскери округіндегі «Темір қасқыр» құрамасының — Казимерайтис жасағының (1949–1952 жж.) негізін құрады. 1949 жылға дейін Калезнинкай орманы Оңтүстік Литва аймағындағы партизандардың штаб-пәтері қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/daugai/|title=Daugai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=}}</ref> 1956 жылы оған қала мәртебесі берілді. 1950 жылдан 1959 жылға дейін ол Даугай ауданының орталығы болды. 1959 жылдан бастап Алитус ауданының құрамына кіреді. Қазіргі елтаңбасы 1998 жылғы 4 тамызда бекітілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес заманында қалада сүт зауыты жұмыс істеді, балық аулау дамыды. Даугайда ағаш кесетін зауыттар, ағаш өңдейтін компаниялар және диірмен бар. Қалада пошта бөлімшесі, емхана, аурухана, Даугай технология және бизнес мектебі (1990–2002 жылдары — ауыл шаруашылығы мектебі), В.Миронас атындағы гимназия, өнер мектебі (1980 жылдан бері), балабақша, мәдениет орталығы және кітапхана (1939 жылдан бері) жұмыс істейді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Daugu Dievo Apvaizdos baznycia.jpg|Шіркеу Daugai, Lithuania - panoramio (22).jpg|Тұрғын үйлер Daugai.jpg|Қала кіреберісіндегі Догис герцогының мүсіні </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] dx2sfp3dfhqd46bendexf9vjjebrs5a Қатысушы талқылауы:Аййару 3 789157 3686254 2026-10-25T16:41:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686254 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Аййару}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 21:41, 2026 ж. қазанның 25 (+05) k3nfzspj0w4wj2b32id094bxpqkr642 Қатысушы талқылауы:Aiadoff 3 789158 3686255 2026-10-25T16:41:14Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686255 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Aiadoff}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 21:41, 2026 ж. қазанның 25 (+05) 0l4023ycysa3hljlu1mgvhmlp2hcs0l Қатысушы талқылауы:QQQ01 3 789159 3686258 2026-10-25T16:46:04Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686258 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=QQQ01}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:46, 2026 ж. қазанның 25 (+05) m3i7mowqhfxs4olsdglriywtp94x0e5 Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі 0 789160 3686269 2026-10-25T16:58:24Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары б... 3686269 wikitext text/x-wiki '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары бойынша сауда-саттық тоқтатылды, компанияның бағалануы бірнеше есе азайды, компанияның бас құрылымы техникалық [[дефолт]] алдында қалды. Яндекстің негізін қалаушы [[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож]] бен Тигран Худавердян халықаралық санкцияларға ілікті. Кейіннен 2024 жылдың ақпанында Яндексті қайта құрылымдау өтті, оның нәтижесінде «Yandex N.V.» компаниясы атауын ауыстырып, Яндекс брендтерін пайдалануды тоқтатты. Яндекстің активтері нидерландық Yandex N.V. мен Ресей юрисдикциясындағы компанияның жаңа құрылымы арасында бөлінді.<ref>{{cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6493340|title= Yandex N.V. согласовал продажу активов в России|author= Юрий Литвиненко|date= 2024-02-05|publisher= [[Коммерсантъ]]|access-date= 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20240207190934/https://www.kommersant.ru/doc/6493340|archive-date= 2024-02-07|url-status= live}}</ref> 2026 жылы Ресейдің Украинаның телекоммуникациялық инфрақұрылымына жасаған соққыларынан кейін,<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2026/10/russian-drones-strike-ukraines-data-centers-by-exploiting-air-defense-gaps/|title=Russian drones strike Ukraine’s data centers by exploiting air defense gaps|lang=en|first=Jeremy|last=Hsu|website=Ars Technica|date=2026-10-05|access-date=2026-10-16}}</ref> украиналық [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ұшқышсыз ұшу аппараттары]] Яндекс мәліметтер [[дата-орталық]]тарына шабуыл жасады, нәтижесінде компанияның көптеген сервистерінің жұмысы қатты бұзылды.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/10/12/kak-yandeks-spravlyaetsya-s-posledstviyami-udarov-ukrainy-po-svoim-data-tsentram|title=Как «Яндекс» справляется с последствиями ударов Украины по своим дата-центрам? Сервисы все еще не работают как в России, так и за рубежом. Замена поврежденного оборудования займет до полугода. Защиту дата-центров обсуждают с Минобороны|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-10-16}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8qtf3vx6m9qhlmdg8bikeqffel4y71r 3686272 3686269 2026-10-25T17:00:03Z TheNomadEditor 120280 3686272 wikitext text/x-wiki '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары бойынша сауда-саттық тоқтатылды, компанияның бағалануы бірнеше есе азайды, компанияның бас құрылымы техникалық [[дефолт]] алдында қалды. Яндекстің негізін қалаушы [[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож]] бен Тигран Худавердян халықаралық санкцияларға ілікті. Кейіннен 2024 жылдың ақпанында Яндексті қайта құрылымдау өтті, оның нәтижесінде «Yandex N.V.» компаниясы атауын ауыстырып, Яндекс брендтерін пайдалануды тоқтатты. Яндекстің активтері нидерландық Yandex N.V. мен Ресей юрисдикциясындағы компанияның жаңа құрылымы арасында бөлінді.<ref>{{cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6493340|title= Yandex N.V. согласовал продажу активов в России|author= Юрий Литвиненко|date= 2024-02-05|publisher= [[Коммерсантъ]]|access-date= 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20240207190934/https://www.kommersant.ru/doc/6493340|archive-date= 2024-02-07|url-status= live}}</ref> 2026 жылы Ресейдің Украинаның телекоммуникациялық инфрақұрылымына жасаған соққыларынан кейін,<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2026/10/russian-drones-strike-ukraines-data-centers-by-exploiting-air-defense-gaps/|title=Russian drones strike Ukraine’s data centers by exploiting air defense gaps|lang=en|first=Jeremy|last=Hsu|website=Ars Technica|date=2026-10-05|access-date=2026-10-16}}</ref> украиналық [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ұшқышсыз ұшу аппараттары]] Яндекс мәліметтер [[дата-орталық]]тарына шабуыл жасады, нәтижесінде компанияның көптеген сервистерінің жұмысы қатты бұзылды.<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/10/12/kak-yandeks-spravlyaetsya-s-posledstviyami-udarov-ukrainy-po-svoim-data-tsentram|title=Как «Яндекс» справляется с последствиями ударов Украины по своим дата-центрам? Сервисы все еще не работают как в России, так и за рубежом. Замена поврежденного оборудования займет до полугода. Защиту дата-центров обсуждают с Минобороны|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-10-16}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Яндекс]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдегі цензура]] fjdvwks7d534xbjqv4nc4g7qrz5kvum 3686282 3686272 2026-10-25T17:14:16Z TheNomadEditor 120280 3686282 wikitext text/x-wiki '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары бойынша сауда-саттық тоқтатылды, компанияның бағалануы бірнеше есе азайды, компанияның бас құрылымы техникалық [[дефолт]] алдында қалды. Яндекстің негізін қалаушы [[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож]] бен Тигран Худавердян халықаралық санкцияларға ілікті.<ref>{{cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2024-07-15/tkbv-yandeks-biznesi/|title=Yandex Ресейдегі активтерін сатуға келісті – БАҚ |author=|date=2026-07-15|website=kursiv.media|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref> 2024 жылдың ақпанында Яндексті қайта құрылымдау өтті, оның нәтижесінде «Yandex N.V.» компаниясы атауын ауыстырып, Яндекс брендтерін пайдалануды тоқтатты. Яндекстің активтері нидерландық Yandex N.V. мен Ресей юрисдикциясындағы компанияның жаңа құрылымы арасында бөлінді.<ref>{{cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6493340|title= Yandex N.V. согласовал продажу активов в России|author= Юрий Литвиненко|date= 2024-02-05|publisher= [[Коммерсантъ]]|access-date= 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20240207190934/https://www.kommersant.ru/doc/6493340|archive-date= 2024-02-07|url-status= live}}</ref> 2026 жылы Ресейдің Украинаның телекоммуникациялық инфрақұрылымына жасаған соққыларынан кейін,<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2026/10/russian-drones-strike-ukraines-data-centers-by-exploiting-air-defense-gaps/|title=Russian drones strike Ukraine’s data centers by exploiting air defense gaps|lang=en|first=Jeremy|last=Hsu|website=Ars Technica|date=2026-10-05|access-date=2026-10-16}}</ref> украиналық [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ұшқышсыз ұшу аппараттары]] Яндекс мәліметтер [[дата-орталық]]тарына шабуыл жасады, нәтижесінде компанияның көптеген сервистерінің жұмысы қатты бұзылды.<ref>{{cite web|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/42806-iandekske-zhasalgan-dron-shabuyly-kazakstandagy-zhappai-akauga-sebep-boldy-ma/|title=«Яндекске» жасалған дрон шабуылы Қазақстандағы жаппай ақауға себеп болды ма?|author=Сырым Қаржас|date=2026-10-11|website=ulysmedia.kz|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/10/12/kak-yandeks-spravlyaetsya-s-posledstviyami-udarov-ukrainy-po-svoim-data-tsentram|title=Как «Яндекс» справляется с последствиями ударов Украины по своим дата-центрам? Сервисы все еще не работают как в России, так и за рубежом. Замена поврежденного оборудования займет до полугода. Защиту дата-центров обсуждают с Минобороны|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-10-16}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Яндекс]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдегі цензура]] dmxjw2cp6a6zo5mfouw43setbcd6c6n 3686284 3686282 2026-10-25T17:14:52Z TheNomadEditor 120280 3686284 wikitext text/x-wiki '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары бойынша сауда-саттық тоқтатылды, компанияның бағалануы бірнеше есе азайды, компанияның бас құрылымы техникалық [[дефолт]] алдында қалды. Яндекстің негізін қалаушы [[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож]] бен Тигран Худавердян халықаралық санкцияларға ілікті.<ref>{{cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2024-07-15/tkbv-yandeks-biznesi/|title=Yandex Ресейдегі активтерін сатуға келісті – БАҚ |author=Нұртай Текебаев|date=2026-07-15|website=kursiv.media|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref> 2024 жылдың ақпанында Яндексті қайта құрылымдау өтті, оның нәтижесінде «Yandex N.V.» компаниясы атауын ауыстырып, Яндекс брендтерін пайдалануды тоқтатты. Яндекстің активтері нидерландық Yandex N.V. мен Ресей юрисдикциясындағы компанияның жаңа құрылымы арасында бөлінді.<ref>{{cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6493340|title= Yandex N.V. согласовал продажу активов в России|author= Юрий Литвиненко|date= 2024-02-05|publisher= [[Коммерсантъ]]|access-date= 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20240207190934/https://www.kommersant.ru/doc/6493340|archive-date= 2024-02-07|url-status= live}}</ref> 2026 жылы Ресейдің Украинаның телекоммуникациялық инфрақұрылымына жасаған соққыларынан кейін,<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2026/10/russian-drones-strike-ukraines-data-centers-by-exploiting-air-defense-gaps/|title=Russian drones strike Ukraine’s data centers by exploiting air defense gaps|lang=en|first=Jeremy|last=Hsu|website=Ars Technica|date=2026-10-05|access-date=2026-10-16}}</ref> украиналық [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ұшқышсыз ұшу аппараттары]] Яндекс мәліметтер [[дата-орталық]]тарына шабуыл жасады, нәтижесінде компанияның көптеген сервистерінің жұмысы қатты бұзылды.<ref>{{cite web|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/42806-iandekske-zhasalgan-dron-shabuyly-kazakstandagy-zhappai-akauga-sebep-boldy-ma/|title=«Яндекске» жасалған дрон шабуылы Қазақстандағы жаппай ақауға себеп болды ма?|author=Сырым Қаржас|date=2026-10-11|website=ulysmedia.kz|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/10/12/kak-yandeks-spravlyaetsya-s-posledstviyami-udarov-ukrainy-po-svoim-data-tsentram|title=Как «Яндекс» справляется с последствиями ударов Украины по своим дата-центрам? Сервисы все еще не работают как в России, так и за рубежом. Замена поврежденного оборудования займет до полугода. Защиту дата-центров обсуждают с Минобороны|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-10-16}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Яндекс]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдегі цензура]] 1hxbmkq42bxsy8ekl47d4lupmk4p4ry 3686286 3686284 2026-10-25T17:15:18Z TheNomadEditor 120280 3686286 wikitext text/x-wiki '''Яндекс және Ресейдің Украинаға басып кіруі''' ({{Lang-ru|Яндекс и вторжение России на Украину}}) — 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі Ресейдің ең ірі технологиялық компаниясы — [[Яндекс]]ке айтарлықтай әсер етті. [[NASDAQ]] биржасында Яндекстің бағалы қағаздары бойынша сауда-саттық тоқтатылды, компанияның бағалануы бірнеше есе азайды, компанияның бас құрылымы техникалық [[дефолт]] алдында қалды. Яндекстің негізін қалаушы [[Аркадий Юрьевич Волож|Аркадий Волож]] бен Тигран Худавердян халықаралық санкцияларға ілікті.<ref>{{cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2024-07-15/tkbv-yandeks-biznesi/|title=Yandex Ресейдегі активтерін сатуға келісті – БАҚ |author=Нұртай Текебаев|date=2026-07-15|website=kursiv.media|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref> 2024 жылдың ақпанында Яндексті қайта құрылымдау өтті, оның нәтижесінде «Yandex N.V.» компаниясы атауын ауыстырып, Яндекс брендтерін пайдалануды тоқтатты. Яндекстің активтері нидерландық Yandex N.V. мен Ресей юрисдикциясындағы компанияның жаңа құрылымы арасында бөлінді.<ref>{{cite web|url= https://www.kommersant.ru/doc/6493340|title= Yandex N.V. согласовал продажу активов в России|author= Юрий Литвиненко|date= 2024-02-05|publisher= [[Коммерсантъ]]|access-date= 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20240207190934/https://www.kommersant.ru/doc/6493340|archive-date= 2024-02-07|url-status= live}}</ref> 2026 жылы Ресейдің Украинаның телекоммуникациялық инфрақұрылымына жасаған соққыларынан кейін,<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2026/10/russian-drones-strike-ukraines-data-centers-by-exploiting-air-defense-gaps/|title=Russian drones strike Ukraine’s data centers by exploiting air defense gaps|lang=en|first=Jeremy|last=Hsu|website=Ars Technica|date=2026-10-05|access-date=2026-10-16}}</ref> украиналық [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ұшқышсыз ұшу аппараттары]] Яндекс мәліметтер [[дата-орталық]]тарына шабуыл жасады, нәтижесінде компанияның көптеген сервистерінің жұмысы қатты бұзылды.<ref>{{cite web|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/42806-iandekske-zhasalgan-dron-shabuyly-kazakstandagy-zhappai-akauga-sebep-boldy-ma/|title=«Яндекске» жасалған дрон шабуылы Қазақстандағы жаппай ақауға себеп болды ма?|author=Сырым Қаржас|date=2026-10-11|website=ulysmedia.kz|publisher=|accessdate=2026-10-25|lang=kk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/10/12/kak-yandeks-spravlyaetsya-s-posledstviyami-udarov-ukrainy-po-svoim-data-tsentram|title=Как «Яндекс» справляется с последствиями ударов Украины по своим дата-центрам? Сервисы все еще не работают как в России, так и за рубежом. Замена поврежденного оборудования займет до полугода. Защиту дата-центров обсуждают с Минобороны|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-10-16}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Ресейдің Украинаға басып кіруі}} [[Санат:Яндекс]] [[Санат:Ресейдің Украинаға басып кіруі]] [[Санат:Ресейдегі цензура]] qtuzmy2pqzp4ho9godo8grxqicbzqky Михаил Михайлович Коцобински 0 789161 3686271 2026-10-25T16:58:51Z Nurken 111493 Nurken [[Михаил Михайлович Коцобински]] бетін [[Михаил Михайлович Коцюбинский]] бетіне жылжытты 3686271 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Михаил Михайлович Коцюбинский]] 1gqkaxpfjt4cr7jom5xgqz0h4a5cmhc Санат:Химия компаниялары 14 789162 3686293 2026-10-25T17:22:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Химия өнеркәсібі]] [[Санат:Өнім түрлері бойынша өндірістік компаниялар]] 3686293 wikitext text/x-wiki [[Санат:Химия өнеркәсібі]] [[Санат:Өнім түрлері бойынша өндірістік компаниялар]] 6xxkhv85unz3ev9v9ub9n4oh42s4rhz Санат:Химия өнеркәсібі 14 789163 3686313 2026-10-25T17:48:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Химия салалары]] [[Санат:Ауыр өнеркәсіп]] 3686313 wikitext text/x-wiki [[Санат:Химия салалары]] [[Санат:Ауыр өнеркәсіп]] lbpjzjteqfesaz931edgzb3lw6pj3lx Санат:Химия салалары 14 789164 3686321 2026-10-25T17:52:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Химия]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] 3686321 wikitext text/x-wiki [[Санат:Химия]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] quisv3pnb6bfs7dn13orxp8r03xwoql Санат:Ауыр өнеркәсіп 14 789165 3686327 2026-10-25T17:57:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалар бойынша экономика]] 3686327 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалар бойынша экономика]] bx47psw23n4lgoff7we61xj53zeejes Жеңісбек Пиязов 0 789166 3686331 2026-10-25T18:00:34Z Kasymov 10777 Kasymov [[Жеңісбек Пиязов]] бетін [[Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов]] бетіне жылжытты 3686331 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Жеңісбек Бүркітұлы Пиязов]] jch7atchdwj9id9o08w1addr13amyop Еркебұлан Тоқтар 0 789167 3686335 2026-10-25T18:06:57Z Kasymov 10777 Kasymov [[Еркебұлан Тоқтар]] бетін [[Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар]] бетіне жылжытты 3686335 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Еркебұлан Ерболұлы Тоқтар]] jy52xuhw9suknjoabkqh3pspfbdy2pz Санат:Өнім түрлері бойынша өндірістік компаниялар 14 789168 3686339 2026-10-25T18:11:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Өндірушілер]] [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Түрлер бойынша өнімдер]] [[Санат:Өнім түрлері бойынша өндіріс]] 3686339 wikitext text/x-wiki [[Санат:Өндірушілер]] [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Түрлер бойынша өнімдер]] [[Санат:Өнім түрлері бойынша өндіріс]] 3721i9j43w00fdwze8b4s0d8t9bo316 Санат:Өнім түрлері бойынша өндіріс 14 789169 3686342 2026-10-25T18:13:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Өнім]] 3686342 wikitext text/x-wiki [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Өнім]] 9pv8mi0ysdiv5nkthmu3yr20g0knu6w Санат:Мұнай экономикасы 14 789170 3686348 2026-10-25T18:27:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мұнай өнеркәсібі]] [[Санат:Энергетика экономикасы]] [[Санат:Бастапқы сектор салаларының экономикасы]] 3686348 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мұнай өнеркәсібі]] [[Санат:Энергетика экономикасы]] [[Санат:Бастапқы сектор салаларының экономикасы]] f6viagb2fc2gl4k017zry9l072caztm Санат:Энергетика экономикасы 14 789171 3686349 2026-10-25T18:30:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Энергия]] [[Санат:Табиғи ресурстар экономикасы]] 3686349 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Энергия]] [[Санат:Табиғи ресурстар экономикасы]] oqgzg6ktr04yg3q3hniukvq57za2iwu Санат:Табиғи ресурстар экономикасы 14 789172 3686351 2026-10-25T18:32:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғи қорлар]] [[Санат:Қоршаған орта экономикасы]] 3686351 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғи қорлар]] [[Санат:Қоршаған орта экономикасы]] sn6xbww7q2wqjuxct4fzy54de4jrigp Гнат Мартынович Хоткевич 0 789173 3686354 2026-10-25T18:34:05Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Гнат Хоткевич |Шынайы есімі = |Сурет = Hnat Khotkevych.jpg |ені = 220px |Сурет атауы = Хоткевич, 1900 ерте жылдары |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Гнат Мартынович Хоткевич |Туған күні = 31.12.1877 |Туған жері... 3686354 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Гнат Хоткевич |Шынайы есімі = |Сурет = Hnat Khotkevych.jpg |ені = 220px |Сурет атауы = Хоткевич, 1900 ерте жылдары |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Гнат Мартынович Хоткевич |Туған күні = 31.12.1877 |Туған жері = {{туғанжері|Харьков|Харьковта}}, [[Харьков губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 8.10.1938 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Харьков|Харьковта}}, [[Харьков облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{ublist |{{байрақ|Ресей империясы}} |{{байрақ|Украин Халық Республикасы}} |{{байрақ|Аустрия-Мажарстан}} |{{байрақ|КСРО}} }} |Ұлты = [[Украиндар|украин]] |Мансабы = {{hlist|[[Театр]] және [[қоғам қайраткері]]|[[Инженерия|инженер]]|[[өнертапқыш]]|[[жазушы]]|[[тарихшы]]|[[аудармашы]]|[[Этнография|этнограф]]|[[өнер сыншысы]]|[[драматург]]|[[сценарийші]]|[[сазгер]]|[[музыкатану]]шы|[[скрипка]]шы|[[Пианино|пианист]]|[[баритон]]|[[бандура]]шы|[[мұғалім]]}} |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Харьков политехникалық институты]] |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Hnat Khotkevych }} '''Гнат Мартынович Хоткевич''' ({{lang-uk|Гнат Мартинович Хоткевич}}; [[31 желтоқсан]] [[1877 жыл|1877]], [[Харьков]] – [[8 қазан]] [[1938 жыл|1938]], [[Харьков]])<ref name="pisni"/> — украин театр және [[қоғам қайраткері]], [[Инженерия|инженер]], [[өнертапқыш]], [[жазушы]], [[тарихшы]], [[аудармашы]], [[Этнография|этнограф]], [[өнер сыншысы]], [[драматург]], [[сценарийші]], [[сазгер]], [[музыкатану]]шы, [[скрипка]]шы, [[Пианино|пианист]], [[баритон]], [[бандура]]шы және [[мұғалім]]. [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] тұсындағы Кеңес Одағының [[Үлкен террор]] заманында [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|НКВД]] [[атылған жаңғыру]]дың өзге мүшелеріндей Хоткевичті өлтірген болатын. Хоткевич [[атылған жаңғыру|Мәдени жаңғыру]] заманының көпжақты адамы болатын. Инженер білімін алғанына қарамастан украиндар оны белгілі [[Украин әдебиеті|украин әдеби]] тұлғасы, драматургі, сазгері, этнографы және заманауи [[бандура]]ның әкесі деп таниды.<ref>Украин бандурашылар хоры 2003</ref> == Ерте жылдары және білімі == Хоткевич 1877 жылы [[Харьков]]та дүниеге келген. Анасы [[малай]] болды. 1880 жылдардың ортасында отбасын тастап кеткен әкесі жайлы ақпарат аз. Жас кезінде Хоткевич [[пианино]] мен [[скрипка]] ойнауды үйренді, кейін аймағындағы [[козбарь]]лардан үлгі алып, [[бандура]] ойнауды білді. 1990 жылы [[Харьков политехникалық институты]]ндағы ижненер білімін алып, темір жол инженері болды.<ref name="EOU">[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CH%5CKhotkevychHnat.htm Khotkevych, Hnat] in ''Encyclopedia of Ukraine'', online.</ref> == Әдебиет == [[Сурет:Група українських письменників, що зібрались у Полтаві на відкритті пам’ятника Котляревському.jpg|нобай|оңға|[[Иван Петрович Котляревский|Иван Котляревский]]ге ескерткіш арнау үшін [[Полтава]]да жиналған украин жазушылары, 1903 жыл. Сол жақтан: [[Михаил Михайлович Коцюбинский|Михаил Коцюбинский]], [[Василий Семёнович Стефаник|Василий Стефаник]], [[Ольга Петровна Косач|Ольга Косач]], [[Леся Украинка]], [[Михаил Петрович Старицкий|Михаил Старицкий]], Гнат Хоткевич, [[Владимир Иванович Самийленко|Владимир Самийленко]].]] Хоткевич шығармашылықпен айналысуды студент кезінде бастады, 1897 жылы оның «{{lang|uk|Грузинка}}» атты тұңғыш әңгімесі жарық көрді. Кейін оның «{{lang|uk|Блудний син}}» (1898), «{{lang|uk|Життєві аналогії}}» (1901), «{{lang|uk|Гірські акварелі}}» (1914) шығармалары шықты. Оның танымалдық алған тұңғыш шығармасы, [[Карпат таулары]]ндағы өмір жайлы «{{lang|uk|Камінна душа}}» [[роман]]ы, 1911 жылы жарық көрді. Басқа романдары қатарында «{{lang|uk|Авірон}}» (1928), «{{lang|uk|Берестечко}}», «{{lang|uk|Тарасик}}» болды. 1928 жылы Хоткевичтің шығармашылығы бар сегіз томдық коллекциясы жарық көрді;<ref name="EOU"/> оның жазған біраз шығармасы жоғалып қалды. Хоткевич өзі жазған шығармаларына аймақтың, дәуірдің төл фольклорлық және этнографиялық материалдарын, атап айтқанда, халық әндерін, ертегілерін, салт-дәстүрлерін, сондай-ақ диалектілік және тілдік ерекшеліктерін енгізді. Сонымен қатар, ол сол кезеңде Украинада кеңінен таралған [[Модернизм|модернистік]] стильдің көптеген қырларын өз шығармаларында қолданды. == Театр == Жас кезінде ол [[Харьков]] қаласында бірнеше театр қойылымын тамашалау мүмкіндігіне ие болды. Бұл қойылымдар оған қатты әсер еткені соншалық, ол жаз айларында [[Дергачи (қала)|Дергачи]] ауылында шаруаларға арнап театр ұйымдастырды. 1903 жылы ол Харьков қаласында украин жұмысшыларының театрын құрды. Бұл театр да үлкен табысқа жетті. Хоткевич 50-ден астам [[пьеса]] жазып, сахналады. Оның қызметі әлеуметтік және ұлттық мәселелерді қозғағандықтан, 1905 жылы ол Батыс Украинаның бір бөлігі саналатын, сол кезде [[Аустрия-Мажарстан]] билігінің қарамағында болған [[Галичина]]ға қоныс аударуға мәжбүр болды. 1910 жылы Галичинада жүрген кезінде ол сауатсыз [[гуцулдар]]дан құралған театр труппасын қайта ұйымдастырды. Бұл труппа Хоткевич жазған этнографиялық пьесаларды сахналап, Батыс Украинаға гастрольдік сапарлар жасап, үлкен жетістікке жетті. 1912 жылы ол Харьковқа оралып, түрмеден босатылғаннан кейін Харьков украин театрының жұмысын қайта жандандырды. Алайда 1914 жылы [[Ресей империясы|Ресей]]ге мәжбүрлі түрде жер аударылғанға дейін ғана театр қызметін жалғастыра алды. Ол пьесалар жазуды жалғастырды. Оның ең көрнекті шығармаларының бірі — XVII ғасырдың ортасында өмір сүрген әйгілі казак көсемінің өмірі мен дәуірін баяндайтын «[[Богдан Михайлович Хмельницкий|{{lang|uk|Богдан Хмельницький}}]]» пьесасы. 1936 жылы Хоткевич 1937 жылы жарыққа шыққан «{{iw|Назар Стодоля (фильм, 1936)|Назар Стодоля|uk|Назар Стодоля}}» фильмінде рөл сомдады. Алайда фильм небәрі екі апта бойы көрсетіліп, кейін прокаттан алынып тасталды. Хоткевич Украина театрының тарихына арналған бірнеше зерттеу еңбегін жазды. Олардың қатарында «{{lang|uk|Народний і середньовічний театр у Галичині}}» («Галичинадағы халық театры»; 1924)<ref>{{cite web|url=http://elib.nplu.org/object.html?id=8723|title=«Народний і середньовічний театр у Галичині»|last=Хоткевич|first=Гнат}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180330211537/http://elib.nplu.org/object.html?id=8723|date=2018-03-30}}</ref> және «{{lang|uk|Театр 1848 року}}» («1848 жылғы театр»; 1932) атты еңбектері бар. == Музыка == Хоткевич студент кезінен-ақ бандура ойнау шеберлігімен кеңінен танылды. Ол бұл аспапты алғаш рет 1894 жылы сатып алып, 1896 жылы сахнада жеке орындаушы ретінде алғаш рет өнер көрсетті. [[Харьков политехникалық институты]]нан шығарылғаннан кейін ол [[Николай Витальевич Лысенко|Николай Лысенко]]ның гастрольдік хорына бандураның жеке орындаушысы ретінде қосылды. Жас кезінен-ақ ол бандураны виртуоздық деңгейде ойнайтын шебер музыкант ретінде танымал болды. 1902 жылы оған [[Харьков]] қаласында өткен XII археологиялық конференцияда [[кобзарь]]лар деп аталатын халық бандурашыларының музыкасы мен дәстүрлері туралы баяндама жасау ұсынылды. Хоткевич баяндама дайындап қана қоймай, концерт те ұйымдастырды. Бұл концерт тарихтағы алғашқы бандура ансамблінің өнер көрсетуі болды. Конференция барысында ол жаңадан ойлап табылған [[фонограф]]тың көмегімен дыбыс жазу арқылы кобзарьлардың музыкалық мұрасын сақтап қалу идеясын ұсынған бастамашылардың бірі болды. Содан бастап бұл өнер түрі бүкіл Украинада кеңінен танымал бола бастады. 1906 жылы Аустрия-Мажарстанға қоныс аударғаннан кейін ол Галичина аймағын аралап, бандура музыкасын жеке орындаушы ретінде көпшілікке ұсынды. 1907 жылы ол бандура ойнауға арналған алғашқы оқу құралын жазды. Бұл еңбек 1909 жылы [[Львов]] қаласында жарық көрді. 1910 жылы оның бандураға арналған «Одарочка» атты шығармасы [[Киев]]те басылып шықты. Бұл аспапқа арналып жарияланған алғашқы музыкалық шығарма болды. 1912 жылы ол Орталық Украинаға оралды. Көп ұзамай тұтқындалып, түрмеге қамалды, кейін [[Ресей империясы|Ресей]]ге жер аударылды. Ол тек 1917 жылы Харьковқа қайта оралып, Харьков зоотехникалық колледжінде украин әдебиеті мен тілінен сабақ берді. 1920 жылы ол этнографиялық сипаттағы хор шығармаларын орындайтын украин хорын ұйымдастырды. Ал 1920 жылдары оның көптеген музыкалық шығармалары жарық көрді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Хоткевич, Гнат Мартынович}} [[Санат:Украин жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:КСРО өнертанушылары]] [[Санат:Ресей империясы жазушылары]] [[Санат:Ресей империясы өнертанушылары]] [[Санат:Алфавит бойынша өнертапқыштары]] [[Санат:КСРО өнертапқыштары]] [[Санат:Ресей империясы өнертапқыштары]] [[Санат:Украин КСР-нде атылғандар]] [[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]] [[Санат:Атылған жаңғыру]] [[Санат:Атылған жазушылар]] 93whwdrtof799xxukhuvfr0kso5f0tx 3686356 3686354 2026-10-25T18:35:44Z Nurken 111493 3686356 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Гнат Хоткевич |Шынайы есімі = |Сурет = Hnat Khotkevych.jpg |ені = 220px |Сурет атауы = Хоткевич, 1900 ерте жылдары |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = Гнат Мартынович Хоткевич |Туған күні = 31.12.1877 |Туған жері = {{туғанжері|Харьков|Харьковте}}, [[Харьков губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 8.10.1938 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Харьков|Харьковте}}, [[Харьков облысы]], [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = {{ublist |{{байрақ|Ресей империясы}} |{{байрақ|Украин Халық Республикасы}} |{{байрақ|Аустрия-Мажарстан}} |{{байрақ|КСРО}} }} |Ұлты = [[Украиндар|украин]] |Мансабы = {{hlist|[[Театр]] және [[қоғам қайраткері]]|[[Инженерия|инженер]]|[[өнертапқыш]]|[[жазушы]]|[[тарихшы]]|[[аудармашы]]|[[Этнография|этнограф]]|[[өнер сыншысы]]|[[драматург]]|[[сценарийші]]|[[сазгер]]|[[музыкатану]]шы|[[скрипка]]шы|[[Пианино|пианист]]|[[баритон]]|[[бандура]]шы|[[мұғалім]]}} |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Харьков политехникалық институты]] |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = Hnat Khotkevych }} '''Гнат Мартынович Хоткевич''' ({{lang-uk|Гнат Мартинович Хоткевич}}; [[31 желтоқсан]] [[1877 жыл|1877]], [[Харьков]] – [[8 қазан]] [[1938 жыл|1938]], [[Харьков]])<ref name="pisni">{{cite web|url=http://www.pisni.org.ua/persons/501.html|title=Гнат Хоткевич|language=uk|accessdate=2011-05-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110606152502/http://www.pisni.org.ua/persons/501.html|date=2011-06-06}}</ref> — украин театр және [[қоғам қайраткері]], [[Инженерия|инженер]], [[өнертапқыш]], [[жазушы]], [[тарихшы]], [[аудармашы]], [[Этнография|этнограф]], [[өнер сыншысы]], [[драматург]], [[сценарийші]], [[сазгер]], [[музыкатану]]шы, [[скрипка]]шы, [[Пианино|пианист]], [[баритон]], [[бандура]]шы және [[мұғалім]]. [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] тұсындағы Кеңес Одағының [[Үлкен террор]] заманында [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|НКВД]] [[атылған жаңғыру]]дың өзге мүшелеріндей Хоткевичті өлтірген болатын. Хоткевич [[атылған жаңғыру|Мәдени жаңғыру]] заманының көпжақты адамы болатын. Инженер білімін алғанына қарамастан украиндар оны белгілі [[Украин әдебиеті|украин әдеби]] тұлғасы, драматургі, сазгері, этнографы және заманауи [[бандура]]ның әкесі деп таниды.<ref>Украин бандурашылар хоры 2003</ref> == Ерте жылдары және білімі == Хоткевич 1877 жылы [[Харьков]]та дүниеге келген. Анасы [[малай]] болды. 1880 жылдардың ортасында отбасын тастап кеткен әкесі жайлы ақпарат аз. Жас кезінде Хоткевич [[пианино]] мен [[скрипка]] ойнауды үйренді, кейін аймағындағы [[козбарь]]лардан үлгі алып, [[бандура]] ойнауды білді. 1990 жылы [[Харьков политехникалық институты]]ндағы ижненер білімін алып, темір жол инженері болды.<ref name="EOU">[http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CH%5CKhotkevychHnat.htm Khotkevych, Hnat] in ''Encyclopedia of Ukraine'', online.</ref> == Әдебиет == [[Сурет:Група українських письменників, що зібрались у Полтаві на відкритті пам’ятника Котляревському.jpg|нобай|оңға|[[Иван Петрович Котляревский|Иван Котляревский]]ге ескерткіш арнау үшін [[Полтава]]да жиналған украин жазушылары, 1903 жыл. Сол жақтан: [[Михаил Михайлович Коцюбинский|Михаил Коцюбинский]], [[Василий Семёнович Стефаник|Василий Стефаник]], [[Ольга Петровна Косач|Ольга Косач]], [[Леся Украинка]], [[Михаил Петрович Старицкий|Михаил Старицкий]], Гнат Хоткевич, [[Владимир Иванович Самийленко|Владимир Самийленко]].]] Хоткевич шығармашылықпен айналысуды студент кезінде бастады, 1897 жылы оның «{{lang|uk|Грузинка}}» атты тұңғыш әңгімесі жарық көрді. Кейін оның «{{lang|uk|Блудний син}}» (1898), «{{lang|uk|Життєві аналогії}}» (1901), «{{lang|uk|Гірські акварелі}}» (1914) шығармалары шықты. Оның танымалдық алған тұңғыш шығармасы, [[Карпат таулары]]ндағы өмір жайлы «{{lang|uk|Камінна душа}}» [[роман]]ы, 1911 жылы жарық көрді. Басқа романдары қатарында «{{lang|uk|Авірон}}» (1928), «{{lang|uk|Берестечко}}», «{{lang|uk|Тарасик}}» болды. 1928 жылы Хоткевичтің шығармашылығы бар сегіз томдық коллекциясы жарық көрді;<ref name="EOU"/> оның жазған біраз шығармасы жоғалып қалды. Хоткевич өзі жазған шығармаларына аймақтың, дәуірдің төл фольклорлық және этнографиялық материалдарын, атап айтқанда, халық әндерін, ертегілерін, салт-дәстүрлерін, сондай-ақ диалектілік және тілдік ерекшеліктерін енгізді. Сонымен қатар, ол сол кезеңде Украинада кеңінен таралған [[Модернизм|модернистік]] стильдің көптеген қырларын өз шығармаларында қолданды. == Театр == Жас кезінде ол [[Харьков]] қаласында бірнеше театр қойылымын тамашалау мүмкіндігіне ие болды. Бұл қойылымдар оған қатты әсер еткені соншалық, ол жаз айларында [[Дергачи (қала)|Дергачи]] ауылында шаруаларға арнап театр ұйымдастырды. 1903 жылы ол Харьков қаласында украин жұмысшыларының театрын құрды. Бұл театр да үлкен табысқа жетті. Хоткевич 50-ден астам [[пьеса]] жазып, сахналады. Оның қызметі әлеуметтік және ұлттық мәселелерді қозғағандықтан, 1905 жылы ол Батыс Украинаның бір бөлігі саналатын, сол кезде [[Аустрия-Мажарстан]] билігінің қарамағында болған [[Галичина]]ға қоныс аударуға мәжбүр болды. 1910 жылы Галичинада жүрген кезінде ол сауатсыз [[гуцулдар]]дан құралған театр труппасын қайта ұйымдастырды. Бұл труппа Хоткевич жазған этнографиялық пьесаларды сахналап, Батыс Украинаға гастрольдік сапарлар жасап, үлкен жетістікке жетті. 1912 жылы ол Харьковқа оралып, түрмеден босатылғаннан кейін Харьков украин театрының жұмысын қайта жандандырды. Алайда 1914 жылы [[Ресей империясы|Ресей]]ге мәжбүрлі түрде жер аударылғанға дейін ғана театр қызметін жалғастыра алды. Ол пьесалар жазуды жалғастырды. Оның ең көрнекті шығармаларының бірі — XVII ғасырдың ортасында өмір сүрген әйгілі казак көсемінің өмірі мен дәуірін баяндайтын «[[Богдан Михайлович Хмельницкий|{{lang|uk|Богдан Хмельницький}}]]» пьесасы. 1936 жылы Хоткевич 1937 жылы жарыққа шыққан «{{iw|Назар Стодоля (фильм, 1936)|Назар Стодоля|uk|Назар Стодоля}}» фильмінде рөл сомдады. Алайда фильм небәрі екі апта бойы көрсетіліп, кейін прокаттан алынып тасталды. Хоткевич Украина театрының тарихына арналған бірнеше зерттеу еңбегін жазды. Олардың қатарында «{{lang|uk|Народний і середньовічний театр у Галичині}}» («Галичинадағы халық театры»; 1924)<ref>{{cite web|url=http://elib.nplu.org/object.html?id=8723|title=«Народний і середньовічний театр у Галичині»|last=Хоткевич|first=Гнат}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180330211537/http://elib.nplu.org/object.html?id=8723|date=2018-03-30}}</ref> және «{{lang|uk|Театр 1848 року}}» («1848 жылғы театр»; 1932) атты еңбектері бар. == Музыка == Хоткевич студент кезінен-ақ бандура ойнау шеберлігімен кеңінен танылды. Ол бұл аспапты алғаш рет 1894 жылы сатып алып, 1896 жылы сахнада жеке орындаушы ретінде алғаш рет өнер көрсетті. [[Харьков политехникалық институты]]нан шығарылғаннан кейін ол [[Николай Витальевич Лысенко|Николай Лысенко]]ның гастрольдік хорына бандураның жеке орындаушысы ретінде қосылды. Жас кезінен-ақ ол бандураны виртуоздық деңгейде ойнайтын шебер музыкант ретінде танымал болды. 1902 жылы оған [[Харьков]] қаласында өткен XII археологиялық конференцияда [[кобзарь]]лар деп аталатын халық бандурашыларының музыкасы мен дәстүрлері туралы баяндама жасау ұсынылды. Хоткевич баяндама дайындап қана қоймай, концерт те ұйымдастырды. Бұл концерт тарихтағы алғашқы бандура ансамблінің өнер көрсетуі болды. Конференция барысында ол жаңадан ойлап табылған [[фонограф]]тың көмегімен дыбыс жазу арқылы кобзарьлардың музыкалық мұрасын сақтап қалу идеясын ұсынған бастамашылардың бірі болды. Содан бастап бұл өнер түрі бүкіл Украинада кеңінен танымал бола бастады. 1906 жылы Аустрия-Мажарстанға қоныс аударғаннан кейін ол Галичина аймағын аралап, бандура музыкасын жеке орындаушы ретінде көпшілікке ұсынды. 1907 жылы ол бандура ойнауға арналған алғашқы оқу құралын жазды. Бұл еңбек 1909 жылы [[Львов]] қаласында жарық көрді. 1910 жылы оның бандураға арналған «Одарочка» атты шығармасы [[Киев]]те басылып шықты. Бұл аспапқа арналып жарияланған алғашқы музыкалық шығарма болды. 1912 жылы ол Орталық Украинаға оралды. Көп ұзамай тұтқындалып, түрмеге қамалды, кейін [[Ресей империясы|Ресей]]ге жер аударылды. Ол тек 1917 жылы Харьковқа қайта оралып, Харьков зоотехникалық колледжінде украин әдебиеті мен тілінен сабақ берді. 1920 жылы ол этнографиялық сипаттағы хор шығармаларын орындайтын украин хорын ұйымдастырды. Ал 1920 жылдары оның көптеген музыкалық шығармалары жарық көрді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Хоткевич, Гнат Мартынович}} [[Санат:Украин жазушылары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:КСРО өнертанушылары]] [[Санат:Ресей империясы жазушылары]] [[Санат:Ресей империясы өнертанушылары]] [[Санат:Алфавит бойынша өнертапқыштары]] [[Санат:КСРО өнертапқыштары]] [[Санат:Ресей империясы өнертапқыштары]] [[Санат:Украин КСР-нде атылғандар]] [[Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар]] [[Санат:Атылған жаңғыру]] [[Санат:Атылған жазушылар]] suv4au5852tcl3pr3qld12qxo4sswdk Санат:Қоршаған орта экономикасы 14 789174 3686355 2026-10-25T18:34:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономиканың пәнаралық салалары]] [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Нарық сәтсіздігі]] [[Санат:Экономика және қоршаған орта]] 3686355 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономиканың пәнаралық салалары]] [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Нарық сәтсіздігі]] [[Санат:Экономика және қоршаған орта]] j8pg04es1jhn4m46pnrhsywl4szzsdm Санат:Нарық сәтсіздігі 14 789175 3686359 2026-10-25T18:37:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бизнес экономикасының мәселелері]] [[Санат:Сәтсіздіктер]] [[Санат:Нарық (экономика)]] 3686359 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес экономикасының мәселелері]] [[Санат:Сәтсіздіктер]] [[Санат:Нарық (экономика)]] ht6fdjruzg42u4raf5i9zq9iiiyo2cd 3686369 3686359 2026-10-25T18:43:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3686369 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес экономикасындағы мәселелер]] [[Санат:Сәтсіздіктер]] [[Санат:Нарық (экономика)]] e1oenjpv4go7egk0777inntfpu54c93 Луи Брайль 0 789176 3686368 2026-10-25T18:43:26Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Луи Брайль |Шынайы есімі = {{lang-fr|Louis Braille}} |Сурет = Stamp of Kazakhstan 660.jpg |ені = 200px |Сурет атауы = Қазақстан пошта маркасында, 2009 ж. |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 4.01.1809 |Туған жері... 3686368 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Луи Брайль |Шынайы есімі = {{lang-fr|Louis Braille}} |Сурет = Stamp of Kazakhstan 660.jpg |ені = 200px |Сурет атауы = Қазақстан пошта маркасында, 2009 ж. |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 4.01.1809 |Туған жері = [[Кувре]], Франция империясы |Қайтыс болған күні = 6.01.1852 |Қайтыс болған жері = [[Париж]] |Азаматтығы = {{байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[Тифлопедагогика|Тифлопедагог]] |Білімі = Соқыр жастарға арналған патшалық институт |Мамандығы = |Не үшін белгілі = [[Брайль жазуы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Commons = }} '''Луи Брайль''' — [[Соқырлық|көзі көрмейтін]] адамдарға арналған түйіршіктер жиынынан тұратын [[Брайль жазуы|арнайы шрифтті]] ойлап тапқан тұлға. == Өмірбаяны == [[Сурет:Braille house04.JPG|нобай|солға|[[Луи Брайль мұражайы]], ол балалық шағын өткізген Кувредегі үй]] Луи Брайль 1809 жылдың 4 қаңтарында [[Кувре]] деген кішігірім франциялық қалада туды. Ол Симон-Рене (Simon-René) есімді [[былғары өңдеу]]мен айналысатын кісінің төрт баласы ішіндегі кенжесі болды. Үш жасында ол байқаусыздан әкесінің шеберханасында [[Біз (құрал)|біздің]] ұшына жарақаттанады. Ішіне инфекция кіріп, ол содан бері бірте-бірте [[көру]] қабілетінен айырыла бастайды. Бес жасында оның екі көзі де толығымен соқыр болады.<ref>{{Cite web |url=http://www.avh.asso.fr/rubriques/infos_braille/actes/Louis%20Braille%20-%20a%20brief%20overview.htm |title=Louis Braille: A Brief Overview |author=Marsan, Colette |year=2009 |publisher=Association Valentin Haüy |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807133757/http://www.avh.asso.fr/rubriques/infos_braille/actes/Louis%20Braille%20-%20a%20brief%20overview.htm |archive-date=2015-08-7 }}</ref> Сонда да ол мектепте таяқшалардың көмегімен [[әліпби]]ді меңгеріп алады. Ал әке-шешесі оған әртүрлі кәсіби дағдыларды үйретеді және музыка мұғалімін шақыртады. 1819 жылдың ақпанында ол [[Париж]]дегі Соқыр жастарға арналған патшалық институтына ({{lang-fr|Institution Royale des Jeunes Aveugles}}) оқуға шақырылады. Бұл сол заманның зағип жандарға арналған бірегей мекемесі болған. Сонда оқып жүріп, 1825 жылы ол алғаш рет құрдастарына өзінің жаңа жазу нұсқасын таныстырады. Оны кейін әрі жетілдірумен айналысып жүреді. 1828 жылы Луи Брайль оқуды сәтті бітіріп, осы институтта оқытушы ретінде жұмыс істей бастайды. Ол зағип балаларға тарих, геометрия, алгебра және музыка пәндерін оқытқан болатын. 1829 жылы ол [[Брайль жазуы]] туралы өзінің алғашқы кітабын жариялайды. 1839 жылы ол толықтырылған монографияны шығарады. Онда нүктелік жазуды әліпбимен қатар карталарды және [[Нота (музыка)|музыкалық ноталарды]] оқуда қалай қолданатыны туралы жазады.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=EarDmAEACAAJ |title=''Nouveau procede pour representer des points la forme meme des letters, les cartes de geographie, les figures de geometrie, les caracteres de musiques, etc., a l'usage des aveugles'' |author=Braille, Louis |year=1839 |publisher=Institution royale des jeunes aveugles |language=fr }}</ref> Жалпы, институтта ол [[скрипка]] мен [[орган]] ойнауды да үйренеді. Кейін ол Францияның көптеген шіркеулерінде органшы ретінде ойнаған болатын. [[Сурет:Louis Braille, Panthéon de Paris 2012-10-11.jpg|нобай|Пантеондағы Брайль бюсті мен аудиолық естелік тақта]] Луи Брайль 1852 жылдың 6 қаңтарында Парижде қайтыс болды, оны туған қаласында жерлеген. Бір ғасырдан кейін сүйектерін астанадағы [[Пантеон]]да қайта жерлеген болатын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Брайль дисплейі]] * [[(9969) Брайль]] [[астероид]]ы [[Санат:Франция өнертапқыштары]] [[Санат:Соқыр музыканттар]] [[Санат:Париж Пантеонында жерленгендер]] [[Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар]] 2p8n4i7mnoe2oc1em1utee08dfzwvn7 Санат:Бизнес экономикасындағы мәселелер 14 789177 3686371 2026-10-25T18:44:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Кәсіпорын экономикасы]] [[Санат:Экономикалық мәселелер]] 3686371 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кәсіпорын экономикасы]] [[Санат:Экономикалық мәселелер]] qv5euf42lse1qgm0o068z3jt6dsm5vx Санат:Сәтсіздіктер 14 789178 3686372 2026-10-25T18:45:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] 3686372 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] no23je4y91fcwvmuvg54bnubiokjk7t Санат:Нарық (экономика) 14 789179 3686373 2026-10-25T18:46:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Микроэкономика]] 3686373 wikitext text/x-wiki [[Санат:Микроэкономика]] k21bs9sws86zt7n7aa7s0ki2hnu71r7 Санат:Экономика және қоршаған орта 14 789180 3686375 2026-10-25T18:47:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономика]] [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] 3686375 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономика]] [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] 8pzehdoh3qwb2eiijd1y9sownbvgmle Санат:Бастапқы сектор салаларының экономикасы 14 789181 3686383 2026-10-25T18:50:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономиканың бастапқы секторы]] [[Санат:Экономика салалары]] [[Санат:Бастапқы сектор салалары]] 3686383 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономиканың бастапқы секторы]] [[Санат:Экономика салалары]] [[Санат:Бастапқы сектор салалары]] qn62snxtms31191ua9xt5i899oattq7 Санат:Экономиканың бастапқы секторы 14 789182 3686386 2026-10-25T18:51:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Табиғи қорлар]] 3686386 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Табиғи қорлар]] qnw0rzubvwltynzjr2gxwkl7x1cqmle Санат:Бастапқы сектор салалары 14 789183 3686389 2026-10-25T18:53:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Экономиканың бастапқы секторы]] 3686389 wikitext text/x-wiki [[Санат:Салалар бойынша экономика]] [[Санат:Экономиканың бастапқы секторы]] 0st953pmdrhcu85d6x061oswfztuagi Abu Dhabi National Oil Company 0 789184 3686400 2026-10-25T19:05:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = Abu Dhabi National Oil Company logo.svg |суреті = Abu Dhabi, ADNOC Headquarters.jpg |сурет атауы = [[Абу-Даби]]дегі бас кеңсесі |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі... 3686400 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = Abu Dhabi National Oil Company logo.svg |суреті = Abu Dhabi, ADNOC Headquarters.jpg |сурет атауы = [[Абу-Даби]]дегі бас кеңсесі |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай-газ өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' (араб. شركة بترول أبو ظبي الوطنية), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 3fy6pxexcd2grrnce8actu3t0rgatgy 3686401 3686400 2026-10-25T19:05:20Z 1nter pares 146705 3686401 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = Abu Dhabi National Oil Company logo.svg |суреті = Abu Dhabi, ADNOC Headquarters.jpg |сурет атауы = [[Абу-Даби]]дегі бас кеңсесі |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай-газ өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' (араб. شركة بترول أبو ظبي الوطنية), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nol5vs80xisz8u5i4h5576jdesneuh3 3686402 3686401 2026-10-25T19:05:48Z 1nter pares 146705 /* */ 3686402 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = Abu Dhabi, ADNOC Headquarters.jpg |сурет атауы = [[Абу-Даби]]дегі бас кеңсесі |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай-газ өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' (араб. شركة بترول أبو ظبي الوطنية), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ftxhuj2kvw3dnh2d1zdgba9ybie4o8s 3686403 3686402 2026-10-25T19:05:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3686403 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай-газ өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' (араб. شركة بترول أبو ظبي الوطنية), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} obcdfk1xz8iienpgl5yr4gajsdc4gyb 3686404 3686403 2026-10-25T19:06:29Z 1nter pares 146705 /* */ 3686404 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' (араб. شركة بترول أبو ظبي الوطنية), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3urnrrkwpmj5o1dvus7hk57ljloudz0 3686405 3686404 2026-10-25T19:07:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3686405 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fmwa5yeekcsw99g072jxn6dtej9jbfm 3686406 3686405 2026-10-25T19:09:19Z 1nter pares 146705 3686406 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8mlh6df8o61xjclewsxp6wrr1dh9h25 3686407 3686406 2026-10-25T19:10:17Z 1nter pares 146705 3686407 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 43otws08kegm1s9f4qndppw0gnmpzuq 3686408 3686407 2026-10-25T19:10:28Z 1nter pares 146705 3686408 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ervrt4v46fr195zimpgvggn58qx8icb 3686452 3686408 2026-10-26T06:53:14Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686452 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} scf6dx9tdusw2y7hz9mcgyghhomapun 3686454 3686452 2026-10-26T06:54:51Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686454 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} poesr0t241ujb33z6s9plg3r5305bgn 3686456 3686454 2026-10-26T06:56:16Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686456 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bartpahjub6c9cv4e0j7tgym29gw5ug 3686457 3686456 2026-10-26T06:57:27Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686457 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} om4x7kje0dfsie1we8jld5rnfjiada8 3686460 3686457 2026-10-26T06:58:40Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686460 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} b68fzmnad70tmx9wqx7vxzhug7q0p6j 3686461 3686460 2026-10-26T07:00:07Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686461 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ne7musv5ko4kdkx3yg01x8ehz00je8e 3686465 3686461 2026-10-26T07:01:37Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686465 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} farzh9v5x98b8nvl7n9eo52ujp5lk1m 3686466 3686465 2026-10-26T07:04:35Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686466 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7vhtc6xh8uyydgqvm1he5s7k3e14024 3686467 3686466 2026-10-26T07:06:50Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686467 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7zdvbms1zmhhs3mrxmaha19n8w7fjlp 3686469 3686467 2026-10-26T07:07:03Z 1nter pares 146705 3686469 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Royal Dutch Shell|Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rwwbp4yu8q08p5fvru7hlfznrxlklkb 3686489 3686469 2026-10-26T07:15:40Z 1nter pares 146705 3686489 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7zdvbms1zmhhs3mrxmaha19n8w7fjlp 3686492 3686489 2026-10-26T07:21:34Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3686492 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0qo6jsl7c78kd20k4w8g9s2b943np5i 3686562 3686492 2026-10-26T10:10:44Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3686562 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2rng8uwp99nuzntib159mq7m7f6npd4 3686566 3686562 2026-10-26T10:12:44Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3686566 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс–Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} syse18e8jolryee8bnsmv6u6vqwcj83 3686567 3686566 2026-10-26T10:12:54Z 1nter pares 146705 3686567 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dn8n17poie3n0hpzh5iob31i914h5nr 3686568 3686567 2026-10-26T10:15:19Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3686568 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ozz351oljio5wx79uz5a2mk1rh7qjbk 3686569 3686568 2026-10-26T10:17:29Z 1nter pares 146705 /* Тікелей шетелдік инвестициялар */ 3686569 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 10535hwxwmqvrhdxhg4jnn8timer2ec 3686582 3686569 2026-10-26T10:33:53Z 1nter pares 146705 /* Бас кеңсесі */ 3686582 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5n0slflo1n8pd2t2omcve5m12r8gqe8 3686585 3686582 2026-10-26T10:35:57Z 1nter pares 146705 /* Әбу-Даби марафоны */ 3686585 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Басшылық және корпоративтік басқару == [[Сурет:Sultan Al Jaber.jpg|thumb|upright=1.0|ADNOC тобының бас директоры және бас атқарушы директоры [[Сұлтан әл-Жабер]].]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4me9l0cjls7b8yuzjdxnclfpkap9oo6 3686586 3686585 2026-10-26T10:39:00Z 1nter pares 146705 /* Басшылық және корпоративтік басқару */ 3686586 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Басшылық және корпоративтік басқару == [[Сурет:Sultan Al Jaber.jpg|thumb|upright=1.0|ADNOC тобының бас директоры және бас атқарушы директоры [[Сұлтан әл-Жабер]].]] === Сұлтан Ахмед әл-Жабер === {{Басты мақала|Сұлтан әл-Жабер}} Сұлтан Ахмед әл-Жабер — [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ-нің]] өнеркәсіп және озық технологиялар министрі,<ref>{{cite web|last=John|first=Issac|title=Al Jaber calls for concerted efforts to speed up 4IR transition|url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|website=Khaleej Times|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116052830/https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> ADNOC компаниясының бас атқарушы директоры,<ref>{{cite news|date=May 15, 2020|title=ADNOC CEO reveals 'cautious optimism' in oil markets|url=https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|website=Arabian Business|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073009/https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> БАӘ-нің климаттың өзгеруі жөніндегі арнайы өкілі<ref name="U.S. 2020 b739">{{cite web | title=UAE cabinet approves new cybersecurity body, climate change envoy | website= Reuters.com | date=2020-11-29 | url=https://www.reuters.com/article/emirates-politics-cabinet-idINS8N2GL02G |access-date= 2023-08-17}}</ref> және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі жөніндегі 2023 жылғы конференциясы|COP28 климат саммитінің]] төрағасы болды.<ref name="McGrath 2023 k309">{{cite web | last=McGrath | first=Matt | title=Climate change: UAE names oil chief to lead COP28 talks | website=BBC News | date=2023-01-12 | url=https://www.bbc.com/news/science-environment-64240206 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Әл-Жабердің басшылығымен ADNOC жаңартылатын энергия көздері мен көміртекті ұстап қалу технологияларына инвестиция салды,<ref>{{cite news |last=Wang |first=Herman |date=26 October 2021 |title=ADNOC aims to decarbonize operations with solar, nuclear power supply deal |publisher=S&P Global |url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/energy-transition/102621-adnoc-aims-to-decarbonize-operations-with-solar-nuclear-power-supply-deal |access-date= }}</ref><ref>{{cite news |last=Pike |first=Christopher |date=22 December 2021 |title=UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint |work= Reuters.com |url= https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/ |access-date= }}</ref> алайда саладағы жалпы үрдістерге қарамастан, көмірсутек бизнесін де кеңейтіп, оған жаңартылатын энергетикаға қарағанда көбірек инвестиция бағыттады.<ref name="Financial Times 2021 x863">{{cite web | first1=Anjli|last1=Raval|first2=Simeon|last2=Kerr| title=Adnoc defies retreat from oil with push to pump up output | website=Financial Times | date=2021-01-18 | url=https://www.ft.com/content/b13efad3-f494-46a8-842c-ccf7124ad43d |access-date= 2023-08-17}}</ref><ref name="Financial Times 2023 m248">{{cite web | first1=Ivan|last1=Levingston|first2=David|last2=Sheppard|first3=Andrew|last3=England|title=Abu Dhabi oil giant builds internal 'investment bank' to chase $50bn in global deals | website=Financial Times | date=2023-08-09 | url=https://www.ft.com/content/f9f2676b-db78-4e7c-88d6-22e32c849687 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Сұлтан сондай-ақ БАӘ-нің Дубай қаласында өткен COP28 климат конференциясына төрағалық етті. Ол және БАӘ [[Гринвошинг]]ке байланысты сынға ұшырады.<ref>{{cite news |last=Gatten |first=Emma |date=2023-11-30 |title=UAE's Cop28 has 'biggest carbon footprint' of any climate summit |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/30/uae-cop-has-biggest-carbon-footprint-of-any-climate-summit/ |issn=0307-1235 |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Volcovici |first=Valerie |date=2023-12-04 |title=Al Gore slams COP28 climate summit host UAE, says its emissions soared |website= Reuters.com |url=https://www.reuters.com/business/environment/al-gore-slams-cop28-climate-summit-host-uae-says-its-emissions-soared-2023-12-03/ |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Stockton |first=Ben |date=2023-05-30 |title=Cop28 president's team accused of Wikipedia 'greenwashing' |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/may/30/cop28-president-team-accused-of-wikipedia-greenwashing-sultan-al-jaber |issn=0261-3077 |access-date= 2023-12-08}}</ref> Саммит аяқталғаннан кейін әл-Жабер ADNOC компаниясының мұнай саласына инвестиция салуды жалғастыратынын мәлімдеді.<ref name="Harvey 2023 z148">{{cite web |last=Harvey |first=Fiona |author-link=Fiona Harvey |date=2023-12-15 |title=Cop28 president says his firm will keep investing in oil |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/dec/15/cop28-president-sultan-al-jaber-says-his-firm-will-keep-investing-in-oil |website=The Guardian |access-date= 2023-12-15}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qy1cfvlh2pfphk1xbfkb66bv7kmgfc5 3686587 3686586 2026-10-26T10:39:16Z 1nter pares 146705 /* Сұлтан Ахмед әл-Жабер */ 3686587 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Басшылық және корпоративтік басқару == [[Сурет:Sultan Al Jaber.jpg|thumb|upright=1.0|ADNOC тобының бас директоры және бас атқарушы директоры [[Сұлтан әл-Жабер]].]] === Сұлтан Ахмед әл-Жабер === {{Толық мақала|Сұлтан әл-Жабер}} Сұлтан Ахмед әл-Жабер — [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ-нің]] өнеркәсіп және озық технологиялар министрі,<ref>{{cite web|last=John|first=Issac|title=Al Jaber calls for concerted efforts to speed up 4IR transition|url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|website=Khaleej Times|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116052830/https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> ADNOC компаниясының бас атқарушы директоры,<ref>{{cite news|date=May 15, 2020|title=ADNOC CEO reveals 'cautious optimism' in oil markets|url=https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|website=Arabian Business|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073009/https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> БАӘ-нің климаттың өзгеруі жөніндегі арнайы өкілі<ref name="U.S. 2020 b739">{{cite web | title=UAE cabinet approves new cybersecurity body, climate change envoy | website= Reuters.com | date=2020-11-29 | url=https://www.reuters.com/article/emirates-politics-cabinet-idINS8N2GL02G |access-date= 2023-08-17}}</ref> және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі жөніндегі 2023 жылғы конференциясы|COP28 климат саммитінің]] төрағасы болды.<ref name="McGrath 2023 k309">{{cite web | last=McGrath | first=Matt | title=Climate change: UAE names oil chief to lead COP28 talks | website=BBC News | date=2023-01-12 | url=https://www.bbc.com/news/science-environment-64240206 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Әл-Жабердің басшылығымен ADNOC жаңартылатын энергия көздері мен көміртекті ұстап қалу технологияларына инвестиция салды,<ref>{{cite news |last=Wang |first=Herman |date=26 October 2021 |title=ADNOC aims to decarbonize operations with solar, nuclear power supply deal |publisher=S&P Global |url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/energy-transition/102621-adnoc-aims-to-decarbonize-operations-with-solar-nuclear-power-supply-deal |access-date= }}</ref><ref>{{cite news |last=Pike |first=Christopher |date=22 December 2021 |title=UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint |work= Reuters.com |url= https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/ |access-date= }}</ref> алайда саладағы жалпы үрдістерге қарамастан, көмірсутек бизнесін де кеңейтіп, оған жаңартылатын энергетикаға қарағанда көбірек инвестиция бағыттады.<ref name="Financial Times 2021 x863">{{cite web | first1=Anjli|last1=Raval|first2=Simeon|last2=Kerr| title=Adnoc defies retreat from oil with push to pump up output | website=Financial Times | date=2021-01-18 | url=https://www.ft.com/content/b13efad3-f494-46a8-842c-ccf7124ad43d |access-date= 2023-08-17}}</ref><ref name="Financial Times 2023 m248">{{cite web | first1=Ivan|last1=Levingston|first2=David|last2=Sheppard|first3=Andrew|last3=England|title=Abu Dhabi oil giant builds internal 'investment bank' to chase $50bn in global deals | website=Financial Times | date=2023-08-09 | url=https://www.ft.com/content/f9f2676b-db78-4e7c-88d6-22e32c849687 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Сұлтан сондай-ақ БАӘ-нің Дубай қаласында өткен COP28 климат конференциясына төрағалық етті. Ол және БАӘ [[Гринвошинг]]ке байланысты сынға ұшырады.<ref>{{cite news |last=Gatten |first=Emma |date=2023-11-30 |title=UAE's Cop28 has 'biggest carbon footprint' of any climate summit |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/30/uae-cop-has-biggest-carbon-footprint-of-any-climate-summit/ |issn=0307-1235 |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Volcovici |first=Valerie |date=2023-12-04 |title=Al Gore slams COP28 climate summit host UAE, says its emissions soared |website= Reuters.com |url=https://www.reuters.com/business/environment/al-gore-slams-cop28-climate-summit-host-uae-says-its-emissions-soared-2023-12-03/ |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Stockton |first=Ben |date=2023-05-30 |title=Cop28 president's team accused of Wikipedia 'greenwashing' |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/may/30/cop28-president-team-accused-of-wikipedia-greenwashing-sultan-al-jaber |issn=0261-3077 |access-date= 2023-12-08}}</ref> Саммит аяқталғаннан кейін әл-Жабер ADNOC компаниясының мұнай саласына инвестиция салуды жалғастыратынын мәлімдеді.<ref name="Harvey 2023 z148">{{cite web |last=Harvey |first=Fiona |author-link=Fiona Harvey |date=2023-12-15 |title=Cop28 president says his firm will keep investing in oil |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/dec/15/cop28-president-sultan-al-jaber-says-his-firm-will-keep-investing-in-oil |website=The Guardian |access-date= 2023-12-15}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6v84qw6nsmk5xul00xqrznqoacgkyjb 3686589 3686587 2026-10-26T10:41:51Z 1nter pares 146705 /* Сұлтан Ахмед әл-Жабер */ 3686589 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Басшылық және корпоративтік басқару == [[Сурет:Sultan Al Jaber.jpg|thumb|upright=1.0|ADNOC тобының бас директоры және бас атқарушы директоры [[Сұлтан әл-Жабер]].]] === Сұлтан Ахмед әл-Жабер === {{Толық мақала|Сұлтан әл-Жабер}} Сұлтан Ахмед әл-Жабер — [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ-нің]] өнеркәсіп және озық технологиялар министрі,<ref>{{cite web|last=John|first=Issac|title=Al Jaber calls for concerted efforts to speed up 4IR transition|url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|website=Khaleej Times|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116052830/https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> ADNOC компаниясының бас атқарушы директоры,<ref>{{cite news|date=May 15, 2020|title=ADNOC CEO reveals 'cautious optimism' in oil markets|url=https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|website=Arabian Business|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073009/https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> БАӘ-нің климаттың өзгеруі жөніндегі арнайы өкілі<ref name="U.S. 2020 b739">{{cite web | title=UAE cabinet approves new cybersecurity body, climate change envoy | website= Reuters.com | date=2020-11-29 | url=https://www.reuters.com/article/emirates-politics-cabinet-idINS8N2GL02G |access-date= 2023-08-17}}</ref> және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі жөніндегі 2023 жылғы конференциясы|COP28 климат саммитінің]] төрағасы болды.<ref name="McGrath 2023 k309">{{cite web | last=McGrath | first=Matt | title=Climate change: UAE names oil chief to lead COP28 talks | website=BBC News | date=2023-01-12 | url=https://www.bbc.com/news/science-environment-64240206 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Әл-Жабердің басшылығымен ADNOC жаңартылатын энергия көздері мен көміртекті ұстап қалу технологияларына инвестиция салды,<ref>{{cite news |last=Wang |first=Herman |date=26 October 2021 |title=ADNOC aims to decarbonize operations with solar, nuclear power supply deal |publisher=S&P Global |url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/energy-transition/102621-adnoc-aims-to-decarbonize-operations-with-solar-nuclear-power-supply-deal |access-date= }}</ref><ref>{{cite news |last=Pike |first=Christopher |date=22 December 2021 |title=UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint |work= Reuters.com |url= https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/ |access-date= }}</ref> алайда саладағы жалпы үрдістерге қарамастан, көмірсутек бизнесін де кеңейтіп, оған жаңартылатын энергетикаға қарағанда көбірек инвестиция бағыттады.<ref name="Financial Times 2021 x863">{{cite web | first1=Anjli|last1=Raval|first2=Simeon|last2=Kerr| title=Adnoc defies retreat from oil with push to pump up output | website=Financial Times | date=2021-01-18 | url=https://www.ft.com/content/b13efad3-f494-46a8-842c-ccf7124ad43d |access-date= 2023-08-17}}</ref><ref name="Financial Times 2023 m248">{{cite web | first1=Ivan|last1=Levingston|first2=David|last2=Sheppard|first3=Andrew|last3=England|title=Abu Dhabi oil giant builds internal 'investment bank' to chase $50bn in global deals | website=Financial Times | date=2023-08-09 | url=https://www.ft.com/content/f9f2676b-db78-4e7c-88d6-22e32c849687 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Сұлтан сондай-ақ БАӘ-нің Дубай қаласында өткен COP28 климат конференциясына төрағалық етті. Ол және БАӘ [[Гринвошинг]]ке байланысты сынға ұшырады.<ref>{{cite news |last=Gatten |first=Emma |date=2023-11-30 |title=UAE's Cop28 has 'biggest carbon footprint' of any climate summit |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/30/uae-cop-has-biggest-carbon-footprint-of-any-climate-summit/ |issn=0307-1235 |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Volcovici |first=Valerie |date=2023-12-04 |title=Al Gore slams COP28 climate summit host UAE, says its emissions soared |website= Reuters.com |url=https://www.reuters.com/business/environment/al-gore-slams-cop28-climate-summit-host-uae-says-its-emissions-soared-2023-12-03/ |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Stockton |first=Ben |date=2023-05-30 |title=Cop28 president's team accused of Wikipedia 'greenwashing' |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/may/30/cop28-president-team-accused-of-wikipedia-greenwashing-sultan-al-jaber |issn=0261-3077 |access-date= 2023-12-08}}</ref> Саммит аяқталғаннан кейін әл-Жабер ADNOC компаниясының мұнай саласына инвестиция салуды жалғастыратынын мәлімдеді.<ref name="Harvey 2023 z148">{{cite web |last=Harvey |first=Fiona |author-link=Fiona Harvey |date=2023-12-15 |title=Cop28 president says his firm will keep investing in oil |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/dec/15/cop28-president-sultan-al-jaber-says-his-firm-will-keep-investing-in-oil |website=The Guardian |access-date= 2023-12-15}}</ref> === Жоғарғы мұнай кеңесі === {{Толық мақала|Жоғарғы мұнай кеңесі}} [[Жоғарғы мұнай кеңесі]] — [[Әбу-Даби]]дегі мұнай, газ және осы салаларға байланысты қызметті басқаратын жоғары орган. Кеңес 1988 жылы құрылған. Оның міндетіне Әбу-Даби мен Біріккен Араб Әмірліктерінде жұмыс істейтін барлық мұнай-газ компанияларының қызметін қадағалау кіреді. Сонымен қатар кеңес ADNOC компаниясының [[директорлар кеңесі]] қызметін атқарады.<ref>{{cite web|title=Supreme Petroleum Council Approval in Abu Dhabi, SPC Approval in Abu Dhabi|url=https://www.propartnergroup.com/locations/abu-dhabi/supreme-petroleum-council-approval/|website= propartnergroup.com|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203235129/https://www.propartnergroup.com/locations/abu-dhabi/supreme-petroleum-council-approval|url-status=live |access-date= December 28, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l671fkjfzfl4w3i3x2poaitg3u5kbri 3686610 3686589 2026-10-26T11:04:22Z 1nter pares 146705 3686610 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Абу-Даби ұлттық мұнай компаниясы<br>شركة بترول أبو ظبي الوطنية |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = |биржадағы листингі = |қызметі = |құрылды = [[1971 жыл|1971]] |құрушы = [[Зайд ибн Сұлтан Әл Нахаян]] |орналасуы = [[Абу-Даби]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]] |басты адамдары = [[Мұхаммед ибн Зайд Әл Нахаян]] <small>(төрағасы)</small><br>[[Сұлтан Ахмед әл-Джабер]] <small>(бас директоры және бас атқарушы директоры)</small> |саласы = [[Мұнай өнеркәсібі]] |өнімі = [[Мұнай]]<br>Мұнай өнімдері<br>[[Табиғи газ]]<br>[[Мұнай-химия]] өнімдері |меншікті капиталы = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |активтер = |капитализация = |қызметкерлер саны = 207 356 (2015)<ref>{{cite news|title=Abu Dhabi's ADNOC cutting 5,000 jobs – MEED|url=https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD| website= [[Reuters]].com| archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171320/https://www.reuters.com/article/emirates-oil/abu-dhabis-adnoc-cutting-5000-jobs-meed-idUSL5N18C0DD|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = https://www.adnoc.ae/ |Ортаққор = }} '''Abu Dhabi National Oil Company''' ({{lang-ar|شركة بترول أبو ظبي الوطنية}}), қысқаша '''ADNOC''' — Біріккен Араб Әмірліктерінің [[Әбу-Даби]] әмірлігіне тиесілі мемлекеттік [[Мұнай өнеркәсібі|мұнай компаниясы]]. Мұнай өндіру көлемі бойынша әлемдегі 12-ші ірі мұнай компаниясы болып саналады.<ref>{{cite web|title=Adnoc among top 10 oil and gas firms worldwide, new ranking finds|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|website= [[The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=January 5, 2019|archive-date=May 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521152619/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-among-top-10-oil-and-gas-firms-worldwide-new-ranking-finds-1.809473|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының шикі мұнай өндіру қуаты тәулігіне 4,85 миллион баррельді құрады. Компания бұл көрсеткішті 2027 жылға қарай тәулігіне 5 миллион баррельге дейін арттыруды жоспарлады.<ref>{{Cite web |title=UAE's ADNOC ups crude production capacity to 4.85 million b/d |url=https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115033745/https://www.spglobal.com/energy/en/news-research/latest-news/crude-oil/050224-uaes-adnoc-ups-crude-production-capacity-to-485-million-bd |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-09-05 |website=S&P Global Energy |language=en}}</ref> ADNOC — Біріккен Араб Әмірліктеріндегі ең ірі мұнай компаниясы.<ref name="Million">{{cite web | url=http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | title=UAE Approves ADNOC Plan to Raise Oil Output to 3.5M BPD by 2018 |website= oilprice.com | archive-date=December 12, 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20161212175207/http://oilprice.com/Latest-Energy-News/World-News/UAE-Approves-ADNOC-Plan-To-Raise-Oil-Output-To-35M-Bpd-By-2018.html | url-status=live |access-date= December 5, 2016}}</ref><ref name=":0">{{cite web|last=Jessy|first=Raggie|date=December 1, 2019|title=Agong visits UAE's largest oil company in Abu Dhabi|url=https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|website=The Third Force|archive-date=December 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225041904/https://www.thethirdforce.net/agong-uaes-largest-oil-company-in-abu-dhabi/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Who We Are|url=https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=June 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613174111/https://www.adnoc.ae/en/about-us/who-we-are|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 1990 жылдары ADNOC компаниясының мұнай өндіру көлемі айтарлықтай өзгермей, тәулігіне шамамен 2,5 миллион баррель деңгейінде сақталды. 2008 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 2,9 миллион баррельге жетті. Компания қызметі туралы ақпаратты көпшілікке жария етпейтін ұйым ретінде сипатталғандықтан, оның қаржылық көрсеткіштерін бағалау қиын болғанымен, ADNOC тиімді жұмыс істейтін және басқару жүйесі жақсы ұйымдастырылған компания ретінде де бағаланды.<ref>{{citation |last1=Rai |first1=Varun |chapter=Awakening giant: strategy and performance of the Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) |year=2011 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |title=Oil and Governance: State-Owned Enterprises and the World Energy Supply |pages=478–514 |editor-last=Victor |editor-first=David G. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-78405-7 |last2=Victor |first2=David G. |editor2-last=Hults |editor2-first=David R. |editor3-last=Thurber |editor3-first=Mark C. |archive-date=June 11, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611173041/https://www.cambridge.org/core/books/oil-and-governance/awakening-giant-strategy-and-performance-of-the-abu-dhabi-national-oil-company-adnoc/B6C470576A2FFDED70B60267FCD41673 |url-status=live |access-date= October 16, 2021}}</ref> ADNOC — климаттың өзгеруіне байланысты мұнай өндіру көлемін қысқарту жөніндегі қысым күшейіп жатқан жағдайда өндірісті ұлғайтуға қомақты инвестиция салып отырған әлемдегі санаулы мұнай компанияларының бірі.<ref>{{cite news |last=Reed |first=Stanley |date=2021-10-30 |title=A Major Persian Gulf Oil Producer Tries to Burnish Its Climate Credentials |work= [[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |issn=0362-4331 |archive-date=October 31, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031140751/https://www.nytimes.com/2021/10/30/business/uae-net-zero-cop26.html |url-status=live |access-date= 2021-10-31}}</ref> 2024 жылы ADNOC компаниясының мұнай өнімдерінен бөлінген көмірқышқыл газының (CO<sub>2</sub>) шығарындылары 564 миллион тоннаны құрады. Бұл әлемдегі жалпы CO<sub>2</sub> шығарындыларының 1,46%-ына тең болды.<ref>{{cite web |last=InfluenceMap |title=Carbon Majors: 2024 Data Update |url=https://carbonmajors.org/briefing/Carbon-Majors-2024-Data-Update-35466 |website=carbonmajors.org |access-date= 2026-05-19}}</ref> == Тарихы == 2019 жылғы қарашада ADNOC Әбу-Даби әмірлігінің [[Мұнай жөніндегі жоғарғы кеңес]]інен өзінің негізгі мұнай сұрыпы — Murban шикі мұнайын халықаралық биржада фьючерстік келісімшарттар түрінде саудаға шығаруға рұқсат алды. Murban — жоғары бағаланатын шикі мұнай сұрыпы. Оның үлесіне Біріккен Араб Әмірліктерінде тәулігіне өндірілетін шамамен 3 миллион баррель мұнайдың жартысына жуығы тиесілі.<ref>{{cite web|date=November 4, 2019|title=ADNOC gets go-ahead for Murban futures and major boost in oil/gas reserves {{!}} S&P Global Platts|url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|website= spglobal.com|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116082500/https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/oil/110419-adnoc-gets-go-ahead-for-murban-futures-and-major-boost-in-oil-gas-reserves|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2020 жылғы шілдеде ADNOC пен [[Abu Dhabi Developmental Holding Company]] (ADQ) жоспарланған Ruwais Derivatives Park кешеніндегі химия өнеркәсібі жобаларына инвестиция салу мақсатында бірлескен кәсіпорын құрды. Кәсіпорындағы үлестің 60%-ы ADNOC компаниясына, ал 40%-ы ADQ компаниясына тиесілі болады.<ref>{{cite news|date=July 22, 2020|title=UAE's ADNOC and ADQ form JV to invest in chemical projects| website=Reuters.com |url= https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|archive-date=July 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724183949/https://www.reuters.com/article/us-emirates-adnoc-adq-idUSKCN24N0ST|url-status=live |access-date= December 13, 2020}}</ref> 2021 жылғы желтоқсанда ADNOC пен Abu Dhabi National Energy Company PJSC ([[TAQA]]) компаниялары ADNOC-тың теңіздегі мұнай-газ өндіру жұмыстарының көміртек ізін 30%-дан астамға азайтуға бағытталған, құны 3,6 миллиард АҚШ долларын құрайтын жобаны жариялады.<ref>{{cite news| url = https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| title = UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint| website= Reuters.com| date = December 22, 2021| archive-date = December 24, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211224062647/https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/| url-status = live |access-date= December 24, 2021}}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда ADNOC компаниясының [[Аустрия]]дағы мұнай, газ және мұнай-химия салаларында кешенді қызмет атқаратын [[OMV]] компаниясының 24,9% үлесін сатып алғаны жарияланды.<ref>{{cite web |title=ADNOC to acquire 24.9% stake in Austrian oil and gas company OMV |date=December 22, 2022 |url=https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |website= nsenergybusiness.com |archive-date=December 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222130407/https://www.nsenergybusiness.com/news/adnoc-to-acquire-24-9-stake-in-austrian-oil-and-gas-company-omv/ |url-status=live |access-date= 2022-12-22}}</ref> 2023 жылы ADNOC Хайл және Гаша теңіз кен орындарын игеру жобасы аясында инженерлік жобалау, жабдықтарды сатып алу және құрылыс жұмыстарын жүргізуге (EPC) жалпы құны 17 миллиард АҚШ долларын құрайтын келісімшарттар жасасты.<ref>{{cite web |date=2023-05-10 |title=UAE's ADNOC Awards $17 Billion of Contracts for Gas Project, Including Subsea Pipelines |url=https://pgjonline.com/news/2023/october/uaes-adnoc-awards-17-billion-of-contracts-for-gas-project-including-subsea-pipelines |website= pgjonline.com| publisher= |access-date= 2026-07-01}}</ref><ref>{{cite web |last= |first= |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts for Hail and Ghasha gas project |url=https://gulfnews.com/business/energy/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-for-hail-and-ghasha-gas-project-1.98553080 |website=Gulf News |access-date= 2026-07-01}}</ref> Келісімшарттардың бірі National Petroleum Company мен Saipem S.p.A. компаниялары құрған бірлескен кәсіпорынмен, ал екіншісі Technimont S.p.A. компаниясымен жасалды.<ref>{{cite web |date=2023-10-05 |title=ADNOC awards $17 billion in contracts to develop offshore natural gas fields with zero CO2 emissions |url=https://www.worldoil.com/news/2023/10/5/adnoc-awards-17-billion-in-contracts-to-develop-offshore-natural-gas-fields-with-zero-co2-emissions/ |website= worldoil.com |access-date= 2026-07-01}}</ref> 2023 жылғы желтоқсанда ADNOC аммиак пен карбамид өндіретін Fertiglobe компаниясындағы OCI компаниясына тиесілі барлық үлесті 3,62 миллиард АҚШ долларына сатып алу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web |date=2023-12-17 |title=Abu Dhabi's ADNOC acquires stake for $3.6b |url=https://tribune.com.pk/story/2450249/abu-dhabis-adnoc-acquires-stake-for-36b |website= [[The Express Tribune]] |access-date= 2023-12-19}}</ref> 2024 жылғы қазанда ADNOC [[Германия]]ның [[Covestro]] химия компаниясын 16,3 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{cite web |title=ADNOC to buy Covestro for $16.3 billion |url=https://cen.acs.org/business/mergers-&-acquisitions/ADNOC-buy-Covestro-163-billion/102/web/2024/10 |website= [[Chemical & Engineering News]] |access-date= 2025-05-09}}</ref> 2025 жылғы шілдеде Еуропалық комиссия мәміленің Біріккен Араб Әмірліктері үкіметі тарапынан қаржылық қолдауды немесе субсидияларды қамтитынын және олардың Еуропалық Одақтың ішкі нарығындағы бәсекелестікке кері әсер етуі мүмкін екенін анықтау мақсатында тергеу бастады. ADNOC компаниясының Covestro-ны сатып алу мәмілесіндегі компанияны бағалау құны мен келісім шарттары мемлекеттік субсидия алмайтын инвесторлар үшін әділетсіз болуы мүмкін деген алаңдаушылықтар туындады.<ref>{{cite web |title=EU Launches Investigation Into Adnoc's $13.7 Billion Acquisition of Covestro |url=https://www.wsj.com/business/deals/eu-launches-investigation-into-adnocs-13-7-billion-acquisition-of-covestro-450eb11b |date=2025-07-28 |website=[[The Wall Street Journal]] |access-date= 2025-08-12}}</ref><ref>{{cite web |title=Commission opens in-depth foreign subsidies investigation into ADNOC's acquisition of Covestro |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_1894 |date=2025-07-28 |website= ec.europa.eu| publisher= [[European Commission]] |access-date= 2025-08-12}}</ref> Тергеу Еуропалық комиссия 2025 жылғы мамырда компаниялардың бірігуін қараудың стандартты рәсімі аясында мәмілені мақұлдағаннан кейін басталды.<ref>{{cite web |title=Commission clears acquisition of Covestro by ADNOC |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_25_1202 |date=2025-05-13 |website= ec.europa.eu| publisher= European Commission |access-date= 2025-08-12}}</ref> 2026 жылғы шілдеде ADNOC [[Оңтүстік Африка Республикасы]]ның жанармай сатумен айналысатын [[Shell South Africa]] компаниясын оның бас компаниясы [[Shell plc]]-ден толық сатып алу туралы келісімге қол қойды. Құны шамамен 16 миллиард рандты (1 миллиард АҚШ доллары) құрайтын мәмілені 2027 жылы аяқтау жоспарланды. ADNOC мәміле аяқталғаннан кейін Shell South Africa компаниясының 28% үлесін Оңтүстік Африкадағы экономикалық мүмкіндіктерді кеңейту бағдарламасына қатысатын жергілікті серіктеске және қызметкерлерге акция сатып алу опционын беру бағдарламасына (ESOP) сатуға келісті. Сонымен қатар ADNOC Оңтүстік Африкадағы жанармай құю станциялары мен жағармай материалдары саласындағы қызметінде Shell брендін пайдалануды жалғастыру үшін ұзақ мерзімді лицензиялық келісімге қол қойғанын растады.<ref name= "Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/business/adnoc-to-buy-shell-fuel-stations-south-africa/ |title= Here’s what the $1bn deal to sell Shell fuel stations in SA to Abu Dhabi company means |first= Tshehla Cornelius |last= Koteli |website= [[The Citizen (South African newspaper)|The Citizen]] |date= 7 July 2026 |access-date= 7 July 2026}}</ref> == Қызметі == 2019 жылғы қарашадағы жағдай бойынша, Біріккен Араб Әмірліктерінің дәлелденген мұнай қоры 105 миллиард баррельді құрап, бұл көрсеткіш бойынша ел әлемде алтыншы орында болды.<ref>{{cite web|title=7 billion barrels of oil found in new Abu Dhabi reserves, UAE in sixth position in global oil reserves|url=https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|website= Gulf News |date=November 4, 2019 |archive-date=October 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022202719/https://gulfnews.com/business/energy/7-billion-barrels-of-oil-found-in-new-abu-dhabi-reserves-uae-in-sixth-position-in-global-oil-reserves-1.67603727|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> Бұл қорлардың басым бөлігі [[Әбу-Даби]] әмірлігінде орналасқан.<ref>{{cite web |url= https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |title= Country Analysis Brief: United Arab Emirates |website= eia.gov |publisher= [[Energy Information Administration]] |place= US |archive-url= https://web.archive.org/web/20190511193259/https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/United_Arab_Emirates/uae.pdf |archive-date= May 11, 2019 |url-status= dead |access-date= }}</ref> ADNOC мұнай-газ қорлары мен өндіру көлемі бойынша әлемдегі ең ірі энергетикалық компаниялардың бірі болып табылады. Компанияның мұнай-газ өнеркәсібіндегі [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі барлау және өндіру|барлау және өндіру]], [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі тасымалдау және сақтау|тасымалдау және сақтау]], сондай-ақ [[Мұнай-газ өнеркәсібіндегі өңдеу және өткізу|өңдеу және өткізу]] кезеңдерінде қызмет ететін 16 еншілес кәсіпорны бар.<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|title=Adnoc puts almost all of its subsidiaries under single unified brand|work= The National|archive-date=January 22, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072229/https://www.thenational.ae/business/energy/adnoc-puts-almost-all-of-its-subsidiaries-under-single-unified-brand-1.667315|url-status=live |access-date= January 21, 2018}}</ref> ADNOC құрлықтағы және теңіздегі газ кен орындарын игереді. Компания [[Мұнай өңдеу зауыты|екі мұнай өңдеу зауытын]] — [[Рувайс мұнай өңдеу зауыты|Рувайс]] пен Умм-ән-Нарды басқарады. ADNOC [[Табиғи газ|табиғи газды]] [[Сұйытылған табиғи газ|сұйытылған табиғи газ]] (СТГ) түрінде экспорттайды. Сонымен қатар компания жергілікті электр және сумен жабдықтау кәсіпорындарын, ел ішіндегі басқа да өнеркәсіп салаларын, соның ішінде [[Мұнай-химия өнеркәсібі|мұнай-химия]] зауыттарын табиғи газбен қамтамасыз етеді, сондай-ақ газды кен орындарындағы қабаттарға қайта айдау үшін өндіреді.<ref>{{cite web|title=Exploration and Production| url= https://www.adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202090627/https://adnoc.ae/en/our-business/exploration-and-production|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Marketing & Distribution|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution |website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=December 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201202083107/https://adnoc.ae/en/our-business/marketing-and-distribution|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref><ref>{{cite web| title= Processing, Refining and Chemicals|url=https://www.adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining|website= adnoc.ae| publisher= Abu Dhabi National Oil Company| archive-date=August 10, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200810054643/https://adnoc.ae/en/our-business/processing-and-refining/|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> 2026 жылғы мамырда ADNOC Ормуз бұғазын айналып өту мақсатында [[Фуджайра порты]] арқылы мұнай экспорттау қуатын екі есеге арттыруды көздейтін Батыс-Шығыс мұнай құбыры жобасын жеделдететінін жариялады. Кеңейтілген мұнай құбырын 2027 жылы пайдалануға беру жоспарланып отыр.<ref>{{cite news |title=UAE to accelerate oil pipeline project to bypass Hormuz |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/15/uae-to-accelerate-oil-pipeline-project-to-bypass-hormuz |work= [[Al Jazeera]] |date=15 May 2026 |access-date= 3 June 2026}}</ref> === Тікелей шетелдік инвестициялар === 2019 жылы АҚШ-тың активтерді басқарушы [[BlackRock]] және [[Kohlberg Kravis Roberts|KKR]] компаниялары, сондай-ақ Италияның [[Eni]] инвестициялық компаниясы ADNOC-қа ірі көлемде инвестиция салды. Америкалық компаниялар ADNOC-тың мұнай-газ құбырлары активтерінің шамамен 40% үлесін 4 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды, ал Eni SpA Abu Dhabi Oil Refining Company компаниясының 20% үлесін 3 миллиард АҚШ долларынан астам сомаға иеленді.<ref>{{cite web| last= Abbas |first= Waheed| title=UAE becomes largest FDI recipient in the Middle East|url=https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east| website= [[Khaleej Times]]|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716035655/https://www.khaleejtimes.com/business/economy/uae-becomes-largest-fdi-recipient-in-the-middle-east|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> [[Аустрия]]ның [[OMV]] компаниясы да Eni-мен серіктестік аясында ADNOC-тың мұнай өңдеу бизнесіндегі шамамен 15% үлесті 2,8 миллиард АҚШ долларына жуық сомаға сатып алды.<ref name= attracts>{{cite news |url= https://sg.finance.yahoo.com/news/factbox-abu-dhabis-adnoc-attracts-105324159.html |title= Factbox: Abu Dhabi's ADNOC attracts billions from foreign investors |work= sg.finance.yahoo.com |publisher= Yahoo! Finance |agency= Reuters |date= 2020-01-15 |url-status= live |access-date= 2026-08-07}}</ref><ref>{{cite web|title=Adnoc closes refining deal with Eni and OMV and establishes trading joint venture| url= https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|website=The National|date=July 31, 2019|archive-date=November 24, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201124121102/https://www.thenationalnews.com/business/energy/adnoc-closes-refining-deal-with-eni-and-omv-and-establishes-trading-joint-venture-1.892947|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> 2025 жылы KKR ADNOC Gas Pipeline Assets еншілес кәсіпорнының миноритарлық үлесін сатып алып, ADNOC-қа салған инвестицияларын ұлғайтты.<ref>{{cite web |title=KKR expands Middle East footprint with ADNOC gas pipeline investment |website= [[CNBC]].com |date=1 October 2025 |url=https://www.cnbc.com/2025/10/01/kkr-adnoc-middle-east-investment-gas-pipeline-.html |access-date= }}</ref> 2019 жылғы мамырда Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры [[GIC (Сингапурдың мемлекеттік инвестициялық қоры)|GIC]] ADNOC-пен мәмілені аяқтап, компанияның құбыр инфрақұрылымындағы 6% үлесін иеленді. Мәміленің құны 600 миллион АҚШ долларын құрады.<ref name= attracts /><ref>{{cite news|date=September 4, 2019|title=UAE's ADNOC signs $600 million agreement with Singapore's GIC| website= Reuters.com| url=https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|archive-date=September 24, 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190924143436/https://www.reuters.com/article/us-adnoc-gic-infrastructure-idUSKCN1VP0M6|url-status=live |access-date= December 20, 2020}}</ref> === Бас кеңсесі === [[ADNOC бас кеңсесі]] — Әбу-Даби қаласында орналасқан зәулім кеңсе ғимараттарының кешені.<ref>{{cite web|url= http://skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763/|title= ADNOC Headquarters| work= skyscrapercenter.com |publisher= [[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-date= January 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150102232137/http://www.skyscrapercenter.com/building/adnoc-headquarters/8763|url-status= live |access-date= March 31, 2013}}</ref> Ғимаратта [[Энергияны тиімді пайдалану|энергия тиімділігін]] арттыруға және [[Орнықты инженерия|орнықты инженерияға]] бағытталған технологиялар, соның ішінде [[Қос қабатты қасбет|қос қабатты қасбет]], фотоэлектрлік әйнектеу және сыртқы жарықдиодты жарықтандыру жүйесі қолданылған. HOK компаниясы жобалаған және 2001 жылы ашылған кешеннің құрамына 65-тен астам қабаты бар кеңсе мұнарасы, жағалау клубы, дағдарысты басқару орталығы, тарихи мұра мұражайы және басқа да қосалқы нысандар кіреді.<ref>{{cite web|url= http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|title= Double Facade Study - Thesis|archive-date= March 5, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160305041856/http://bspace.buid.ac.ae/bitstream/1234/145/3/20%20Thesis%20Body.pdf|url-status= live |access-date= November 3, 2015}}</ref> === Әбу-Даби марафоны === ADNOC жыл сайын желтоқсан айының ортасында өткізілетін ADNOC [[Әбу-Даби марафоны]]ның титулдық демеушісі болып табылады. Марафон әдетте Әбу-Даби қаласындағы әйгілі Корниш жолында орналасқан ADNOC тобының бас кеңсесінен басталып, сол жерде аяқталады. == Басшылық және корпоративтік басқару == [[Сурет:Sultan Al Jaber.jpg|thumb|upright=1.0|ADNOC тобының бас директоры және бас атқарушы директоры [[Сұлтан әл-Жабер]].]] === Сұлтан Ахмед әл-Жабер === {{Толық мақала|Сұлтан әл-Жабер}} Сұлтан Ахмед әл-Жабер — [[Біріккен Араб Әмірліктері|БАӘ-нің]] өнеркәсіп және озық технологиялар министрі,<ref>{{cite web|last=John|first=Issac|title=Al Jaber calls for concerted efforts to speed up 4IR transition|url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|website=Khaleej Times|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116052830/https://www.khaleejtimes.com/business/local/al-jaber-calls-for-concerted-efforts-to-speed-up-4ir-transition|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> ADNOC компаниясының бас атқарушы директоры,<ref>{{cite news|date=May 15, 2020|title=ADNOC CEO reveals 'cautious optimism' in oil markets|url=https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|website=Arabian Business|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128073009/https://www.arabianbusiness.com/446765-adnoc-ceo-reveals-cautious-optimism-in-oil-markets|url-status=live |access-date= December 2, 2020}}</ref> БАӘ-нің климаттың өзгеруі жөніндегі арнайы өкілі<ref name="U.S. 2020 b739">{{cite web | title=UAE cabinet approves new cybersecurity body, climate change envoy | website= Reuters.com | date=2020-11-29 | url=https://www.reuters.com/article/emirates-politics-cabinet-idINS8N2GL02G |access-date= 2023-08-17}}</ref> және [[Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі жөніндегі 2023 жылғы конференциясы|COP28 климат саммитінің]] төрағасы болды.<ref name="McGrath 2023 k309">{{cite web | last=McGrath | first=Matt | title=Climate change: UAE names oil chief to lead COP28 talks | website=BBC News | date=2023-01-12 | url=https://www.bbc.com/news/science-environment-64240206 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Әл-Жабердің басшылығымен ADNOC жаңартылатын энергия көздері мен көміртекті ұстап қалу технологияларына инвестиция салды,<ref>{{cite news |last=Wang |first=Herman |date=26 October 2021 |title=ADNOC aims to decarbonize operations with solar, nuclear power supply deal |publisher=S&P Global |url=https://www.spglobal.com/platts/en/market-insights/latest-news/energy-transition/102621-adnoc-aims-to-decarbonize-operations-with-solar-nuclear-power-supply-deal |access-date= }}</ref><ref>{{cite news |last=Pike |first=Christopher |date=22 December 2021 |title=UAE's ADNOC, TAQA in $3.6 bln project to slash offshore carbon footprint |work= Reuters.com |url= https://www.reuters.com/world/middle-east/uaes-adnoc-taqa-36-bln-project-slash-offshore-carbon-footprint-2021-12-22/ |access-date= }}</ref> алайда саладағы жалпы үрдістерге қарамастан, көмірсутек бизнесін де кеңейтіп, оған жаңартылатын энергетикаға қарағанда көбірек инвестиция бағыттады.<ref name="Financial Times 2021 x863">{{cite web | first1=Anjli|last1=Raval|first2=Simeon|last2=Kerr| title=Adnoc defies retreat from oil with push to pump up output | website=Financial Times | date=2021-01-18 | url=https://www.ft.com/content/b13efad3-f494-46a8-842c-ccf7124ad43d |access-date= 2023-08-17}}</ref><ref name="Financial Times 2023 m248">{{cite web | first1=Ivan|last1=Levingston|first2=David|last2=Sheppard|first3=Andrew|last3=England|title=Abu Dhabi oil giant builds internal 'investment bank' to chase $50bn in global deals | website=Financial Times | date=2023-08-09 | url=https://www.ft.com/content/f9f2676b-db78-4e7c-88d6-22e32c849687 |access-date= 2023-08-17}}</ref> Сұлтан сондай-ақ БАӘ-нің Дубай қаласында өткен COP28 климат конференциясына төрағалық етті. Ол және БАӘ [[Гринвошинг]]ке байланысты сынға ұшырады.<ref>{{cite news |last=Gatten |first=Emma |date=2023-11-30 |title=UAE's Cop28 has 'biggest carbon footprint' of any climate summit |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/30/uae-cop-has-biggest-carbon-footprint-of-any-climate-summit/ |issn=0307-1235 |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Volcovici |first=Valerie |date=2023-12-04 |title=Al Gore slams COP28 climate summit host UAE, says its emissions soared |website= Reuters.com |url=https://www.reuters.com/business/environment/al-gore-slams-cop28-climate-summit-host-uae-says-its-emissions-soared-2023-12-03/ |access-date= 2023-12-08}}</ref><ref>{{cite news |last=Stockton |first=Ben |date=2023-05-30 |title=Cop28 president's team accused of Wikipedia 'greenwashing' |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/may/30/cop28-president-team-accused-of-wikipedia-greenwashing-sultan-al-jaber |issn=0261-3077 |access-date= 2023-12-08}}</ref> Саммит аяқталғаннан кейін әл-Жабер ADNOC компаниясының мұнай саласына инвестиция салуды жалғастыратынын мәлімдеді.<ref name="Harvey 2023 z148">{{cite web |last=Harvey |first=Fiona |author-link=Fiona Harvey |date=2023-12-15 |title=Cop28 president says his firm will keep investing in oil |url=https://www.theguardian.com/environment/2023/dec/15/cop28-president-sultan-al-jaber-says-his-firm-will-keep-investing-in-oil |website=The Guardian |access-date= 2023-12-15}}</ref> === Жоғарғы мұнай кеңесі === {{Толық мақала|Жоғарғы мұнай кеңесі}} [[Жоғарғы мұнай кеңесі]] — [[Әбу-Даби]]дегі мұнай, газ және осы салаларға байланысты қызметті басқаратын жоғары орган. Кеңес 1988 жылы құрылған. Оның міндетіне Әбу-Даби мен Біріккен Араб Әмірліктерінде жұмыс істейтін барлық мұнай-газ компанияларының қызметін қадағалау кіреді. Сонымен қатар кеңес ADNOC компаниясының [[директорлар кеңесі]] қызметін атқарады.<ref>{{cite web|title=Supreme Petroleum Council Approval in Abu Dhabi, SPC Approval in Abu Dhabi|url=https://www.propartnergroup.com/locations/abu-dhabi/supreme-petroleum-council-approval/|website= propartnergroup.com|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203235129/https://www.propartnergroup.com/locations/abu-dhabi/supreme-petroleum-council-approval|url-status=live |access-date= December 28, 2020}}</ref> == Операциялық компаниялар == ADNOC барлау және өндіру, өңдеу және мұнай айыру, маркетинг және тарату сияқты әртүрлі қызметтерді жүзеге асыратын көптеген компанияларды басқарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i08xhe15c69s06oq2va1esq1lybgks7 Қатысушы талқылауы:Mekenbay Mussa 3 789185 3686411 2026-10-25T19:29:09Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686411 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Mekenbay Mussa}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 00:29, 2026 ж. қазанның 26 (+05) hc7b4ayz6c9r57w400xqllidwa7blnh Қатысушы талқылауы:Tolebicelic 3 789186 3686416 2026-10-25T22:56:30Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686416 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Tolebicelic}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 03:56, 2026 ж. қазанның 26 (+05) dqgjylt9ku5aegnqpu096277ipch148 Друскининкай 0 789187 3686434 2026-10-26T05:45:54Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 3686434 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] gslsctfyodxhtvalktptndm0vw1l4dv 3686435 3686434 2026-10-26T05:46:37Z Мағыпар 100137 үлгі 3686435 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] r7hxdpyuve7qnb6a0xz8zs8likumyi5 3686437 3686435 2026-10-26T05:48:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686437 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] nqpb0hvsrb88c91gryi093fm3txmbb7 3686453 3686437 2026-10-26T06:54:12Z Мағыпар 100137 3686453 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр. == Географиялық орналасуы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 3dqp80bvkxc8lo6zolzn48at468x4mo 3686455 3686453 2026-10-26T06:55:18Z Мағыпар 100137 дереккөз 3686455 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] eq203skz7y9owcq5eyl85r8c0cyjgcu 3686459 3686455 2026-10-26T06:58:29Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3686459 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 14j0whnwxxw02pfry1l4dsug9tjmete 3686463 3686459 2026-10-26T07:01:20Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3686463 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] lgc0kdmxqoofr801zo5axqlvfg6a6rq 3686493 3686463 2026-10-26T07:26:30Z Мағыпар 100137 3686493 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] k1olo2gzv7w8t09v7tmlli59826fhzl 3686495 3686493 2026-10-26T07:29:15Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686495 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] n9sjeb40xgzh6ogovvweng0y1oc1v1k 3686496 3686495 2026-10-26T07:30:45Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686496 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] d96dtjqod8964vu7j4fpnha40ccs6da 3686497 3686496 2026-10-26T07:32:04Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686497 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] efc5iscob2r7oclcmsvsdoo3zf5kq7m 3686498 3686497 2026-10-26T07:33:33Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686498 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qhzpowory1zwxsopk59y4a5f01u6a46 3686499 3686498 2026-10-26T07:34:32Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686499 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8ypt48kmurw6t5ugol1hz134v644mnm 3686500 3686499 2026-10-26T07:38:35Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686500 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ttbjlr6arxjsjshdnvfal8zvj46qnev 3686501 3686500 2026-10-26T07:39:55Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3686501 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8m6qz7rcg1un2ru182no3l276nyjd8x 3686502 3686501 2026-10-26T07:49:58Z Мағыпар 100137 3686502 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] fbke95urwhf6p1pbt6acxrpxy3hftr5 3686503 3686502 2026-10-26T07:52:14Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3686503 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] q8zyrlwwwp08ej0ggdrxvimam631kbd 3686504 3686503 2026-10-26T07:55:29Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3686504 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] j3jwai0eh2vlptfw39gkmulzeg0v3zz 3686505 3686504 2026-10-26T07:58:45Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686505 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8pm2b41sadfudhrddq3pi1gdvqwn8jt 3686506 3686505 2026-10-26T08:00:48Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3686506 wikitext text/x-wiki '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] gu9z7nyp6pi8xyszemutjt54g17vp6j 3686507 3686506 2026-10-26T08:01:54Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3686507 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] bc3smlp2clo926jy4qljjsy8u5bz6nw 3686508 3686507 2026-10-26T08:02:52Z Мағыпар 100137 үлгі 3686508 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 07z6jbq0u1q4ydhd5q8mqg5sa0g49rj 3686509 3686508 2026-10-26T08:03:59Z Мағыпар 100137 үлгі 3686509 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 67q3t54yr5ynl1rdratoyvjeoiwm363 3686510 3686509 2026-10-26T08:05:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3686510 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8iszo9h1ckalujx85o5e2lu2sdqqf5p 3686511 3686510 2026-10-26T08:06:37Z Мағыпар 100137 үлгі 3686511 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] d18xdhi2y6po2l0l60ncwajhjd7x66e 3686512 3686511 2026-10-26T08:07:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3686512 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] dtzdmf10r8vvszp9ba5x41tf0oorend 3686513 3686512 2026-10-26T08:08:35Z Мағыпар 100137 үлгі 3686513 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] iczyhptfkzad2txt87af0pb29gobzz5 3686514 3686513 2026-10-26T08:09:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3686514 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 0wocddn4ilmp8hdr08kc2rkcxsmv7uy 3686515 3686514 2026-10-26T08:10:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3686515 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] selc1y28vk4g2sqop2zp2v9zceqexl2 3686516 3686515 2026-10-26T08:11:40Z Мағыпар 100137 дереккөз 3686516 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] f6ogzb782260b14pgcgj5o7u20hjmse 3686517 3686516 2026-10-26T08:13:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3686517 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1563 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1793 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 19vyrkflp14j1mazjxc6taxsnye3tem 3686518 3686517 2026-10-26T08:14:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3686518 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1563 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1793 |жер аумағы = 24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 110 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] slw0g2255dkh4k0euo3jrl7m2t8mtyc 3686519 3686518 2026-10-26T08:15:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3686519 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1563 |бұрынғы атаулары = Друскеники |статус алуы = 1793 |жер аумағы = 24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 110 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] h34dxfk5j3ny5uuaszqn7gw8wis7ded 3686520 3686519 2026-10-26T08:16:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3686520 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1563 |бұрынғы атаулары = Друскеники |статус алуы = 1793 |жер аумағы = 24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 110 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 671 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] t4vokrl78dmnm4pjck6rqocga7pj26o 3686521 3686520 2026-10-26T08:19:09Z Мағыпар 100137 сурет қою 3686521 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Друскининкай |шынайы атауы = {{lang-lt|Druskininkai}} |сурет = Druskininkai fountain.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).svg |ту = Flag of Druskininkai.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =01 |lat_sec =14 |lon_dir =E |lon_deg =23 |lon_min =58 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Алитус уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1563 |бұрынғы атаулары = Друскеники |статус алуы = 1793 |жер аумағы = 24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 110 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 16 107 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 671 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+370) 313 |пошта индексі = LT—66001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Druskininkai |сайты = |сайт тілі = }} '''Друскининкай''' ({{lang-lt|Druskininkai}}) — [[Литва]]ның оңтүстігінде орналасқан қала әрі курорт, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Друскининкай қаласының халқы 16 107 адамды құрады. Друскининкай — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 21-орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-druskininkai-11130.html?ysclid=mvotvfw28378835398|title=Население Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Друскининкай — Неман өзенінің оң жағалауында, оның Ратнича өзенімен қосылатын тұсында, [[Вильнюс]]тен 129 км, [[Каунас]]тан 128 км және [[Гродно]]дан 42 км қашықтықта орналасқан. Қала орталығының оңтүстік жағы Друсконис, Виюнеле және Мергелес Акис көлдерімен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://tropki.ru/litva/alitusskiy-uezd/druskininkay?ysclid=mvotof70l9239121565|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала атауының шығу тегі литва тіліндегі «тұз саудасымен айналысатын адам» деген мағынаны білдіретін «druskininkas» сөзінен шыққан. Мұндағы «druska» сөзі «тұз» дегенді білдіреді. Өткен ғасырларда қазіргі қала орналасқан жерде Друскеники атты елді мекен болған, ол туралы тарихи құжаттарда алғаш рет 1563 жылы айтылған.<br /> Польша королінің жеке дәрігері қалада табылған минералды бұлақтардың емдік қасиеттерін растағаннан кейін, Друскининкайға курорт мәртебесі берілді. Бұл жергілікті бұлақтардың ерекше қасиеттері XVII ғасырдың өзінде-ақ белгілі болған, сол кезде бір шаруа мен оның балалары түрлі дертке шалдыққан көптеген адамға шипа дарытып, емші ретінде елге танылған болатын. [[Сурет:Druskininkai, Lithuania.jpg|нобай|солға|300px|Қала көрінісі]] 1835 жылы профессор Фонберг патша Николай I-ге жергілікті минералды бұлақтардың емдік қасиеттері туралы баяндама ұсынды. Осыдан кейін елді мекенге қала мәртебесі берілді. Сол сәттен бастап курорт қарқынды дами бастады. 1861 жылға қарай қалада тоғыз минералды бұлақ ашылса, 1884 жылға қарай олардың саны 16-ға жетті. Қырым соғысынан кейін курортқа көптеген науқас пен жаралы адамдар жіберілді. 1857 жылы қала басшысы жеке тұрғын үйдің ішінде уақытша православиелік шіркеу ашуға шешім қабылдады. 1865 жылы оның жеке қаражаты есебінен шіркеу салынды.<br /> 1920-жылдар мен 1940-жылдардың басы аралығында қаладағы санаторийлер қайта салынып, емдеу ісінің ғылыми негізі қаланды және инфрақұрылым дамытылды. Кеңес дәуірінде мұнда 10 санаторий жұмыс істеді. 1939 жылғы 2 қарашадан 1940 жылғы 6 қарашаға дейін Друскининкай Белорус КСР-інің құрамында болды. Литва КСР-і құрылып, КСРО-ға қосылғаннан кейін, 1940 жылғы 1–2 қазанда Гродно қаласында Литва КСР-і мен Белорус КСР-і делегациялары арасында келіссөздер нәтижесінде, 1940 жылғы 6 қарашада Друскининкай курорттық қаласы және оған іргелес жатқан ауылдар Литва КСР-інің қарамағына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаладағы еврей халқын нацистер геттоға айдап кіргізіп, кейіннен түгелдей өлтірді. 1950–1955 жылдар аралығында Друскининкай қаласы Друскининкай ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1903-Druskininkai.html|title=Европа. Литва. Алитусский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қала экономикасының ең маңызды бөлігін туризм және сауықтыру қызметтерімен байланысты салалар құрайды. Қалада ойын-сауық пен спортқа арналған жақсы дамыған инфрақұрылым бар. Мұнда көптеген қонақүйлер, жаңа төрт жұлдызды кемпинг, қонақ үйлер мен демалыс үйлері, ауыл туризміне арналған 11 шаруашылық, «Сукурис» демалыс орталығы және спорт орталығы орналасқан. Сондай-ақ мұнда зергерлік бұйымдар жасалады, азық-түлік өнімдерін шағын көлемде өңдеу және басқа да өндірістік қызмет түрлері жүзеге асырылған. == Көрікті орындары == Қалада суретші әрі композитор М.К.Чюрленис атындағы мұражай, модернист суретші және мүсінші Жак Липшицтің мұражайы, Қасиетті Мария шіркеуі, «Линксма» вилласында орналасқан қалалық мұражай, Литва ормандарына арналған «Орман жаңғырығы» мұражайы, сондай-ақ Друскининкайдан 8 шақырым жердегі Грутас ауылында орналасқан мүсіндер саябағы бар. Жақын маңда Литвадағы ең ірі — Дзукия ұлттық саябағы орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%94%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D0%B9?ysclid=mvotns6xfz613275690|title=Друскининкай|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] f0cvjtyn9h42qxuswbg86efj4tzyueb Қатысушы талқылауы:Beksultan nis32 3 789188 3686438 2026-10-26T05:53:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686438 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Beksultan nis32}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 10:53, 2026 ж. қазанның 26 (+05) nwqxbu52cx8iqcbvpu4khz8sp69d4ua Қатысушы талқылауы:Ахметқали Қаби 3 789189 3686440 2026-10-26T06:07:28Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686440 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Ахметқали Қаби}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:07, 2026 ж. қазанның 26 (+05) qwrnikykcmthlj6kfuqljleawf4283t Соул 0 789190 3686441 2026-10-26T06:18:44Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы = Соул | Суреті = Ray Charles classic piano pose.jpg | Бағыт = [[Ритм-н-блюз]] | Бастаулары = [[Ритм-н-блюз]] • [[Госпел]] | Пайда болуы = 1950 жж. • [[АҚШ оңтүстігі|АҚШ оңтүстігінің штаттары]] | Расцвет = 1960–1970 жж. | Туыстас жанрлар = [[Соул-блюз]] • соу... 3686441 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Соул | Суреті = Ray Charles classic piano pose.jpg | Бағыт = [[Ритм-н-блюз]] | Бастаулары = [[Ритм-н-блюз]] • [[Госпел]] | Пайда болуы = 1950 жж. • [[АҚШ оңтүстігі|АҚШ оңтүстігінің штаттары]] | Расцвет = 1960–1970 жж. | Туыстас жанрлар = [[Соул-блюз]] • соул-джаз • [[кантри-соул]] • [[нео-соул]] | Ұқсас жанрлар = | Туынды жанрлар = [[Фанк]] • [[Диско]] • [[Заманауи ритм-н-блюз]] • [[Рок-музыка]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Соул|«Соул» санаты]] }} '''Соул''' ({{lang-en|soul music}} — сөзбе-сөз «жан музыкасы») — АҚШ-тағы [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] қауымдастықтарда 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында пайда болған [[танымал музыка]] жанры.<ref>[https://www.encyclopedia.com/media/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/soul-music "Soul Music"] - Encyclopedia.com.</ref> Тартымды ырғақ, қол соғу және еркін дене қимылдары соулдың маңызды белгілері болып табылады. Басқа сипаттамаларына жетекші және [[бэк-вокал]]дар арасындағы диалог (call and response), ерекше кернеулі вокалдық дыбыс, сондай-ақ кейде кездесетін [[импровизация]]лық қосындылар мен көмекші дыбыстар жатады.<ref name="valter">{{Cite book |title=Popmuusikast |last=[[Valter Ojakäär]] |publisher=Eesti Raamat |year=1983}}</ref> Соул музыкасы афроамерикалық бірегейлікті көрсетуімен және [[афроамерикалық мәдениет]]тің маңыздылығын атап өтуімен танымал. Соул өз бастауларын афроамерикалық [[госпел]] музыкасы мен [[ритм-н-блюз]]ден алады,<ref>[https://www.britannica.com/art/soul-music "soul music"] - Encyclopædia Britannica.</ref> және негізінен госпел, [[Ритм-н-блюз|R&B]] және [[джаз]] элементтерін біріктіреді.<ref>{{Cite web |last=Paese |first=Meagan |title=Soul Music {{!}} The History of Rock and Roll Radio Show |url=https://thehistoryofrockandroll.net/soul-music/ |access-date=2022-12-05 |language=en-US}}</ref> Бұл жанр қара нәсілді америкалықтардың өздерінің африкалық тегі туралы хабардарлығын арттыру жолындағы күрес нәтижесінде пайда болды, өйткені жаңадан оянған сана қара нәсілді болуды мақтан тұтатын музыканың туындауына әкелді.<ref>{{cite journal |last1=Maultsby |first1=Portia K. |date=September 1983 |title=Soul Music: Its Sociological and Political Significance in American Popular Culture |journal=The Journal of Popular Culture |volume=17 |issue=2 |pages=51–60 |doi=10.1111/j.0022-3840.1983.1702_51.x |id=1297350556}}</ref><ref>{{Cite book |last=Szatmary |first=David P. |title=[[Rockin' in Time]] |publisher=Pearson |year=2014 |location=New Jersey |pages=176}}</ref> Соул музыкасы билеу мен тыңдау үшін танымал болды, ал [[Motown]], [[Atlantic Records|Atlantic]] және [[Stax Records|Stax]] сияқты американдық дыбысжазба лейблдері азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде оның таралуына зор ықпал етті. Соул сонымен қатар бүкіл әлемге танымал болып, [[рок-музыка]] мен Африка музыкасына тікелей әсер етті.<ref name="Mojapelo2008">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=x-KW9f02oNMC&pg=PA1 |title=Beyond Memory: Recording the History, Moments and Memories of South African Music |last=Max Mojapelo |publisher=African Minds |year=2008 |isbn=978-1-920299-28-6 |pages=1– |access-date=September 11, 2013}}</ref> Бұл жанр 1990 жылдардың ортасында заманауи өндіріс элементтері мен [[Хип-хоп музыка|хип-хоп]] әсерлерін біріктірген [[нео-соул]] ішкі жанры арқылы қайта өркендеуді бастан өткерді.<ref>{{Cite magazine |last1=Cochrane |first1=Naima |date=2020-03-26 |title=2000: A Soul Odyssey |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/neo-soul-2000-dangelo-erykah-badu-9343438/ |access-date=2022-11-02 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> Соул музыкасы 1960 жылдары АҚШ-тың [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарттарында]] үстемдік етті, ал көптеген жазбалар АҚШ, Ұлыбритания және басқа да елдердің поп-чарттарына шықты. [[Рэй Чарльз]], [[Сэм Кук]], [[Отис Реддинг]], [[Джеймс Браун]], [[Арета Франклин]] сияқты көрнекті соул әртістері және Motown лейблі астындағы [[the Supremes]] пен [[the Temptations]] сияқты әртүрлі ұжымдар бұл жанрдың дамуына зор ықпал етті және осы кезеңде аса танымал болды.<ref>{{Cite web |title=Soul music {{!}} Definition, Songs, Artists, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/art/soul-music |access-date=2022-12-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> 1968 жылға қарай соул музыка жанры ыдырай бастады. Кейбір соул әртістері [[фанк]] музыкасына ауысса, басқа әншілер мен топтар әлдеқайда тартымды, күрделі және кей жағдайда әлеуметтік бағыттағы түрлерін дамытты 1970 жылдардың басында соул музыкасы [[психоделикалық рок]] пен [[прогрессивті рок]] сияқты басқа да жанрлардың әсерін қабылдай бастады, бұл [[психоделикалық соул]] мен [[прогрессивті соулдың]] пайда болуына әкелді. Бұл дәуірдің көрнекті соул әртістеріне [[Марвин Гэй]], [[Jackson 5]], [[Стиви Уандер]], [[Кертис Мэйфилд]], [[Исаак Хейз]], [[Эл Грин]] және [[Билл Уизерс]] жатады. Хип-хоп әсерлерін қабылдаған [[Нео-соул]] 1994 жылдар шамасында дамыды. Соулдың басқа ішкі жанрларына мыналар жатады: атаулас лейблден шыққан ырғақты және [[поп-музыка]]ға бейімделген стиль — «Motown дыбысы»; R&B мен оңтүстік госпел музыкасының әсерін біріктіретін қарқынды, энергетикалық түрі — [[оңтүстік соул]];<ref>{{Cite web |date=2022-06-13 |title=Digging Into the Classic Soul of Stax Records |url=https://daily.bandcamp.com/lists/stax-records-bandcamp-guide |access-date=2024-05-06 |website=Bandcamp Daily}}</ref> жылтыр да тартымды стилі — [[мемфис соулы]]; ритм-н-блюз стилінен шыққан [[жаңаорлеандық соул]]; госпел әсері бар жеңіл дыбысталу — [[чикаголық соул]]; және ду-воп шабыттандырған вокалы бар бай [[оркестр]]лік түрі — [[филадельфиялық соул]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Соул]] [[Санат:Танымал музыка]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Музыкалық импровизация]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] i6w2hobk3k66j3zzs9rm4h7hmn1lngt 3686451 3686441 2026-10-26T06:50:39Z Marksscheider 183882 3686451 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Соул | Суреті = Ray Charles classic piano pose.jpg | Бағыт = [[Ритм-н-блюз]] | Бастаулары = [[Ритм-н-блюз]] • [[Госпел]] | Пайда болуы = 1950 жж. • [[АҚШ оңтүстігі|АҚШ оңтүстігінің штаттары]] | Өркендеуі = 1960–1970 жж. | Туыстас жанрлар = [[Соул-блюз]] • соул-джаз • [[кантри-соул]] • [[нео-соул]] | Ұқсас жанрлар = | Туынды жанрлар = [[Фанк]] • [[Диско]] • [[Заманауи ритм-н-блюз]] • [[Рок-музыка]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Соул|«Соул» санаты]] }} '''Соул''' ({{lang-en|soul music}} — сөзбе-сөз «жан музыкасы») — АҚШ-тағы [[Афроамерикалықтар|афроамерикалық]] қауымдастықтарда 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында пайда болған [[танымал музыка]] жанры.<ref>[https://www.encyclopedia.com/media/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/soul-music "Soul Music"] - Encyclopedia.com.</ref> Тартымды ырғақ, қол соғу және еркін дене қимылдары соулдың маңызды белгілері болып табылады. Басқа сипаттамаларына жетекші және [[бэк-вокал]]дар арасындағы диалог (call and response), ерекше кернеулі вокалдық дыбыс, сондай-ақ кейде кездесетін [[импровизация]]лық қосындылар мен көмекші дыбыстар жатады.<ref name="valter">{{Cite book |title=Popmuusikast |last=[[Valter Ojakäär]] |publisher=Eesti Raamat |year=1983}}</ref> Соул музыкасы афроамерикалық бірегейлікті көрсетуімен және [[афроамерикалық мәдениет]]тің маңыздылығын атап өтуімен танымал. Соул өз бастауларын афроамерикалық [[госпел]] музыкасы мен [[ритм-н-блюз]]ден алады,<ref>[https://www.britannica.com/art/soul-music "soul music"] - Encyclopædia Britannica.</ref> және негізінен госпел, [[Ритм-н-блюз|R&B]] және [[джаз]] элементтерін біріктіреді.<ref>{{Cite web |last=Paese |first=Meagan |title=Soul Music {{!}} The History of Rock and Roll Radio Show |url=https://thehistoryofrockandroll.net/soul-music/ |access-date=2022-12-05 |language=en-US}}</ref> Бұл жанр қара нәсілді америкалықтардың өздерінің африкалық тегі туралы хабардарлығын арттыру жолындағы күрес нәтижесінде пайда болды, өйткені жаңадан оянған сана қара нәсілді болуды мақтан тұтатын музыканың туындауына әкелді.<ref>{{cite journal |last1=Maultsby |first1=Portia K. |date=September 1983 |title=Soul Music: Its Sociological and Political Significance in American Popular Culture |journal=The Journal of Popular Culture |volume=17 |issue=2 |pages=51–60 |doi=10.1111/j.0022-3840.1983.1702_51.x |id=1297350556}}</ref><ref>{{Cite book |last=Szatmary |first=David P. |title=[[Rockin' in Time]] |publisher=Pearson |year=2014 |location=New Jersey |pages=176}}</ref> Соул музыкасы билеу мен тыңдау үшін танымал болды, ал [[Motown]], [[Atlantic Records|Atlantic]] және [[Stax Records|Stax]] сияқты американдық дыбысжазба лейблдері азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде оның таралуына зор ықпал етті. Соул сонымен қатар бүкіл әлемге танымал болып, [[рок-музыка]] мен Африка музыкасына тікелей әсер етті.<ref name="Mojapelo2008">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=x-KW9f02oNMC&pg=PA1 |title=Beyond Memory: Recording the History, Moments and Memories of South African Music |last=Max Mojapelo |publisher=African Minds |year=2008 |isbn=978-1-920299-28-6 |pages=1– |access-date=September 11, 2013}}</ref> Бұл жанр 1990 жылдардың ортасында заманауи өндіріс элементтері мен [[Хип-хоп музыка|хип-хоп]] әсерлерін біріктірген [[нео-соул]] ішкі жанры арқылы қайта өркендеуді бастан өткерді.<ref>{{Cite magazine |last1=Cochrane |first1=Naima |date=2020-03-26 |title=2000: A Soul Odyssey |url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/neo-soul-2000-dangelo-erykah-badu-9343438/ |access-date=2022-11-02 |magazine=Billboard |language=en-US}}</ref> Соул музыкасы 1960 жылдары АҚШ-тың [[Hot R&B/Hip-Hop Songs|R&B чарттарында]] үстемдік етті, ал көптеген жазбалар АҚШ, Ұлыбритания және басқа да елдердің поп-чарттарына шықты. [[Рэй Чарльз]], [[Сэм Кук]], [[Отис Реддинг]], [[Джеймс Браун]], [[Арета Франклин]] сияқты көрнекті соул әртістері және Motown лейблі астындағы [[the Supremes]] пен [[the Temptations]] сияқты әртүрлі ұжымдар бұл жанрдың дамуына зор ықпал етті және осы кезеңде аса танымал болды.<ref>{{Cite web |title=Soul music {{!}} Definition, Songs, Artists, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/art/soul-music |access-date=2022-12-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> 1968 жылға қарай соул музыка жанры ыдырай бастады. Кейбір соул әртістері [[фанк]] музыкасына ауысса, басқа әншілер мен топтар әлдеқайда тартымды, күрделі және кей жағдайда әлеуметтік бағыттағы түрлерін дамытты 1970 жылдардың басында соул музыкасы [[психоделикалық рок]] пен [[прогрессивті рок]] сияқты басқа да жанрлардың әсерін қабылдай бастады, бұл [[психоделикалық соул]] мен [[прогрессивті соулдың]] пайда болуына әкелді. Бұл дәуірдің көрнекті соул әртістеріне [[Марвин Гэй]], [[Jackson 5]], [[Стиви Уандер]], [[Кертис Мэйфилд]], [[Исаак Хейз]], [[Эл Грин]] және [[Билл Уизерс]] жатады. Хип-хоп әсерлерін қабылдаған [[Нео-соул]] 1994 жылдар шамасында дамыды. Соулдың басқа ішкі жанрларына мыналар жатады: атаулас лейблден шыққан ырғақты және [[поп-музыка]]ға бейімделген стиль — «Motown дыбысы»; R&B мен оңтүстік госпел музыкасының әсерін біріктіретін қарқынды, энергетикалық түрі — [[оңтүстік соул]];<ref>{{Cite web |date=2022-06-13 |title=Digging Into the Classic Soul of Stax Records |url=https://daily.bandcamp.com/lists/stax-records-bandcamp-guide |access-date=2024-05-06 |website=Bandcamp Daily}}</ref> жылтыр да тартымды стилі — [[мемфис соулы]]; ритм-н-блюз стилінен шыққан [[жаңаорлеандық соул]]; госпел әсері бар жеңіл дыбысталу — [[чикаголық соул]]; және ду-воп шабыттандырған вокалы бар бай [[оркестр]]лік түрі — [[филадельфиялық соул]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Соул]] [[Санат:Танымал музыка]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Музыкалық импровизация]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] mn7rfod74lx14p6nu1k3eg1w3lq64m1 Үрмелі музыкалық аспаптар 0 789191 3686442 2026-10-26T06:20:55Z Marksscheider 183882 «[[Үрмелі музыка аспаптары]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686442 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Үрмелі музыка аспаптары]] 7ckawxzbm5vnhuhbknj01ysij1xa132 Санат:Соул 14 789192 3686443 2026-10-26T06:25:50Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|Soul music}} {{Басты мақала}} [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] 3686443 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Soul music}} {{Басты мақала}} [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Ритм-н-блюз жанрлары]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] fzwr4fo81xsqas0y8o90g3y2kq9r40a Лула да Силва 0 789193 3686444 2026-10-26T06:26:48Z Nurken 111493 «[[Луис Инасиу Лула да Силва]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686444 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Луис Инасиу Лула да Силва]] aypiqpl411danwktnvkn8ugsz7hpn1r Санат:Ритм-н-блюз жанрлары 14 789194 3686447 2026-10-26T06:28:20Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: [[Санат:Музыка ішкі жанрлары]] [[Санат:Ритм-н-блюз]] 3686447 wikitext text/x-wiki [[Санат:Музыка ішкі жанрлары]] [[Санат:Ритм-н-блюз]] ljlervtx7d7psaqdgf8myouioa0uilg Санат:Афроамерикалық музыка 14 789195 3686449 2026-10-26T06:34:59Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|African American music}} [[Санат:Афроамерикалық мәдениет]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] [[Санат:Халықтар бойынша музыка]] 3686449 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|African American music}} [[Санат:Афроамерикалық мәдениет]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] [[Санат:Халықтар бойынша музыка]] tei1irbk0xgedqxm45yc8rqyygxf3jm Санат:Ритм-н-блюз 14 789196 3686450 2026-10-26T06:38:00Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commonscat|Rhythm and blues}} {{Басты мақала}} [[Санат:Танымал музыка жанрлары]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] 3686450 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Rhythm and blues}} {{Басты мақала}} [[Санат:Танымал музыка жанрлары]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:АҚШ музыка жанрлары]] cwbr80mtzg1lhk8hwbfiv420cxicj1u Госпел 0 789197 3686464 2026-10-26T07:01:22Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Музыкалық жанр | Атауы = Госпел | Суреті = Kurt Carr and the Kurt Carr Singers perform at the White House.jpg | Бағыт = [[Христиан музыкасы]] | Бастаулары = Христиандық [[гимн]]дер | Пайда болуы = ХХ ғасырдың бірінші ширегі • [[АҚШ]] | Өркендеуі = | Туыстас жанрлар = Христиандық ка... 3686464 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық жанр | Атауы = Госпел | Суреті = Kurt Carr and the Kurt Carr Singers perform at the White House.jpg | Бағыт = [[Христиан музыкасы]] | Бастаулары = Христиандық [[гимн]]дер | Пайда болуы = ХХ ғасырдың бірінші ширегі • [[АҚШ]] | Өркендеуі = | Туыстас жанрлар = Христиандық [[кантри]] | Ұқсас жанрлар = | Туынды жанрлар = [[Кантри]] • [[Блюз]] • [[Рок-н-ролл]] | Тағы_қараңыз = [[:Санат:Госпел|«Госпел» санаты]] }} '''Госпел''' ({{lang-en|Gospel music}} — [[Евангелия|евангелие]]лік музыка) — XIX ғасырдың соңында пайда болып, ХХ ғасырдың бірінші ширегінде [[АҚШ]]-та дамыған [[христиан музыкасы]]ның дәстүрлі жанры. Ол басым вокалмен (жиі күшті гармониялармен) және христиандық ілімдер мен құндылықтарды көрсететін мәтіндермен ерекшеленеді. Госпел музыкасын жасау, орындау, оның маңызы және тіпті анықтамасы мәдениет пен әлеуметтік ортаға байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Госпел музыкасы эстетикалық ләззат алу, діни немесе салт-жоралар мақсатында, сондай-ақ нарыққа арналған ойын-сауық өнімі ретінде жазылып, орындалады. Госпел музыкасының бастауын XVII ғасырдың басынан көруге болады.<ref name="Gospel History Timeline">{{cite web|title=Gospel History Timeline|url=http://digitallibrary.usc.edu/gmha/controller/timeline.htm |publisher=University of Southern California|access-date=January 31, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921215142/http://digitallibrary.usc.edu/gmha/controller/timeline.htm|archive-date=September 21, 2010|url-status=dead}}</ref> Әдетте афроамерикалық («қара нәсілді») госпел және еуроамерикалық («ақ нәсілді») госпел болып ажыратылады. Екеуінің де ортақ тұсы — [[Америкалық Оңтүстік]]тің [[Методизм|методисттік]] шіркеулері ортасында дүниеге келгені. [[Әнұран|Гимн]]дер мен қасиетті әндер көбінесе афроамерикалық музыкадағы сұрақ-жауап ([[call-and-response]]) үлгісінде орындалатын. Шіркеулердің көбі ырғақты сүйемелдеу ретінде қол соғу мен аяқпен тарсылдатуды пайдаланды. Әндердің көп бөлігі сүйемелдеусіз ([[А капелла]]) орындалды.<ref name="Jackson, Joyce Marie 1995">Jackson, Joyce Marie. "The changing nature of gospel music: A southern case study." ''African American Review'' 29.2 (1995): 185. Academic Search Premier. EBSCO. Web. October 5, 2010.</ref> «Госпел әні» (gospel song) термині алғаш рет 1874 жылы басылымда қолданылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Госпел]] [[Санат:Афроамерикалық музыка]] [[Санат:Христиан музыкасы]] tmgtbvrwraswgofvctxpgole9eg76yt Сербиядағы парламент сайлауы (2026) 0 789198 3686468 2026-10-26T07:07:02Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Сербиядағы парламент сайлауы (2023) | алдыңғы сайлау жылы = 2023 | байрақ = | ел = Сербия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = | сайлау атауы = | тақырып = | қосымша = |... 3686468 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Сербиядағы парламент сайлауы (2023) | алдыңғы сайлау жылы = 2023 | байрақ = | ел = Сербия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = | сайлау атауы = | тақырып = | қосымша = | сайлау күні = 25 қазан 2026<br>{{Партия/Орындар|86.05|hex=#1BCE0E}} | түрі = | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = | сайлаушылар = | жарамды = | жарамсыз = | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 64.89 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 58.77 | босжәнежарамсыз = | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Ilija Srdanović.jpg | түс1 = #A81A32 | кандидат1 = ''Жоқ''{{efn|Партияның басты кандидаты жоқ; бюллетень басында [[Илия Срданович]]}} | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Студенттер тізімі]] | коалиция1 = | партия1 коалиция1 = | партия2 коалиция1 = | партия3 коалиция1 = | партия4 коалиция1 = | партия5 коалиция1 = | партия6 коалиция1 = | партия7 коалиция1 = | басшы1 = | сайлаушылар даусы1 = | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = | дауыс1 = | алдыңғы дауыс1 = | дауыс2v1 = | пайыз1 = 50.75 | пайыз2v1 = | алдыңғы пайыз1 = 0 | ref пайыз1 = | орын1 = 137 | алдыңғы орын1 = 0 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сайланған атауы2 = | сурет2 = Aleksandar Vučić 2025 (cropped).jpg | түс2 = #242970 | кандидат2 = [[Александр Вучич]] | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = [[Серб озық партиясы]] | коалиция2 = | партия1 коалиция2 = [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] | партия2 коалиция2 = | партия3 коалиция2 = | партия4 коалиция2 = | партия5 коалиция2 = | партия6 коалиция2 = | партия7 коалиция2 = | басшы2 = | сайлаушылар даусы2 = | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = | дауыс2 = | алдыңғы дауыс2 = | дауыс2v2 = | пайыз2 = 40.47 | пайыз2v2 = | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 105 | алдыңғы орын2 = 129 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сайланған атауы = | қарта атауы = | қарта = 2026 Serbian Election Map.svg | қарта өлшемі = | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = | диаграмма өлшемі = | шарт1 = | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Сербия премьер-министрі|премьер-министр]]<br>[[Джуро Мацут]] | ізашар партия = [[Партиясыз]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} 2026 жылғы 25 қазанда [[Сербия]]да [[парламент сайлауы]] орын алды. Сайлаушылардың 64,89%-тен астамы 250 мүшелі [[Халықтық скупщина]]ның құрылымын сайлауға дауыс берді. Сайлау әуел бастан 2027 жылғы желтоқсанда өту керек болған; алайда сол кездегі президент [[Александр Вучич]] Парламентті кезектен тыс таратып, сайлауда 2026 жылғы 9 қыркүйекте жылжытты. Сайлаудағы бірінші орынға [[Студенттер тізімі]] партиясы жайғасты. Ол осылайша 2012 жылдан бері биліктегі [[Серб озық партиясы]]н (СОП) биліктен қуды. CeSID–Ipsos болжамынша Студенттер тізімі партиясы дауыстың шамамен 52%-ін жинап, 140 мандатқа ие болды; СОП басқарған [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] 39% жинап, 103 мандат алды. Ұлттық азшылық тізімдерінен басқа еш партия сайлау шегінен өте алмады.<ref name="Tanjug Ipsos 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/CeSID: Preliminarni rezultati na osnovu 56 odsto obrađenog uzorka, Studentska lista osvojila 52 odsto glasova |url=https://www.tanjug.rs/srbija/politika/292420/ipsoscesid-preliminarni-rezultati-na-osnovu-56-odsto-obradenog-uzorka-studentska-lista-osvojila-52-odsto-glasova/vest |accessdate=2026-10-26 |work=Tanjug |language=sr}}</ref><ref name="Kurir seats 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/Cesid: Raspodela mandata – Studentska lista 140, a Ujedinjena Srbija 103 |url=https://www.kurir.rs/vesti/politika/10144533/projekcija-raspodele-mandata-za-narodnu-skupstinu |accessdate=2026-10-26 |work=Kurir |language=sr}}</ref> Сайлаушылардың 70% дауыс берді. Бұл 2023 жылғы сайлаудағы статистикадан ерекше көп.<ref name="Nova Vučić concedes">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=Vučić: Jasno da smo ove izbore izgubili |url=https://nova.rs/vesti/politika/vucic-jasno-da-smo-ove-izbore-izgubili |accessdate=2026-10-25 |work=Nova |language=sr}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы Сербия]] [[Санат:2026 жылғы сайлаулар]] [[Санат:Сербиядағы сайлаулар]] [[Санат:25 қазан оқиғалары]] etnwxlylzcpfhulbrt2vaoxatu4ocnl 3686494 3686468 2026-10-26T07:27:19Z Nurken 111493 3686494 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Сербиядағы парламент сайлауы (2023) | алдыңғы сайлау жылы = 2023 | байрақ = | ел = Сербия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = | сайлау атауы = | тақырып = | қосымша = | сайлау күні = 25 қазан 2026<br>{{Партия/Орындар|86.05|hex=#1BCE0E}}саналды | түрі = | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = | сайлаушылар = | жарамды = | жарамсыз = | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 64.89 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 58.77 | босжәнежарамсыз = | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Ilija Srdanović.jpg | түс1 = #A81A32 | кандидат1 = ''Жоқ''{{efn|Партияның басты кандидаты жоқ; бюллетень басында [[Илия Срданович]]}} | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Студенттер тізімі]] | коалиция1 = | партия1 коалиция1 = | партия2 коалиция1 = | партия3 коалиция1 = | партия4 коалиция1 = | партия5 коалиция1 = | партия6 коалиция1 = | партия7 коалиция1 = | басшы1 = | сайлаушылар даусы1 = | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = | дауыс1 = | алдыңғы дауыс1 = | дауыс2v1 = | пайыз1 = 50.75 | пайыз2v1 = | алдыңғы пайыз1 = 0 | ref пайыз1 = | орын1 = 137 | алдыңғы орын1 = 0 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сайланған атауы2 = | сурет2 = Aleksandar Vučić 2025 (cropped).jpg | түс2 = #242970 | кандидат2 = [[Александр Вучич]] | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = [[Серб озық партиясы]] | коалиция2 = | партия1 коалиция2 = [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] | партия2 коалиция2 = | партия3 коалиция2 = | партия4 коалиция2 = | партия5 коалиция2 = | партия6 коалиция2 = | партия7 коалиция2 = | басшы2 = | сайлаушылар даусы2 = | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = | дауыс2 = | алдыңғы дауыс2 = | дауыс2v2 = | пайыз2 = 40.47 | пайыз2v2 = | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 105 | алдыңғы орын2 = 129 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сайланған атауы = | қарта атауы = | қарта = 2026 Serbian Election Map.svg | қарта өлшемі = | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = | диаграмма өлшемі = | шарт1 = | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Сербия премьер-министрі|премьер-министр]]<br>[[Джуро Мацут]] | ізашар партия = [[Партиясыз]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} 2026 жылғы 25 қазанда [[Сербия]]да [[парламент сайлауы]] орын алды. Сайлаушылардың 64,89%-тен астамы 250 мүшелі [[Халықтық скупщина]]ның құрылымын сайлауға дауыс берді. Сайлау әуел бастан 2027 жылғы желтоқсанда өту керек болған; алайда сол кездегі президент [[Александр Вучич]] Парламентті кезектен тыс таратып, сайлауда 2026 жылғы 9 қыркүйекте жылжытты. Сайлаудағы бірінші орынға [[Студенттер тізімі]] партиясы жайғасты. Ол осылайша 2012 жылдан бері биліктегі [[Серб озық партиясы]]н (СОП) биліктен қуды. CeSID–Ipsos болжамынша Студенттер тізімі партиясы дауыстың шамамен 52%-ін жинап, 140 мандатқа ие болды; СОП басқарған [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] 39% жинап, 103 мандат алды. Ұлттық азшылық тізімдерінен басқа еш партия сайлау шегінен өте алмады.<ref name="Tanjug Ipsos 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/CeSID: Preliminarni rezultati na osnovu 56 odsto obrađenog uzorka, Studentska lista osvojila 52 odsto glasova |url=https://www.tanjug.rs/srbija/politika/292420/ipsoscesid-preliminarni-rezultati-na-osnovu-56-odsto-obradenog-uzorka-studentska-lista-osvojila-52-odsto-glasova/vest |accessdate=2026-10-26 |work=Tanjug |language=sr}}</ref><ref name="Kurir seats 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/Cesid: Raspodela mandata – Studentska lista 140, a Ujedinjena Srbija 103 |url=https://www.kurir.rs/vesti/politika/10144533/projekcija-raspodele-mandata-za-narodnu-skupstinu |accessdate=2026-10-26 |work=Kurir |language=sr}}</ref> Сайлаушылардың 70% дауыс берді. Бұл 2023 жылғы сайлаудағы статистикадан ерекше көп.<ref name="Nova Vučić concedes">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=Vučić: Jasno da smo ove izbore izgubili |url=https://nova.rs/vesti/politika/vucic-jasno-da-smo-ove-izbore-izgubili |accessdate=2026-10-25 |work=Nova |language=sr}}</ref> [[Серб озық партиясы]] билікке 2012 жылы [[Сербия Социалистік партиясы]]мен коалиция жасағасын келді. [[Сербиядағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда ол Скупщинадағы көпшілігін нығайтты. Сайлаудағы алаяқтық туралы айыптарға байланысты қысқа мерзімді наразылық акциялары ұйымдастырылды. 2024 жылғы мамырда [[Милош Вучевич]] Сербияның премьер-министрі атанды. 2024 жылғы қарашадағы [[Нови-Сад]] теміржол вокзалының шатыр қалқасының опырылуынан кейін сыбайлас жемқорлыққа қарсы студенттер бастаған наразылықтар басталды. 2025 жылғы қаңтарда Вучевич қызметінен кететінін жариялады. Оның орнына сәуір айында [[Джуро Мацут]] келді. 2026 жылы Халықтық скупщина сайлау туралы бірнеше заңға өзгерістер енгізді. СОП премьер-министрлікке кандидаты қылып Вучичты таңдады; ол 27 қыркүйекте отставкасын жариялады; Скупщина төрайымы [[Ана Брнабич]] осылайша президент міндетін атқарушысы атанды. Наразы студенттер [[Студенттер тізімі]] партиясын құрды, кандидаттары басына [[Илия Срданович]]ты орнатты. Үшінші партия мен коалициялардың көпшілігі өз тізімдерінен бас тартып, Студенттер тізімін қолдады. Студенттер тізімін қолдаудан бас тартқан екі белгілі партия болды; еуропашыл «Еуропалық Сербия» коалициясы мен ұлтшыл «Нағыз оңшылдар» партиясы болды. Оған «жалған оппозиция» атауы беріліп, СОП үшін [[спойлер (саясат)|спойлер]] партиялар айыптары тағылды. Сайлауалды кампания 23 қазанда бітті. Вучичтің отставкасы нәтижесінен болатын [[Сербиядағы президент сайлауы (2026)|президент сайлауы]] 2026 жылғы 27 желтоқсанға дейін өтуге міндетті. == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы Сербия]] [[Санат:2026 жылғы сайлаулар]] [[Санат:Сербиядағы сайлаулар]] [[Санат:25 қазан оқиғалары]] c67kkf7kgwum1xo4bzlrfojaa0lycgd 3686527 3686494 2026-10-26T08:35:19Z Nurken 111493 3686527 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Сербиядағы парламент сайлауы (2023) | алдыңғы сайлау жылы = 2023 | байрақ = | ел = Сербия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = | сайлау атауы = | тақырып = | қосымша = | сайлау күні = 25 қазан 2026<br>{{Партия/Орындар|96.02|hex=#1BCE0E}}саналды | түрі = | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = | сайлаушылар = | жарамды = | жарамсыз = | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 64.89 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 58.77 | босжәнежарамсыз = | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Ilija Srdanović.jpg | түс1 = #A81A32 | кандидат1 = ''Жоқ''{{efn|Партияның басты кандидаты жоқ; бюллетень басында [[Илия Срданович]]}} | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Студенттер тізімі]] | коалиция1 = | партия1 коалиция1 = | партия2 коалиция1 = | партия3 коалиция1 = | партия4 коалиция1 = | партия5 коалиция1 = | партия6 коалиция1 = | партия7 коалиция1 = | басшы1 = | сайлаушылар даусы1 = | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = | дауыс1 = | алдыңғы дауыс1 = | дауыс2v1 = | пайыз1 = 50.75 | пайыз2v1 = | алдыңғы пайыз1 = 0 | ref пайыз1 = | орын1 = 141 | алдыңғы орын1 = 0 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сайланған атауы2 = | сурет2 = Aleksandar Vučić 2025 (cropped).jpg | түс2 = #242970 | кандидат2 = [[Александр Вучич]] | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = [[Серб озық партиясы]] | коалиция2 = | партия1 коалиция2 = [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] | партия2 коалиция2 = | партия3 коалиция2 = | партия4 коалиция2 = | партия5 коалиция2 = | партия6 коалиция2 = | партия7 коалиция2 = | басшы2 = | сайлаушылар даусы2 = | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = | дауыс2 = | алдыңғы дауыс2 = | дауыс2v2 = | пайыз2 = 40.47 | пайыз2v2 = | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 103 | алдыңғы орын2 = 129 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сайланған атауы = | қарта атауы = | қарта = 2026 Serbian Election Map.svg | қарта өлшемі = | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = | диаграмма өлшемі = | шарт1 = | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Сербия премьер-министрі|премьер-министр]]<br>[[Джуро Мацут]] | ізашар партия = [[Партиясыз]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} 2026 жылғы 25 қазанда [[Сербия]]да [[парламент сайлауы]] орын алды. Сайлаушылардың 64,89%-тен астамы 250 мүшелі [[Халықтық скупщина]]ның құрылымын сайлауға дауыс берді. Сайлау әуел бастан 2027 жылғы желтоқсанда өту керек болған; алайда сол кездегі президент [[Александр Вучич]] Парламентті кезектен тыс таратып, сайлауда 2026 жылғы 9 қыркүйекте жылжытты. Сайлаудағы бірінші орынға [[Студенттер тізімі]] партиясы жайғасты. Ол осылайша 2012 жылдан бері биліктегі [[Серб озық партиясы]]н (СОП) биліктен қуды. CeSID–Ipsos болжамынша Студенттер тізімі партиясы дауыстың шамамен 52%-ін жинап, 140 мандатқа ие болды; СОП басқарған [[Александр Вучич — Біртұтас Сербия|Біртұтас Сербия]] 39% жинап, 103 мандат алды. Ұлттық азшылық тізімдерінен басқа еш партия сайлау шегінен өте алмады.<ref name="Tanjug Ipsos 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/CeSID: Preliminarni rezultati na osnovu 56 odsto obrađenog uzorka, Studentska lista osvojila 52 odsto glasova |url=https://www.tanjug.rs/srbija/politika/292420/ipsoscesid-preliminarni-rezultati-na-osnovu-56-odsto-obradenog-uzorka-studentska-lista-osvojila-52-odsto-glasova/vest |accessdate=2026-10-26 |work=Tanjug |language=sr}}</ref><ref name="Kurir seats 25 Oct">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=IPSOS/Cesid: Raspodela mandata – Studentska lista 140, a Ujedinjena Srbija 103 |url=https://www.kurir.rs/vesti/politika/10144533/projekcija-raspodele-mandata-za-narodnu-skupstinu |accessdate=2026-10-26 |work=Kurir |language=sr}}</ref> Сайлаушылардың 70% дауыс берді. Бұл 2023 жылғы сайлаудағы статистикадан ерекше көп.<ref name="Nova Vučić concedes">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=Vučić: Jasno da smo ove izbore izgubili |url=https://nova.rs/vesti/politika/vucic-jasno-da-smo-ove-izbore-izgubili |accessdate=2026-10-25 |work=Nova |language=sr}}</ref> [[Серб озық партиясы]] билікке 2012 жылы [[Сербия Социалистік партиясы]]мен коалиция жасағасын келді. [[Сербиядағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда ол Скупщинадағы көпшілігін нығайтты. Сайлаудағы алаяқтық туралы айыптарға байланысты қысқа мерзімді наразылық акциялары ұйымдастырылды. 2024 жылғы мамырда [[Милош Вучевич]] Сербияның премьер-министрі атанды. 2024 жылғы қарашадағы [[Нови-Сад]] теміржол вокзалының шатыр қалқасының опырылуынан кейін сыбайлас жемқорлыққа қарсы студенттер бастаған наразылықтар басталды. 2025 жылғы қаңтарда Вучевич қызметінен кететінін жариялады. Оның орнына сәуір айында [[Джуро Мацут]] келді. 2026 жылы Халықтық скупщина сайлау туралы бірнеше заңға өзгерістер енгізді. СОП премьер-министрлікке кандидаты қылып Вучичты таңдады; ол 27 қыркүйекте отставкасын жариялады; Скупщина төрайымы [[Ана Брнабич]] осылайша президент міндетін атқарушысы атанды. Наразы студенттер [[Студенттер тізімі]] партиясын құрды, кандидаттары басына [[Илия Срданович]]ты орнатты. Үшінші партия мен коалициялардың көпшілігі өз тізімдерінен бас тартып, Студенттер тізімін қолдады. Студенттер тізімін қолдаудан бас тартқан екі белгілі партия болды; еуропашыл «Еуропалық Сербия» коалициясы мен ұлтшыл «Нағыз оңшылдар» партиясы болды. Оған «жалған оппозиция» атауы беріліп, СОП үшін [[спойлер (саясат)|спойлер]] партиялар айыптары тағылды. Сайлауалды кампания 23 қазанда бітті. Вучичтің отставкасы нәтижесінен болатын [[Сербиядағы президент сайлауы (2026)|президент сайлауы]] 2026 жылғы 27 желтоқсанға дейін өтуге міндетті. == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы Сербия]] [[Санат:2026 жылғы сайлаулар]] [[Санат:Сербиядағы сайлаулар]] [[Санат:25 қазан оқиғалары]] dp7m0aoz243ctxwcx6ba1e7fd8ptuje Royal Dutch Shell 0 789199 3686471 2026-10-26T07:07:39Z 1nter pares 146705 1nter pares [[Royal Dutch Shell]] бетін [[Shell plc]] бетіне жылжытты 3686471 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Shell plc]] tdcxlyav30wojd31f9h10u3vzkx5z5d Қатысушы талқылауы:AkmolaEditor 3 789200 3686479 2026-10-26T07:11:20Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686479 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=AkmolaEditor}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 12:11, 2026 ж. қазанның 26 (+05) 6r490vg98h8y8oc4erychpszdtfdia8 Бразилиядағы жалпы сайлау (2026) 0 789201 3686522 2026-10-26T08:22:59Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Бразилиядағы парламент сайлауы (2022) | алдыңғы сайлау жылы = 2022 | байрақ = | ел = Бразилия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = 2030 | сайлау атауы = | тақырып = Бразилиядағы п... 3686522 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Бразилиядағы парламент сайлауы (2022) | алдыңғы сайлау жылы = 2022 | байрақ = | ел = Бразилия | вариант = | келесі сайлау = | келесі сайлау жылы = 2030 | сайлау атауы = | тақырып = Бразилиядағы президент сайлауы (2026) | қосымша = | сайлау күні = {{ublist |4 қазан 2026 (1-айналым) |25 қазан 2026 (2-айналым) }} | түрі = | қосымша2 = | жалпы кандидат = 12 | кезең = | тіркелгендер = | сайлаушылар = | жарамды = | жарамсыз = | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 78.92 | қатысқандар қатынасы = | алдыңғы қатысқандар = 79.05 | босжәнежарамсыз = | қатысқандар2 = 80.79 | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = 79.21 | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = 08.08.2026 - FOTOS OFICIAIS - 55450293419.jpg | түс1 = #E20E28 | кандидат1 = [[Луис Инасиу Лула да Силва]] | серіктес1 = [[Жералду Алкмин]] | жыныс1 = ер | партия1 = [[Еңбекшілер партиясы (Бразилия)|Еңбекшілер партиясы]] | коалиция1 = | партия1 коалиция1 = «Бразилия тағыға дайын» | партия2 коалиция1 = | партия3 коалиция1 = | партия4 коалиция1 = | партия5 коалиция1 = | партия6 коалиция1 = | партия7 коалиция1 = | басшы1 = | сайлаушылар даусы1 = | алдыңғы сайлаушылар даусы1 = | дауыс1 = 64256232 | алдыңғы дауыс1 = 60345999 | дауыс2v1 = | пайыз1 = 51.79 | пайыз2v1 = | алдыңғы пайыз1 = 50.90 | ref пайыз1 = | орын1 = 1 | алдыңғы орын1 = 1 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сайланған атауы2 = | сурет2 = Flávio Bolsonaro - 55502564480 (cropped).jpg | түс2 = #015AAA | кандидат2 = [[Флавиу Болсонару]] | серіктес2 = [[Алфреду Гашпар]] | жыныс2 = ер | партия2 = [[Либералдық партия (Бразилия, 2006)|Либералдық партия]] | коалиция2 = | партия1 коалиция2 = | партия2 коалиция2 = | партия3 коалиция2 = | партия4 коалиция2 = | партия5 коалиция2 = | партия6 коалиция2 = | партия7 коалиция2 = | басшы2 = | сайлаушылар даусы2 = | алдыңғы сайлаушылар даусы2 = | дауыс2 = 59826041 | алдыңғы дауыс2 = | дауыс2v2 = | пайыз2 = 48.21 | пайыз2v2 = | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = | алдыңғы орын2 = | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сайланған атауы = | қарта атауы = | қарта = 2026 Brazil Presidential Elections, Round 2.svg | қарта өлшемі = | қарта шарты1 = 2-айналым нәтижелері | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = Câmara dos Deputados do Brasil 2026.svg | диаграмма өлшемі = | шарт1 = [[Бразилия Депутаттар палатасы]] сайлау нәтижесі | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Бразилия президенті|президент]]<br>[[Луис Инасиу Лула да Силва]] | ізашар партия = [[Еңбекшілер партиясы (Бразилия)|ЕП]] | ізбасар = [[Бразилия президенті|президент]]<br>[[Луис Инасиу Лула да Силва]] | ізбасар партия = [[Еңбекшілер партиясы (Бразилия)|ЕП]] | соңы = | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = ер | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} 2026 жылғы 4 қазанда [[Бразилия]]да президентті, вице-президентті, [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] депутаттарын, губернаторларын, вице-губернаторларын, федерациялық бірліктер легислатураларын сайлайтын жалпы сайлау өтті. Президенттікке кандидаттардың ешбіреуі дауыстың 50%-ін жинай алмады да, 25 қазанда президенттікке сайлаудың 2-айналымы өтті. Президенттікке сайлаудың бірінші айналымында бұрынғы президент [[Жаир Болсонару]]дың ұл баласы [[Флавиу Болсонару]] жеңіске жетті.<ref>{{cite web |last=Wells |first=Ione |url=https://www.bbc.com/news/articles/ck1l34ed592no |title=Brazil election goes to run-off as right-wing Flávio Bolsonaro wins first round |publisher=[[BBC News]] |date=2026-10-04 |accessdate=2026-10-04}}</ref><ref>{{Cite news |author=Magalhaes, Luciana Novaes; Paraguassu, Lisandra; Brito, Ricardo; O'Boyle, Brendan; Brito, Ricardo; O'Boyle, Brendan |date=2026-10-04 |title=Bolsonaro beats expectations in Brazil presidential vote, will face Lula in runoff |url=https://www.reuters.com/world/americas/brazilians-head-polls-high-stakes-polarized-election-2026-10-04/ |accessdate=2026-10-05 |publisher=[[Reuters]] |language=en}}</ref> 2-айналымда қызметтегі президент [[Луис Инасиу Лула да Силва]] күтілмеген жеңіске жетіп, [[Бразилиядағы парламент сайлауы (2022)|өткен нәтижесі]]нен де асып түсті.<ref>{{cite news|last=Iglesias |first=Simone |title=Lula Wins a Record Fourth Term in Brazil in a Surprise Comeback |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-10-25/lula-wins-a-record-fourth-term-in-brazil-in-a-surprise-comeback |publisher=[[Bloomberg]] |date=2026-10-26 |accessdate=2026-10-26}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы Бразилия]] [[Санат:Бразилиядағы президент сайлаулары|2026]] [[Санат:2026 жылғы сайлаулар]] 5au5yzkdthf9jzn61ln0i1d9drowp01 Қатысушы талқылауы:Baimbet Nurdana 3 789202 3686530 2026-10-26T08:43:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686530 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Baimbet Nurdana}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:43, 2026 ж. қазанның 26 (+05) 0xpj4qwdygvxmbr34u7tn0kwqt00zxh Баһаулла Жазбаларынан Түйінсөздер 0 789203 3686532 2026-10-26T09:04:35Z Qarakesek 7093 Жаңа бетте: '''Баһаулла Жазбаларынан Түйінсөздер''' ({{lang-en|Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh}}) — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]]ның таңдамалы жазутастары (жазылған хаттары) мен жазбаларынан құралған жинақ. Жинақты 1921–1957 жылдар аралығында Баһаи сенімінің Сақтаушысы... 3686532 wikitext text/x-wiki '''Баһаулла Жазбаларынан Түйінсөздер''' ({{lang-en|Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh}}) — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]]ның таңдамалы жазутастары (жазылған хаттары) мен жазбаларынан құралған жинақ. Жинақты 1921–1957 жылдар аралығында Баһаи сенімінің Сақтаушысы болған [[Шоғи Эффенді]] іріктеп, ағылшын тіліне аударған. Алғаш рет 1935 жылы жарық көрді. Шоғи Эффендидің айтуынша<ref>Shoghi Effendi, quoted in Rúḥíyyih Rabbání, ''The Guardian of the Baháʼí Faith'' (London: Baháʼí Publishing Trust, 1988), 93.</ref>, бұл шығарма «Баһаи Ашылымы авторының ең сипатты, әрі бұған дейін жарияланбаған таңдаулы жазбаларының жинағы» болып табылады. Жинаққа Баһаулланың 1853–1892 жылдар аралығындағы бүкіл шығармашылық кезеңін камтитын мәтіндер енгізілген. Кітап бес негізгі бөлімнен тұрады<ref>W. Kenneth Christian (1952). ''[http://bahai-library.com/zamir/indexes/gleaningsindex.html Introduction to the Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh]''. p. xv.</ref>: # «Құдай Күні» (1–18 бөлімдер) # Құдайдың Көрінісі (19–69 бөлімдер) # Жан және оның мәңгілігі (70–99 бөлімдер) # Әлемдік тәртіп және Ең Ұлы Бейбітшілік (100–121 бөлімдер) # Жеке адамның міндеттері мен өмірдің рухани мәні (122–166 бөлімдер) Жинақта, сонымен бірге, мынадай белгілі еңбектерден үзінділер келтірілген: * [[Бөрі Ұлына Жолдау]] (Epistle to the Son of the Wolf) * [[Асыл Сөздер]] (The Hidden Words) * [[Кітаб-и-Ағдас]] (The Kitáb-i-Aqdas) * [[Кітаб-и-Иған]] (The Kitáb-i-Íqán) Бұдан бөлек, «Түйінсөздерге» ішінара енгізілген кейбір еңбектер кейіннен келесі толық жинақтарда жарық көре бастады: * ''The Summons of the Lord of Hosts'' («Қосындар Иесінің Үндеуі») * ''The Tabernacle of Unity'' («Бірлік Шаңырағы») * ''Tablets of Baháʼu'lláh Revealed After the Kitáb-i-Aqdas'' («Кітаб-и-Ағдастан кейін түскен Баһаулла жазутастары») Кітап алғашында Баһаулланың қай мәтіні қай еңбектен алынғаны көрсетілмей басылған болатын, алайда бұл тізім кейіннен зерттеушілер тарапынан қайта қалпына келтіріліп, ғаламторға орналастырылды<ref>[http://bahai-library.com/rafati_maceoin_sources_gleanings Sources of Gleanings from the Writings of Baha'u'llah]</ref>. Ауқымды, әрі жан-жақты тақырыптарды қамтығандықтан, «Түйінсөздер» — көптеген адамдардың Баһаулла жазбаларымен танысуды бастайтын алғашқы еңбектерінің бірі. Шоғи Эффендидің жұбайы Рухия Ханум (Rúḥíyyih Rabbání) бұл бөлгіні Батыс баһаилары үшін «ғажайып сый» деп атаған{{sfn|Rabbani|1988|p=93}}. Румыния патшайымы Мария бұл кітап туралы: «Тіпті күмәнданушылардың өзі бұл кітапты оңашада оқып, жандарына терең бойлауға уақыт бөлсе, бойларынан зор рухани қуат табар еді», — деп жазған{{sfn|Rabbani|1988|p=93}}. Осы күнде бұл шығарма әлемнің көптеген тілдеріне аударылған. == Дереккөздер == {{reflist}} == Әдебиет == * Baháʼu'lláh (1976). ''Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh''. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-187-6. * Hatcher, John (1997). ''The Ocean of His Words: A Reader's Guide to the Art of Baháʼu meʼlláh''. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-259-7. * Rabbani, Ruhiyyih (1988). ''The Guardian of the Baháʼí Faith''. London: Baha'i Publishing Trust. * Taherzadeh, Adib (1976–1987). ''The Revelation of Baháʼu'lláh'' (Volumes 1–4). Oxford, UK: George Ronald. [[Санат:Баһаи сенімі]] [[Санат:1935 жылғы кітаптар]] rxsa3vb9q47l1g03zhahpqsuddhejig 3686536 3686532 2026-10-26T09:06:52Z Qarakesek 7093 3686536 wikitext text/x-wiki '''Баһаулла Жазбаларынан Түйінсөздер''' ({{lang-en|Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh}}) — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]]ның таңдамалы жазутастары (жазылған хаттары) мен жазбаларынан құралған жинақ. Жинақты 1921–1957 жылдар аралығында Баһаи сенімінің Сақтаушысы болған [[Шоғи Эффенді]] іріктеп, ағылшын тіліне аударған. Алғаш рет 1935 жылы жарық көрді. Шоғи Эффендидің айтуынша<ref>Shoghi Effendi, quoted in Rúḥíyyih Rabbání, ''The Guardian of the Baháʼí Faith'' (London: Baháʼí Publishing Trust, 1988), 93.</ref>, бұл шығарма «Баһаи Ашылымы авторының ең сипатты, әрі бұған дейін жарияланбаған таңдаулы жазбаларының жинағы» болып табылады. Жинаққа Баһаулланың 1853–1892 жылдар аралығындағы бүкіл шығармашылық кезеңін камтитын мәтіндер енгізілген. Кітап бес негізгі бөлімнен тұрады<ref>W. Kenneth Christian (1952). ''[http://bahai-library.com/zamir/indexes/gleaningsindex.html Introduction to the Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh]''. p. xv.</ref>: # «Құдай Күні» (1–18 бөлімдер) # Құдайдың Көрінісі (19–69 бөлімдер) # Жан және оның мәңгілігі (70–99 бөлімдер) # Әлемдік тәртіп және Ең Ұлы Бейбітшілік (100–121 бөлімдер) # Жеке адамның міндеттері мен өмірдің рухани мәні (122–166 бөлімдер) Жинақта, сонымен бірге, мынадай белгілі еңбектерден үзінділер келтірілген: * [[Бөрі Ұлына Жолдау]] (Epistle to the Son of the Wolf) * [[Асыл Сөздер]] (The Hidden Words) * [[Кітаб-и-Ағдас]] (The Kitáb-i-Aqdas) * [[Кітаб-и-Иған]] (The Kitáb-i-Íqán) Бұдан бөлек, «Түйінсөздерге» ішінара енгізілген кейбір еңбектер кейіннен келесі толық жинақтарда жарық көре бастады: * ''The Summons of the Lord of Hosts'' («Қосындар Иесінің Үндеуі») * ''The Tabernacle of Unity'' («Бірлік Шаңырағы») * ''Tablets of Baháʼu'lláh Revealed After the Kitáb-i-Aqdas'' («Кітаб-и-Ағдастан кейін түскен Баһаулла жазутастары») Кітап алғашында Баһаулланың қай мәтіні қай еңбектен алынғаны көрсетілмей басылған болатын, алайда бұл тізім кейіннен зерттеушілер тарапынан қайта қалпына келтіріліп, ғаламторға орналастырылды<ref>[http://bahai-library.com/rafati_maceoin_sources_gleanings Sources of Gleanings from the Writings of Baha'u'llah]</ref>. Ауқымды, әрі жан-жақты тақырыптарды қамтығандықтан, «Түйінсөздер» — көптеген адамдардың Баһаулла жазбаларымен танысуды бастайтын алғашқы еңбектерінің бірі. Шоғи Эффендидің жұбайы Рухия Ханум (Rúḥíyyih Rabbání) бұл бөлгіні Батыс баһаилары үшін «ғажайып сый» деп атаған{{sfn|Rabbani|1988|p=93}}. Румыния патшайымы Мария бұл кітап туралы: «Тіпті күмәнданушылардың өзі бұл кітапты оңашада оқып, жандарына терең бойлауға уақыт бөлсе, бойларынан зор рухани қуат табар еді», — деп жазған{{sfn|Rabbani|1988|p=93}}. Осы күнде бұл шығарма әлемнің көптеген тілдеріне аударылған. == Дереккөздер == {{reflist}} == Әдебиет == * Baháʼu'lláh (1976). ''Gleanings from the Writings of Baháʼu'lláh''. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-187-6. * Hatcher, John (1997). ''The Ocean of His Words: A Reader's Guide to the Art of Baháʼu meʼlláh''. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-259-7. * Rabbani, Ruhiyyih (1988). ''The Guardian of the Baháʼí Faith''. London: Baha'i Publishing Trust. * Taherzadeh, Adib (1976–1987). ''The Revelation of Baháʼu'lláh'' (Volumes 1–4). Oxford, UK: George Ronald. [[Санат:Баһаи]] 7qcs3ay4tr2o3kat1yiok7q0ks564bi Үлгі:Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан) 10 789204 3686533 2026-10-26T09:04:37Z Nurken 111493 Жаңа бетте: [[Сурет:HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civ) 1class Collar BAR.svg|60px|link=Қызмет ордені (Мажарстан)|Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)]]{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Тізбекті Қызмет ордені үлкен крестінің (Мажарстан) иегерлері]]}}<noinclude>{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Мажарстан|Қызмет0]]</noinclude> 3686533 wikitext text/x-wiki [[Сурет:HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civ) 1class Collar BAR.svg|60px|link=Қызмет ордені (Мажарстан)|Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)]]{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Санат:Тізбекті Қызмет ордені үлкен крестінің (Мажарстан) иегерлері]]}}<noinclude>{{doc}}[[Санат:Үлгілер:Марапаттар:Мажарстан|Қызмет0]]</noinclude> 4f6e4i7nknrv4gn5ggmhetjqntk58so Үлгі:Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)/doc 10 789205 3686534 2026-10-26T09:05:06Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} <!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ. --> Бұл үлгіні көбіне {{tl|әскери қайраткер}} үлгісінде қолданады. <code>Қою үлгісі: '''{{tl|Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)}}'''</code> == Мысалы == <pre> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Адам... 3686534 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} <!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ. --> Бұл үлгіні көбіне {{tl|әскери қайраткер}} үлгісінде қолданады. <code>Қою үлгісі: '''{{tl|Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)}}'''</code> == Мысалы == <pre> {{Әскери қайраткер |толық есімі = Адам Адамбаев |қызмет еткен жылдары = Ұзақ жылдар |марапаттары = {{Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)}} }} </pre> == Нәтижесі == {{Әскери қайраткер |толық есімі = Адам Адамбаев |қызмет еткен жылдары = Ұзақ жылдар |марапаттары = {{Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)}} }} n9f11ovsakp0c76x3cnvties38xqmga Үлгі:Тізбекті Қызмет орденінің үлкен кресті (Мажарстан) 10 789206 3686535 2026-10-26T09:06:06Z Nurken 111493 «[[Үлгі:Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686535 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Үлгі:Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)]] p8n3twpmzms8khhiu1rpxev3nks0e37 Киноактерлер гильдиясының сыйлығы 0 789207 3686539 2026-10-26T09:21:25Z Marksscheider 183882 «[[Actor Awards]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686539 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Actor Awards]] qqyegfpxvwkdgrawosh68hwojwpha7c Сандэнс Кид 0 789208 3686540 2026-10-26T09:30:49Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: '''Сандэнс Кид''' (ағылш. ''Sundance Kid''; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; 1867 — 7 қараша 1908) — америкалық қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — Wikipedia.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық м... 3686540 wikitext text/x-wiki '''Сандэнс Кид''' (ағылш. ''Sundance Kid''; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; 1867 — 7 қараша 1908) — америкалық қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — Wikipedia.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық мансабы == Гарри Лонгбау 1867 жылы Пенсильвания штатының Монт-Клэр қаласында Джосайя және Энни Лонгбаудың отбасында дүниеге келген; ол бес баланың ең кенжесі болды. 1887 жылы Гарри Лонгбау жылқы ұрлағаны үшін 18 айға бас бостандығынан айырылды. Жаза мерзімін ол Вайоминг штатының Сандэнс қаласындағы түрмеде өтеді, соның нәтижесінде оған «Сандэнс Кид» (ағылш. тілінен аударғанда — «Сандэнстік жігіт») деген лақап ат берілді.<ref name="Sundance-wiki"/> 1896 жылы Гарри Бутч Кэссидимен (шын есімі Роберт Лерой Паркер) танысып, олар бірлесіп «Жабайы банданы» құрды. Бұл банданың мүшелері Жабайы Батыс пен жалпы Америка тарихындағы ең ұзақ әрі ең табысты поезд және банк тонау серияларын жүзеге асырды. Лонгбаудың Паркермен кездескенге дейінгі өмірі туралы мәлімет аз: 1891 жылы 25 жасында ол Альбертадағы (Канада) «Бар Ю» ранчосында жұмыс істеген. «Бар Ю» ол замандағы ең ірі әрі ең табысты фермерлік шаруашылықтардың бірі болатын. Лонгбау қаруды өте жақсы меңгергендігімен және мергендігімен танымал болғанымен, Бутч Кэссиди екеуі қаза тапты деп есептелетін Боливиядағы әйгілі атысқа дейін бірде-бір адамды өлтірмеген деген болжам бар.<ref name="Sundance-wiki"/> «Жабайы банданың» басты ерекшелігі — олар тонау кезінде күш қолдануға сирек жүгініп, негізінен келіссөздер мен қорқыту әдістеріне сүйенетін. Дегенмен, қолға түскен жағдайда олардың бәрібір дарға асылу арқылы өлім жазасына кесілу қаупі жоғары еді. Бірақ мұндай «бейбіт» бейне көбіне Голливуд киноленталарының әсерінен қалыптасқан, фильмдерде банда мүшелері тым жуас етіп көрсетіледі. Іс жүзінде «Жабайы банда» мүшелері тонау кезінде бірнеше адамды өлтірген. Бүкіл ел бойынша «Тірідей не өлідей іздестірілуде» деген жазуы бар плакаттар ілініп, оларды қолға түсіруге немесе көзін жоюға көмектесетін ақпарат үшін 30 000 доллар көлемінде сыйақы жарияланды. Көп ұзамай олар Вайоминг штатының тауларындағы «Қабырғадағы саңылау» (Dыра в стене) шатқалына тығыла бастады. Бұл жер биік қыратта орналасқандықтан, айналадағы аумақ жан-жаққа түгел көрініп тұратын, сондықтан мұнда бекініп алып шабуыл жасау және қауіпсіз шегіну өте қолайлы еді. Соған қарамастан, Чарли Сиринго бастаған «Пинкертон» агенттігінің детективтері банданың соңына түсіп, бірнеше жыл бойы үздіксіз іздестірді. 1401 жылы 20 ақпанда Лонгбау өзінің «жары» Эттамен және Паркермен бірге АҚШ-тан кетіп, кемемен Аргентинаға аттанды. Олар осы қадам арқылы отандарындағы өздеріне деген шудың біршама басылғанын қалаған сияқты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} as4suvgg5z2ms29s59otdk08sby3h4y 3686541 3686540 2026-10-26T09:32:08Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны және қылмыстық мансабы */ 3686541 wikitext text/x-wiki '''Сандэнс Кид''' (ағылш. ''Sundance Kid''; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; 1867 — 7 қараша 1908) — америкалық қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — Wikipedia.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық мансабы == Гарри Лонгбау 1867 жылы Пенсильвания штатының Монт-Клэр қаласында Джосайя және Энни Лонгбаудың отбасында дүниеге келген; ол бес баланың ең кенжесі болды. 1887 жылы Гарри Лонгбау жылқы ұрлағаны үшін 18 айға бас бостандығынан айырылды. Жаза мерзімін ол Вайоминг штатының Сандэнс қаласындағы түрмеде өтеді, соның нәтижесінде оған «Сандэнс Кид» (ағылш. тілінен аударғанда — «Сандэнстік жігіт») деген лақап ат берілді.<ref name="Sundance-wiki"/> 1896 жылы Гарри Бутч Кэссидимен (шын есімі Роберт Лерой Паркер) танысып, олар бірлесіп «Жабайы банданы» құрды. Бұл банданың мүшелері Жабайы Батыс пен жалпы Америка тарихындағы ең ұзақ әрі ең табысты поезд және банк тонау серияларын жүзеге асырды. Лонгбаудың Паркермен кездескенге дейінгі өмірі туралы мәлімет аз: 1891 жылы 25 жасында ол Альбертадағы (Канада) «Бар Ю» ранчосында жұмыс істеген. «Бар Ю» ол замандағы ең ірі әрі ең табысты фермерлік шаруашылықтардың бірі болатын. Лонгбау қаруды өте жақсы меңгергендігімен және мергендігімен танымал болғанымен, Бутч Кэссиди екеуі қаза тапты деп есептелетін Боливиядағы әйгілі атысқа дейін бірде-бір адамды өлтірмеген деген болжам бар.<ref name="Sundance-wiki"/> «Жабайы банданың» басты ерекшелігі — олар тонау кезінде күш қолдануға сирек жүгініп, негізінен келіссөздер мен қорқыту әдістеріне сүйенетін. Дегенмен, қолға түскен жағдайда олардың бәрібір дарға асылу арқылы өлім жазасына кесілу қаупі жоғары еді. Бірақ мұндай «бейбіт» бейне көбіне Голливуд киноленталарының әсерінен қалыптасқан, фильмдерде банда мүшелері тым жуас етіп көрсетіледі. Іс жүзінде «Жабайы банда» мүшелері тонау кезінде бірнеше адамды өлтірген. Бүкіл ел бойынша «Тірідей не өлідей іздестірілуде» деген жазуы бар плакаттар ілініп, оларды қолға түсіруге немесе көзін жоюға көмектесетін ақпарат үшін 30 000 доллар көлемінде сыйақы жарияланды. Көп ұзамай олар Вайоминг штатының тауларындағы «Қабырғадағы саңылау» (Dыра в стене) шатқалына тығыла бастады. Бұл жер биік қыратта орналасқандықтан, айналадағы аумақ жан-жаққа түгел көрініп тұратын, сондықтан мұнда бекініп алып шабуыл жасау және қауіпсіз шегіну өте қолайлы еді. Соған қарамастан, Чарли Сиринго бастаған «Пинкертон» агенттігінің детективтері банданың соңына түсіп, бірнеше жыл бойы үздіксіз іздестірді. 1401 жылы 20 ақпанда Лонгбау өзінің «жары» Эттамен және Паркермен бірге АҚШ-тан кетіп, кемемен Аргентинаға аттанды. Олар осы қадам арқылы отандарындағы өздеріне деген шудың біршама басылғанын қалаған сияқты. == Лонгбаудың өлімі == Гарри Лонгбаудың өліміне қатысты жағдайлар бүгінгі күнге дейін белгісіз болып қалуда. 1908 жылдың 3 қарашасында Боливияның оңтүстігіндегі Сан-Винсенте қаласына жақын жерде екі америкалық бандит «Aramayo Franke y Cia Silver Mine» компаниясының курьерін тонап кеткен. Осыдан кейін қылмыскерлер Сан-Винсентедегі кішігірім қонақүйге жасырынып, онда бірнеше күн тұрған. 3 немесе 4 күннен кейін полиция олардың ізіне түсіп, қонақүй ғимаратын жергілікті полицейлер мен екі сарбаз қоршауға алды. Басталған атыс кезінде бандиттер қаза тапқан болуы әбден мүмкін, алайда олардың дәл Лонгбау мен Паркер болған-болмағаны бүгінгі күнге дейін белгісіз.<ref>{{Кітап |автор=Meadows A., Buckley D. |тақырыбы=The Outlaw Trail: A History of Butch Cassidy and His Wild Bunch |мекен=New York |баспасы=Two Dot |жыл=2006 |бет=245 |isbn=978-0762741915 |сілтеме=https://wikipedia.org}}</ref> == Мәдениетте == === Кино және теледидар === * «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» (1969 жыл) * «Бутч пен Сандэнс: Алғашқы күндер» (1979 жыл) * «Бутч пен Сандэнс туралы аңыз» (2006 жыл) * ''Drifters'' (2009 жылғы манга және 2016 жылғы аниме-сериал). Бұл туындыда Бутч Кэссиди мен Сандэнс Кид Қара Корольге қарсы тұратын «Қаңғыбастар» (Скитальцы) тобының мүшелері ретінде толыққанды кейіпкерлер қатарында көрінеді. === Ойындар === * ''Call of Juarez: Gunslinger'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9qc4i5adahz35wytj71xixtl1nkjzs8 3686542 3686541 2026-10-26T09:32:46Z Sagzhan 29953 3686542 wikitext text/x-wiki '''Сандэнс Кид''' ({{lang-en|Sundance Kid}}; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; 1867 — 7 қараша 1908) — америкалық қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — Wikipedia.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық мансабы == Гарри Лонгбау 1867 жылы Пенсильвания штатының Монт-Клэр қаласында Джосайя және Энни Лонгбаудың отбасында дүниеге келген; ол бес баланың ең кенжесі болды. 1887 жылы Гарри Лонгбау жылқы ұрлағаны үшін 18 айға бас бостандығынан айырылды. Жаза мерзімін ол Вайоминг штатының Сандэнс қаласындағы түрмеде өтеді, соның нәтижесінде оған «Сандэнс Кид» (ағылш. тілінен аударғанда — «Сандэнстік жігіт») деген лақап ат берілді.<ref name="Sundance-wiki"/> 1896 жылы Гарри Бутч Кэссидимен (шын есімі Роберт Лерой Паркер) танысып, олар бірлесіп «Жабайы банданы» құрды. Бұл банданың мүшелері Жабайы Батыс пен жалпы Америка тарихындағы ең ұзақ әрі ең табысты поезд және банк тонау серияларын жүзеге асырды. Лонгбаудың Паркермен кездескенге дейінгі өмірі туралы мәлімет аз: 1891 жылы 25 жасында ол Альбертадағы (Канада) «Бар Ю» ранчосында жұмыс істеген. «Бар Ю» ол замандағы ең ірі әрі ең табысты фермерлік шаруашылықтардың бірі болатын. Лонгбау қаруды өте жақсы меңгергендігімен және мергендігімен танымал болғанымен, Бутч Кэссиди екеуі қаза тапты деп есептелетін Боливиядағы әйгілі атысқа дейін бірде-бір адамды өлтірмеген деген болжам бар.<ref name="Sundance-wiki"/> «Жабайы банданың» басты ерекшелігі — олар тонау кезінде күш қолдануға сирек жүгініп, негізінен келіссөздер мен қорқыту әдістеріне сүйенетін. Дегенмен, қолға түскен жағдайда олардың бәрібір дарға асылу арқылы өлім жазасына кесілу қаупі жоғары еді. Бірақ мұндай «бейбіт» бейне көбіне Голливуд киноленталарының әсерінен қалыптасқан, фильмдерде банда мүшелері тым жуас етіп көрсетіледі. Іс жүзінде «Жабайы банда» мүшелері тонау кезінде бірнеше адамды өлтірген. Бүкіл ел бойынша «Тірідей не өлідей іздестірілуде» деген жазуы бар плакаттар ілініп, оларды қолға түсіруге немесе көзін жоюға көмектесетін ақпарат үшін 30 000 доллар көлемінде сыйақы жарияланды. Көп ұзамай олар Вайоминг штатының тауларындағы «Қабырғадағы саңылау» (Dыра в стене) шатқалына тығыла бастады. Бұл жер биік қыратта орналасқандықтан, айналадағы аумақ жан-жаққа түгел көрініп тұратын, сондықтан мұнда бекініп алып шабуыл жасау және қауіпсіз шегіну өте қолайлы еді. Соған қарамастан, Чарли Сиринго бастаған «Пинкертон» агенттігінің детективтері банданың соңына түсіп, бірнеше жыл бойы үздіксіз іздестірді. 1401 жылы 20 ақпанда Лонгбау өзінің «жары» Эттамен және Паркермен бірге АҚШ-тан кетіп, кемемен Аргентинаға аттанды. Олар осы қадам арқылы отандарындағы өздеріне деген шудың біршама басылғанын қалаған сияқты. == Лонгбаудың өлімі == Гарри Лонгбаудың өліміне қатысты жағдайлар бүгінгі күнге дейін белгісіз болып қалуда. 1908 жылдың 3 қарашасында Боливияның оңтүстігіндегі Сан-Винсенте қаласына жақын жерде екі америкалық бандит «Aramayo Franke y Cia Silver Mine» компаниясының курьерін тонап кеткен. Осыдан кейін қылмыскерлер Сан-Винсентедегі кішігірім қонақүйге жасырынып, онда бірнеше күн тұрған. 3 немесе 4 күннен кейін полиция олардың ізіне түсіп, қонақүй ғимаратын жергілікті полицейлер мен екі сарбаз қоршауға алды. Басталған атыс кезінде бандиттер қаза тапқан болуы әбден мүмкін, алайда олардың дәл Лонгбау мен Паркер болған-болмағаны бүгінгі күнге дейін белгісіз.<ref>{{Кітап |автор=Meadows A., Buckley D. |тақырыбы=The Outlaw Trail: A History of Butch Cassidy and His Wild Bunch |мекен=New York |баспасы=Two Dot |жыл=2006 |бет=245 |isbn=978-0762741915 |сілтеме=https://wikipedia.org}}</ref> == Мәдениетте == === Кино және теледидар === * «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» (1969 жыл) * «Бутч пен Сандэнс: Алғашқы күндер» (1979 жыл) * «Бутч пен Сандэнс туралы аңыз» (2006 жыл) * ''Drifters'' (2009 жылғы манга және 2016 жылғы аниме-сериал). Бұл туындыда Бутч Кэссиди мен Сандэнс Кид Қара Корольге қарсы тұратын «Қаңғыбастар» (Скитальцы) тобының мүшелері ретінде толыққанды кейіпкерлер қатарында көрінеді. === Ойындар === * ''Call of Juarez: Gunslinger'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6rmi8vc6cmrietj32ehq7f3gyyetksa 3686545 3686542 2026-10-26T09:35:47Z Sagzhan 29953 3686545 wikitext text/x-wiki '''Сандэнс Кид''' ({{lang-en|Sundance Kid}}; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; [[1867 жыл]] — [[7 қараша]] [[1908 жыл]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — ағылшын уикипедиясы.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық мансабы == Гарри Лонгбау [[1867 жыл]]ы [[Пенсильвания]] штатының Монт-Клэр қаласында Джосайя және Энни Лонгбаудың отбасында дүниеге келген; ол бес баланың ең кенжесі болды. [[1887 жыл]]ы Гарри Лонгбау жылқы ұрлағаны үшін 18 айға бас бостандығынан айырылды. Жаза мерзімін ол [[Вайоминг]] штатының [[Сандэнс]] қаласындағы түрмеде өтеді, соның нәтижесінде оған «Сандэнс Кид» (ағылш. тілінен аударғанда — «Сандэнстік жігіт») деген лақап ат берілді.<ref name="Sundance-wiki"/> 1896 жылы Гарри Бутч Кэссидимен (шын есімі Роберт Лерой Паркер) танысып, олар бірлесіп «Жабайы банданы» құрды. Бұл банданың мүшелері Жабайы Батыс пен жалпы Америка тарихындағы ең ұзақ әрі ең табысты поезд және банк тонау серияларын жүзеге асырды. Лонгбаудың Паркермен кездескенге дейінгі өмірі туралы мәлімет аз: 1891 жылы 25 жасында ол Альбертадағы ([[Канада]]) «Бар Ю» ранчосында жұмыс істеген. «Бар Ю» ол замандағы ең ірі әрі ең табысты фермерлік шаруашылықтардың бірі болатын. Лонгбау қаруды өте жақсы меңгергендігімен және мергендігімен танымал болғанымен, Бутч Кэссиди екеуі қаза тапты деп есептелетін Боливиядағы әйгілі атысқа дейін бірде-бір адамды өлтірмеген деген болжам бар.<ref name="Sundance-wiki"/> «Жабайы банданың» басты ерекшелігі — олар тонау кезінде күш қолдануға сирек жүгініп, негізінен келіссөздер мен қорқыту әдістеріне сүйенетін. Дегенмен, қолға түскен жағдайда олардың бәрібір дарға асылу арқылы өлім жазасына кесілу қаупі жоғары еді. Бірақ мұндай «бейбіт» бейне көбіне Голливуд киноленталарының әсерінен қалыптасқан, фильмдерде банда мүшелері тым жуас етіп көрсетіледі. Іс жүзінде «Жабайы банда» мүшелері тонау кезінде бірнеше адамды өлтірген. Бүкіл ел бойынша «Тірідей не өлідей іздестірілуде» деген жазуы бар плакаттар ілініп, оларды қолға түсіруге немесе көзін жоюға көмектесетін ақпарат үшін 30 000 доллар көлемінде сыйақы жарияланды. Көп ұзамай олар Вайоминг штатының тауларындағы «Қабырғадағы саңылау» (Dыра в стене) шатқалына тығыла бастады. Бұл жер биік қыратта орналасқандықтан, айналадағы аумақ жан-жаққа түгел көрініп тұратын, сондықтан мұнда бекініп алып шабуыл жасау және қауіпсіз шегіну өте қолайлы еді. Соған қарамастан, Чарли Сиринго бастаған «Пинкертон» агенттігінің детективтері банданың соңына түсіп, бірнеше жыл бойы үздіксіз іздестірді. 1401 жылы 20 ақпанда Лонгбау өзінің «жары» Эттамен және Паркермен бірге АҚШ-тан кетіп, кемемен [[Аргентина]]ға аттанды. Олар осы қадам арқылы отандарындағы өздеріне деген шудың біршама басылғанын қалаған сияқты. == Лонгбаудың өлімі == Гарри Лонгбаудың өліміне қатысты жағдайлар бүгінгі күнге дейін белгісіз болып қалуда. [[1908 жыл]]дың [[3 қараша]]сында [[Боливия]]ның оңтүстігіндегі Сан-Винсенте қаласына жақын жерде екі америкалық бандит «Aramayo Franke y Cia Silver Mine» компаниясының курьерін тонап кеткен. Осыдан кейін қылмыскерлер Сан-Винсентедегі кішігірім қонақүйге жасырынып, онда бірнеше күн тұрған. 3 немесе 4 күннен кейін полиция олардың ізіне түсіп, қонақүй ғимаратын жергілікті полицейлер мен екі сарбаз қоршауға алды. Басталған атыс кезінде бандиттер қаза тапқан болуы әбден мүмкін, алайда олардың дәл Лонгбау мен Паркер болған-болмағаны бүгінгі күнге дейін белгісіз.<ref>{{Кітап |автор=Meadows A., Buckley D. |тақырыбы=The Outlaw Trail: A History of Butch Cassidy and His Wild Bunch |мекен=New York |баспасы=Two Dot |жыл=2006 |бет=245 |isbn=978-0762741915 |сілтеме=https://wikipedia.org}}</ref> == Мәдениетте == === Кино және теледидар === * «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» (1969 жыл) * «Бутч пен Сандэнс: Алғашқы күндер» (1979 жыл) * «Бутч пен Сандэнс туралы аңыз» (2006 жыл) * ''Drifters'' (2009 жылғы манга және 2016 жылғы аниме-сериал). Бұл туындыда Бутч Кэссиди мен Сандэнс Кид Қара Корольге қарсы тұратын «Қаңғыбастар» (Скитальцы) тобының мүшелері ретінде толыққанды кейіпкерлер қатарында көрінеді. === Ойындар === * ''Call of Juarez: Gunslinger'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} czg3leul82bc7swt0sactoymb2ecynb 3686599 3686545 2026-10-26T10:50:47Z Sagzhan 29953 3686599 wikitext text/x-wiki {{Қылмыскер |Есімі = Сандэнс Кид |Шынайы есімі = Harry Alonzo Longabaugh |Сурет = Sundance Kid.jpg |ені = |Сурет атауы = Гарри Лонгабо (Сандэнс Кид), 1901 жыл |Лақап аты = Сандэнс Кид (The Sundance Kid), Гарри Альваро |Туған кездегі есімі = Гарри Алонзо Лонгабо |Толық есімі = Гарри Алонзо Лонгабо |Туған күні = 1867 жыл (нақты күні белгісіз) |Туған жері = Монт-Клэр, Пенсильвания, АҚШ |Қайтыс болған күні = 7 қараша 1908 жыл (болжам бойынша) |Қайтыс болған жері = Сан-Висенте маңы, Боливия |Жоғалған күні = |Жоғалған жері = |Жоғалу статусы = |Мәйіті табылды = |Жерленген жері = Сан-Висенте зираты (белгісіз қабірде) |Азаматтығы = {{АҚШ}} |Білімі = |Мамандығы = Ковбой, кенші |Белсенді жылдары = 1887—1908 жылдар |Жұмыс берушісі = |Ұйымы = «Сұмдық топ» (Wild Bunch) |Не үшін белгілі = Банктер мен пойыздарды тонау, Бутч Кэссидидің ең жақын серігі, Жабайы Батыс тарихындағы ең үздік мергендердің бірі |Белгілі еңбектері = |Бойы = |Саяси партиясы = |Қозғалысы = |Заңи мәртебесі = Өлген (ресми болжам бойынша) |Жұбайы = |Серігі = Этта Плейс (Etta Place) |Балалары = жоқ |Туысы = Джозия Лонгабо (атасы) |Марапаттары = |Мотивы = Жеңіл олжа, қаржылық табыс |Айыбы = Ат ұрлығы, банк тонау, пойыз тонау, кісі өлтіру |Жазасы = Түрмеге кесілген (1887 жылы ат ұрлағаны үшін 2 жыл отырған), кейін өлім жазасына үкім шығарылған (сырттай) |Ұсталу статусы = Ұсталмаған (Боливия әскерімен атыс кезінде қаза тапқан) |Іздестіретіндер = Пинкертон ұлттық детективтік агенттігі, АҚШ маршалдары |Әрекеттесі = [[Бутч Кэссиди]], Бен Килпатрик, Уилл Карвер, Харви Логан |Іздестірілгені = Бүкіл АҚШ аумағында және Оңтүстік Америкада іздеуде болған |Қамаудан қашқаны = |Құрбаны = Атыс кезінде қаза тапқан заң қызметкерлері мен күзетшілер |Қылмыс күні = |Қылмыс жылдары = 1887—1908 жылдар |Қылмыс елі = {{АҚШ}}, {{Аргентина}}, {{Боливия}} |Қылмыс нысаны = Пойыздар, банктер, тау-кен компанияларының кассалары |Қаруы = Colt револьвері, Winchester мылтығы |Ұсталған күні = 1887 жыл (алғашқы рет) |Қамалған күні = |Сайты = |Қолтаңбасы = |Commons = Sundance Kid }} '''Сандэнс Кид''' ({{lang-en|Sundance Kid}}; шын есімі '''Гарри Алонсо Лонгбау'''; [[1867 жыл]] — [[7 қараша]] [[1908 жыл]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] қылмыскер, Бутч Кэссидидің «Жабайы банда» (ағылш. ''The Wild Bunch'') қылмыстық тобының мүшесі.<ref name="Sundance-wiki">[https://wikipedia.org Sundance Kid] — ағылшын уикипедиясы.</ref> == Өмірбаяны және қылмыстық мансабы == Гарри Лонгбау [[1867 жыл]]ы [[Пенсильвания]] штатының Монт-Клэр қаласында Джосайя және Энни Лонгбаудың отбасында дүниеге келген; ол бес баланың ең кенжесі болды. [[1887 жыл]]ы Гарри Лонгбау жылқы ұрлағаны үшін 18 айға бас бостандығынан айырылды. Жаза мерзімін ол [[Вайоминг]] штатының [[Сандэнс]] қаласындағы түрмеде өтеді, соның нәтижесінде оған «Сандэнс Кид» (ағылш. тілінен аударғанда — «Сандэнстік жігіт») деген лақап ат берілді.<ref name="Sundance-wiki"/> 1896 жылы Гарри Бутч Кэссидимен (шын есімі Роберт Лерой Паркер) танысып, олар бірлесіп «Жабайы банданы» құрды. Бұл банданың мүшелері Жабайы Батыс пен жалпы Америка тарихындағы ең ұзақ әрі ең табысты поезд және банк тонау серияларын жүзеге асырды. Лонгбаудың Паркермен кездескенге дейінгі өмірі туралы мәлімет аз: 1891 жылы 25 жасында ол Альбертадағы ([[Канада]]) «Бар Ю» ранчосында жұмыс істеген. «Бар Ю» ол замандағы ең ірі әрі ең табысты фермерлік шаруашылықтардың бірі болатын. Лонгбау қаруды өте жақсы меңгергендігімен және мергендігімен танымал болғанымен, Бутч Кэссиди екеуі қаза тапты деп есептелетін Боливиядағы әйгілі атысқа дейін бірде-бір адамды өлтірмеген деген болжам бар.<ref name="Sundance-wiki"/> «Жабайы банданың» басты ерекшелігі — олар тонау кезінде күш қолдануға сирек жүгініп, негізінен келіссөздер мен қорқыту әдістеріне сүйенетін. Дегенмен, қолға түскен жағдайда олардың бәрібір дарға асылу арқылы өлім жазасына кесілу қаупі жоғары еді. Бірақ мұндай «бейбіт» бейне көбіне Голливуд киноленталарының әсерінен қалыптасқан, фильмдерде банда мүшелері тым жуас етіп көрсетіледі. Іс жүзінде «Жабайы банда» мүшелері тонау кезінде бірнеше адамды өлтірген. Бүкіл ел бойынша «Тірідей не өлідей іздестірілуде» деген жазуы бар плакаттар ілініп, оларды қолға түсіруге немесе көзін жоюға көмектесетін ақпарат үшін 30 000 доллар көлемінде сыйақы жарияланды. Көп ұзамай олар Вайоминг штатының тауларындағы «Қабырғадағы саңылау» (Dыра в стене) шатқалына тығыла бастады. Бұл жер биік қыратта орналасқандықтан, айналадағы аумақ жан-жаққа түгел көрініп тұратын, сондықтан мұнда бекініп алып шабуыл жасау және қауіпсіз шегіну өте қолайлы еді. Соған қарамастан, Чарли Сиринго бастаған «Пинкертон» агенттігінің детективтері банданың соңына түсіп, бірнеше жыл бойы үздіксіз іздестірді. 1401 жылы 20 ақпанда Лонгбау өзінің «жары» Эттамен және Паркермен бірге АҚШ-тан кетіп, кемемен [[Аргентина]]ға аттанды. Олар осы қадам арқылы отандарындағы өздеріне деген шудың біршама басылғанын қалаған сияқты. == Лонгбаудың өлімі == Гарри Лонгбаудың өліміне қатысты жағдайлар бүгінгі күнге дейін белгісіз болып қалуда. [[1908 жыл]]дың [[3 қараша]]сында [[Боливия]]ның оңтүстігіндегі Сан-Винсенте қаласына жақын жерде екі америкалық бандит «Aramayo Franke y Cia Silver Mine» компаниясының курьерін тонап кеткен. Осыдан кейін қылмыскерлер Сан-Винсентедегі кішігірім қонақүйге жасырынып, онда бірнеше күн тұрған. 3 немесе 4 күннен кейін полиция олардың ізіне түсіп, қонақүй ғимаратын жергілікті полицейлер мен екі сарбаз қоршауға алды. Басталған атыс кезінде бандиттер қаза тапқан болуы әбден мүмкін, алайда олардың дәл Лонгбау мен Паркер болған-болмағаны бүгінгі күнге дейін белгісіз.<ref>{{Кітап |автор=Meadows A., Buckley D. |тақырыбы=The Outlaw Trail: A History of Butch Cassidy and His Wild Bunch |мекен=New York |баспасы=Two Dot |жыл=2006 |бет=245 |isbn=978-0762741915 |сілтеме=https://wikipedia.org}}</ref> == Мәдениетте == === Кино және теледидар === * «Бутч Кэссиди және Сандэнс Кид» (1969 жыл) * «Бутч пен Сандэнс: Алғашқы күндер» (1979 жыл) * «Бутч пен Сандэнс туралы аңыз» (2006 жыл) * ''Drifters'' (2009 жылғы манга және 2016 жылғы аниме-сериал). Бұл туындыда Бутч Кэссиди мен Сандэнс Кид Қара Корольге қарсы тұратын «Қаңғыбастар» (Скитальцы) тобының мүшелері ретінде толыққанды кейіпкерлер қатарында көрінеді. === Ойындар === * ''Call of Juarez: Gunslinger'' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} omcnbejd8skm35l5g8fhiebcnyrx5ni Кітаб-и-Иған 0 789209 3686543 2026-10-26T09:33:37Z Qarakesek 7093 Жаңа бетте: '''Кітаб-и-Иған''' (парс. كتاب ايقان‎, араб.: كتاب الإيقان‎ — «Иланым Кітабы») — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]] жазған негізгі доктриналық шығармалардың бірі. Бұл еңбек 1861 жылдың қаңтар айында Бағдатта екі күн ішінде парсы және араб тілдерінде жа... 3686543 wikitext text/x-wiki '''Кітаб-и-Иған''' (парс. كتاب ايقان‎, араб.: كتاب الإيقان‎ — «Иланым Кітабы») — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]] жазған негізгі доктриналық шығармалардың бірі. Бұл еңбек 1861 жылдың қаңтар айында Бағдатта екі күн ішінде парсы және араб тілдерінде жазылған. Кітап Бабтың нағашы ағасы Қажы Мырза Сейіт Мұхаммедтің шииттік эсхатологиялық күтулерге қатысты қойған сұрақтарына жауап ретінде дүниеге келді. «Кітаб-и-Иған» еңбегінде діндердің бірлігі, прогрессивті ашылым(сатылы ашылым) тұжырымдамасы және эсхатологиялық нышандарды ауыспалы (аллегориялық) мағынада түсіндіру іспетті Баһаи ілімінің іргелі қағидалары баяндалады. Баһаи дереккөздері бұл кітапты маңыздылығы жағынан [[Кітаб-и-Ағдас]]тан кейінгі екінші орында тұрған еңбек және Бабтың парсы тіліндегі «Байан» шығармасының толықтырушысы деп санайды. 1931 жылы бұл кітапты ағылшын тіліне аударған [[Шоғи Эффенді]] оны әлемдік діндердің жолын қуушылар арасындағы толық, әрі мәңгілік жарасымдылықтың берік іргетасын қалайтын шығарма деп сипаттаған. Кітап отыздан астам тілге аударылған. == Тарихы == === Жазылу тарихы === «Кітаб-и-Иған» 1861 жылы Баһаулланың Осман империясына қарасты Бағдатта жер аударылып жүрген кезеңінде жазылды. Кітап Бабтың нағашы ағасы Қажы Мырза Сейіт Мұхаммедтің сұрақтарына жауап болып табылады. Ол өз жиенінің мессиандық мәлімдемесін әлі қабылдамаған болатын. 1861 жылы Бағдатқа келген Қажы Мұхаммед Баһаулланың ұсынысымен өз сұрақтарын төрт негізгі тақырып бойынша жазбаша түрде ұсынды: # Қиямет күні физикалық оқиға бола ма, әрі ізгілер мен күнәһарларға қалай үкім шығарылады? # Он екінші имамның ғайып болуы туралы мәліметтерді қалай түсінуге болады? # Ислам жазбаларын бабилердің түсіндірмелерімен қалай сәйкестендіруге болады? # Шииттік дәстүрдегі Қайым (уәде етілген құтқарушы) туралы пайғамбарлықтар неліктен орындалмады? Көлемі 200 беттен асатын жауап 48 сағаттың ішінде жазылып біткен. Бастапқыда кітап ''«Рисала-и-Халуиййа»'' («Ағаға арналған трактат») және ''«Рисала-и-Истидлалиййа»'' («Дәлелдер трактаты») деген атпен белгілі болған. Кейінірек Баһаулла Аккада болған кезінде бұл шығармаға «Иған» («Иланым») деген атау берді. Баһаулла «Кітаб-и-Иғанды» жазған кезде өзінің пайғамбарлық миссиясын әлі көпшілікке жария етпеген болатын (ол бұл туралы алғаш рет 1863 жылы Ризван бағында мәлімдеді). === Таралуы мен жариялануы === Жазылғаннан кейінгі алғашқы жылдары кітап Ирандағы бабилер қауымы арасында қолжазба түрінде кеңінен тарады. Шығарманың түсінікті де, жатық тілі діни білімі жоқ қарапайым оқырмандарға да қолжетімді болып, көптеген бабилерді Баһаулланың төңірегіне топтастыруға ықпал етті. Кітап алғаш рет 1882 жылы Бомбейде ағаш баспа (литография) тәсілімен басылып шықты. Түпнұсқа мәтінді кейінірек, 1887–1889 жылдары Баһаулла өзі қайта қарап, ресми нұсқасын бекітті. Ағылшын тіліндегі алғашқы аудармасы 1904 жылы жарық көрсе, Шоғи Эффенді жасаған канондық ағылшынша аудармасы 1931 жылы жарияланды. == Мазмұны == «Кітаб-и-Иған» екі негізгі бөлімнен тұрады: * '''Бірінші бөлімде''' тәңірлік ашылымның прогрессивті (сатылы) сипаты мен діндердің ішкі бірлігі туралы іргелі тұжырымдар баяндалады. Баһаулла Інжіл (Библия) және Құран аяттарына сілтеме жасай отырып, пайғамбарлықтардың көбін әріптік (тікелей) емес, ауыспалы (аллегориялық) мағынада түсіну қажеттігін дәлелдейді. * '''Екінші бөлімде''' Бабтың пайғамбарлық миссиясының теологиялық және рационалды дәлелдері келтіріледі. Бұл бөлімнің белгілі бір үзіндісі баһаилар арасында «Шынайы іздеушінің жазутасы» деген атпен танымал. === Негізгі тақырыптары === # '''Прогрессивті ашылым және діндер бірлігі:''' Құдайдың мәні адам ақылынан жоғары, ал Пайғамбарлар (Құдай Көріністері, Жаршылары) — адамзаттың рухани және әлеуметтік дамуы үшін әр дәуірде Құдайдың сипаттарын жеткізуші тұлғалар. # '''Пайғамбарларды қабылдамау себептері:''' Бұрынғы діни ғалымдардың киелі мәтіндерді тек сөзбе-сөз түсініп, рухани мағынасын ұғынбауы және билікті жоғалтудан корқуы жаңа пайғамбарларды теріске шығарудың басты себебі ретінде көрсетіледі. # '''Қиямет және қайта тірілу күні:''' Кітап бойынша «Қиямет күні» немесе «Ақыр заман» әлемнің физикалық қирауын білдірмейді, ол — жаңа пайғамбардың келуімен басталатын рухани жаңарту кезеңі. # '''Баб миссиясының расталуы:''' Бабтың Қайым (уәде етілген құтқарушы) екендігін ислам дәстүрлерімен сәйкестендіре отырып дәлелдеу. # '''Шынайы іздеушінің шарттары:''' Рухани шындыққа жеткісі келетін адамның бойында болуы тиіс нәпсіні тию, алдын ала теріс пікірлерден арылу, тазалық сияқты қасиеттер. == Маңызы == Шоғи Эффенді бұл кітапты Баһаи сенімінің ең маңызды доктриналық еңбегі деп бағалаған. «Кітаб-и-Иған» ислам теологиясы мен христиандық эсхатологияны жаңаша пайымдап, Баһаи ілімінің дүниетанымдық негізін қалады. == Дереккөздер == {{reflist}} == Әдебиет == * Baháʼu'lláh (1931). ''The Kitáb-i-Íqán: The Book of Certitude''. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. * Buck, Christopher (1995). ''Symbol and Secret: Qur'án Commentary in Bahá'u'lláh's Kitáb-i-Íqán''. Los Angeles: Kalimát Press. * Saiedi, Nader (2000). ''Logos and Civilization: Spirit, History, and Order in the Writings of Bahá'u'lláh''. Bethesda, Maryland: University Maryland Press. [[Санат:Баһаи сенімі]] [[Санат:Баһаулла шығармалары]] [[Санат:1861 жылғы кітаптар]] j1jnt95j3ibval4hft2t52u1g4v2cgt 3686544 3686543 2026-10-26T09:34:12Z Qarakesek 7093 3686544 wikitext text/x-wiki '''Кітаб-и-Иған''' (парс. كتاب ايقان‎, араб.: كتاب الإيقان‎ — «Иланым Кітабы») — [[Баһаи сенімі]]нің негізін қалаушы [[Баһаулла]] жазған негізгі доктриналық шығармалардың бірі. Бұл еңбек 1861 жылдың қаңтар айында Бағдатта екі күн ішінде парсы және араб тілдерінде жазылған. Кітап Бабтың нағашы ағасы Қажы Мырза Сейіт Мұхаммедтің шииттік эсхатологиялық күтулерге қатысты қойған сұрақтарына жауап ретінде дүниеге келді. «Кітаб-и-Иған» еңбегінде діндердің бірлігі, прогрессивті ашылым(сатылы ашылым) тұжырымдамасы және эсхатологиялық нышандарды ауыспалы (аллегориялық) мағынада түсіндіру іспетті Баһаи ілімінің іргелі қағидалары баяндалады. Баһаи дереккөздері бұл кітапты маңыздылығы жағынан [[Кітаб-и-Ағдас]]тан кейінгі екінші орында тұрған еңбек және Бабтың парсы тіліндегі «Байан» шығармасының толықтырушысы деп санайды. 1931 жылы бұл кітапты ағылшын тіліне аударған [[Шоғи Эффенді]] оны әлемдік діндердің жолын қуушылар арасындағы толық, әрі мәңгілік жарасымдылықтың берік іргетасын қалайтын шығарма деп сипаттаған. Кітап отыздан астам тілге аударылған. == Тарихы == === Жазылу тарихы === «Кітаб-и-Иған» 1861 жылы Баһаулланың Осман империясына қарасты Бағдатта жер аударылып жүрген кезеңінде жазылды. Кітап Бабтың нағашы ағасы Қажы Мырза Сейіт Мұхаммедтің сұрақтарына жауап болып табылады. Ол өз жиенінің мессиандық мәлімдемесін әлі қабылдамаған болатын. 1861 жылы Бағдатқа келген Қажы Мұхаммед Баһаулланың ұсынысымен өз сұрақтарын төрт негізгі тақырып бойынша жазбаша түрде ұсынды: # Қиямет күні физикалық оқиға бола ма, әрі ізгілер мен күнәһарларға қалай үкім шығарылады? # Он екінші имамның ғайып болуы туралы мәліметтерді қалай түсінуге болады? # Ислам жазбаларын бабилердің түсіндірмелерімен қалай сәйкестендіруге болады? # Шииттік дәстүрдегі Қайым (уәде етілген құтқарушы) туралы пайғамбарлықтар неліктен орындалмады? Көлемі 200 беттен асатын жауап 48 сағаттың ішінде жазылып біткен. Бастапқыда кітап ''«Рисала-и-Халуиййа»'' («Ағаға арналған трактат») және ''«Рисала-и-Истидлалиййа»'' («Дәлелдер трактаты») деген атпен белгілі болған. Кейінірек Баһаулла Аккада болған кезінде бұл шығармаға «Иған» («Иланым») деген атау берді. Баһаулла «Кітаб-и-Иғанды» жазған кезде өзінің пайғамбарлық миссиясын әлі көпшілікке жария етпеген болатын (ол бұл туралы алғаш рет 1863 жылы Ризван бағында мәлімдеді). === Таралуы мен жариялануы === Жазылғаннан кейінгі алғашқы жылдары кітап Ирандағы бабилер қауымы арасында қолжазба түрінде кеңінен тарады. Шығарманың түсінікті де, жатық тілі діни білімі жоқ қарапайым оқырмандарға да қолжетімді болып, көптеген бабилерді Баһаулланың төңірегіне топтастыруға ықпал етті. Кітап алғаш рет 1882 жылы Бомбейде ағаш баспа (литография) тәсілімен басылып шықты. Түпнұсқа мәтінді кейінірек, 1887–1889 жылдары Баһаулла өзі қайта қарап, ресми нұсқасын бекітті. Ағылшын тіліндегі алғашқы аудармасы 1904 жылы жарық көрсе, Шоғи Эффенді жасаған канондық ағылшынша аудармасы 1931 жылы жарияланды. == Мазмұны == «Кітаб-и-Иған» екі негізгі бөлімнен тұрады: * '''Бірінші бөлімде''' тәңірлік ашылымның прогрессивті (сатылы) сипаты мен діндердің ішкі бірлігі туралы іргелі тұжырымдар баяндалады. Баһаулла Інжіл (Библия) және Құран аяттарына сілтеме жасай отырып, пайғамбарлықтардың көбін әріптік (тікелей) емес, ауыспалы (аллегориялық) мағынада түсіну қажеттігін дәлелдейді. * '''Екінші бөлімде''' Бабтың пайғамбарлық миссиясының теологиялық және рационалды дәлелдері келтіріледі. Бұл бөлімнің белгілі бір үзіндісі баһаилар арасында «Шынайы іздеушінің жазутасы» деген атпен танымал. === Негізгі тақырыптары === # '''Прогрессивті ашылым және діндер бірлігі:''' Құдайдың мәні адам ақылынан жоғары, ал Пайғамбарлар (Құдай Көріністері, Жаршылары) — адамзаттың рухани және әлеуметтік дамуы үшін әр дәуірде Құдайдың сипаттарын жеткізуші тұлғалар. # '''Пайғамбарларды қабылдамау себептері:''' Бұрынғы діни ғалымдардың киелі мәтіндерді тек сөзбе-сөз түсініп, рухани мағынасын ұғынбауы және билікті жоғалтудан корқуы жаңа пайғамбарларды теріске шығарудың басты себебі ретінде көрсетіледі. # '''Қиямет және қайта тірілу күні:''' Кітап бойынша «Қиямет күні» немесе «Ақыр заман» әлемнің физикалық қирауын білдірмейді, ол — жаңа пайғамбардың келуімен басталатын рухани жаңарту кезеңі. # '''Баб миссиясының расталуы:''' Бабтың Қайым (уәде етілген құтқарушы) екендігін ислам дәстүрлерімен сәйкестендіре отырып дәлелдеу. # '''Шынайы іздеушінің шарттары:''' Рухани шындыққа жеткісі келетін адамның бойында болуы тиіс нәпсіні тию, алдын ала теріс пікірлерден арылу, тазалық сияқты қасиеттер. == Маңызы == Шоғи Эффенді бұл кітапты Баһаи сенімінің ең маңызды доктриналық еңбегі деп бағалаған. «Кітаб-и-Иған» ислам теологиясы мен христиандық эсхатологияны жаңаша пайымдап, Баһаи ілімінің дүниетанымдық негізін қалады. == Дереккөздер == {{reflist}} == Әдебиет == * Baháʼu'lláh (1931). ''The Kitáb-i-Íqán: The Book of Certitude''. Translated by Shoghi Effendi. Wilmette, Illinois, USA: Baháʼí Publishing Trust. * Buck, Christopher (1995). ''Symbol and Secret: Qur'án Commentary in Bahá'u'lláh's Kitáb-i-Íqán''. Los Angeles: Kalimát Press. * Saiedi, Nader (2000). ''Logos and Civilization: Spirit, History, and Order in the Writings of Bahá'u'lláh''. Bethesda, Maryland: University Maryland Press. [[Санат:Баһаи]] kf59tm49q2fnd1b7ft2tk9o5q6nejbd SAG-AFTRA 0 789210 3686546 2026-10-26T09:42:13Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = SAG-AFTRA |альтернативті = Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені... 3686546 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = SAG-AFTRA |альтернативті = Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists |background_color = |атау түсі = |логотип = |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = 171 157 (белсенді, 2022 ж.) |орталық типі = Штаб-пәтері |орталық = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |орналасқан жері = |шыққан елі = [[АҚШ]] |тип = [[Кәсіподақ]] |тілдер = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |тіл = |басшы мансабы1 = Президенті |басшы есімі1 = Шон Эстин |басшы мансабы2 = Атқарушы директоры |басшы есімі2 = Дункан Крабтри-Ирланд |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Негізі қаланды (Бірігу арқылы: [[Киноактерлер гильдиясы]] және [[Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы]]) |құрылу мерзімі1 = 2012 жылғы 30 наурыз |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |негізін салушы6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = [https://www.sagaftra.org/] |ортаққор = SAG-AFTRA }} 5c2xvkrprz2bbxapf42hnct9cjfl2yj 3686558 3686546 2026-10-26T10:04:17Z Marksscheider 183882 3686558 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = SAG-AFTRA |альтернативті = Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists |background_color = |атау түсі = |логотип = SAG AFTRA Building.jpg |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = 171 157<ref>{{cite web |last=Robb |first=David |url=https://deadline.com/2022/08/sag-aftra-1-billion-dollars-dues-fees-since-2012-membership-record-high-1235084793/ |title=SAG-AFTRA Collects $1 Billion In Member Dues & Non-Member Fees In Its First 10 Years As Membership Climbs To Record Highs |access-date=March 2, 2025 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=August 3, 2022}}</ref> (белсенді, 2022 ж.) |орталық типі = Штаб-пәтері |орталық = [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |орналасқан жері = |шыққан елі = [[АҚШ]] |тип = [[Кәсіподақ]] |тілдер = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |тіл = |басшы мансабы1 = Президенті |басшы есімі1 = Шон Эстин |басшы мансабы2 = Атқарушы директоры |басшы есімі2 = Дункан Крабтри-Ирланд |басшы мансабы3 = |басшы есімі3 = |басшы мансабы4 = |басшы есімі4 = |басшы мансабы10 = |басшы есімі10 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Негізі қаланды (Бірігу арқылы: [[Киноактерлер гильдиясы]] және [[Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы]]) |құрылу мерзімі1 = 2012 жылғы 30 наурыз |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = |құрылу мерзімі2 = |негізін салушы6 = |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = [https://www.sagaftra.org/] |ортаққор = SAG-AFTRA }} '''SAG-AFTRA''' (''Screen Actors Guild — American Federation of Television and Radio Artists'' — «Киноактерлер гильдиясы — Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы») — кино, телевизия, радио және жаңа медиа саласындағы актерлердің, теле- мен радиожүргізушілердің, сондай-ақ басқа да өнеркәсіп қызметкерлерінің мүддесін қорғайтын [[кәсіподақ]]. Ол 2012 жылы екі ұйымның бірігуі нәтижесінде құрылды: # '''[[Киноактерлер гильдиясы]] (SAG)''' — 1933 жылы негізі қаланған, кино мен телевизия актерлердің мүддесін қорғады. # '''[[Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы]] (AFTRA)''' — 1937 жылы негізі қаланған, радио және телевизия қызметкерлерінің мүддесін ұсынды. Ол бүкіл әлем бойынша шамамен 170 000 медиамаманның мүддесін қорғайды. SAG-AFTRA — АҚШ-тағы ең ірі кәсіподақтар федерациясы саналатын [[AFL-CIO]] ұйымының мүшесі.<ref>{{cite web |url=http://www.aflcio.org/About/AFL-CIO-Unions |title=Unions of the AFL–CIO |publisher=AFL–CIO |access-date=February 1, 2016}}</ref> Сондай-ақ SAG-AFTRA [[Халықаралық актерлер федерациясының]] (International Federation of Actors) мүшесі болып табылады.<ref>{{Cite web |title=FIA Members |url=https://fia-actors.com/about-fia/fia-members/ |access-date=June 8, 2023 |website=[[International Federation of Actors]]}}</ref> Кәсіподақтың танымал ереуілдері 2016—2017, 2023, 2024 жылдары орын алды. === Actor Awards === {{Толық мақала|Actor Awards}} [[Actor Awards]] — кино және прайм-тайм телевизиясындағы үздік өнер көрсетілімдерін марапаттау үшін 1995 жылы (Screen Actors Guild Awards ретінде) негізі қаланған марапаттау рәсімі. Содан бері ол [[Алтын глобус]] және [[Оскар сыйлығы|Оскар]] сыйлықтарымен қатар [[Голливуд]] киноиндустриясындағы басты марапаттау оқиғаларының бірі болып келеді. Марапаттар жеке актерлік ойынға да, драма және комедиялық сериалдардың толық ансамблінің, сондай-ақ толықметражды фильм актерлерінің жұмысына да бағытталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ кәсіподақтары]] q00lb6cpmn5bzof51hshqnkr38bry4j Сурет:Windows Server 2008 R2 логотипі.png 6 789211 3686547 2026-10-26T09:50:45Z Qazaq1299 177267 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Windows Server 2008 R2 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2009 | авторы = Microsoft }} 3686547 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Windows Server 2008 R2 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2009 | авторы = Microsoft }} == Лицензиялау == hdt3ffdxmb65g7qfa4soyrrl0hv1p4e Александр Вучич 0 789212 3686548 2026-10-26T09:53:32Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы<!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Вучич | Шынайы есімі = {{lang|sr... 3686548 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = мемлекет басшысы<!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Александр Вучич | Шынайы есімі = {{lang|sr|Александар Вучић}} | Суреті = Aleksandar Vučić 2025 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Вучич, 2025 жыл | Титулы = [[Сербия президенті]] | Ту = Flag of the President of Serbia.svg | Ту2 = Flag of Serbia.svg | Басқара бастады = 31 мамыр 2017 | Басқаруын аяқтады = 27 қыркүйек 2026 | Премьер = {{ublist |[[Ивица Дачич]] ({{м.а.}}) |Ана Брнабич |Ивица Дачич ({{м.а.}}) |[[Милош Вучевич]] |[[Джуро Мацут]] }} | Ізашары = [[Томислав Николич]] | Ізбасары = [[Ана Брнабич]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = [[Сербия премьер-министрі]] | Ту_2 = Flag of Serbia.svg | Ту2_2 = Coat of arms of Serbia.svg | Басқара бастады_2 = 27 сәуір 2014 | Басқаруын аяқтады_2 = 31 мамыр 2017 | Президент_2 = Томислав Николич | Ізашары_2 = Ивица Дачич | Ізбасары_2 = Ивица Дачич ({{м.а.}})<br>Ана Брнабич | Титулы_3 = [[Серб озық партиясы]]ның президенті | Ту_3 = Logo of the Serbian Progressive Party (2022 no text).svg | Ту2_3 = Serbian Progressive Party logo.svg | Басқара бастады_3 = 24 мамыр 2012 | Басқаруын аяқтады_3 = 27 мамыр 2023 | Ізашары_3 = Томислав Николич | Ізбасары_3 = Милош Вучевич | Титулы_4 = Премьер-министрінің бірінші орынбасары | Ту_4 = Coat of arms of Serbia.svg | Ту2_4 = Flag of Serbia.svg | Басқара бастады_4 = 27 шілде 2012 | Басқаруын аяқтады_4 = 27 сәуір 2014 | Премьер_4 = Ивица Дачич | Ізашары_4 = Лауазым құрылды | Ізбасары_4 = Ивица Дачич | Титулы_5 = Қорғаныс министрі | Ту_5 = Grb Ministarstva odbrane Srbije.svg | Ту2_5 = Vlada Srbije logo.png | Басқара бастады_5 = 27 шілде 2012 | Басқаруын аяқтады_5 = 2 қыркүйек 2013 | Премьер_5 = Ивица Дачич | Титулы_6 = Ақпарат министрі | Ту_6 = Vlada Srbije logo.png | Ту2_6 = Flag of Serbia.svg | Басқара бастады_6 = 24 наурыз 1998 | Басқаруын аяқтады_6 = 24 қазан 2000 | Премьер_6 = [[Мирко Марьянович]] | Туған күні = 5.3.1970 | Туған жері = {{туғанжері|Белград|Белградта}}, [[Сербия Социалистік Республикасы|Сербия СР]], [[Югославия Социалистік Федеративті Республикасы|Югославия СФР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = {{ublist |{{marriage|{{iw|Ксения Вучич|Ксения Янкович|sr|Ксенија Вучић}}|1997|2011|end=div}} |{{marriage|{{iw|Тамара Вучич|Тамара Джуканович|sr|Тамара Вучић}}|2013}} }} | Балалары = 3 | Партиясы = {{ublist |[[Серб озық партиясы|СОП]] (2008–) |[[Серб радикал партиясы|СРП]] (1993–2008) }} | Білімі = [[Белград университеті]] | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Атағы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Басқарды = | Шайқасы = | Туыстары = {{iw|Андрей Вучич||sr|Андреј Вучић}} (інісі) | Қолтаңбасы = Signature Aleksandar Vučić.svg | Сайты = {{URL|http://vucic.rs/}} | Commons = Aleksandar Vučić | Марапаттары = {{Қатар |{{Шынжырдағы Серб Республикасы ордені|2018}} |{{Ақ арыстан орденінің үлкен кресті (1992 бастап)}} }} {{Қатар |{{Әулие Карл орденінің үлкен кресті}} |{{Алтын Қыран ордені|2026}} }} {{Қатар |{{1 дәрежелі Достық ордені}} |{{Қызмет орденінің тізбегі (Мажарстан)}} }} {{Қатар |{{III Макариос орденінің тізбегі}} |{{Александр Невский ордені (Ресей Федерациясы)|2019}} }} {{Қатар |{{Достық ордені (ҚХР)}} }} }} '''Александр Вучич''' ({{lang-sr|Александар Вучић / Aleksandar Vučić}}, [[5 наурыз]] [[1970 жыл|1970]], [[Белград]]) — сербиялық саясаткер, 2017 жылдан 2026 жылға дейінгі [[Сербия президенті]]. [[Серб озық партиясы]]ның (СОП) негіздеуші мүшесі ретінде ол бұрын партияның 2012 жылдан 2023 жылға президенті болды,<ref>{{Cite web |last=Marić |first=Dunja |date=2023-05-27 |title=Miloš Vučević novi predsednik SNS |url=https://nova.rs/vesti/politika/milos-vucevic-novi-predsednik-sns/ |accessdate=2023-05-27 |publisher=NOVA portal |language=sr}} {{Wayback|date=2023-06-03 |url=https://web.archive.org/web/20230603132710/https://nova.rs/vesti/politika/milos-vucevic-novi-predsednik-sns/}}</ref> 2012 жылдан 2014 жылға дейін [[Сербия премьер-министрі]]нің бірінші орынбасары, 2014 жылдан 2017 жылға дейін [[Сербия премьер-министрі]] болды. Вучич [[Белград]]та туған, [[Белград университеті]]нің заң факультетінде білім алған. Саяси мансабын Вучич 1993 жылы [[Ультраоңшылдар|ультраоңшыл]] [[Серб радикал партиясы]] (СРП) атынан сайланған [[Халықтық скупщина]] мүшесі ретінде бастады. 1995 жылы ол СРП бас хатшысы болды. 1998 жылы ол премьер [[Мирко Марьянович]]тің үкіметінде Ақпарат министрі болды. 2000 жылғы [[Слободан Милошевич]]тің биліктен қуылуына дейін жалғасқан Вучичтің министрліктегі өкілеттігі барысында журналистерге шектеулер және шетел телевизиясына тыйымдар орнады.<ref name="Independent">{{cite news |last=Fisk |first=Robert |date=2016 |title=Europe has a troublingly short memory over Serbia's Aleksander Vucic |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/voices/europe-has-a-troublingly-short-memory-over-serbia-s-aleksander-vucic-a7029221.html |accessdate=2017-02-09}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20160515110338/https://www.independent.co.uk/voices/europe-has-a-troublingly-short-memory-over-serbia-s-aleksander-vucic-a7029221.html |date=2016-05-15}}</ref><ref>{{cite web |last=Barber |first=Lionel |date=2018-05-15 |title=Interview: Serbia's Vucic insists 'I'm obsessed with Kosovo' |language=en |url=https://www.ft.com/content/286fadc4-5444-11e8-b3ee-41e0209208ec |accessdate=2018-12-12 |publisher=[[Financial Times]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180517131833/https://www.ft.com/content/286fadc4-5444-11e8-b3ee-41e0209208ec |date=2018-05-17}}</ref> 2000 жылдан кейін ол серб оппозициясындағы ең белгілі тұлғалардың бірі болды. Вучич [[Томислав Николич]]пен бірге СРП-дан кетіп, 2008 жылы СОП партиясын бірге құрды; басында Вучич партия президентінің орынбасары болды. [[Сербиядағы парламент сайлауы (2012)|2012 жылғы сайлау]]да СОП ең ірі партияға айналады да, [[Сербия Социалистік партиясы]]мен коалиция үкіметін құрады. Вучич Сербия премьер-министрінің орынбасары болып тағайындалып, СОП президенті болып сайланды. Премьер-министр болмағанына қарамастан Вучич ең ірі партияның көшбасшысы ретінде елдегі ең ықпалды адам болды.<ref>{{cite web |last=De Launey |first=Guy |date=2014-01-24 |title=Serbia transforming from pariah to EU partner |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-25808463 |accessdate=2022-09-03 |publisher=[[BBC News]] |language=en}} {{Wayback|date=2021-12-02 |url=https://web.archive.org/web/20211202191638/https://www.bbc.com/news/world-europe-25808463}}</ref><ref>{{Cite web |last=Žarković |first=Dragoljub |date=2013-11-13 |title=Tužni tok ministarkine karijere – Ko je sklonio Zoranu Mihajlović da se Aleksej Miler ne bi iznervirao? |url=https://www.vreme.com/kolumna/tuzni-tok-ministarkine-karijere-ko-je-sklonio-zoranu-mihajlovic-da-se-aleksej-miler-ne-bi-iznervirao/ |accessdate=2022-09-03 |publisher=Vreme |language=sr}} {{Wayback|date=2022-09-03 |url=https://web.archive.org/web/20220903131226/https://www.vreme.com/kolumna/tuzni-tok-ministarkine-karijere-ko-je-sklonio-zoranu-mihajlovic-da-se-aleksej-miler-ne-bi-iznervirao/}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pavlović |first=Koča |date=2014-03-23 |title=Living the Serbian dream: a look at Aleksandar Vučić's election victory |url=https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/living-serbian-dream-look-at-aleksandar-vucics-election-victory/ |accessdate=2022-09-19 |work=openDemocracy |language=en}} {{Wayback|date=2022-09-20 |url=https://web.archive.org/web/20220920172943/https://www.opendemocracy.net/en/can-europe-make-it/living-serbian-dream-look-at-aleksandar-vucics-election-victory/}}</ref> Ол [[Еуропа Одағы]]ның (ЕО) делдалдығымен жүргізілген [[Косово]] мен Сербия үкіметтері арасындағы ынтымақтастық диалогының маңызды тұлғаларының бірі болды. Ол екі ел арасындағы қарым-қатынастарды қалпына келтіруге бағытталған [[Брюссель келісімі (2013)|Брюссель келісімі]]н жүзеге асыруды қолдады. Вучич 2014 жылы [[Сербия премьер-министрі|премьер-министр]] қызметіне кірісіп, нәтижесінде бір партияның саяси үстемдігіне негізделген жүйенің қалыптасуына ықпал етті.<ref>{{cite journal|first=Slaviša |last=Orlović |year=2015 |title=The Influence of Electoral System on Party Fragmentation in Serbian Parliament |journal=Serbian Political Thought |volume=7 |issue=11 |pages=91–106 |doi=10.22182/spt.1112015.5}}</ref><ref>{{cite book |last1=Atlagić |first1=Siniša |title=Thirty Years of Political Campaigning in Central and Eastern Europe |last2=Vučićević |first2=Dušan |publisher=Palgrave Macmillan, Cham |year=2019 |isbn=978-3-030-27693-5 |page=20 |doi=10.1007/978-3-030-27693-5_21 |s2cid=239278656}}</ref><ref>{{cite web|title=Mandat dominantne stranke |url=http://www.politika.rs/sr/clanak/288113/Mandat-dominantne-stranke |accessdate=2019-11-18 |publisher=Politika |date=2014-03-25 |language=sr}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20191208170340/http://www.politika.rs/sr/clanak/288113/Mandat-dominantne-stranke |date=2019-12-08}}</ref> Ол мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіру және экономиканы ырықтандыру арқылы Сербияның Еуропа Одағына қосылу үдерісін жалғастырды.<ref>{{cite web|title=Independent Serbia |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/Serbia/Independent-Serbia |accessdate=2019-11-01}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20191101115537/https://www.britannica.com/place/Serbia/Independent-Serbia |date=2019-11-01}}</ref> Еуропа Одағы 2015 жылы Вучич бастаған Сербия делегациясымен өткен қосылу жөніндегі конференция барысында келіссөздердің алғашқы тарауларын ашты. 2017 жылы Вучич [[Сербия президенті]] болып сайланды. Ол 2022 жылы қайта сайланды. 2026 жылы ол президенттік қызметінен кетіп, [[Сербиядағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы Сербия парламенттік сайлауы]]нда премьер-министрлікке кандидат ретінде «[[Александр Вучич — Біртұтас Сербия]]» атты Сербия озық партиясының (СОП) сайлау тізімін басқаруға кірісті. Оның сайлау тізімі [[Студенттер тізімі]]нен жеңіліп қалды. Алдын ала есеп бойынша, Студенттер тізімі парламенттегі орындардың абсолютті көпшілігін иеленді. Вучич сайлау өткен түні жеңілгенін мойындады.<ref name="CeSID final">{{Cite web |date=2026-10-26 |title=Konačna projekcija osvojenih glasova, na osnovu 96% uzorka |trans-title=Final projection of votes won, based on 96% of the sample |url=https://www.cesid.rs/izbori2023/konacna-projekcija-osvojenih-glasova-na-osnovu-96-uzorka/ |accessdate=2026-10-26 |publisher=CeSID |language=sr}}</ref><ref name="Nova Vučić concedes">{{Cite news |date=2026-10-25 |title=Vučić: Jasno da smo ove izbore izgubili |url=https://nova.rs/vesti/politika/vucic-jasno-da-smo-ove-izbore-izgubili |accessdate=2026-10-25 |work=Nova.rs |language=sr}}</ref> Президенттік қызметі кезінде Вучич «[[Ашық Балқан]]» бастамасын көтерді. Бұл бастама [[Балқан елдері]] арасында экономикалық аймақ құруды және «төрт еркіндікті» — тауарлардың, қызметтердің, капиталдың және адамдардың еркін қозғалысын қамтамасыз етуді көздеді. Сондай-ақ, 2020 жылғы қыркүйекте ол [[Косово]]мен экономикалық қатынастарды қалпына келтіруге бағытталған келісімге қол қойды. [[Популизм|Популистік]] саясаткер ретінде Вучич Сербияның Еуропалық Одаққа қосылуын қолдайды. Сонымен қатар, [[Ресей]]мен және [[Қытай]]мен жақсы қарым-қатынасты сақтауды қалайды. Сыншылар Вучичтің билік жүргізу тәсілін [[Авторитаризм|авторитарлық]], [[автократия]]лық немесе [[Либерализм|либералдық]] емес демократияға тән деп сипаттайды. Олар өз пікірлерін [[баспасөз бостандығы]]ның шектелуімен және азаматтық бостандықтардың төмендеуімен байланыстырады.<ref>*{{cite journal|first=Florian|last=Bieber|author-link=Florian Bieber|date=July 2018|title=Patterns of competitive authoritarianism in the Western Balkans|journal=East European Politics|volume=38|issue=3|pages=337–54|doi=10.1080/21599165.2018.1490272|doi-access=free}} *{{cite journal|last1=Günay|first1=Cengiz|last2=Džihić|first2=Vedran|date=October 2016|title=Decoding the authoritarian code: exercising 'legitimate' power politics through the ruling parties in Turkey, Macedonia and Serbia|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publication-place=Austrian Institute for International Affairs|volume=16|issue=4|pages=529–549|doi=10.1080/14683857.2016.1242872|s2cid=157397873}} *{{cite journal|last1=Castaldo|first1=Antonino|last2=Pinna|first2=Alessandra|year=2017|title=De-Europeanization in the Balkans. Media freedom in post-Milošević Serbia|journal=European Politics and Society|publication-place=[[University of Lisbon]]|volume=19|issue=3|pages=264–281|doi=10.1080/23745118.2017.1419599|hdl-access=free|hdl=10451/30737|s2cid=159002076}} *{{cite journal|first1=Marcus|last1=Tannenberg|first2=Michael|last2=Bernhard|first3=Johannes|last3=Gerschewski|first4=Anna|last4=Lührmann|first5=Christian|last5=von Soest|year=2019|title=Regime Legitimation Strategies (RLS), 1900 to 2018|journal=V-Dem Working Paper|volume=86|pages=1–36|doi=10.2139/ssrn.3378017|hdl-access=free|hdl=2077/60177|s2cid=159325131}} *{{cite journal|first=Jasmin|last=Mujanović|year=2018|title=The EU and the Crisis of Democracy in the Balkans|journal=Political Insight|volume=9|issue=1|pages=9–11|doi=10.1177/2041905818764698|via=[[SAGE Publishing]]|doi-access=free}} *{{cite journal|first=Soeren|last=Keil|year=2018|title=The Business of State Capture and the Rise of Authoritarianism in Kosovo, Macedonia, Montenegro and Serbia|url=http://create.canterbury.ac.uk/17235/3/17235_Keil.pdf|journal=Southeastern Europe|publication-place=Canterbury Christ Church University|volume=42|issue=1|pages=59–82|doi=10.1163/18763332-04201004|accessdate=2021-03-24}} {{Wayback|date=2020-07-05|url=https://web.archive.org/web/20200705041455/http://create.canterbury.ac.uk/17235/3/17235_Keil.pdf}} *{{cite book|last=Voltmer|first=Katrin|title=Media, Communication and the Struggle for Democratic Change: Case Studies on Contested Transitions|publisher=Springer Nature|year=2019|isbn=978-3-030-16747-9|page=6}} *{{cite web|first=Jacob|last=Link|title=The Road Not Yet Taken: An Assessment Of Aleksandar Vucic|url=http://harvardpolitics.com/world/road-yet-taken-assessment-aleksandar-vucic/|accessdate=2019-11-18|publisher=Harvard Political Review}} {{Wayback|date=2015-12-07|url=https://web.archive.org/web/20151207151553/http://harvardpolitics.com/world/road-yet-taken-assessment-aleksandar-vucic/}}</ref><ref>*{{cite web|first=Aleks|last=Eror|title=Two Decades After the Fall of Milosevic, Dictatorship Is Returning to Serbia|date=2019-05-14 |url=https://www.worldpoliticsreview.com/articles/27847/two-decades-after-the-fall-of-milosevic-dictatorship-is-returning-to-serbia|accessdate=2019-10-26|publisher=World Politics Review}} {{Wayback|date=2019-05-14|url=https://web.archive.org/web/20190514192412/https://www.worldpoliticsreview.com/articles/27847/two-decades-after-the-fall-of-milosevic-dictatorship-is-returning-to-serbia}} *{{cite web|title=Serbia election: Pro-EU Prime Minister Vucic claims victory|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-36122928|accessdate=2018-12-12|publisher=[[BBC]]|date=2016-04-24}} {{Wayback|date=2016-04-24|url=https://web.archive.org/web/20160424043621/https://www.bbc.com/news/world-europe-36122928}} *{{cite news|title=A Serbian Election Erodes Democracy|url=https://www.nytimes.com/2017/04/09/opinion/a-serbian-election-erodes-democracy.html?referer=|work=[[The New York Times]]|date=2017-04-09|accessdate=2018-12-12}} {{Wayback|date=2018-12-15|url=https://web.archive.org/web/20181215172022/https://www.nytimes.com/2017/04/09/opinion/a-serbian-election-erodes-democracy.html?referer=}} *{{cite news|date=2018-12-08|title=Thousands march against Serbian president's autocratic rule|url=https://www.washingtonpost.com/national/thousands-march-against-serbian-presidents-autocratic-rule/2018/12/08/a7b93022-fb1b-11e8-8642-c9718a256cbd_story.html|accessdate=2018-12-12|newspaper=The Washington Post}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20181209000751/https://www.washingtonpost.com/national/thousands-march-against-serbian-presidents-autocratic-rule/2018/12/08/a7b93022-fb1b-11e8-8642-c9718a256cbd_story.html|date=2018-12-09}} *{{cite web|first=Aleks|last=Eror|title=How Aleksandar Vucic Became Europe's Favorite Autocrat|url=https://foreignpolicy.com/2018/03/09/how-aleksandar-vucic-became-europes-favorite-autocrat/|work=[[Foreign Policy]]|date=2018-03-09|accessdate=2018-12-12}} {{Wayback|date=2018-03-09|url=https://web.archive.org/web/20180309220537/https://foreignpolicy.com/2018/03/09/how-aleksandar-vucic-became-europes-favorite-autocrat/}} *{{cite web|title=Freedom in the World 2018|url=https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FITW_Report_2018_Final_SinglePage.pdf|publisher=[[Freedom House]]|accessdate=2018-12-12}} {{Wayback|date=2018-01-16|url=https://web.archive.org/web/20180116142616/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FITW_Report_2018_Final_SinglePage.pdf}} *{{cite web|last=Verseck|first=Keno|date=2017-04-02|title=Vucic, der Allmächtige|url=http://www.spiegel.de/politik/ausland/serbien-sieg-von-aleksandar-vucic-bei-der-praesidentenwahl-gilt-als-sicher-a-1141414.html|accessdate=2019-01-05|work=[[Der Spiegel]]|language=de}} {{Wayback|date=2017-04-02|url=https://web.archive.org/web/20170402072037/http://www.spiegel.de/politik/ausland/serbien-sieg-von-aleksandar-vucic-bei-der-praesidentenwahl-gilt-als-sicher-a-1141414.html}} *{{cite web|first=Ivan|last=Milovanović|title=Vladavina neobuzdanog autokrate|url=https://www.danas.rs/pismo/vladavina-neobuzdanog-autokrate/|date=2018-02-03|accessdate=2018-12-12|publisher=Danas|language=sr}} {{Wayback|date=2018-12-14|url=https://web.archive.org/web/20181214213907/https://www.danas.rs/pismo/vladavina-neobuzdanog-autokrate/}} *{{cite news|first=Branka|last=Mihajlović|title=Vučićeva ostavka na mestu premijera i predsednička mapa 'bolje' Srbije |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/vucic-bolja-srbija/28518699.html|publisher=[[Азаттық радиосы]]|date=2017-05-30|accessdate=2018-12-27|language=sr}} {{Wayback|date=2017-05-30|url=https://web.archive.org/web/20170530155707/https://www.slobodnaevropa.org/a/vucic-bolja-srbija/28518699.html|url-status=live}} *{{cite news|first1=Boban|last1=Stojanović|first2=Fernando|last2=Casal Bértoa|title=Serbia's prime minister just became president. What's wrong with this picture?|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/04/04/serbias-prime-minister-just-became-president-whats-wrong-with-this-picture/|date=2017-04-04|accessdate=2019-11-18|newspaper=The Washington Post}} {{Wayback|date=2017-04-04|url=https://web.archive.org/web/20170404131833/https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/04/04/serbias-prime-minister-just-became-president-whats-wrong-with-this-picture/}} *{{cite web|title=Kmezić: Under Vučić presidency, Serbia will further consolidate as an illiberal democracy|url=https://europeanwesternbalkans.com/2017/06/01/kmezic-under-vucic-presidency-serbia-will-consolidate-as-an-illiberal-democracy/|date=2017-07-01|accessdate=2019-11-18|publisher=European Western Balkans}} {{Wayback|date=2017-09-01|url=https://web.archive.org/web/20170901020149/https://europeanwesternbalkans.com/2017/06/01/kmezic-under-vucic-presidency-serbia-will-consolidate-as-an-illiberal-democracy/}} *{{cite web|title=Framing a Critical Juncture in Serbian-Croatian Relations|url=https://seenpm.org/wp-content/uploads/Crisis-reporting-Serbia_Final.pdf|accessdate=2019-11-18|publisher=The South East European Network for Professionalization of Media}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170817191852/https://seenpm.org/wp-content/uploads/Crisis-reporting-Serbia_Final.pdf|date=2017-08-17}}</ref><ref name="JovanovicSrdjanMladenov">{{cite journal|last1=Jovanović|first1=Srđan Mladenov|year=2019|title='You're Simply the Best': Communicating Power and Victimhood in Support of President Aleksandar Vučić in the Serbian Dailies Alo! and Informer|journal=Journal of Media Research|publication-place=Polish Academy of Sciences|volume=11|issue=2|pages=22–42|doi=10.24193/jmr.31.2|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|date=2020-05-06|title=Hungary no longer a democracy, Freedom House says|url=https://www.politico.com/news/2020/05/06/hungary-no-longer-a-democracy-report-239807|publisher=[[Politico]]|quote='Years of ... strongman tactics employed by Aleksandar Vučić in Serbia and Milo Đukanović in Montenegro have tipped those countries over the edge,' it says. 'For the first time since 2003, they are no longer categorized as democracies.'|accessdate=2020-05-08}} {{Wayback|date=2020-05-09 |url=https://web.archive.org/web/20200509163339/https://www.politico.com/news/2020/05/06/hungary-no-longer-a-democracy-report-239807}}</ref> Ал Вучич әкімшілігін қолдаушылар елдегі экономикалық өсімді және прагматикалық әрі теңгерімді саясат жүргізуге бағытталған әрекеттерді атап көрсетеді.<ref name="The Man Who Remade Serbia">{{Cite news |date=2023-12-10 |title=Aleksandar Vucic: The Man Who Remade Serbia |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67654166 |accessdate=2024-09-15 |language=en}} {{Wayback|date=2023-12-29 |url=https://web.archive.org/web/20231229221051/https://www.bbc.com/news/world-europe-67654166}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Вучич, Александр}} [[Санат:Сербия саясаткерлері]] [[Санат:Сербия премьер-министрлері]] [[Санат:Сербия президенттері]] [[Санат:Серб озық партиясы мүшелері]] 1tyonfd6eptsnl7lpo3ifocfyquxlxa Сурет:Windows Server 2008.png 6 789213 3686551 2026-10-26T09:55:59Z Qazaq1299 177267 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = windows Server 2008 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2006 | авторы = Microsoft }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Windows Server 2008 | мақсаты = Windows Server 2008 мақаласында операциялық жүйенің логотипін көрсету үшін | алмастыру = | басқа = }} 3686551 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = windows Server 2008 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2006 | авторы = Microsoft }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Windows Server 2008 | мақсаты = Windows Server 2008 мақаласында операциялық жүйенің логотипін көрсету үшін | алмастыру = | басқа = }} == Лицензиялау == sgg61yonb79puuwtsxxyrl81wfy791l 3686552 3686551 2026-10-26T09:58:09Z Qazaq1299 177267 3686552 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Windows Server 2008 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2006 | авторы = Microsoft }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Windows Server 2008 | мақсаты = Windows Server 2008 мақаласында операциялық жүйенің логотипін көрсету үшін | алмастыру = Windows Server 2008 R2 [[Сурет:Windows Server 2008 R2 логотипі.png]] | басқа = }} == Лицензиялау == cbpe0oyp38kv6qd070n85xuxw1l3s1b 3686555 3686552 2026-10-26T10:01:11Z Qazaq1299 177267 3686555 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = Windows Server 2008 логотипі | қайнары = Microsoft | жасалған уақыты = 2006 | авторы = Microsoft }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Windows Server 2008 | мақсаты = Windows Server 2008 мақаласында операциялық жүйенің логотипін көрсету үшін | алмастыру =[[Сурет:2008 Windows Server logo.svg|158px]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:2008_Windows_Server_logo.svg Windows Server 2008] | басқа = }} == Лицензиялау == pjj1xzphkgk9yl3d14148dm08ezcnc0 Киноактерлер гильдиясы 0 789214 3686573 2026-10-26T10:23:33Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Киноактерлер гильдиясы |альтернативті = Screen Actors Guild (SAG) |background_color = |атау түсі = |логотип = SAG-AFTRA-Building-New-Logo - Photo by Socialbilitty.jpg |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карт... 3686573 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Киноактерлер гильдиясы |альтернативті = Screen Actors Guild (SAG) |background_color = |атау түсі = |логотип = SAG-AFTRA-Building-New-Logo - Photo by Socialbilitty.jpg |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = 129 092 («белсенді» мүше)<br />54 690 (басқа мүшелер)<br />(бірігуге дейін, 2012 ж.) |орталық типі = Штаб-пәтері |орталық = [[Голливуд]], [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |орналасқан жері = |шыққан елі = [[АҚШ]] |тип = [[Кәсіподақ]] |тілдер = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |тіл = |басшы мансабы1 = |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Негізі қаланды |құрылу мерзімі1 = 1933 жылғы 12 шілде |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = Жойылды ([[SAG-AFTRA]] құрамына бірікті) |құрылу мерзімі2 = 2012 жылғы 30 наурыз |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = |ортаққор = Screen Actors Guild }} '''Киноактерлер гильдиясы''' ({{lang-en|Screen Actors Guild}}, '''SAG''') — бүкіл әлем бойынша 100 000-нан астам кино және телевизия [[Актер|актерлері]] мен бұқаралық көрініс қатысушыларының мүддесін қорғаған бұрынғы [[кәсіподақ]]. 2012 жылғы наурыз айында Киноактерлер гильдиясы мүшелері мен [[Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы]] (AFTRA) бірігіп, бірыңғай [[SAG-AFTRA]] кәсіподағын құрды.<ref name="merger press release">{{cite press release |title=SAG, AFTRA Members Approve Merger to Form SAG-AFTRA |url=http://www.sagaftra.org/press-releases/march-30-2012/sag-aftra-members-approve-merger-form-sag-aftra |publisher=SAG-AFTRA |access-date=16 July 2013 |date=30 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527185348/http://www.sagaftra.org/press-releases/march-30-2012/sag-aftra-members-approve-merger-form-sag-aftra |archive-date=27 May 2013 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ кәсіподақтары]] 2bzh1xoo8pia2ukdmspx6n395w4gek3 3686578 3686573 2026-10-26T10:26:18Z Marksscheider 183882 3686578 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Киноактерлер гильдиясы |альтернативті = Screen Actors Guild (SAG) |background_color = |атау түсі = |логотип = SAG-AFTRA-Building-New-Logo - Photo by Socialbilitty.jpg |логотип ені = |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = 129 092 («белсенді» мүше)<br />54 690 (басқа мүшелер)<br />(бірігуге дейін, 2012 ж.) |орталық типі = Штаб-пәтері |орталық = [[Голливуд]], [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |орналасқан жері = |шыққан елі = [[АҚШ]] |тип = [[Кәсіподақ]] |тілдер = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |тіл = |басшы мансабы1 = |басшы есімі1 = |басшы мансабы2 = |басшы есімі2 = |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Негізі қаланды |құрылу мерзімі1 = 1933 жылғы 12 шілде |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = Жойылды ([[SAG-AFTRA]] құрамына бірікті) |құрылу мерзімі2 = 2012 жылғы 30 наурыз |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = |мекен-жай = |сайт = |ортаққор = Screen Actors Guild }} '''Киноактерлер гильдиясы''' ({{lang-en|Screen Actors Guild}}, '''SAG''') — бүкіл әлем бойынша 100 000-нан астам кино және телевизия [[Актер|актерлері]] мен бұқаралық көрініс қатысушыларының мүддесін қорғаған бұрынғы [[кәсіподақ]]. 2012 жылғы наурыз айында Киноактерлер гильдиясы мүшелері мен [[Америка радио және теледидар актерлерінің федерациясы]] (AFTRA) бірігіп, бірыңғай [[SAG-AFTRA]] кәсіподағын құрды.<ref name="merger press release">{{cite press release |title=SAG, AFTRA Members Approve Merger to Form SAG-AFTRA |url=http://www.sagaftra.org/press-releases/march-30-2012/sag-aftra-members-approve-merger-form-sag-aftra |publisher=SAG-AFTRA |access-date=16 July 2013 |date=30 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527185348/http://www.sagaftra.org/press-releases/march-30-2012/sag-aftra-members-approve-merger-form-sag-aftra |archive-date=27 May 2013 |url-status=live }}</ref> == Сондай-ақ қараңыз == * [[Америка сценарийшілер гильдиясы]] * [[Америка режиссерлер гильдиясы]] * [[Actor Awards]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ кәсіподақтары]] 3ftydof9561kul6oms755qrofqrpn0b АҚШ киноактерлер гильдиясы 0 789215 3686579 2026-10-26T10:29:43Z Marksscheider 183882 «[[Киноактерлер гильдиясы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686579 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Киноактерлер гильдиясы]] 3wmd49jt0khega8w0bnjlxbt7lk77ze Screen Actors Guild 0 789216 3686580 2026-10-26T10:30:25Z Marksscheider 183882 «[[Киноактерлер гильдиясы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686580 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Киноактерлер гильдиясы]] 3wmd49jt0khega8w0bnjlxbt7lk77ze Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы 0 789217 3686594 2026-10-26T10:47:33Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Ұйым |атауы = Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы |альтернативті = Hollywood Foreign Press Association |background_color = |атау түсі = |логотип = Hollywood Foreign Press Association.svg |логотип ені = 250px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |а... 3686594 wikitext text/x-wiki {{Ұйым |атауы = Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы |альтернативті = Hollywood Foreign Press Association |background_color = |атау түсі = |логотип = Hollywood Foreign Press Association.svg |логотип ені = 250px |анықтама = |карта1 = |карта1 ені = |аңыз1 = |карта2 = |карта2 ені = |аңыз2 = |мүшелік = 105 |орталық типі = Штаб-пәтері |орталық = [[Батыс Голливуд]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |орналасқан жері = |шыққан елі = [[АҚШ]] |тип = [[Кәсіби қауымдастық]] |тілдер = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |тіл = |басшы мансабы1 = Уақытша бас атқарушы директор (CEO) |басшы есімі1 = Тодд Боэли |басшы мансабы2 = Президенті |басшы есімі2 = Хелен Хёне / Скотт Орлин (2025 ж. қайта құрылғаннан кейін) |басшы мансабы3 = Атқарушы хатшысы |басшы есімі3 = Адам Тансвелл |басшы мансабы4 = Қазынашысы |басшы есімі4 = Генри Арно |негізін салушы1 = |құрылу оқиғалары1 = Негізі қаланды |құрылу мерзімі1 = 1943 жыл |негізін салушы2 = |құрылу оқиғалары2 = Таратылды |құрылу мерзімі2 = 2023 жылғы 12 маусым<ref name="sold">{{cite news |last1=Barnes |first1=Brooks |title=Golden Globes Are Sold and Hollywood Foreign Press Is No More |url=https://www.nytimes.com/2023/06/12/business/media/golden-globes-sale.html |access-date=17 December 2023 |work=[[New York Times]] |date={{date|Jun 12 2023|MDY}} |archive-date=January 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240122115122/https://www.nytimes.com/2023/06/12/business/media/golden-globes-sale.html |url-status=live }}</ref> |ыдырау оқиғалары = |ыдырау уақыты = |түсініктемелер1 = |түсініктемелер2 = <ref name= 990-2019>"[https://apps.irs.gov/pub/epostcard/cor/956191816_201906_990O_2020082617259615.pdf Form 990: Return of Organization Exempt from Income Tax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250426134258/https://apps.irs.gov/pub/epostcard/cor/956191816_201906_990O_2020082617259615.pdf |date=April 26, 2025 }}". ''Hollywood Foreign Press Association''. [[Internal Revenue Service]]. June 30, 2019.</ref> |мекен-жай = |сайт = [https://web.archive.org/web/20190619110700/https://www.goldenglobes.com/hfpa hfpa.org] |ортаққор = Hollywood Foreign Press Association }} '''Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы''' ({{lang-en|Hollywood Foreign Press Association, HFPA}}) — негізінен шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары нарығы үшін Америка ойын-сауық индустриясы туралы ақпарат таратқан [[журналист]]тер мен [[фотограф]]тардың [[бейкоммерциялық ұйым]]ы болды.<ref>{{cite news|title=Hollywood Foreign Press Association|url=https://variety.com/t/hollywood-foreign-press-association/|access-date=January 20, 2016|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=May 28, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528010801/https://variety.com/t/hollywood-foreign-press-association/|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{cite web|title=What is the Hollywood Foreign Press Association?|url=https://www.vox.com/2016/1/10/10741076/golden-globes-2016-hfpa-explained|publisher=[[Vox (website)|Vox]]|access-date=January 23, 2016|archive-date=December 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043249/https://www.vox.com/2016/1/10/10741076/golden-globes-2016-hfpa-explained|url-status=live}}</ref> Ол 1943 жылы құрылған сәтінен бастап 2023 жылға дейін [[Лос-Анджелес]], [[Калифорния]] қаласында кино және телевизия саласындағы жетістіктерді марапаттайтын жыл сайынғы [[Алтын глобус]] рәсімінің негізін қалаушы әрі ұйымдастырушысы ретінде жақсы танымал.<ref>{{cite web |title=About HFPA- Golden Globes |url=http://www.goldenglobes.com/about-hfpa-0 |access-date=January 20, 2016 |publisher=[[Golden Globe Awards]] |archive-date=July 20, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170720224918/http://www.goldenglobes.com/about-hfpa-0 |url-status=dead }}</ref><ref name=":0" /> Бұл қауымдастық шамамен 55 елден жиналған, жиынтық аудиториясы 250 миллионнан асатын 105 мүшеден тұрды.<ref>{{Cite web|date=2021-10-01|title=Meet the New, Revamped Hollywood Foreign Press Association, 105 Members Strong|url=https://www.indiewire.com/2021/10/new-hollywood-foreign-press-association-105-1234668670/|access-date=2022-02-09|website=[[IndieWire]]|archive-date=March 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314233526/https://www.indiewire.com/2021/10/new-hollywood-foreign-press-association-105-1234668670/|url-status=live}}</ref><ref>{{Official website|http://www.hfpa.org/ }} of the HFPA and the Golden Globe Awards.</ref> 2023 жылғы 12 маусымда HFPA ребрендингтен өтіп, [[Golden Globe Foundation]] болып өзгертілді.<ref name="sold"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1947 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығы]] [[Санат:АҚШ бейкоммерциялық ұйымдары]] 802scdx8bkans8v2cc6vbkvsrzjsvrs Hollywood Foreign Press Association 0 789218 3686595 2026-10-26T10:49:04Z Marksscheider 183882 «[[Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686595 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы]] gri39ve95abm2gwe6134j53a522kahb HFPA 0 789219 3686596 2026-10-26T10:49:07Z Marksscheider 183882 «[[Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686596 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Голливудтың шетелдік баспасөз қауымдастығы]] gri39ve95abm2gwe6134j53a522kahb Golden Globe Awards 0 789220 3686600 2026-10-26T10:52:43Z Marksscheider 183882 «[[Алтын глобус]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3686600 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Алтын глобус]] bvc4t0skad975mr9j71ggb6l05n9psp Дукштас 0 789221 3686607 2026-10-26T11:01:44Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 3686607 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 4tqe3zohzm19lrzqj1aiwxfcwvpu4gs 3686608 3686607 2026-10-26T11:02:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3686608 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 1mjtzwws4iw2f63s49lmws9dscbzvzj 3686614 3686608 2026-10-26T11:10:20Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686614 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] bauc74y09z4ory62wbie70k5ypbyyk1 3686615 3686614 2026-10-26T11:13:00Z Мағыпар 100137 дереккөз 3686615 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 61jzl8vwj6ai0tv7qu36s9tbpbwxmkb 3686618 3686615 2026-10-26T11:18:36Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686618 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5amdpdjtt31v01vi0updjdwos6nk5g1 3686621 3686618 2026-10-26T11:24:50Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ 3686621 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5dnyxh8ui517v9iov24um2n126nk3xi 3686622 3686621 2026-10-26T11:25:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686622 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] j47s74e0kyrqek2fnb1j8cxmxktw9k3 3686624 3686622 2026-10-26T11:27:36Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686624 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] dltq0dbvub0m37g0tfrqo99umk4a4sv 3686625 3686624 2026-10-26T11:29:12Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686625 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 2e7uetuntegldye32xe446pt9ib9fr3 3686628 3686625 2026-10-26T11:32:18Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3686628 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] p2ms0kjd0g2kf71jfruzncefzz3q5ie 3686630 3686628 2026-10-26T11:33:13Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3686630 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ogs67eu1igvhs5fv6bjwc6us3k6w4mi 3686631 3686630 2026-10-26T11:34:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3686631 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] fx1334txj3oz4uikn280gpl3bc2zfhd 3686632 3686631 2026-10-26T11:39:44Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3686632 wikitext text/x-wiki '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] rwpj3ja13vzmboc2vfako3oyeu0kf7c 3686644 3686632 2026-10-26T11:53:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3686644 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] o492scqrbmhti8pg0rgu98j3wbwob81 3686645 3686644 2026-10-26T11:53:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3686645 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7k7bphinrvua4tc9d4n5sii63e8t3zs 3686646 3686645 2026-10-26T11:54:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3686646 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = Dūkštas, Lithuania - panoramio (5).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] hzvftiui4xrpvgo3tui2fapgmjqpq50 3686647 3686646 2026-10-26T11:55:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3686647 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = Dūkštas, Lithuania - panoramio (5).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Dukstoherbas.PNG |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] n72j5axyjogi6notpff3tnmpkmgt5dr 3686649 3686647 2026-10-26T11:57:00Z Мағыпар 100137 үлгі 3686649 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = Dūkštas, Lithuania - panoramio (5).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Dukstoherbas.PNG |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =19 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] te8o4cff0sr4d9fg20qckib34plc6xx 3686650 3686649 2026-10-26T11:57:47Z Мағыпар 100137 үлгі 3686650 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = Dūkštas, Lithuania - panoramio (5).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Dukstoherbas.PNG |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =19 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qpizatqbdmkdkuk7ncgdd29szn4o9q1 3686652 3686650 2026-10-26T11:58:52Z Мағыпар 100137 үлгі 3686652 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Дукштас |шынайы атауы = {{lang-lt|Dūkštas}} |сурет = Dūkštas, Lithuania - panoramio (5).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Dukstoherbas.PNG |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =31 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =26 |lon_min =19 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Утен уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Дукштас''' ({{lang-lt|Dūkštas}}) — [[Литва]]дағы [[Утен уезі]]ндегі қала. 2026 жылғы жағдай бойынша, Дукштас қаласының халқы 888 адамды құрады. Дукштас — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны бойынша елде 96-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-dukstas-11205.html?ysclid=mvp2f4t4z353589161|title=Население Дукштас|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қала [[Игналина]]дан солтүстікке қарай 27 шақырым, [[Висагинас]]тан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Дукштас көлінің жағасында орналасқан. == Тарихы == Елдегі көптеген қалалар сияқты, Дукштас та ақсүйектер иелігінен бастау алған. Дукштас мекені туралы деректер XVI ғасырдан бастап кездеседі. XIX ғасырдың екінші жартысында, мұнда теміржол стансасы ашылған кезде, елді мекен айтарлықтай дамыды. Екі соғыс аралығында Дукштас Польшаның оккупациясында болды, кейінірек оны немістер басып алды. 1956 жылы Дукштасқа қала мәртебесі берілді. 1950 жылдар бойы ол аудан орталығы қызметін атқарды. Кеңес дәуірінде бұл жер ұжымшардың (колхоздың) орталық мекені қызметін атқарды. Мұнда көркем қолөнер кәсіпорны, сондай-ақ ауыл шаруашылығы институтының тәжірибелік стансасы құрылды. Дукштастың елтаңбасы 2012 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16655-Dukshtas.html|title=Европа. Литва. Утенский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-10-26|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Кеңес дәуірінде бұл жерде май зауыты және «Куро апаратурос» жөндеу зауытының бөлімшесі (1979 жылдан бастап) жұмыс істеді. 1949 жылдан 1995 жылға дейін Дукштас нан пісіру және азық-түлік өңдеу кәсіпорны (қазіргі «Dūkšto duona» компаниясы) қызмет етті: оның құрылымында Игналина май өндіру цехы, наубайхана, ауыл шаруашылығын сынақтан өткізу стансасы, болды. Литваның тәуелсіздігі қалпына келтірілгеннен кейін Дукштастың маңызы төмендеп, өнеркәсібі қысқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 4alhpfuu9e937skk9xzo4w6gokji3z8 Қатысушы талқылауы:Aizhan Li 3 789222 3686633 2026-10-26T11:41:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3686633 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Aizhan Li}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 16:41, 2026 ж. қазанның 26 (+05) ify0iee0nmjewmt2t5274s2vfwn9bvm Абай планетасы 0 789223 3686638 2026-10-26T11:46:09Z Ерден Карсыбеков 3744 Ерден Карсыбеков [[Абай планетасы]] бетін [[(4466) Абай]] бетіне жылжытты 3686638 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[(4466) Абай]] mdbj6bvzg29porjnkmul3oirhofldhm